ഭൂതാനാം പ്രാണിനഃ ശ്രേഷ്ഠാഃ പ്രാണിനാം മതിജീവിനഃ । മതിമത്സു നരാഃ ശ്രേഷ്ഠാ നരേഷു ബ്രാഹ്മണാഃ സ്മൃതാഃ ॥ ൨,൧൨.
സകലഭൂതങ്ങളിൽ ജീവികൾ ഏറ്റവും ഉന്നതർ. ജീവികളിൽ ബുദ്ധിയുള്ളവർക്ക് മേൽ സ്ഥാനം. ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ മനുഷ്യർ ഉന്നതർ. മനുഷ്യരിൽ ബ്രാഹ്മണന്മാരാണ് ശ്രേഷ്ഠർ എന്നു പറയുന്നു.
മാനുഷ്യം യഃ സമാസാദ്യ സ്വര്ഗമേക്ഷൈകസാധകമ് । തയോര്ന സാധയേദേകം തേനാത്മാ വഞ്ചിതോ ധ്രുവമ് ॥ ൨,൧൨.
മനുഷ്യജന്മം ലഭിച്ചവൻ, സ്വർഗ്ഗം നേടാൻ ഇതാണ് ഏക മാർഗ്ഗം എന്നറിഞ്ഞിട്ടും, അതിനായി ശ്രമിക്കാതെ ഇരിക്കുന്നു എങ്കിൽ, അവൻ താനെത്തന്നെ വഞ്ചിക്കുന്നു എന്നത് ഉറപ്പാണ്.
ഇച്ഛതി ശതീ സഹസ്രം സഹസ്രീ ലക്ഷമീഹതേ കര്തുമ് । ലക്ഷാധിപതീ രാജ്യം രാജാപി സകലാം ധരാം ലബ്ധുമ് ॥ ൨,൧൨.
നൂറ് ആഗ്രഹമുള്ളവൻ ആയിരം ആഗ്രഹിക്കും; ആയിരം ആഗ്രഹമുള്ളവൻ ലക്ഷം നേടാൻ ശ്രമിക്കും; ലക്ഷാധിപതി രാജ്യം ആഗ്രഹിക്കും; രാജാവു പോലും മുഴുവൻ ഭൂമി സ്വന്തമാക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കും.
ചക്രധരോഽപി സുരത്വം സുരഭാവേ സകലസുരപതിര്ഭവിതുമ് । സുരപതിരൂര്ധ്വഗതിത്വം തഥാപി നനിവര്തതേ തൃഷ്ണാ ॥ ൨,൧൨.
ചക്രധാരിയായവനും ദേവതയാകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ദേവതയായാൽ എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും അധിപതിയാകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അതിനുശേഷം അതിലും ഉയർന്ന സ്ഥാനം ആഗ്രഹിക്കുന്നു—എങ്കിലും തൃഷ്ണക്ക് ഒരിക്കലും അവസാനമില്ല.
തൃഷ്ണയാ ചാഭിഭൂതസ്തു നരകം പ്രതിപദ്യതേ । തൃഷ്ണാമുക്താസ്തു യേ കേചിത്സ്വര്ഗവാസം ലഭന്തി തേ ॥ ൨,൧൨.
തൃഷ്ണയിൽ അടിമപ്പെട്ടവൻ നരകത്തിൽ എത്തുന്നു; തൃഷ്ണയെ വിട്ടവർക്കോ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ വാസം ലഭിക്കുന്നു.
ആത്മാധീനഃ പുമാംല്ലോകേ സുഖീ ഭവതി നിശ്ചിതമ് । ശബ്ദഃ സ്പര്ശശ്ച രൂപം ച രസോ ഗന്ധശ്ച തദ്ഗുണാഃ ॥ ൨,൧൨.
സ്വയം നിയന്ത്രണം ഉള്ളവൻ ഈ ലോകത്ത് ഉറപ്പായും സന്തുഷ്ടനാകും. ശബ്ദം, സ്പർശം, രൂപം, രസം, ഗന്ധം—ഇവയാണ് അവയുടെ ഗുണങ്ങൾ.
തഥാ ച വിഷയാധീനോ ദുഃ ഖീ ഭവതി നിശ്ചിതമ് ॥ ൨,൧൨.
അതു പോലെ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്നവൻ ഉറപ്പായും ദുഃഖം അനുഭവിക്കും.
കുരങ്ഗമതാങ്ഗപതങ്ഗഭൃങ്ഗമീനാ ഹതാഃ പഞ്ചഭിരേവ പഞ്ച । ഏകഃ പ്രമാദീ സ കഥം ന ഹന്യതേ യഃ സേവതേ പഞ്ചഭിരേവ പഞ്ച ॥ ൨,൧൨.
മാൻ, ആന, പാറ്റ, തേനീച്ച, മീൻ—ഇവയെല്ലാം ഓരോ ഇന്ദ്രിയത്തിൽ വീഴുന്നു. എന്നാൽ, ഈ അഞ്ച് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ എല്ലാം അനുഭവിക്കുന്ന അന്യായിയായ മനുഷ്യൻ എങ്ങനെ നശിക്കാതെ ഇരിക്കും?
പിതൃമാതൃമയോ ബാല്യേ യൌവനേ ദയിതാമയഃ । പുത്രപൌത്രമയശ്ചാന്തേ മൂഢോ നാത്മമയഃ ക്വചിത് ॥ ൨,൧൨.
കുട്ടിക്കാലത്ത് അമ്മയോടും അച്ഛനോടും, യൗവനത്തിൽ പ്രിയപ്പെട്ടവരോടും, വൃദ്ധാവസ്ഥയിൽ മക്കളോടും മുമ്മക്കളോടും ആണ് മനുഷ്യൻ ചേർന്നിരിക്കുക. ഭ്രമിച്ചവൻ ഒരിക്കലും തനിക്കുതന്നെ ചേർന്നിരിയ്ക്കുന്നില്ല.
ലോഹദാരുമയൈഃ പാശൈഃ പുമാന്ബദ്ധോ വിമുച്യതേ । പുത്രദാരമയൈഃ പാശൈര്നൈവ ബദ്ധോ വിമുച്യതേ ॥ ൨,൧൨.
ഇരുമ്പോ മരമോ കൊണ്ടുള്ള കയറിൽ കെട്ടിയാൽ മനുഷ്യൻ മോചിതനാകാം. പക്ഷേ, മകനും ഭാര്യയും എന്ന ബന്ധത്തിൽ കെട്ടിയാൽ ഒരിക്കലും മോചനം ഉണ്ടാകില്ല.
ഏകഃ കരോതി പാപാനി ഫലം ഭുങ്ക്തേ മഹാജനഃ । ഭോക്താരോ വിപ്രയുജ്യന്തേ കര്താ ദോഷേണ ലിപ്യതേ ॥ ൨,൧൨.
ഒരു വ്യക്തി പാപം ചെയ്യുമ്പോൾ, അതിന്റെ ഫലം പലർക്കും അനുഭവിക്കാം. അനുഭവിക്കുന്നവർ വേർപിരിയും, പക്ഷേ ചെയ്തവൻ പാപത്തിൽ അകപ്പെടും.
കോഽപി മൃത്യും ന ജയതി ബാലോ വൃദ്ധോ യുവാപി വാ । സുഖദുഃ ഖാദികോ വാപി പുനരായാതി യാതി ച ॥ ൨,൧൨.
ആരും മരണത്തെ ജയിക്കാറില്ല—കുട്ടി, വൃദ്ധൻ, യുവാവ് എന്നിങ്ങനെ. സന്തോഷമുള്ളവനോ ദുഃഖമുള്ളവനോ ആയാലും, ഒരാൾ വരികയും പോകുകയും ചെയ്യുന്നു.
സര്വേഷാം പശ്യതാമേവ മൃതഃ സര്വം പരിത്യജേത് । ഏകഃ പ്രജായതേ ജന്തുരേക ഏവ പ്രലീയതേ ॥ ൨,൧൨.
എല്ലാവരും നോക്കി നിൽക്കുമ്പോൾ ഒരാൾ മരിക്കുമ്പോൾ എല്ലാം വിട്ട് പോകുന്നു. ഒരാൾ ഒറ്റയ്ക്കാണ് ജനിക്കുന്നത്, ഒറ്റയ്ക്കാണ് അന്ത്യത്തിൽ ലയിക്കുന്നത്.
ഏകോഽപി ഭുങ്ക്തേ സുകൃതമേക ഏവ ച ദുഷ്കൃതമ് । മൃതം ശരീരമുത്സൃജ്യ കാഷ്ഠലോഷ്ടസമങ്ക്ഷിതൌ ॥ ൨,൧൨.
ഒറ്റയ്ക്കാണ് നല്ല പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലവും, ഒറ്റയ്ക്കാണ് ദുഷ്പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലവും അനുഭവിക്കുന്നത്. മരിച്ചശേഷം ശരീരം വെടിഞ്ഞ്, അതു മരവും മണ്ണുപോലും അവശേഷിക്കും.
ബാന്ധവാ വിമുഖാ യാന്തി ധര്മസ്തമനുഗച്ഛതി । ഗൃഹേഷ്വര്ഥാ നിവര്തന്തേ ശ്മശാനാന്മിത്രബാന്ധവാഃ ॥ ൨,൧൨.
ബന്ധുക്കൾ മുഖം തിരിച്ച് വിട്ട് പോകുന്നു, എന്നാൽ ധർമ്മം മാത്രമാണ് അനുഗമിക്കുന്നത്. ധനം വീട്ടിൽ തന്നെ ശേഷിക്കും, സുഹൃത്തുക്കളും ബന്ധുക്കളും ശ്മശാനത്തോളം മാത്രമേ കൂടെ വരൂ.
ശരീരം വഹ്നിരാദത്തേ സുകൃതം ദുഷ്കൃതം വ്രജേത് । ശരീരം വഹ്നിനാ ദഗ്ധം പുണ്യം പാപം സഹ സ്ഥിതമ് ॥ ൨,൧൨.
ശരീരം അഗ്നി ദഹിക്കുന്നു, എന്നാൽ നല്ലതും ചീത്തയുമുള്ള പ്രവൃത്തികൾ ആത്മാവിനൊപ്പം പോകുന്നു. അഗ്നിയിൽ ശരീരം ചാരമായാലും, പുണ്യവും പാപവും കൂടെയിരിക്കും.
ശുഭം വാ യദി വാ പാപം ഭുങ്ക്തേ സര്വത്ര മാനവഃ । യദനസ്തമിതേ സൂര്യേ ന ദത്തം ധനമര്ഥിനാമ് ॥ ൨,൧൨.
മനുഷ്യൻ എവിടെയും നല്ലതോ ചീത്തയോ അനുഭവിക്കുന്നു. സൂര്യൻ അസ്തമിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ദരിദ്രർക്കു ധനം നൽകാത്തവൻക്ക് അതാണ് ഫലം.
ന ജാനേ തസ്യ തദ്വിത്തം പ്രാതഃ കസ്യ ഭവിഷ്യതി । രാരടീതി ധനം തസ്യ കോ മേ ഭര്താ ഭവിഷ്യതി ॥ ൨,൧൨.
രാവിലെ ആ ധനം ആരുടേതായിരിക്കും എന്ന് ഞാൻ അറിയുന്നില്ല; 'ഇത് എന്റെ ധനം, ആരാണ് എന്റെ യജമാനൻ?' എന്ന് പറയുന്നവനു അതാണ് അവസ്ഥ.
ന ദത്തം ദ്വിജമുഖ്യേഭ്യഃ പരോപകൃതയേ തഥാ । പൂര്വജന്മകൃതാത്പുണ്യാദ്യല്ലബ്ധം ബഹു ചാല്പകമ് ॥ ൨,൧൨.
മികച്ച ദ്വിജന്മാർക്കും മറ്റുള്ളവർക്കും ഉപകാരത്തിനും ധനം നൽകാതിരിക്കുമ്പോൾ, കൂടുതൽയോ കുറവോ ലഭിക്കുന്നതെല്ലാം മുൻജന്മത്തിലെ പുണ്യഫലമാണ്.
തദീദൃശം പരിജ്ഞായ ധര്മാര്ഥേ ദീയതേ ധനമ് । ധനേന ധാര്യതേ ധര്മഃ ശ്രദ്ധാപൂതേന ചേതസാ ॥ ൨,൧൨.
ഇതൊക്കെ മനസ്സിലാക്കി, ധർമ്മത്തിനും സമ്പത്തിനും വേണ്ടി ധനം നൽകണം. വിശ്വാസം നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ ധനം ഉപയോഗിച്ചാണ് ധർമ്മം നിലനിൽക്കുന്നത്.
ശ്രദ്ധാവിരഹിതോ ധര്മോ നേഹാമുത്ര ച തത്ഫലമ് । ധര്മാച്ച ജായതേ ഹ്യര്ഥോ ധര്മാത്കാമോഽപി ജായതേ ॥ ൨,൧൨.
വിശ്വാസമില്ലാതെ ചെയ്യുന്ന ധർമ്മത്തിന് ഈ ലോകത്തോ പരലോകത്തോ ഫലം ഉണ്ടാകില്ല. ധർമ്മത്തിൽ നിന്നാണ് സമ്പത്തും, ധർമ്മത്തിൽ നിന്നാണ് ആഗ്രഹവും ജനിക്കുന്നത്.
ധര്മ ഏവാപവര്ഗായ തസ്മാദ്ധര്മം സമാചരേത് । ശ്രദ്ധയാ സാധ്യതേ ധര്മോ ബഹുഭിര്നാര്ഥരാശിഭിഃ ॥ ൨,൧൨.
മോക്ഷത്തിനായി ധർമ്മം മാത്രം വഴിയാകുന്നു. അതുകൊണ്ട് ധർമ്മം ആചരിക്കണം. ധർമ്മം വിശ്വാസം കൊണ്ടാണ് സാധ്യമാകുന്നത്, ധനം കൊണ്ടല്ല.
അകിഞ്ചനാ ഹി മുനയഃ ശ്രദ്ധാവന്തോ ദിവം ഗതാഃ । അശ്രദ്ധയാ ഹുതം ദത്തം തപസ്തപ്തം കൃതം ച യത് । അസദിത്യുച്യതേ പക്ഷിന്പ്രേത്യ ചേഹ ന തത്ഫലമ് ॥ ൨,൧൨.
ഒന്നും ഇല്ലാത്തതായിരുന്നുമാത്രം വിശ്വാസമുള്ള മുനികൾ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എത്തി. വിശ്വാസമില്ലാതെ അർപ്പിച്ചതും നൽകിയതും ചെയ്തതും എല്ലാം നിഷ്ഫലമാണ്, പക്ഷീ, അതിന് ഈ ലോകത്തോ മരിച്ചശേഷമോ ഫലം ഉണ്ടാകില്ല.
thumb|500px|ഓംകാരേശ്വര ക്ഷേത്രേ നന്ദിനഃ പ്രതിമാനി। പ്രതിമാ ബാഹ്യമുഖീ അഥവാ അന്തര്മുഖീ അസ്തി। ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൧൩ ഗരുഡ ഉവാച । കര്മണാ കേന ദേവേശ പ്രേതത്വം നൈവ ജായതേ । പൃഥിവ്യാം സര്വജന്തൂനാം തദ്ബ്രൂഹി പരമേശ്വര ॥ ൨,൧൩.
ഗരുഡൻ ചോദിച്ചു: ദേവാദിദേവനേ, ഭൂമിയിലെ എല്ലാ ജീവികളും പ്രേതമാകാതെ ഇരിക്കാൻ ഏത് പ്രവൃത്തിയാൽ സാധിക്കും? അതു ദയവായി പറയൂ പരമേശ്വരാ.
ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച । അഥ വക്ഷ്യാമി സംക്ഷേപാത്ക്ഷയാഹാദൌര്ധ്വദൈഹികമ് । സ്വഹസ്തേനൈവ കര്തവ്യം മോക്ഷകാമൈസ്തു മാനവൈഃ ॥ ൨,൧൩.
ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: ഇപ്പോൾ ഞാൻ ചുരുക്കത്തിൽ ക്ഷയവും ക്ഷയരോഗവും ഉരിയാടുന്നശേഷം ചെയ്യേണ്ട ചടങ്ങുകളും വിശദീകരിക്കാം. മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്ന മനുഷ്യർ സ്വന്തം കൈകൊണ്ടു തന്നെ ഇവ ചെയ്യണം.
സ്ത്രീണാമപി വിശേഷേണ പഞ്ചവര്ഷാധികേ ശിശൌ । വൃഷോത്സര്ഗാദികം കര്മ പ്രേതത്വവിനിവൃത്തയേ । വൃഷോത്സര്ഗാദൃതേ നാന്യത്കിഞ്ചിദസ്തി മഹീതലേ ॥ ൨,൧൩.
സ്ത്രികൾക്കും, അഞ്ചു വയസ്സിന് മേൽ പ്രായമുള്ള കുട്ടികൾക്കും പ്രത്യേകമായി, പ്രേതത്വം ഒഴിവാക്കാൻ കാളയെ വിട്ടയക്കൽ തുടങ്ങിയ ചടങ്ങുകൾ നിർബന്ധമാണ്. കാളയെ വിട്ടയക്കുന്നതിന് പകരം മറ്റൊന്നും ഭൂമിയിൽ ഇല്ല.
ജീവന്വാപി മൃതോ വാപി വൃഷോത്സര്ഗം കരോതി യഃ । പ്രേതത്വം ന ഭവേത്തസ്യ വിനാ ദാനമഖവ്രതൈഃ ॥ ൨,൧൩.
ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോവോ മരിച്ചശേഷമോ ആരെങ്കിലും കാളയെ വിട്ടയക്കുകയാണെങ്കിൽ, ദാനം ചെയ്യാതെയോ യാഗങ്ങൾ നടത്താതെയോ പ്രേതത്വം ഉണ്ടാകില്ല.
ഗരുഡ ഉവാച । കസ്മിന്കാലേ വൃഷോത്സര്ഗം ജീവന്വാപി മൃതോഽപി വാ । കുര്യാത്സുരവരശ്രേഷ്ഠ ബ്രൂഹി മേ മധുസൂദന ॥ ൨,൧൩.
ഗരുഡൻ ചോദിച്ചു: ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോവോ മരിച്ചശേഷമോ ഏത് സമയത്താണ് കാളയെ വിട്ടയക്കേണ്ടത്? ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ മധുസൂദനാ, ദയവായി പറയൂ.
കിം ഫലം തു ഭവേദന്തേ കൃതൈഃ ശ്രാദ്ധൈസ്തു ഷോഡശൈഃ ॥ ൨,൧൩.
അവസാനത്തിൽ ആറ് ദശ ശ്രാദ്ധങ്ങൾ ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം എന്താണ്?
ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച । അകൃത്വാ തു വൃഷോത്സര്ഗം കുരുതേ പിണ്ഡപാതനമ് । നോപതിഷ്ഠതി തച്ഛ്രേയോ ദാതുഃ പ്രേതസ്യ നിഷ്ഫലമ് ॥ ൨,൧൩.
ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: കാളയെ വിട്ടയക്കാതെ മാത്രം പിണ്ഡം അർപ്പിച്ചാൽ, അതിനാൽ departed-നു യാതൊരു ഗുണവും ഉണ്ടാകില്ല; അതു നിഷ്ഫലമാണ്.