ഗതാനി ബഹുതീര്ഥാനി തതോ ലോമശസംഗതിഃ । തതോഽധികതരം ജാതം പുണ്യം നീലവിവാഹജമ് ॥ ൨,൬.
അവൻ അനേകം തീർത്ഥങ്ങൾ സന്ദർശിച്ചു, പിന്നീട് ലോമശനെ കണ്ടു. അതിനുശേഷം, നീലയിൽ നടന്ന വിവാഹത്തിൽ നിന്ന് കൂടുതൽ വലിയ പുണ്യം ലഭിച്ചു.
സഭുക്ത്വാ വിഷയാന് ദിവ്യാന് വിമാനവരമാശ്രിതഃ । തേന രാജകുലേ ജന്മ വീരസേനസ്യ ധര്മതഃ ॥ ൨,൬.
ദിവ്യസുഖങ്ങൾ അനുഭവിച്ച്, ഉത്തമമായ ഒരു ദിവ്യവിമാനത്തിൽ എത്തി; അങ്ങനെ, ധർമ്മത്തിന്റെ ഫലമായി, അവൻ വീരസേനയുടെ രാജകുലത്തിൽ ജനിച്ചു.
വീരപഞ്ചാനനാഖ്യാതഞ്ചതുര്വര്ഗൈകസാധകമ് । പ്രകുര്വതോ വൃഷോത്സര്ഗം തത്ര യേ പരിചാരകാഃ ॥ ൨,൬.
വീരപഞ്ചാനന എന്ന പേരിലുള്ള, മനുഷ്യജീവിതത്തിലെ നാല് ലക്ഷ്യങ്ങൾ നേടാൻ സഹായിക്കുന്ന വൃഷോത്സർഗ്ഗം നടത്തുമ്പോൾ അവിടെ സേവനം ചെയ്യുന്നവർക്ക്—
ദിവ്യരൂപാഭവന് സ്പൃഷ്ടാ ഗോപുച്ഛോദകശീകരൈഃ । സുരൂപാഃ പുഷ്ടവപുഷഃ പശ്യന്തോ ദൂരസംസ്ഥിതാഃ ॥ ൨,൬.
പശുവിന്റെ വാലിൽ നിന്നുള്ള വെള്ളത്തിന്റെ തുള്ളികൾ തൊട്ടപ്പോൾ, അവർ ദൈവികമായ ഭംഗിയുള്ള രൂപം കൈവരിച്ചു; ദൂരത്തുനിന്നും കാണാവുന്നവരായി, മനോഹരവും ദൃഢമായ ശരീരവും ഉള്ളവരായി മാറി.
തതോ ദൂരതരാ യേ ച ദൃശ്യന്തേ മലിനാ ജനാഃ । ദുര്ഭഗാ മലിനാ രൂക്ഷാഃ കൃശാ വിഗതവാസസഃ ॥ ൨,൬.
അതിൽകൂടി ദൂരത്ത് കാണപ്പെടുന്നവരിൽ, മലിനരും ദുർഭാഗ്യവും, കഠിനവും ക്ഷീണിച്ചവരും വസ്ത്രമില്ലാത്തവരുമായവർ—
വൃഷയജ്ഞമപശ്യന്തോ യേ ചാസൂയാം പ്രകുര്വതേ । സര്വം നിവേദിതം രാജ്ഞശ്ചരിതം പൂര്വജന്മനഃ ॥ ൨,൬.
വൃഷയജ്ഞം കാണാതിരുന്നവരും, അസൂയ പുലർത്തുന്നവരും, രാജാവിന്റെ മുമ്പത്തെ ജന്മത്തിലെ എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും അവർക്കു വെളിപ്പെടുന്നു.
ധര്മ്യം വിചിത്രമാഖ്യാനം ശ്രുതം മേ യത്പരാശരാത് । അതസ്ത്വം സ്വഗൃഹം ഗച്ഛ കൃപാം കൃത്വാ മമോപരി ॥ ൨,൬.
പാരാശരനിൽ നിന്ന് ഞാൻ കേട്ട ഈ ധാർമ്മികവും അത്ഭുതകരവുമായ കഥ ഞാൻ പറഞ്ഞു. അതിനാൽ, ദയയോടെ എന്നെ കണക്കിലെടുത്ത്, നീ സ്വന്തം വീട്ടിലേക്ക് പോകു.
ശ്രുത്വാ വിപശ്ചിദ്വാക്യം സ വിസ്മയം പരമം ഗതഃ । ഗൃഹം ജഗാമ വിപ്രോഽസൌ പ്രാപിതോ രാജസേവകൈഃ ॥ ൨,൬.
ഈ ജ്ഞാനവാക്യങ്ങൾ കേട്ടപ്പോൾ, ആ ബ്രാഹ്മണൻ അത്ഭുതത്തിൽ മുഴുകി; രാജാവിന്റെ സേവകർ കൂട്ടിക്കൊണ്ടു അവൻ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി.
വസിഷ്ഠ ഉവാച । തസ്മാദ്രാജന് വൃഷോത്സര്ഗം വരിഷ്ഠം സര്വകര്മണാമ് । സമാചര വിധാനേന യദി ഭീതോ യമാദപി ॥ ൨,൬.
വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു: അതിനാൽ രാജാവേ, എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളിലും വൃഷോത്സർഗ്ഗം ഏറ്റവും ഉന്നതമാണ്. യമനെ പോലും ഭയപ്പെട്ടാലും നീ അതു ശരിയായ വിധത്തിൽ നടത്തണം.
വൃഷോത്സര്ഗസമം കിഞ്ചിത്സാധനം നദിവഃ പരമ് । മയാ ധര്മരഹസ്യം തേ കഥിതം രാജസത്തമ ॥ ൨,൬.
വൃഷോത്സർഗ്ഗത്തിന് തുല്യമായ മറ്റേതെങ്കിലും മാർഗ്ഗം സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഇല്ല. രാജശ്രേഷ്ഠാ, ഈ ധർമ്മരഹസ്യം ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു.
പതിപുത്രവതീ നാരീ ഭര്തുരഗ്രേ മൃതാ യദി । വൃഷോത്സര്ഗം ന കുര്വീത ഗാം ദദ്യാച്ച പയസ്വിഃ നീമ് ॥ ൨,൬.
ഭർത്താവും മകനും ഉള്ള സ്ത്രീ ഭർത്താവിനുമുമ്പ് മരിച്ചാൽ, അവൾ വൃഷോത്സർഗ്ഗം ചെയ്യേണ്ടതില്ല; പകരം പാൽകൊടുക്കുന്ന ഒരു പശു ദാനം ചെയ്യണം.
ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച । ശ്രുത്വാ വാക്യം വസിഷ്ഠസ്യ രാജാ മധുപുരീം ഗതഃ । ചകാര വിധിവത്സര്വം വൃഷോത്സര്ഗമഹം ഖഗ ॥ ൨,൬.
ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: വസിഷ്ഠന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവ് മധുപുരിയിലേക്ക് പോയി, വൃഷോത്സർഗ്ഗം എല്ലാ വിധിയും പാലിച്ച് നിർവഹിച്ചു, പക്ഷീ.
ഗൃഹം ഗത്വാ സ ആത്മാനം കൃതകൃത്യമമന്യത । കാലേന നിധനം പ്രാപ്തോ നീതോ വൈവസ്വതാനുഗൈഃ ॥ ൨,൬.
വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങിയ രാജാവ് തന്റെ കടമ നിർവഹിച്ചു എന്നതിൽ തൃപ്തനായി. സമയമായപ്പോൾ, അവൻ മരണം ഏറ്റുവാങ്ങി, വൈവസ്വതന്റെ അനുചിതരാൽ കൊണ്ടുപോയി.
സ കാലനഗരം ഹിത്വാ ഗതോ ദൂരതരം പഥി । ശ്രാദ്ധദേവപുരം കുത്രേത്യേവം ദൂതാനപൃച്ഛത ॥ ൨,൬.
അവൻ കാലനഗരം വിട്ട് ദൂരത്തേക്ക് യാത്രചെയ്തു. 'ശ്രാദ്ധദേവന്മാരുടെ നഗരം എവിടെയാണ്?' എന്ന് ദൂതന്മാരോടു ചോദിച്ചു.
പാപിനോ യത്ര പാത്യന്തേ യാമ്യൈ പാപവിശുദ്ധയേ । യത്ര ദേവഃ സ ധര്മാധര്മവിചേതനഃ ॥ ൨,൬.
'അവിടെയാണ് യമന്റെ സേവകർ പാപികളെ അവരുടെ പാപങ്ങൾ ശുദ്ധീകരിക്കാൻ തള്ളിവിടുന്നത്; അവിടെയാണ് ധർമ്മവും അധർമ്മവും തിരിച്ചറിയുന്ന ദേവൻ ഇരിക്കുന്നതും.'
ഗതം പാപപുരം തത്തു ന ദ്രഷ്ടവ്യം ഭവാദൃശൈഃ । അഗ്രേ ദൃഷ്ട്വാ ധര്മരാജമൂചുസ്തേ പരമാദരാത് ॥ ൨,൬.
'പാപികളുടെ നഗരം നീ കടന്നുപോയി; അത്തരം ഒരാളായ നിന്നാൽ അതു കാണേണ്ടതല്ല.' പിന്നെ മുന്നിൽ ധർമ്മരാജാവിനെ കണ്ടു, അവർ വലിയ ആദരവോടെ അവനോട് പറഞ്ഞു.
ദിവ്യരൂപസ്തദാ ദേവോ ദേവഗന്ധര്വസംയുതഃ । ആത്മാനം ദര്ശയാ മാസ തസ്യ രാജ്ഞോ മഹാത്മനഃ ॥ ൨,൬.
അപ്പോൾ ദേവൻ ദൈവികരൂപത്തിൽ, ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും ചുറ്റും നിൽക്കേ, ആ മഹാത്മാവായ രാജാവിന് തന്റെ സാന്നിധ്യം കാണിച്ചു.
പ്രണമ്യ ദണ്ഡവദ്രാജാ കൃതാഞ്ജലിഃ പുരഃ സ്ഥിതഃ । തുഷ്ടാവ ബഹുധാ ദേവം ഹര്ഷപുരിതമാനസഃ ॥ ൨,൬.
രാജാവ് ദണ്ഡവത്പ്രണാമം ചെയ്ത് കയ്യുകൂപ്പി മുന്നിൽ നിന്നു. ഹർഷപൂർണ്ണഹൃദയത്തോടെ ദേവനെ പലവിധത്തിൽ സ്തുതിച്ചു.
ധര്മരാജോഽപി രാജാനം പ്രശസ്യേദമുവാച ഹ । നീയതാം ദേവലോകായ യത്ര ഭോഗാഃ സുപുഷ്കലാഃ ॥ ൨,൬.
ധർമ്മരാജാവും രാജാവിനെ പ്രശംസിച്ച് പറഞ്ഞു: 'ഇവനെ ദേവലോകത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകൂ, അവിടെ സമൃദ്ധമായ അനുഭവങ്ങൾ കാത്തിരിക്കുന്നു.'
തദ്വീരവാഹനഃ ശ്രുത്വാ പപ്രച്ഛസമവര്തിനമ് । ന ജാനേ കേന പുണ്യേന സ്വര്ഗം നയസി മാം വിഭോ ॥ ൨,൬.
അത് കേട്ട വീരവാഹനൻ സമീപത്തുണ്ടായവനോട് ചോദിച്ചു: 'എന്ത് പുണ്യഫലത്താൽ നീ എന്നെ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നു എന്ന് എനിക്ക് അറിയില്ല, പ്രഭോ.'
ധര്മരാജ ഉവാച । ത്വയാ കൃതാനി പുണ്യാനി ദാനം യജ്ഞാഃ സവിസ്തരാഃ । മഥുരായാം വൃഷോത്സര്ഗോ വസിഷ്ഠവചനാത്കില ॥ ൨,൬.
ധർമ്മരാജാവ് പറഞ്ഞു: നീ ചെയ്ത എല്ലാ പുണ്യപ്രവൃത്തികളും, ദാനങ്ങളും, യജ്ഞങ്ങളും, വിശിഷ്ടമായി വസിഷ്ഠൻ നിർദ്ദേശിച്ച പോലെ മഥുരയിൽ കാളയെ വിട്ടുവിടലും—allാം ഞാൻ കണ്ടു.
ധര്മഃ സ്വല്പോഽപി നൃപതേ യദി സമ്യഗുപാസിതഃ । ദ്വിജദേവപ്രസാദേന സ യാതി ബഹുവിസ്തരമ് ॥ ൨,൬.
രാജാവേ, ചെറിയൊരു ധർമ്മം പോലും ശരിയായി ആചരിച്ചാൽ, ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെയും ദേവന്മാരുടെയും അനുഗ്രഹത്തിൽ അതു വളരെയധികം വിപുലമാകും.
ഇത്യുക്ത്വാ യമുനാഭ്രാതാ ക്ഷണാദന്തര്ധിമായയൌ । വീരബാഹുര്ദിവം ഗത്വാ ദേവൈഃ സഹ മുമോദ ഹ ॥ ൨,൬.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, യമുനയുടെ സഹോദരൻ ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് അദൃശ്യനായി; വീരബാഹു സ്വർഗത്തിൽ ചെന്നു ദേവന്മാരോടൊപ്പം സന്തോഷിച്ചു.
ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച । മയാ തേ കഥിതം പക്ഷിന് വൃഷയജ്ഞഃ സുവിസ്തരഃ । പ്രാണിനാം കര്മനിര്ഹാരം ശ്രുത്വാ പാപൈഃ പ്രമുച്യതേ ॥ ൨,൬.
ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: പക്ഷീ, കാളയജ്ഞത്തിന്റെ വിശദമായ വിവരണം ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു. ജീവികളുടെ കർമ്മങ്ങൾ നശിക്കുന്നതിന്റെ കഥ കേട്ടാൽ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും.
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൭ ഗരുഡ ഉവാച । ശ്രുതം മേ മഹാദാഖ്യാനം വൃഷോത്സര്ഗഫലം ഹരേ । പുനരന്യാം കഥാം ബ്രൂഹി യത്ര തേ മഹിമാദ്ഭുതഃ ॥ ൨,൭.
ഗരുഡൻ പറഞ്ഞു: ഹരിയേ, കാളയെ വിട്ടുവിട്ടതിന്റെ ഫലത്തെക്കുറിച്ചുള്ള മഹത്തായ കഥ ഞാൻ കേട്ടു. നിന്റെ അത്ഭുതകരമായ മഹത്വം പ്രകടമാകുന്ന മറ്റൊരു കഥ വീണ്ടും പറയൂ.
ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച । അഹം തേ കഥയാമ്യദ്യ സംവാദം പരമാദ്ഭുതമ് । സന്തപ്തകസ്യ ച പ്രേതൈസ്തദ്രൂപജ്ഞാപനായ വൈ ॥ ൨,൭.
ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: ഞാൻ ഇപ്പോൾ നിന്നോട് അത്ഭുതകരമായ ഒരു സംവാദവും, സന്തപ്തകന്റെ മുമ്പിൽ പ്രേതരൂപങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടതും പറയാം.
വിപ്രഃ സന്തപ്തകഃ കശ്ചിത്തപസാദഗ്ധകില്ബിഷഃ । സംസാരാസാരതാം ജ്ഞാത്വാരണ്യഷ്വേവ ചചാര ഹ ॥ ൨,൭.
സന്തപ്തകൻ എന്നൊരു ബ്രാഹ്മണൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. തപസ്സുകൊണ്ട് പാപങ്ങൾ കത്തിപ്പോയി. ലോകജീവിതം വൃഥയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, അവൻ കാടുകളിൽ സഞ്ചരിച്ചു.
വൈഖാനസമുനിവ്രാതൈഃ പ്രാണിപാതകൃതേക്ഷണഃ । സ കദാചിത്തീര്ഥയാത്രാമുദ്ദിശ്യ സ്മാടതിദ്വിജഃ ॥ ൨,൭.
വൈഖാനസമുനികളുടെ ആചാരങ്ങൾ പാലിച്ച്, എല്ലാ ജീവികളുടെയും ക്ഷേമം ആഗ്രഹിച്ച്, ആ മഹാബ്രാഹ്മണൻ ഒരിക്കൽ തീർത്ഥയാത്രയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
പ്രത്യാകൃഷ്ടേന്ദ്രിയത്വാച്ച ബഹിര്വൃത്തിനിരോധകഃ । സംസ്കാരമാത്രഗമനോ മാര്ഗഭ്രഷ്ടോ ബഭൂവ ഹ ॥ ൨,൭.
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ച്, പുറം പ്രവൃത്തികൾ തടഞ്ഞ്, കർമങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കാനായി മാത്രം യാത്രചെയ്തു. എന്നാൽ വഴിതെറ്റി പോയി.
ചലന്നേവം സ്നാനകാലേ മധ്യാഹ്നേഽഥാഭിലാഷുകഃ । ജലസ്യോന്മീല്യ നയനേ ദിശഃ സര്വാ ന്യഭീലയത് ॥ ൨,൭.
കുളിക്കുമ്പോൾ, ഉച്ചവേളയിൽ, ആഗ്രഹം നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ, വെള്ളത്തിൽ കണ്ണുകൾ തുറന്ന് എല്ലാ ദിശകളും നോക്കി.