ഏകാദശേ ദ്വാദശാഹേ പ്രേതോ ഭുങ്ക്തേ ദിനദ്വയമ് । യോഷിതഃ പുരുഷാസ്യാപി പ്രേതശബ്ദം സമുച്ചരേത് ॥ ൨,൧൫.
പതിനൊന്നാം, പന്ത്രണ്ടാം ദിവസങ്ങളിൽ പ്രേതൻ രണ്ട് ദിവസം ഭക്ഷണം കഴിക്കും; സ്ത്രീപുരുഷന്മാർക്ക് ഒരുപോലെ 'പ്രേത' എന്ന വാക്ക് ഉച്ചരിക്കണം.
ദീപമന്നം ജലം വസ്ത്രം യത്കിഞ്ചിദ്വസ്തു ദീയതേ । പ്രേതശബ്ദേന തദ്ദേയം മൃസ്യാനന്ദദായകമ് ॥ ൨,൧൫.
ദീപം, അന്നം, വെള്ളം, വസ്ത്രം, എന്ത് വസ്തുവായാലും, 'പ്രേത' എന്ന വാക്ക് ഉച്ചരിച്ച് നൽകണം; അത് departed-ന് സന്തോഷം നൽകും.
ത്രയോദശേഽഹ്നി സ പ്രേതോ നീയതേ ച മഹാപഥേ । പിണ്ഡജം ദേഹമാശ്രിത്യ ദിവാ നക്തം ബുഭുക്ഷിതഃ ॥ ൨,൧൫.
പതിമൂന്നാം ദിവസം, പിണ്ഡം കൊണ്ടുള്ള ദേഹം സ്വീകരിച്ച്, പ്രേതൻ വലിയ പാതയിലൂടെ, പകലും രാത്രിയും വിശപ്പോടെ യാത്ര ചെയ്യുന്നു.
ശീതോഷ്ണശങ്കുക്രവ്യാദവഹ്നിമാര്ഗസ്തു പാപിനാമ് । ക്ഷുധാ തൃഷ്ണാത്മികാ ചൈവ സവ്വ സൌമ്യം കൃതാത്മനാമ് ॥ ൨,൧൫.
പാപികൾക്ക് പാത തണുപ്പും ചൂടും കുരിശുകളും കാട്ടുമൃഗങ്ങളും അഗ്നിയും, വിശപ്പും ദാഹവും നിറഞ്ഞതാണ്; ധർമ്മശീലികൾക്ക് അതു സുഖകരമാണ്.
മാര്ഗേ ചൈതാനി ദുഃ ഖാനി അസിപത്രവനാന്വിതേ । ക്ഷുത്പിപാസാര്ദിതോ നിത്യം യമദൃതൈഃ പ്രപീഡിതഃ ॥ ൨,൧൫.
ആ പാതയിൽ വാൾ ഇലകളുടെ കാടുകളും മറ്റു കഷ്ടതകളും ഉണ്ട്; പ്രേതൻ എപ്പോഴും വിശപ്പും ദാഹവും അനുഭവിച്ച് യമദൂതന്മാരാൽ പീഡിക്കപ്പെടുന്നു.
അഹന്യഹനി വൈ പ്രേതോ യോജനാനാം ശതദ്വയമ് । ചത്വാരിംശത്തഥാ സപ്ത അഹോരാത്രേണ ഗച്ഛതി ॥ ൨,൧൫.
പ്രതിദിനം, പ്രേതൻ ഇരുനൂറ്റി നാല്പത്തേഴു യോജന ദൂരം ഒരു ദിവസം രാത്രിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ഗൃഹീതോ യമപാശൈശ്ച ഹാഹേതി രുദിതേ തു സഃ । സ്വഗൃഹം തു പരിത്യജ്യ യാമ്യം പുരമനുവ്രജേത് ॥ ൨,൧൫.
യമന്റെ പാശങ്ങൾകൊണ്ട് പിടിക്കപ്പെടുകയും 'ഹാ' എന്നു കരയുകയും ചെയ്ത്, സ്വന്തം വീട് വിട്ട് യമന്റെ നഗരത്തിലേക്കുള്ള വഴി പിന്തുടരുന്നു.
ക്രമേണ യാതി സ പ്രേതഃ പുരം യാമ്യം ശുഭാശുഭമ് । അതീത്യ താനിതാന്യേവ മാര്ഗേ പുരവരാണി ച ॥ ൨,൧൫.
ക്രമമായി, പ്രേതൻ ആ വഴിയിൽ വിവിധ നഗരങ്ങൾ കടന്ന്, നല്ലതോ ചീത്തയോ ആയ യമന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു.
യാമ്യം സൌരിപുരം നഗേന്ദ്രഭവനം ഗന്ധര്വശൈലാഗമൌ । ക്രോഞ്ചം ക്രൂരപുരം വിചിത്രഭവനം ബഹ്വാപദം ദുഃ ഖദമ് ॥ ൨,൧൫.
യമന്റെ നഗരം, സൂര്യന്റെ നഗരം, പർവ്വതാധിപന്റെ ഭവനം, ഗന്ധർവശൈലങ്ങൾ, ക്രോഞ്ചം, ക്രൂരനഗരം, വിചിത്രമായ ഭവനങ്ങൾ, അപകടങ്ങളും ദുഃഖവും നിറഞ്ഞ നഗരം.
നാനാക്രന്ദപുരം സുതപ്രഭവനം രൌദ്രം പയോവര്ഷണം ശീതാഢ്യം ബഹുധര്മഭീതഭവനം യാമ്യം പുരം ചാഗ്രതഃ ॥ ൨,൧൫.
നാനാവിധം കരച്ചിലുകൾ നിറഞ്ഞ നഗരം, പുത്രന്മാരുടെ ഭവനം, ഭയാനക നഗരം, വെള്ളം പെയ്യുന്ന നഗരം, കാറ്റും തണുപ്പും നിറഞ്ഞ നഗരം, ധർമ്മം ഭയപ്പെടുന്നവരുടെ ഭവനം, മുന്നിൽ യമന്റെ നഗരം.
ത്രയോദശേഽഹ്നി സ പ്രേതോ ഗൃഹീതോ യമകിങ്കരൈഃ । തസ്മിന്മാര്ഗേ ബ്രജത്യേകോ ഗൃഹീത ഇവ മര്കടഃ ॥ ൨,൧൫.
പതിമൂന്നാം ദിവസം, യമദൂതന്മാർ പ്രേതനെ പിടിക്കുന്നു; ആ വഴിയിൽ അവൻ ഒരുത്തൻ പോലെ, പിടിക്കപ്പെട്ട കുരങ്ങിനെപ്പോലെ, ഒറ്റയ്ക്ക് പോകുന്നു.
തഥവ സ വ്രജന്മാര്ഗേ പുത്രപുത്രേതി ച ബ്രുവന് । ഹാഹേതി ക്രന്ദതേ നിത്യം കീദൃശം തു മയാ കൃതമ് ॥ ൨,൧൫.
അങ്ങനെ യാത്ര ചെയ്യുമ്പോൾ, 'മകനേ, മകനേ' എന്ന് വിളിക്കുകയും, 'ഹാ' എന്ന് എപ്പോഴും കരയുകയും, 'എന്താണ് ഞാൻ ചെയ്തതെന്ന്' ദുഃഖപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.
മാനുഷ്യം ലഭ്യതേ കസ്മാദിതി ബ്രൂതേ പ്രസര്പതി । മഹതാ പുണ്യയോഗേന മാനുഷ്യം ജന്മ ലഭ്യതേ ॥ ൨,൧൫.
മനുഷ്യജന്മം എങ്ങനെ ലഭിക്കുന്നു എന്ന് അവൻ ചോദിക്കുന്നു. വലിയ പുണ്യഫലങ്ങൾ സമ്പാദിച്ചാൽ മാത്രമേ മനുഷ്യജന്മം കിട്ടൂ.
ന തത്പ്രാപ്യ പ്രദത്തം ഹി യാചകേഭ്യഃ സ്വകം ധനമ് । പരാധീനം തദഭവദിതി ബ്രൂതേ (രൌതി) സഗദ്ഗദഃ ॥ ൨,൧൫.
അത് ലഭിച്ചിട്ടും, ഭിക്ഷക്കാരെ തന്റെ സ്വത്തു കൊടുത്തില്ല; അതിനാൽ, 'എന്റെ സ്വത്തൊക്കെ മറ്റുള്ളവരുടെ കൈവശമായി' എന്ന് അവൻ വിങ്ങി വിലപിക്കുന്നു.
കിങ്കരൈഃ പീഡ്യതേഽത്യര്ഥം സ്മരതേ പൂര്വദൈഹികമ് ॥ ൨,൧൫.
യമദൂതന്മാർ അത്യന്തം പീഡിപ്പിക്കുമ്പോൾ, അവൻ തന്റെ മുമ്പത്തെ ജന്മം ഓർക്കുന്നു.
സുഖസ്യ ദുഃ ഖസ്യ ന കോപി ദാതാ പരോ ദദാതീതി കുബുദ്ധിരേഷാ । പുരാ കൃതം കര്മ സദൈവ ഭുജ്യതേ ദേഹിന്ക്വചിന്നിസ്തര യത്ത്വയാ കൃതമ് ॥ ൨,൧൫.
സുഖത്തിനോ ദുഃഖത്തിനോ മറ്റാരും കാരണമല്ല; അങ്ങനെ കരുതുന്നത് തെറ്റാണ്. മുൻജന്മത്തിൽ ചെയ്ത കർമഫലം എല്ലായിടത്തും അനുഭവിക്കേണ്ടി വരും; നീ ചെയ്തതൊക്കെയും സഹിക്കേണ്ടതാണ്.
മയാ ന ദത്തം ന ഹുതം ഹുതാശനേ തപോ ന തപ്തം ഹിമശൈലഗഹ്വരേ । ന സേവിതം ഗാങ്ഗമഹോ മഹാജലം ദേഹിന്ക്വചിന്നിസ്തര യത്ത്വയാ കൃതമ് ॥ ൨,൧൫.
ഞാൻ ദാനം ചെയ്തില്ല, ഹോമത്തിൽ അർപ്പിച്ചില്ല, ഹിമപർവ്വതത്തിലെ ഗുഹകളിൽ തപസ്സു ചെയ്തില്ല, ഗംഗാനദിയിൽ സേവനം ചെയ്തില്ല; എവിടെയായാലും, നീ ചെയ്തതൊക്കെയും അനുഭവിക്കേണ്ടി വരും.
ന നിത്യദാനം ന ഗാവാഹ്നികം കൃതം ന വേദദാനം ന ച ശാസ്ത്രപുസ്തകമ് । പുരാ നദൃഷ്ടം ന ച സേവിതോഽധ്വാ ദേഹിന്ക്വചിന്നിസ്തര യത്ത്വയാ കൃതമ് ॥ ൨,൧൫.
ദൈനംദിന ദാനം ചെയ്തില്ല, പശുക്കൾക്ക് സേവനം ചെയ്തില്ല, വേദങ്ങളും ശാസ്ത്രപുസ്തകങ്ങളും ദാനം ചെയ്തില്ല, പുണ്യയാത്രകൾ കണ്ടില്ല, സേവിച്ചില്ല; എവിടെയായാലും, നീ ചെയ്തതൊക്കെയും അനുഭവിക്കേണ്ടി വരും.
ജലാശയോ നൈവ കൃതോ ഹി നിര്ജലേ മനുഷ്യഹേതോഃ പശുപക്ഷിഹേതവേ । ഗോതൃപ്തിഹേതോര്ന കൃതം ഹി ഗോചരം ദേഹിന്ക്വചിന്നസ്തര യത്ത്വയാ കൃതമ് ॥ ൨,൧൫.
ജലരഹിത സ്ഥലങ്ങളിൽ മനുഷ്യർക്കും മൃഗങ്ങൾക്കും പക്ഷികൾക്കും വേണ്ടി കുളം ഉണ്ടാക്കിയില്ല, പശുക്കൾക്ക് പുല്ലു ഒരുക്കിയില്ല; എവിടെയായാലും, നീ ചെയ്തതൊക്കെയും അനുഭവിക്കേണ്ടി വരും.
മയാ ന ഭുക്തം പതിസങ്ഗസൌഖ്യം വഹ്നിപ്രവേശോ ന കൃതോ മൃതേ സതി । തസ്മിന്മൃതേ തദ്വ്രതപാലനം വാ ദേഹിന്ക്വചിന്നിസ്തര യത്ത്വയാ കൃതമ് ॥ ൨,൧൫.
ഭർത്താവിനൊപ്പം ഐക്യസുഖം അനുഭവിച്ചില്ല, ഭർത്താവ് മരിച്ചപ്പോൾ അഗ്നിയിൽ ചാടിയില്ല, ആ വ്രതം പാലിച്ചുമില്ല; എവിടെയായാലും, നീ ചെയ്തതൊക്കെയും അനുഭവിക്കേണ്ടി വരും.
മാസോപവാസൈര്ന വിശോഷിതം വപുശ്ചാന്ദ്രായണൈര്വാ നിയമൈശ്ച സംഹതൈഃ । നാരീശരീരം ബഹുദുഃ ഖഭാജനം ലബ്ധം മയാ പൂര്വകൃതൈര്വികര്മഭിഃ ॥ ൨,൧൫.
മാസം മാസം ഉപവാസം ചെയ്തില്ല, ചന്ദ്രായണവ്രതം പോലുള്ള കഠിനനിയമങ്ങൾ പാലിച്ചില്ല; മുമ്പ് ചെയ്ത പാപങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് ഞാൻ ഈ സ്ത്രീശരീരം, അനേകം ദുഃഖങ്ങൾക്ക് ഇടയാകുന്നത്, ലഭിച്ചത്.
ഉക്താനി വാച്യാനി മയാ നരാണാമതഃ ശൃണുഷ്വാവഹിതോഽപി പക്ഷിന് । സ്ത്രീണാം ശരീരം പ്രതിലഭ്യ ദേഹീ ബ്രവീതി കര്മാണി കൃതാനി പൂര്വമ് ॥ ൨,൧൫.
പുരുഷന്മാർ പറഞ്ഞത് ഞാൻ പറഞ്ഞു; പക്ഷീശ്വരാ, ഇനി ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ. സ്ത്രീശരീരം ലഭിച്ചവൾ തന്റെ മുൻജന്മത്തിലെ കർമങ്ങൾ പറയുന്നു.
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൧൬ ശ്രീഭഗവാനുവാച । ഏവം വിലപതസ്തസ്യ പ്രേതസ്യൈവം ഖഗേശ്വര । ക്രന്ദമാനസ്യ നിതരാം പീഡിതസ്യ ച കിങ്കരൈഃ ॥ ൨,൧൬.
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ആ പ്രേതം വിലപിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, പക്ഷീശ്വരാ, യമദൂതന്മാർ അതിനെ അത്യന്തം പീഡിപ്പിക്കുമ്പോൾ, അതു കരയിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
സപ്തദശ ദിനാന്യേകോ വായുമാര്ഗേ വികൃഷ്യതേ । അഷ്ടാദശേ ത്വഹോരാത്രേ പൂര്വം യാമ്യപുരം വ്രജേത് ॥ ൨,൧൬.
പതിനേഴു ദിവസം ആ ആത്മാവ് വായുവിലൂടെ ഇഴയ്ക്കപ്പെടുന്നു; പതിനെട്ടാം ദിവസം-രാത്രിയിൽ ആദ്യം യമപുരിയിൽ എത്തുന്നു.
തസ്മിന്പുരവരേ രമ്യേ പ്രേതാനാം ച ഗണോ മഹാന് । പുഷ്പഭദ്രാ നദീ തത്രന്യഗ്രോധഃ പ്രിയദര്ശനഃ ॥ ൨,൧൬.
ആ മനോഹരമായ വലിയ നഗരത്തിൽ അനേകം പ്രേതങ്ങൾ ഉണ്ട്; അവിടെ പുഷ്പഭദ്രാ എന്ന നദി ഒഴുകുന്നു, മനോഹരമായ ഒരു ആൽമരം നിലകൊള്ളുന്നു.
പുരേ സ തത്ര വിശ്രാമം പ്രാപ്യതേ യമകിങ്കരൈഃ । ജായാപുത്രാദികം സൌഖ്യം സ്മരേത്തത്ര സുദുഃ ഖിതഃ ॥ ൨,൧൬.
അവിടെ, യമദൂതന്മാർ കൊണ്ടു അവൻ വിശ്രമം നേടുന്നു; അതീവ ദുഃഖത്തോടെ ഭാര്യ, മക്കൾ, മറ്റു ബന്ധുക്കൾ എന്നിവരോടുള്ള സുഖങ്ങൾ ഓർക്കുന്നു.
രുദതേ കരുണൈര്വാക്യൈ സ്തൃഷാര്തഃ ശ്രമപീഡിതഃ । സ്വധനം സ്വകലത്രാണി ഗൃഹം പുത്രാഃ സുഖാനി ച ॥ ൨,൧൬.
കഠിനമായ വാക്കുകളോടെ കരയുന്നു, ദാഹവും ക്ഷീണവും കൊണ്ട് പീഡിതനായി, തന്റെ സ്വത്തും ഭാര്യയും വീടും മക്കളും സുഖങ്ങളും എല്ലാം ഓർത്ത് ദുഃഖിക്കുന്നു.
ഭൃത്യമിത്രാണി ചാന്യച്ച സര്വം ശോചതി വൈ തദാ । ക്ഷുധാര്തസ്യ പുരേ തസ്മിന്കിങ്കരൈസ്തസ്യ ചോച്യതേ ॥ ൨,൧൬.
ഭൃത്യന്മാരെയും സുഹൃത്തുക്കളെയും മറ്റെല്ലാവരെയും കൂടി അവൻ ദുഃഖിക്കുന്നു; അപ്പോൾ ആ നഗരത്തിൽ, വിശപ്പോടെ വലയുമ്പോൾ, യമദൂതന്മാർ അവനോട് പറയുന്നു:
കിങ്കരാ ഊചുഃ । ക്വ ധനം ക്വ സുതാ ജായാ ക്വ ഗൃഹം ക്വ ത്വമീദൃശഃ । സ്വകര്മോപാര്ജിതം ഭുങ്ക്ഷ്വ ചിരം ഗച്ഛ മഹാപഥേ ॥ ൨,൧൬.
യമദൂതന്മാർ പറഞ്ഞു: എവിടെയാണ് നിന്റെ ധനം, മക്കൾ, ഭാര്യ, വീട്? നീ ഇങ്ങനെ എവിടെയാണ്? നീ സ്വന്തമായി സമ്പാദിച്ചതു അനുഭവിച്ചുകൊണ്ട്, ഈ വലിയ വഴിയിൽ ദീർഘമായി പോ.
ജാനാസി ശംബലവശം ബലമധ്വഗാനാം നോ ശംബലഃ പ്രയതതേ പരലോകപാന്ഥ । ഗന്തവ്യമസ്തി തവ നിശ്ചിതമേവ തേന മാര്ഗേണ യത്ര ഭവതഃ ക്രയവിക്രയൌ ന ॥ ൨,൧൬.
നീ അറിയാമോ, യാത്രക്കാരെ ഓടിച്ചു കൊണ്ടുപോകുന്ന ദണ്ഡത്തിന്റെ ശക്തി? ഇഹലോക യാത്രക്കാരനായി ആരും സഹായിക്കില്ല. നീ തീർച്ചയായും ആ വഴിയിൽ പോകേണ്ടതാണു, അവിടെ നിനക്ക് വാങ്ങലും വിൽപ്പനയും ഇല്ല.