മമാപി പരമാശ്ചര്യം സന്തോഷശ്ച മഹാനഭൂത് । അതസ്തേ സാധുസങ്ഗത്യാ ഭക്ത്യാ ച പരമാത്മനഃ ॥ ൨,൬.
എനിക്ക് പോലും അതിയായ അത്ഭുതവും വലിയ സന്തോഷവും ഉണ്ടായി. അതുകൊണ്ടാണ് സന്മാർഗ്ഗികളുടെ സാന്നിധ്യത്തിലൂടെ, പരമാത്മാവിനോടുള്ള ഭക്തിയിലൂടെ—
വിശുദ്ധം നിര്മലം ശാന്തം മനോ നിര്വൃതിമേഷ്യതി । അനേകജന്മജനിതം പാതകം സാധുസംഗമേ ॥ ൨,൬.
മനസ്സ് വിശുദ്ധവും നിർമലവും ശാന്തവുമാകുന്നു, ആനന്ദം പ്രാപിക്കുന്നു; അനേകം ജന്മങ്ങളിൽ പറ്റിയ പാപം സന്മാർഗ്ഗികളുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ നശിക്കുന്നു.
ക്ഷിപ്രം നശ്യതി ധര്മജ്ഞ ജലാനാം ശരദോ യഥാ । വൈശ്യ ഉവാച । പീത്വാ തേ വാക്യപീയൂഷം സ്വാന്തം മേ ശാന്തിമാഗമത് ॥ ൨,൬.
ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവനേ, അതു autumn-ൽ വെള്ളം ഉണങ്ങുന്നതുപോലെ വേഗത്തിൽ നശിക്കുന്നു. വൈശ്യൻ പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ വാക്കുകളുടെ അമൃതം കുടിച്ചപ്പോൾ എന്റെ മനസ്സിന് ശാന്തി ലഭിച്ചു.'
സര്വതീര്ഥഫലം മേഽധ്യ സഞ്ജാതം തവ ദര്ശനാത് । ഇതി ശ്രുത്വാ വചസ്തസ്യ പ്രോവാച ഋപിസത്തമഃ ॥ ൨,൬.
നിന്റെ ദർശനത്തിലൂടെ എനിക്ക് എല്ലാ തീർത്ഥഫലവും ലഭിച്ചു. അങ്ങനെ അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, അത്യുത്തമനായ ഋഷി പറഞ്ഞു—
ലോമശ ഉവാച । ഹിതായ തവ രാജേന്ദ്ര ത്രിവര്ഗഫലമിച്ഛതഃ । യത്ത്വയാ സുകൃതം ഭൂരിവൃഷോത്സര്ഗം വിനാ കൃതമ് ॥ ൨,൬.
ലോമശൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, നീ trivarga-ഫലം ആഗ്രഹിച്ച് നിന്റെ ക്ഷേമത്തിനായി ചെയ്ത എല്ലാ സത്കർമ്മങ്ങളും, വലിയ കാളയൊന്നും ദാനം ചെയ്യാതെ ചെയ്തതെല്ലാം—
മന്യേഽകിഞ്ചത്കരം സര്വം നീഹാരസലിലം യഥാ । വൃഷോത്സര്ഗസമം കിഞ്ചിത്സാധനം ന മഹീതലേ ॥ ൨,൬.
എല്ലാം ഞാൻ ചെറുതായി കരുതുന്നു, മഞ്ഞും വെള്ളവുംപോലെ. ഭൂമിയിൽ കാളയുടെ ദാനത്തിനെ തുല്യമായ മറ്റേതെങ്കിലും സത്കർമ്മം ഇല്ല.
അനായാസേന ഗച്ഛന്തി ഗതിം തേ പുണ്യകര്മണാമ് । വൃഷോത്സര്ഗഃ കൃതോ യേന അശ്വമേധസ്യ യാജകഃ ॥ ൨,൬.
പുണ്യകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവർക്ക് സുഖമായി ലക്ഷ്യം ലഭിക്കുന്നു; കാളയെ ദാനം ചെയ്തവൻ അശ്വമേധയാഗം നടത്തിയ യാജകനുപോലെയാണ്.
ഉഭൌ സമൌ മയാ ദൃഷ്ടൌ ദിവ്യൌ തൌ ശക്രസന്നിധൌ । അതസ്ത്വം പുഷ്കരം ഗത്വാ വൃഷോത്സര്ഗം വിധായ ച ॥ ൨,൬.
അവരെ ഇരുവരെയും ഞാൻ ഇന്ദ്രന്റെ സന്നിധിയിൽ ദിവ്യരൂപത്തിൽ കണ്ടിട്ടുണ്ട്. അതിനാൽ നീ പുഷ്കരത്തിൽ ചെന്നു കാളയുടെ ദാനം നടത്തണം.
തതോ യാഹി ഗൃഹം സാധോ യേന സര്വം കൃതം ഭവേത് । വിപശ്ചിദുവാച । തതഃ സ പുനരാഗത്യ കാര്തിക്യാം പുഷ്കരേ വരേ ॥ ൨,൬.
അതിനുശേഷം സന്മാർഗ്ഗീ, നീ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങണം, അങ്ങനെ എല്ലാം പൂർത്തിയാകും. പണ്ഡിതൻ പറഞ്ഞു: പിന്നീട്, കാർത്തിക മാസത്തിൽ അവൻ പുഷ്കരത്തിൽ വീണ്ടും എത്തി.
വരാഹരൂപീ ഭഗവാന് യത്രാസ്തേ യജ്ഞപൂരകഃ । ചകാര വിധിവത്സര്വം യുദ്കമൃഷിസത്തമൈഃ ॥ ൨,൬.
അവിടെ, യജ്ഞങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കുന്ന വരാഹരൂപിയായ ഭഗവാൻ വസിക്കുന്ന സ്ഥലത്ത്, അവൻ ഋഷിമാരോടൊപ്പം എല്ലാ കർമ്മങ്ങളും വിധിപ്രകാരം ചെയ്തു.
ഗതാനി ബഹുതീര്ഥാനി തതോ ലോമശസംഗതിഃ । തതോഽധികതരം ജാതം പുണ്യം നീലവിവാഹജമ് ॥ ൨,൬.
അവൻ അനേകം തീർത്ഥങ്ങൾ സന്ദർശിച്ചു, പിന്നീട് ലോമശനെ കണ്ടു. അതിനുശേഷം, നീലയിൽ നടന്ന വിവാഹത്തിൽ നിന്ന് കൂടുതൽ വലിയ പുണ്യം ലഭിച്ചു.
സഭുക്ത്വാ വിഷയാന് ദിവ്യാന് വിമാനവരമാശ്രിതഃ । തേന രാജകുലേ ജന്മ വീരസേനസ്യ ധര്മതഃ ॥ ൨,൬.
ദിവ്യസുഖങ്ങൾ അനുഭവിച്ച്, ഉത്തമമായ ഒരു ദിവ്യവിമാനത്തിൽ എത്തി; അങ്ങനെ, ധർമ്മത്തിന്റെ ഫലമായി, അവൻ വീരസേനയുടെ രാജകുലത്തിൽ ജനിച്ചു.
വീരപഞ്ചാനനാഖ്യാതഞ്ചതുര്വര്ഗൈകസാധകമ് । പ്രകുര്വതോ വൃഷോത്സര്ഗം തത്ര യേ പരിചാരകാഃ ॥ ൨,൬.
വീരപഞ്ചാനന എന്ന പേരിലുള്ള, മനുഷ്യജീവിതത്തിലെ നാല് ലക്ഷ്യങ്ങൾ നേടാൻ സഹായിക്കുന്ന വൃഷോത്സർഗ്ഗം നടത്തുമ്പോൾ അവിടെ സേവനം ചെയ്യുന്നവർക്ക്—
ദിവ്യരൂപാഭവന് സ്പൃഷ്ടാ ഗോപുച്ഛോദകശീകരൈഃ । സുരൂപാഃ പുഷ്ടവപുഷഃ പശ്യന്തോ ദൂരസംസ്ഥിതാഃ ॥ ൨,൬.
പശുവിന്റെ വാലിൽ നിന്നുള്ള വെള്ളത്തിന്റെ തുള്ളികൾ തൊട്ടപ്പോൾ, അവർ ദൈവികമായ ഭംഗിയുള്ള രൂപം കൈവരിച്ചു; ദൂരത്തുനിന്നും കാണാവുന്നവരായി, മനോഹരവും ദൃഢമായ ശരീരവും ഉള്ളവരായി മാറി.
തതോ ദൂരതരാ യേ ച ദൃശ്യന്തേ മലിനാ ജനാഃ । ദുര്ഭഗാ മലിനാ രൂക്ഷാഃ കൃശാ വിഗതവാസസഃ ॥ ൨,൬.
അതിൽകൂടി ദൂരത്ത് കാണപ്പെടുന്നവരിൽ, മലിനരും ദുർഭാഗ്യവും, കഠിനവും ക്ഷീണിച്ചവരും വസ്ത്രമില്ലാത്തവരുമായവർ—
വൃഷയജ്ഞമപശ്യന്തോ യേ ചാസൂയാം പ്രകുര്വതേ । സര്വം നിവേദിതം രാജ്ഞശ്ചരിതം പൂര്വജന്മനഃ ॥ ൨,൬.
വൃഷയജ്ഞം കാണാതിരുന്നവരും, അസൂയ പുലർത്തുന്നവരും, രാജാവിന്റെ മുമ്പത്തെ ജന്മത്തിലെ എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും അവർക്കു വെളിപ്പെടുന്നു.
ധര്മ്യം വിചിത്രമാഖ്യാനം ശ്രുതം മേ യത്പരാശരാത് । അതസ്ത്വം സ്വഗൃഹം ഗച്ഛ കൃപാം കൃത്വാ മമോപരി ॥ ൨,൬.
പാരാശരനിൽ നിന്ന് ഞാൻ കേട്ട ഈ ധാർമ്മികവും അത്ഭുതകരവുമായ കഥ ഞാൻ പറഞ്ഞു. അതിനാൽ, ദയയോടെ എന്നെ കണക്കിലെടുത്ത്, നീ സ്വന്തം വീട്ടിലേക്ക് പോകു.
ശ്രുത്വാ വിപശ്ചിദ്വാക്യം സ വിസ്മയം പരമം ഗതഃ । ഗൃഹം ജഗാമ വിപ്രോഽസൌ പ്രാപിതോ രാജസേവകൈഃ ॥ ൨,൬.
ഈ ജ്ഞാനവാക്യങ്ങൾ കേട്ടപ്പോൾ, ആ ബ്രാഹ്മണൻ അത്ഭുതത്തിൽ മുഴുകി; രാജാവിന്റെ സേവകർ കൂട്ടിക്കൊണ്ടു അവൻ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി.
വസിഷ്ഠ ഉവാച । തസ്മാദ്രാജന് വൃഷോത്സര്ഗം വരിഷ്ഠം സര്വകര്മണാമ് । സമാചര വിധാനേന യദി ഭീതോ യമാദപി ॥ ൨,൬.
വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു: അതിനാൽ രാജാവേ, എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളിലും വൃഷോത്സർഗ്ഗം ഏറ്റവും ഉന്നതമാണ്. യമനെ പോലും ഭയപ്പെട്ടാലും നീ അതു ശരിയായ വിധത്തിൽ നടത്തണം.
വൃഷോത്സര്ഗസമം കിഞ്ചിത്സാധനം നദിവഃ പരമ് । മയാ ധര്മരഹസ്യം തേ കഥിതം രാജസത്തമ ॥ ൨,൬.
വൃഷോത്സർഗ്ഗത്തിന് തുല്യമായ മറ്റേതെങ്കിലും മാർഗ്ഗം സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഇല്ല. രാജശ്രേഷ്ഠാ, ഈ ധർമ്മരഹസ്യം ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു.
പതിപുത്രവതീ നാരീ ഭര്തുരഗ്രേ മൃതാ യദി । വൃഷോത്സര്ഗം ന കുര്വീത ഗാം ദദ്യാച്ച പയസ്വിഃ നീമ് ॥ ൨,൬.
ഭർത്താവും മകനും ഉള്ള സ്ത്രീ ഭർത്താവിനുമുമ്പ് മരിച്ചാൽ, അവൾ വൃഷോത്സർഗ്ഗം ചെയ്യേണ്ടതില്ല; പകരം പാൽകൊടുക്കുന്ന ഒരു പശു ദാനം ചെയ്യണം.
ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച । ശ്രുത്വാ വാക്യം വസിഷ്ഠസ്യ രാജാ മധുപുരീം ഗതഃ । ചകാര വിധിവത്സര്വം വൃഷോത്സര്ഗമഹം ഖഗ ॥ ൨,൬.
ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: വസിഷ്ഠന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവ് മധുപുരിയിലേക്ക് പോയി, വൃഷോത്സർഗ്ഗം എല്ലാ വിധിയും പാലിച്ച് നിർവഹിച്ചു, പക്ഷീ.
ഗൃഹം ഗത്വാ സ ആത്മാനം കൃതകൃത്യമമന്യത । കാലേന നിധനം പ്രാപ്തോ നീതോ വൈവസ്വതാനുഗൈഃ ॥ ൨,൬.
വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങിയ രാജാവ് തന്റെ കടമ നിർവഹിച്ചു എന്നതിൽ തൃപ്തനായി. സമയമായപ്പോൾ, അവൻ മരണം ഏറ്റുവാങ്ങി, വൈവസ്വതന്റെ അനുചിതരാൽ കൊണ്ടുപോയി.
സ കാലനഗരം ഹിത്വാ ഗതോ ദൂരതരം പഥി । ശ്രാദ്ധദേവപുരം കുത്രേത്യേവം ദൂതാനപൃച്ഛത ॥ ൨,൬.
അവൻ കാലനഗരം വിട്ട് ദൂരത്തേക്ക് യാത്രചെയ്തു. 'ശ്രാദ്ധദേവന്മാരുടെ നഗരം എവിടെയാണ്?' എന്ന് ദൂതന്മാരോടു ചോദിച്ചു.
പാപിനോ യത്ര പാത്യന്തേ യാമ്യൈ പാപവിശുദ്ധയേ । യത്ര ദേവഃ സ ധര്മാധര്മവിചേതനഃ ॥ ൨,൬.
'അവിടെയാണ് യമന്റെ സേവകർ പാപികളെ അവരുടെ പാപങ്ങൾ ശുദ്ധീകരിക്കാൻ തള്ളിവിടുന്നത്; അവിടെയാണ് ധർമ്മവും അധർമ്മവും തിരിച്ചറിയുന്ന ദേവൻ ഇരിക്കുന്നതും.'
ഗതം പാപപുരം തത്തു ന ദ്രഷ്ടവ്യം ഭവാദൃശൈഃ । അഗ്രേ ദൃഷ്ട്വാ ധര്മരാജമൂചുസ്തേ പരമാദരാത് ॥ ൨,൬.
'പാപികളുടെ നഗരം നീ കടന്നുപോയി; അത്തരം ഒരാളായ നിന്നാൽ അതു കാണേണ്ടതല്ല.' പിന്നെ മുന്നിൽ ധർമ്മരാജാവിനെ കണ്ടു, അവർ വലിയ ആദരവോടെ അവനോട് പറഞ്ഞു.
ദിവ്യരൂപസ്തദാ ദേവോ ദേവഗന്ധര്വസംയുതഃ । ആത്മാനം ദര്ശയാ മാസ തസ്യ രാജ്ഞോ മഹാത്മനഃ ॥ ൨,൬.
അപ്പോൾ ദേവൻ ദൈവികരൂപത്തിൽ, ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും ചുറ്റും നിൽക്കേ, ആ മഹാത്മാവായ രാജാവിന് തന്റെ സാന്നിധ്യം കാണിച്ചു.
പ്രണമ്യ ദണ്ഡവദ്രാജാ കൃതാഞ്ജലിഃ പുരഃ സ്ഥിതഃ । തുഷ്ടാവ ബഹുധാ ദേവം ഹര്ഷപുരിതമാനസഃ ॥ ൨,൬.
രാജാവ് ദണ്ഡവത്പ്രണാമം ചെയ്ത് കയ്യുകൂപ്പി മുന്നിൽ നിന്നു. ഹർഷപൂർണ്ണഹൃദയത്തോടെ ദേവനെ പലവിധത്തിൽ സ്തുതിച്ചു.
ധര്മരാജോഽപി രാജാനം പ്രശസ്യേദമുവാച ഹ । നീയതാം ദേവലോകായ യത്ര ഭോഗാഃ സുപുഷ്കലാഃ ॥ ൨,൬.
ധർമ്മരാജാവും രാജാവിനെ പ്രശംസിച്ച് പറഞ്ഞു: 'ഇവനെ ദേവലോകത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകൂ, അവിടെ സമൃദ്ധമായ അനുഭവങ്ങൾ കാത്തിരിക്കുന്നു.'
തദ്വീരവാഹനഃ ശ്രുത്വാ പപ്രച്ഛസമവര്തിനമ് । ന ജാനേ കേന പുണ്യേന സ്വര്ഗം നയസി മാം വിഭോ ॥ ൨,൬.
അത് കേട്ട വീരവാഹനൻ സമീപത്തുണ്ടായവനോട് ചോദിച്ചു: 'എന്ത് പുണ്യഫലത്താൽ നീ എന്നെ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നു എന്ന് എനിക്ക് അറിയില്ല, പ്രഭോ.'