പരാപാപം ദഹേത്സര്വം വിഷ്ണുലോകം ച സാ നയേത് । ന ദത്താ ചേത്ഖഗശ്രേഷ്ഠ താം സമേത്യ സമജ്ജതി ॥ ൨,൧൬.
അത് മറ്റുള്ളവരുടെ പാപങ്ങൾ മുഴുവനും ദഹിപ്പിക്കുകയും വിഷ്ണുലോകത്തേക്ക് നയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; പക്ഷേ, ദാനം നൽകാത്തപക്ഷം, പക്ഷിരാജാവേ, ആ പശുവിനെ കണ്ടാൽ അവൻ മുങ്ങിപ്പോകും.
സ്വസ്ഥാവസ്ഥേ ശരീരേഽത്ര വൈതരണ്യാ വ്രതം ചരേത് । ദേയാ ച വിദുഷേ ധേനുസ്താം നദീം തര്തുമിച്ഛതാ ॥ ൨,൧൬.
ഈ ലോകത്ത് ശരീരം ആരോഗ്യമുള്ളപ്പോഴേ വൈതരണി വ്രതം ആചരിക്കണം; ആ നദി കടക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ഒരു പണ്ഡിതനു പശു നൽകണം.
അവദന്മജ്ജമാനസ്തു നിന്ദത്യാത്മാനമാത്മനാ । പാഥേയാര്ഥം മയാ കിഞ്ചിന്ന പ്രദത്തം ദ്വിജായച ॥ ൨,൧൬.
എന്നാൽ, മുങ്ങുമ്പോൾ അവൻ തന്നെ തന്നെ കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നു: 'ഞാൻ യാത്രയ്ക്കായി ഒന്നും നൽകിയില്ല, ബ്രാഹ്മണനു പോലും ഒന്നും നൽകിയില്ല.'
ന ദത്തം ന ഹുതം ജപ്തം ന സ്നാതം ന കൃതം സ്തുതമ് । യാദൃശം കര്മ ചരിതം മൂഢ ഭുങ്ക്ഷ്വേതി താദൃശമ് ॥ ൨,൧൬.
'ഞാൻ ദാനം നൽകിയില്ല, ഹോമം ചെയ്തില്ല, ജപം ചെയ്തില്ല, സ്നാനം ചെയ്തില്ല, സ്തുതി ചെയ്തില്ല; ഞാൻ ചെയ്ത പ്രവൃത്തികൾ എന്താണോ, അതിന്റെ ഫലം നീ അനുഭവിക്കണം, മണ്ടനേ.'
തദൈവ ഹൃദി സംമൂഢസ്താഡിതോ ഭാഷതേ ഭടൈഃ । വൈതരണ്യാഃ പരതടേ ഭുങ്ക്തേ ദത്തം ഘടാദികമ് ॥ ൨,൧൬.
അപ്പോൾ, മനസ്സിൽ തികഞ്ഞ ആശങ്കയോടെ, യമദൂതന്മാർ അടിച്ചപ്പോൾ, അവൻ സംസാരിക്കുന്നു; വൈതരണിയുടെ അപ്പുറത്തേ കരയിൽ, ഒരു പാത്രം പോലുള്ള ചെറിയതെങ്കിലും അവൻ നൽകിയതിന്റെ ഫലം അവൻ അനുഭവിക്കുന്നു.
ഊനഷാണ്മാസികശ്രാദ്ധം ഭുക്ത്വാ ഗച്ഛതി ചാഗ്രതഃ । താര്ക്ഷ്യ തത്ര വിശേഷേണ ഭോജയീത ദ്വിജാഞ്ഛുഭാന് ॥ ൨,൧൬.
ആറ് മാസം പൂർണ്ണമല്ലാത്ത ശ്രാദ്ധം കഴിച്ചശേഷം അവൻ മുന്നോട്ട് പോകുന്നു; താർക്ഷ്യ, അവിടെ പ്രത്യേകമായി, നല്ല ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ഭക്ഷണം കൊടുക്കണം.
ചത്വാരിംശത്തഥാ സപ്ത യോജനാനി ശതദ്വയമ് । പ്രയാതി പ്രത്യഹം താര്ക്ഷ്യ അഹോരാത്രേണ കര്ശിതഃ ॥ ൨,൧൬.
താർക്ഷ്യ, അവൻ ഓരോ ദിവസവും നാല്പത്തേഴും ഇരുനൂറും യോജന ദൂരം യാത്ര ചെയ്യുന്നു, പകലും രാത്രിയും ക്ഷീണിച്ച്.
സപ്തമേ മാസി സമ്പ്രാപ്തേ പുരം ബഹ്വാപദം വ്രജേത് । തത്ര ഭുക്ത്വ പ്രദത്തം യച്ഛ്രാദ്ധം സപ്തമമാസികമ് ॥ ൨,൧൬.
ഏഴാമത്തെ മാസം എത്തിയപ്പോൾ, അവൻ അനേകം കഷ്ടങ്ങൾ നിറഞ്ഞ നഗരത്തിൽ എത്തുന്നു; അവിടെ ഏഴാം മാസ ശ്രാദ്ധം കഴിച്ചശേഷം മുന്നോട്ട് പോകുന്നു.
അഷ്ടമേ മാസി സമ്പ്രാപ്തേ നാനാക്രന്ദപുരം വ്രജേത് । നാനാക്രന്ദഗണാന്ദൃഷ്ട്വാ ക്രന്ദമാനാന്സുദാരുണമ് ॥ ൨,൧൬.
എട്ടാം മാസം എത്തിയപ്പോൾ, അവൻ പലവിധ നിലവിളികൾ നിറഞ്ഞ നഗരത്തിൽ എത്തുന്നു; അവിടെ ഭയാനകമായി കരയുന്ന അനേകം പ്രേതങ്ങളെ കാണുന്നു.
സ്വയം ച ശൂന്യഹൃദയഃ സമാക്രന്ദതി ദുഃ ഖിതഃ । തന്മാസികം ച യച്ഛ്രാദ്ധം ഭുക്ത്വാ തത്ര സുഖീ ഭവേത് ॥ ൨,൧൬.
അവൻ തന്നെ, മനസ്സിൽ ശൂന്യതയോടെ, ദു:ഖത്തിൽ കരയുന്നു; എന്നാൽ അവിടെ മാസ ശ്രാദ്ധം കഴിച്ചാൽ സന്തോഷം ലഭിക്കും.
വിഹായ തത്പുരം പ്രേതോ യാതി തപ്തപുരം പ്രതി । സുതപ്തനഗരം പ്രാപ്യ നവമേ മാസി സോഽശ്നുതേ । ദ്വിജഭോജ്യം പിണ്ഡദാനം കൃതം ശ്രാദ്ധം സുതേന യത് ॥ ൨,൧൬.
അവിടത്തെ നഗരം വിട്ട്, പ്രേതൻ ചൂട് നിറഞ്ഞ നഗരത്തിലേക്ക് പോവുന്നു; ഒമ്പതാം മാസം അത്യന്തം ചൂടുള്ള നഗരത്തിൽ എത്തുമ്പോൾ, മകനാൽ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ഭക്ഷണം കൊടുക്കാൻ ചെയ്ത പിണ്ഡദാനവും ശ്രാദ്ധവും അവൻ അനുഭവിക്കുന്നു.
മാസി വൈ ദശമേ പ്രാപ്തേ രൌദ്രം സ്ഥാനം സ ഗച്ഛതി । ദശമേ മാസി യദ്ദത്തം തദ്ഭുക്ത്വാ ച പ്രയാതി സഃ ॥ ൨,൧൬.
പത്താം മാസം എത്തിയപ്പോൾ, അവൻ ഭയാനകമായ സ്ഥലത്ത് എത്തുന്നു; പത്താം മാസം നൽകിയതും അവൻ കഴിച്ച് മുന്നോട്ട് പോകുന്നു.
ദശൈകമാസികം ഭുക്ത്വാ പയോവര്ഷണമൃച്ഛതി । മേഘാസ്തത്ര പ്രവര്ഷന്തി പ്രേതാനാം ദുഃ ഖദായകാഃ ॥ ൨,൧൬.
പതിനൊന്നാം മാസം ശ്രാദ്ധം കഴിച്ചശേഷം, അവൻ പാലു മഴപെയ്യുന്ന സ്ഥലത്ത് എത്തുന്നു; അവിടെ, മേഘങ്ങൾ പ്രേതന്മാർക്ക് ദു:ഖം നൽകുന്ന വിധത്തിൽ മഴ പെയ്യുന്നു.
(തതഃ പ്രചലിതോ പോതോ ബഹുര്ഘമതൃഷാര്ദിതഃ) । ദ്വാദശേ മാസി യച്ഛ്രാദ്ധം തത്ര ഭുങ്ക്തേ സുദുഃ ശിതഃ ॥ ൨,൧൬.
ശക്തമായ ദാഹം അനുഭവിച്ച്, നാവു മുന്നോട്ട് നീങ്ങുമ്പോൾ, പന്ത്രണ്ടാം മാസം അവിടെ നൽകിയ ശ്രാദ്ധം ദു:ഖത്തോടെ അവൻ കഴിക്കുന്നു.
കിഞ്ചിന്ന്യൂനേ തതോ വര്ഷേ സാര്ധേ ചൈകാദശേഽഥ വാ । യാതി ശീതപുരം തത്ര ശീതം യത്രാതിദുഃ ഖദമ് ॥ ൨,൧൬.
വർഷം കുറച്ച് കുറവായിരിക്കുമ്പോഴും, പതിനൊന്നര മാസം കഴിഞ്ഞാലും, അവൻ അത്യന്തം തണുപ്പ് നിറഞ്ഞ നഗരത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; അവിടെ തണുപ്പ് വളരെ ദു:ഖകരമാണ്.
ശീതാര്തഃ ക്ഷുധിതഃ സോഽഥ വീക്ഷതേ ഹി ദിശോ ദശ । തിഷ്ഠേത്തു ബാന്ധവഃ കോഽപി യോ മേ ദുഃഖം വ്യപോഹതി ॥ ൨,൧൬.
തണുപ്പിലും വിശപ്പിലും പീഡിതനായി, അവൻ പത്ത് ദിശകളിലേക്കും നോക്കുന്നു; 'എന്തെങ്കിലും ബന്ധു എന്റെ ദു:ഖം മാറ്റാൻ ഇവിടെ ഉണ്ടാകുമോ?' എന്ന് ആലോചിക്കുന്നു.
കിങ്കരാസ്തം വദന്ത്യേവം ക്വ തേ പുണ്യം ഹി താദൃശമ് । ശ്രുത്വാ തേഷാം തു തദ്വാക്യം ഹാ ദൈവ ഇതി ഭാഷതേ ॥ ൨,൧൬.
അവന്റെ മുന്നിൽ നിന്ന കിങ്കരന്മാർ ചോദിച്ചു: 'നിന്റെ അത്തരം പുണ്യം എവിടെയാണ്?' അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, അവൻ ദുഃഖത്തോടെ പറഞ്ഞു: 'ഹായോ, വിധി!'
ദൈവം ഹി പൂര്വസുകൃതം തന്മയാ നൈവ സഞ്ചിതമ് । ഏവം സഞ്ചിന്ത്യ ബഹുശോ ധൈര്യമാലമ്ബതേ പുനഃ ॥ ൨,൧൬.
വിഭവം എന്നത് മുൻപുണ്ടാക്കിയ നല്ല പ്രവൃത്തികളാണ്; എന്നാൽ ഞാൻ അതൊന്നും സമ്പാദിച്ചില്ല. ഇങ്ങനെ വീണ്ടും വീണ്ടും ആലോചിച്ച്, അവൻ ഒടുവിൽ മനസ്സിലാശ്വാസം കണ്ടെത്തുന്നു.
ചത്വാരിംശദ്യോജനാനി ചതുര്യുക്താനി വൈ തതഃ । ധര്മരാജപുരം രമ്യം ഗന്ധര്വാപ്സരാകുലമ് ॥ ൨,൧൬.
അതിനുശേഷം, നാല്പത് യോജന ദൈർഘ്യമുള്ള, ഗന്ധർവരും അപ്സരസുകളും നിറഞ്ഞ മനോഹരമായ ധർമ്മരാജയുടെ നഗരം കാണാം.
ചതുരശീതിലക്ഷൈശ്ച മൂര്താമൂര്തൈരധിഷ്ഠിതമ് । ത്രയോദശ പ്രതീഹാരാ ധര്മരാജപുരേ സ്ഥിതാഃ ॥ ൨,൧൬.
അത് എൺപത്തിനാലു ലക്ഷം രൂപമുള്ളവരും രൂപമില്ലാത്തവരുമായ ജീവികൾ വസിക്കുന്ന നഗരമാണ്; അവിടെ പതിമൂന്ന് വാതിൽരക്ഷകർ നിലകൊള്ളുന്നു.
ശുഭാശുഭം തു യത്കര്മ തേ വിചാര്യ പുനഃ പുനഃ । ശ്രവണാ ബ്രഹ്മണഃ പുത്രാ മനുഷ്യാണാം ച ചേഷ്ടിതമ് । കഥയന്തി തദാ ലോകേ പൂജിതാഃ പൂജിതാഃ സ്വയമ് ॥ ൨,൧൬.
മനുഷ്യർ ചെയ്ത നല്ലതും ചീത്തയുമുള്ള പ്രവൃത്തികൾ അവർ വീണ്ടും വീണ്ടും പരിശോധിക്കുന്നു; ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രന്മാരായ ശ്രവണന്മാർ, മനുഷ്യരുടെ പ്രവൃത്തികൾ ലോകത്ത് പറയുകയും, സ്വയം ആദരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.
നരൈസ്തുഷ്ടൈശ്ച പുഷ്ടൈശ്ച യത്പ്രോക്തം ച കൃതം ച യത് । സര്വമാവേദയന്തി സ്മ ചിത്രഗുപ്തേ യമേ ച തത് ॥ ൨,൧൬.
സന്തുഷ്ടരും സമൃദ്ധരുമായ മനുഷ്യർ പറയുന്നതും ചെയ്യുന്നതും എല്ലാം അവർ ചിത്രഗുപ്തനും യമനും അറിയിക്കുന്നു.
ദൂരാച്ഛ്രവണവിജ്ഞാനാ ദൂരാദ്ദര്ശനഗോചരാഃ । ഏവഞ്ചേഷ്ടാസ്തു തേ ഹ്യഷ്ടൌ സ്വര്ഭൂപാതാലചാരിണഃ ॥ ൨,൧൬.
അവർ ദൂരത്ത് നിന്ന് കേൾക്കാനും ദൂരത്ത് നിന്ന് കാണാനും കഴിവുള്ളവരാണ്; സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഭൂമിയിലും പാതാളത്തിലും സഞ്ചരിക്കുന്ന ഈ എട്ടുപേരും ഇങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
തേഷാം പത്ന്യസ്തഥൈ വോഗ്രാ ശ്രവണ്യഃ പൃഥഗാഹ്വയാഃ । ഏവം തേഷാം ശക്തിരസ്തി യര്ത്യേ മര്ത്യാധികാരിണഃ ॥ ൨,൧൬.
അവർക്കു ഭയങ്കരമായ ഭാര്യകളും ഉണ്ട്; അവരെ ശ്രവണികൾ എന്ന് വേറിട്ടു വിളിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ അവർക്ക് മരണലോകവാസികൾക്ക് മേൽ ശക്തിയുണ്ട്.
വ്രതൈര്ദാനൈസ്തവൈര്യശ്ച പൂജയേദിഹ മാനവഃ । ജായന്തേ തസ്യ തേ സൌമ്യാഃ സുഖമൃത്യുപ്രദായിനഃ ॥ ൨,൧൬.
മനുഷ്യൻ വ്രതങ്ങൾ പാലിച്ച്, ദാനം നൽകി, ഭക്ത്യാദരത്തോടെ ഇവരെ ആരാധിച്ചാൽ, അവർ അവനോട് സൗമ്യരായി, സുഗമമായ മരണം നൽകുന്നവരായി മാറുന്നു.
ശ്രീഗരുഡമാഹാപുരാണമ് ൧൭ ഗരുഡ ഉവാച । ഏകോ മേ സംശയോ ദേവ ഹൃദയേ സമ്പ്രബാധതേ । ശ്രമണാഃ കസ്യ പുത്രാശ്ച കഥം യമപുരേ സ്ഥിതാഃ ॥ ൨,൧൭.
ഗരുഡൻ ചോദിച്ചു: 'പ്രഭോ, എന്റെ മനസ്സിൽ ഒരു സംശയം ഉണ്ട്: ശ്രവണന്മാർ ആരുടെ പുത്രന്മാരാണ്? അവർ എങ്ങനെ യമന്റെ നഗരത്തിൽ വസിക്കുന്നു?'
മാനുഷൈശ്ച കൃതം കര്മ കസ്മാജ്ജാനന്തി തേ പ്രഭോ । കഥം ശൃണ്വന്തി തേ സര്വേ കസ്മാജ്ജ്ഞാനം സമാഗതമ് ॥ ൨,൧൭.
'മനുഷ്യർ ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തികൾ അവർ എങ്ങനെ അറിയുന്നു? അവർ എല്ലാം എങ്ങനെ കേൾക്കുന്നു? അവർക്കു ഈ അറിവ് എങ്ങനെ ലഭിക്കുന്നു?'
കുത്ര ഭുഞ്ജന്തി ദേവേശ ക്രഥയസ്വ പ്രസാദതഃ । പക്ഷിരാജവചഃ ശ്രുത്വാ ഭഗവാന്വാക്യമബ്രവീത് ॥ ൨,൧൭.
'ദേവാദികളേ, അവർ എവിടെയാണ് വസിക്കുന്നത്? ദയവായി വിശദീകരിക്കുക.' പക്ഷിരാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം, ഭഗവാൻ ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച । ശൃണുഷ്വ വചനം സത്യം സര്വേഷാം സൌഖ്യദായകമ് । തദഹം കഥയിഷ്യാമി ശ്രവണാനാം വിചേഷ്ടിതമ് ॥ ൨,൧൭.
ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: 'എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ; എല്ലാം സന്തോഷം നൽകുന്ന സത്യം ഞാൻ പറയുന്നു. ശ്രവണന്മാരുടെ പ്രവർത്തികൾ ഞാൻ ഇപ്പോൾ വിശദമായി പറയും.'
ഏകീഭൂതം യദാ സര്വം ജഗത്സ്ഥാവരജങ്ഗമമ് । ക്ഷീരോദസാഗരേ പൂര്വം മയി സുപ്തേ ജഗത്പതൌ ॥ ൨,൧൭.
സകല ജഡജഡരഹിതമായ ലോകവും ഒന്നായി ലയിച്ചിരുന്ന കാലത്ത്, ക്ഷീരസാഗരത്തിൽ ഞാൻ, ലോകപതി, ഉറങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കെ—