അന്യഥാ ക്ലിശ്യതേ ജന്തുഃ പാഥേയരഹിതഃ പഥി । ഏവം ജ്ഞാത്വാ ഖഗശ്രേഷ്ഠ വൃഷയജ്ഞം സമാചരേത് ॥ ൨,൧൪.
ഇല്ലെങ്കിൽ, ദാനത്തിന്റെ പുണ്യവുമില്ലാതെ യാത്ര ചെയ്യുന്ന ജീവി വഴിയിൽ കഷ്ടപ്പെടും. അതിനാൽ, കിളികളിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, ഇതറിഞ്ഞ് വൃഷയജ്ഞം നിർവഹിക്കണം.
അകൃത്വാ മ്രിയതേ യസ്തു അപുത്രോ നൈവ മുക്തിഭാക് । അപുത്രോഽപി ഹി യഃ കുര്യാത്സുഖം യാതി മഹാപഥേ ॥ ൨,൧൪.
ഇത് നിർവഹിക്കാതെ മരിക്കുന്നവൻ, മകനില്ലെങ്കിൽ മോക്ഷം നേടില്ല. എന്നാൽ മകനില്ലാത്തവൻ പോലും ഇത് നിർവഹിച്ചാൽ, മഹാനടപ്പിൽ സന്തോഷത്തോടെ പോകും.
അഗ്നിഹോത്രാധിഭിര്യജ്ഞൈര്ദാനൈശ്ച വിവിധൈരപി । ന താം ഗതിമവാപ്നോതി വൃഷോത്സര്ഗേണ യാ ഗതിഃ ॥ ൨,൧൪.
അഗ്നിഹോത്രം പോലുള്ള യാഗങ്ങൾ കൊണ്ടോ, പലവിധ ദാനങ്ങൾ കൊണ്ടോ ആ ഗതി നേടാൻ കഴിയില്ല. വൃഷം അർപ്പിച്ചാൽ മാത്രമേ ആ ഗതി ലഭിക്കൂ.
യജ്ഞാനാം ചൈവ സര്വേഷാം വൃഷയജ്ഞസ്തഥോത്തമഃ । തസ്മാത്സര്വപ്രയത്നേന വൃഷയജ്ഞം സമാചരേത് ॥ ൨,൧൪.
എല്ലാ യാഗങ്ങളിലും വൃഷയജ്ഞം ഏറ്റവും ഉന്നതമാണ്. അതിനാൽ, എല്ലാ ശ്രമവും കൊണ്ട് വൃഷയജ്ഞം നിർവഹിക്കണം.
ഗരുഡ ഉവാച । കഥയസ്വ പ്രസാദേന ക്ഷയാഹം ചൌര്ധ്വദൈഹികമ് । കസ്മിന്കാലേ തിഥൌ കസ്യാം വിധിനാ കേന തദ്ഭവേത് ॥ ൨,൧൪.
ഗരുഡൻ ചോദിച്ചു: ദയവായി പറയൂ, മരണാനന്തരത്തിൽ വൃഷയജ്ഞം എപ്പോൾ, ഏതു തിഥിയിൽ, എങ്ങനെ, ആരാണ് ചെയ്യേണ്ടത്?
കൃത്വാ കിം ഫലമാപ്നോതി ഏതന്മേ വദ സാമ്പ്രതമ് । ത്വത്പ്രസാദേന ഗോവിന്ദ മുക്തേ ഭവതി മാനവഃ ॥ ൨,൧൪.
അത് നിർവഹിച്ചാൽ എത്ര ഫലം ലഭിക്കും? ദയവായി ഇപ്പോൾ പറയൂ. നിന്റെ കൃപയാൽ, ഗോവിന്ദാ, മനുഷ്യൻ മോക്ഷം നേടുന്നു.
ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച । കാര്തികാദിഷു മാസേഷു യാമ്യായതഗതേ രവൌ । ശുക്ലപക്ഷേ തഥാ പക്ഷിന്ദ്വാദശ്യാദിതിഥൌ ശുഭേ ॥ ൨,൧൪.
ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: കാർത്തിക മുതലുള്ള മാസങ്ങളിൽ, സൂര്യൻ തെക്കോട്ട് സഞ്ചരിക്കുമ്പോഴും, ശുക്ലപക്ഷത്തും, ദ്വാദശി പോലുള്ള ശുഭമായ തിഥികളിലും,
ശുഭേ ലഗ്നേ മുഹൂര്തേ വാ ശുചൌ ദേശേ സമാഹിതഃ । ബ്രാഹ്മണം തു സമാഹൂയ വിധിജ്ഞം ശുഭലക്ഷണമ് ॥ ൨,൧൪.
ശുഭമായ ലഗ്നത്തോ, നല്ല മുഹൂർത്തത്തോ, ശുദ്ധമായ സ്ഥലത്തോ, ഏകാഗ്രതയോടെ, വിധികൾ അറിയുന്ന ഗുണമുള്ള ബ്രാഹ്മണനെ ക്ഷണിക്കണം.
ജപഹോമൈസ്തഥാ ദാനൈഃ കുര്യാദ്ദഹേസ്യ ശോധനമ് । പുണ്യേഽഭിജിത്സുനക്ഷത്രേ ഗ്രഹാന്ദേവാന്സമര്ചയേത് ॥ ൨,൧൪.
ജപം, ഹോമം, ദാനം എന്നിവയിലൂടെ ആ ഹോമത്തിന്റെ ശുദ്ധീകരണം നടത്തണം; പുണ്യമായ അഭിജിത് നക്ഷത്രത്തോ മറ്റേതെങ്കിലും ശുഭനക്ഷത്രത്തോയിൽ ഗ്രഹങ്ങളെയും ദേവതകളെയും ആരാധിക്കണം.
ഹോമം കുര്യാദ്യഥാശക്തി മന്ത്രൈശ്ച വിവിധൈരപി । ഗ്രഹാണാം സ്ഥാപനം കുര്യാത്പൂര്വം ചൈവ ഖഗേശ്വര ॥ ൨,൧൪.
സ്വശക്തിക്ക് അനുസരിച്ച് വിവിധ മന്ത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ഹോമം നടത്തണം; ആദ്യം, ഖഗേശ്വരാ, ഗ്രഹങ്ങളെ സ്ഥാപിക്കണം.
മാതൄണാം പൂജനം കാര്യം വസോര്ധാരാം ച പാതയേത് । വഹ്നിം സംസ്ഥാപ്യ തത്രൈവ പൂര്ണം ഹോമം തു കാരയേത് ॥ ൨,൧൪.
മാതാക്കളെ ആരാധിക്കുകയും, നെയ്യ് ഒഴിക്കുകയും വേണം; അവിടം അഗ്നി സ്ഥാപിച്ച ശേഷം പൂർണ്ണമായ ഹോമം നടത്തണം.
ശാലഗ്രാമം ച സംസ്ഥാപ്യ വൈഷ്ണവം ശ്രാദ്ധമാചരേത് । വൃഷം സമ്പൂജ്യ തത്രൈവ വസ്ത്രാലങ്കാരഭൂഷണൈഃ ॥ ൨,൧൪.
ശാലഗ്രാമം സ്ഥാപിച്ച് വൈഷ്ണവശ്രാദ്ധം ചെയ്യണം; അവിടെ ഒരു കാളയെ വസ്ത്രവും അലങ്കാരവും ഇട്ട് പൂജിക്കണം.
ചതസ്രോ വത്സതര്യശ്ച പൂര്വം സമധിവാസയേത് । പ്രദക്ഷിണം തതഃ കുര്യാദ്ധോമാന്തേ ച വിസര്ജനമ് ॥ ൨,൧൪.
നാലു കാളക്കുട്ടികളെ ആദ്യം സമ്പൂർണ്ണമായി ശുദ്ധീകരിക്കണം; ശേഷം അവയെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുകയും ഹോമം കഴിഞ്ഞ് അവയെ വിടുകയും വേണം.
ഇമം മന്ത്രം സമുച്ചാര്യ ഉത്തരാഭിമുഖഃ സ്ഥിതഃ । ധര്മ ത്വം വൃഷരൂപേണ ബ്രഹ്മണാ നിര്മിതഃ പുരാ ॥ ൨,൧൪.
ഉത്തരദിശയിൽ മുഖം നോക്കി നിൽക്കുമ്പോൾ ഈ മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം: 'ധർമമേ, നീ കാളയുടെ രൂപത്തിൽ ബ്രഹ്മാവിനാൽ പണ്ടു സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടവൻ.'
തവോത്സര്ഗപ്രഭാവാന്മാമുദ്ധരസ്വഭവാര്ണാവാത് । അബിഷിച്യ ശുഭൈര്മന്ത്രൈഃ പാവനൈര്വിധിപൂര്വകമ് ॥ ൨,൧൪.
നിന്റെ മോചനശക്തിയാൽ എന്നെ ഭവസമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് ഉയർത്തേണമേ; ശുഭവും ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതുമായ മന്ത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് വിധിപ്രകാരം അഭിഷേകം നടത്തണം.
തനക്രീഡന്തിമന്ത്രേണ വൃഷോത്സര്ഗം തു കാരയേത് । അഭിഷിഞ്ചേത്തതോ നീലം രുദ്രകുമ്ഭോ ദകേന തു ॥ ൨,൧൪.
കാളക്കുട്ടിയുടെ കളിയുടെ മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച് കാളയെ മോചിപ്പിക്കണം; ശേഷം വലതുകൈ ഉപയോഗിച്ച് രുദ്രപാത്രത്തിലെ വെള്ളം കൊണ്ട് അഭിഷേകം ചെയ്യണം.
നാഭിമൂലേ സമാസ്ഥായ തദമ്ബു മൂര്ധനി ന്യസേത് । അന്ന (ആത്മ) ശ്രാദ്ധം തതഃ കുര്യാദ്ദദ്യാദ്ദാനം ദ്വിജോത്തമേ ॥ ൨,൧൪.
നാഭിയുടെ അടിയിൽ ഇരുന്നു ആ വെള്ളം തലയിൽ ഇടണം; ശേഷം അന്നം കൊണ്ടോ ആത്മാവുകൊണ്ടോ ശ്രാദ്ധം നടത്തി ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണന് ദാനം നൽകണം.
ഉദകേചൈവ ഗന്തവ്യം ജലം തത്ര പ്രദാപയേത് । യദിഷ്ടം ജീവതസ്ത്വാസീത്തച്ച ദദ്യാത്സ്വശക്തിതഃ ॥ ൨,൧൪.
വെള്ളത്തിൽ ചെന്നു അവിടെ വെള്ളം അർപ്പിക്കണം; ആഗ്രഹിച്ച വ്യക്തി ജീവിച്ചിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് അതും നൽകണം.
ന്യൂനം സംപൂര്ണതാം യാതി വൃഷോത്സര്ഗേ കൃതേ സതി । സുതൃപ്തോ ദുസ്തരേ മാര്ഗേ മൃതോ യാതി ന സംശയഃ ॥ ൨,൧൪.
കാളയെ മോചിപ്പിച്ചാൽ ഏത് കുറവും പൂർണ്ണതയാകും; departed, അതിൽ സംശയമില്ലാതെ, അതികഠിനമായ വഴിയിൽ തൃപ്തനായി പോകുന്നു.
യമലോകം ന പശ്യന്തി സദാ ദാനരതാ നരാഃ । യാവന്ന ദീയതേ ജന്തോഃ ശ്രാദ്ധം ചൈകാദശാഹികമ് ॥ ൨,൧൪.
സദാ ദാനം ചെയ്യുന്നതിൽ ആസ്വാദനമുള്ള പുരുഷന്മാർക്ക് യമലോകം കാണാനാവില്ല, ജന്തുവിന്റെ ഏകാദശാഹികം ശ്രാദ്ധം നടക്കുന്നതുവരെ.
സ്വദത്തം പരദത്തം വാ നേഹാമുത്രോപതിഷ്ഠതി । ത്രയോദശാ തഥാ സപ്ത പഞ്ച ത്രീണീ ക്രമേണ തു ॥ ൨,൧൪.
സ്വയം നൽകിയതോ മറ്റുള്ളവർ നൽകിയതോ ഇവിടെ അല്ലെങ്കിൽ പരലോകത്ത് ഫലിക്കില്ല; പതിന്മൂന്ന്, ഏഴ്, അഞ്ച്, മൂന്ന് എന്നിങ്ങനെ ക്രമത്തിൽ നൽകണം.
പദദാനാനി കുര്വീത ശ്രദ്ധാഭക്തിസമന്വിതഃ । തിലപാത്രാണി കുര്വീത സപ്ത പഞ്ച യഥാക്രമമ് ॥ ൨,൧൪.
ശ്രദ്ധയോടും ഭക്തിയോടും കൂടി കാലുറകൾ ദാനം ചെയ്യണം; ഏഴ്, അഞ്ച് എന്നിങ്ങനെ തിലം കൊണ്ടുള്ള പാത്രങ്ങൾ ഒരുക്കണം.
ബ്രാഹ്മണാന് ഭോജയേത്പശ്ചാദേകാം ഗാം ച പ്രദാപയേത് । വൃഷം ഹി ശന്നോദേവീതി വേദോക്തവിധിനാ തതഃ ॥ ൨,൧൪.
ശേഷം ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ഭക്ഷിപ്പിച്ച് ഒരു പശു ദാനം ചെയ്യണം; അതിന് ശേഷം, വേദവിധിയിൽ 'ശന്നോ ദേവി' എന്ന മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച് ഒരു കാളയും നൽകണം.
ചതസൃഭിര്വത്സതരീഭിഃ പരിണയനമാചരേത് । വാമേ ചക്രം പ്രദാതവ്യം ത്രിശൂലം ദക്ഷിണേ തഥാ ॥ ൨,൧൪.
നാലു കാളക്കുട്ടികളോടെ പ്രദക്ഷിണം നടത്തണം; ഇടതുവശത്ത് ചക്രവും വലതുവശത്ത് ത്രിശൂലവും നൽകണം.
മൂല്യം ദദ്യാദ്വൃഷസ്യാപി തം വൃഷം ച വിസര്ജയേത് । ഏകോദ്ദിഷ്ടവിധാനേന സ്വാഹാകാരേണ വുദ്ധിമാന് ॥ ൨,൧൪.
കാളയുടെ വില നൽകി, ആ കാളയെ വിട്ടയക്കണം. ഒരാൾക്ക് മാത്രം അർപ്പിക്കുന്ന വിധത്തിൽ, 'സ്വാഹാ' എന്ന ഉച്ചാരണത്തോടെ, ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി ഈ ദാനം നടത്തണം.
കുര്യാദേകാദശാഹം ച ദ്വാദശാഹം ച യത്നതഃ । സപിണ്ഡീകരണാദര്വാക്കുര്യാച്ഛ്രാദ്ധാനി ഷോഡശ ॥ ൨,൧൪.
പതിനൊന്ന് ദിവസവും പന്ത്രണ്ടു ദിവസവും ശുദ്ധമായി ആചരിച്ചശേഷം, സപിണ്ഡീകരണം ഉൾപ്പെടെ പതിനാറ് ശ്രാദ്ധകർമ്മങ്ങൾ ക്രമത്തിൽ നിർവഹിക്കണം.
ബ്രാഹ്മണാന് ഭോജയിത്വാ തു പദദാനാനി ദാപയേത് । കാപോസോപരി സംസ്ഥാപ്യ താമ്രപാത്രേ തഥാച്യുതമ് ॥ ൨,൧൪.
ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ഭക്ഷിപ്പിച്ചശേഷം, കാലുവിരാമങ്ങൾ മരപ്പലകയിൽ വച്ച് ദാനം ചെയ്യണം. അതുപോലെ തന്നെ, തക്കതായ രീതിയിൽ നിറച്ച താമ്രപാത്രങ്ങളും അർപ്പിക്കണം.
വസ്ത്രേണാച്ഛാദ്യ തത്രസ്ഥമര്ഘം ദദ്യാച്ഛുഭൈഃ ഫലൈഃ । നാവമിക്ഷുമയീം കൃത്വാ പട്ടസൂത്രേണ വേഷ്ടയേത് ॥ ൨,൧൪.
അവിടെ വച്ചിരിക്കുന്നതിനെ വസ്ത്രം കൊണ്ട് മൂടി, ശുഭഫലങ്ങളാൽ അർഘ്യം അർപ്പിക്കണം. ഇനിയും, ഇഞ്ചിപ്പഞ്ചസാരകൊണ്ട് ഒരു തൂണോക്കു രൂപം ഉണ്ടാക്കി, പറ്റു നൂലാൽ കെട്ടണം.
കാംസ്യപാത്രേ ഘൃതം സ്ഥാപ്യ വൈതരണ്യാ നിമിത്തതഃ । നാവാരോഹണം കുര്യാത്പൂജയേദ്ഗരുഡധ്വജമ് ॥ ൨,൧൪.
കാംസ്യപാത്രത്തിൽ നെയ്യ് നിറച്ച്, വൈതരണി കടക്കുന്നതിനായി വയ്ക്കണം. പിന്നീട്, നാവിൽ കയറുന്ന ചടങ്ങ് നടത്തി, ഗരുഡധ്വജത്തെ ആരാധിക്കണം.
ആത്മവിത്താനുസാരേണ തച്ച ദാനമനന്തകമ് । ഭവസാഗരമഗ്നാനാം ശോകതാപാര്തിദുഃ ഖിനാമ് ॥ ൨,൧൪.
സ്വന്തം ശേഷിയനുസരിച്ച്, ഈ അക്ഷയമായ ദാനം നൽകണം. ഭവസാഗരത്തിൽ മുങ്ങി ദുഃഖത്തിലും താപത്തിലും പീഡിതരായവർക്കായി ഇതാണ് ഉചിതം.