തതോ യാമ്യം നാതിദൂരേ നഗരം സ ഹി ഗച്ഛതി । ചത്വാരിംശദ്യോജനാനി ചതുര്യുക്താനിവിസ്തൃതമ് ॥ ൨,൫.
അതിനുശേഷം അവന് യമന്റെ നഗരം, വളരെ ദൂരമല്ലാത്തത്, നാലു ദിക്കിലും നാല്പതു യോജന വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതിലേക്ക് പോകുന്നു.
ത്രയോദശ പ്രതീഹാരാഃ ശ്രവണാ നാമ തത്ര വൈ । ശ്രവണാകര്മതസ്തുഷ്യന്ത്യന്യഥാ ക്രോധമാപ്നുയുഃ ॥ ൨,൫.
അവിടെ ശ്രവണന്മാര് എന്ന പേരില് പതിമൂന്ന് വാതില്പാലകര് ഉണ്ട്; അവര് തങ്ങളുടെ കര്ത്തവ്യം കേട്ടാല് സന്തോഷിക്കും, അല്ലെങ്കില് കോപം കാണിക്കും.
തതസ്തത്രാശു രക്താക്ഷം ഭിന്നാഞ്ജനചയോപമമ് । മൃത്യുകാലാന്തകാദീനാം മധ്യേ പശ്യതി വൈ യമമ് ॥ ൨,൫.
അവിടെ ഉടന് തന്നെ, മരണനും കാലനും മറ്റു ദൂതന്മാരും ഇടയില് രക്തം നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ, ചിതറിച്ച കാജല്പോലെയുള്ള യമനെ അവന് കാണുന്നു.
ദംഷ്ട്രാകരാലവദനം ഭൃകുടീദാരുണാകൃതിമ് । വിരൂപൈര്ഭോഷണൈര്വക്ത്രൈര്വൃതം വ്യാധിശതൈഃ പ്രഭുമ് ॥ ൨,൫.
കുരിശ്ശുകുത്തിയ ദന്തങ്ങളോടും കഠിനമായ കണ്പൊട്ടിയോടും ഭയാനകമായ മുഖത്തോടും, ഭയങ്കരമായ അലങ്കാരങ്ങളും രൂപങ്ങളുമുള്ള രോഗങ്ങളുടെ നൂറുകണക്കിന് കൂട്ടത്തോടെ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന യമനെ അവന് കാണുന്നു.
ദണ്ഡാസക്തമഹാബാഹും പാശഹസ്തം സുഭൈരവമ് । തന്നിര്ദിഷ്ടാം തതോ ജന്തുര്ഗതിം യാതി ശുഭാശുഭാമ് ॥ ൨,൫.
വലിയ ഭുജങ്ങളുമായി ദണ്ഡവും പാശവും പിടിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന അത്യന്തം ഭയാനകനായ യമനെ അവന് കാണുന്നു; പിന്നെ യമന് നിര്ദ്ദേശിച്ച നല്ലതോ ചീത്തയോ ആയ ഗതിയിലേക്ക് ആ ജീവന് പോകുന്നു.
പാപീ പാപാം ഗതിം യാതി യഥാ തേ കഥിതം പുരാ । ഛത്രോപാനഹദാതാരോ യേ ച വേശ്മപ്രദായകാഃ ॥ ൨,൫.
പാപി മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ പാപമായ ഗതിയിലേക്കാണ് പോകുന്നത്; കുടയും ചെരിപ്പും വീടും നല്കുന്നവര് വേറൊരു ഗതി പ്രാപിക്കുന്നു.
യേ തു പുണ്യകൃതസ്തത്ര തേ പശ്യന്തി യമം തദാ । സൌമ്യാകൃതിം കുണ്ഡലിനം മൌലിമന്തം ധൃതശ്രിയമ് ॥ ൨,൫.
പുണ്യപ്രവൃത്തികളുള്ളവർക്ക് അവിടെ യമൻ അതിനാൽ സൗമ്യമായ രൂപത്തിൽ, കുണ്ഡലങ്ങൾ ധരിച്ച്, കിരീടം ചൂടി, തേജസ്സോടെ ദൃശ്യനാകും.
ഏകാദശേ ദ്വാദശേ ഹി ഷണ്മാസേ ആബ്ദികേ തഥാ । വിപ്രാന് ബഹൂന് ഭോജയേത്തത്ര യന്മഹതീ ക്ഷുധാ ॥ ൨,൫.
പതിനൊന്നാം അല്ലെങ്കിൽ പന്ത്രണ്ടാം ദിവസം, ആറാം മാസം, വാർഷികം എന്നിവയിൽ അവിടെ അനേകം ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ഭക്ഷണം കൊടുക്കണം, കാരണം അവർക്കു വലിയ വിശപ്പാണ്.
ജീവന് പുത്രകലത്രാദിപ്രദിഷ്ടമിതരൈഃ ഖഗ । യോ ന സാധയതി സ്വാര്ഥമേവം പശ്ചാദ്ധിഖിദ്യതേ ॥ ൨,൫.
ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ മക്കൾ, ഭാര്യ, മറ്റ് ബന്ധുക്കൾ നിർദ്ദേശിക്കുന്നതൊന്നും ചെയ്യാതെ സ്വാർത്ഥതയിൽ മാത്രം ജീവിച്ചാൽ, പിന്നീട് അതിന് ദുഃഖം അനുഭവിക്കേണ്ടിവരും.
ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാതം സംയമിന്യാം യഥാഗതി । പ്രോക്തമാവര്ഷകൃത്യം തേ കിമന്യച്ഛ്രോതുമിച്ഛസി ॥ ൨,൫.
സംയമിനിയിലെ യാത്രയെക്കുറിച്ച് എല്ലാം ഞാൻ പറഞ്ഞുതന്നു; വർഷത്തിൽ ചെയ്യേണ്ട കാര്യങ്ങളും വിശദീകരിച്ചു. ഇനി എന്താണ് നീ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൬ ഗരുഡ ഉവാച । അപി സാധനയുക്തസ്യ തീര്ഥദാനരതസ്യ ച । അകൃതേ തു വൃഷോത്സര്ഗേ പരലോകഗതിര്ന ഹി ॥ ൨,൬.
ഗരുഡൻ ചോദിച്ചു: സാദ്ധനയിലും തീർത്ഥയാത്രയിലും ദാനത്തിലും ലഗ്നനായവർക്കും, കാളയൊതുക്കൽ നടത്താതിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, പരലോകഗതിയില്ല.
തസ്മാത്കൃഷ്ണ വൃഷോത്സര്ഗഃ കര്തവ്യ ഇതി മേ ശ്രുതമ് । കിം ഫലം വൃഷയജ്ഞസ്യ പുരാ കേന കൃതോ ഹരേ ॥ ൨,൬.
അതിനാൽ കൃഷ്ണാ, കാളയൊതുക്കൽ നിർബന്ധമെന്ന് ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്; കാളയാഗത്തിന് എന്താണ് ഫലം, ആരാണ് ആദ്യം ചെയ്തത്, ഹരേ, ദയവായി പറയൂ.
അനഡ്വാന് കീദൃശഃ പ്രോക്തഃ കസ്മിന് കാലേ വിശേഷതഃ । കോ വിധിസ്തസ്യ നിര്ദിഷ്ടഃ സര്വം മേ കൃപയാ വദ ॥ ൨,൬.
എന്തുപോലെയുള്ള കാളയാണ് നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നത്, പ്രത്യേകിച്ച് ഏത് സമയത്താണ് ചെയ്യേണ്ടത്, അതിന് എന്താണ് വിധി? ദയവായി എല്ലാം വിശദമായി പറയൂ.
ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച । ഇതിഹാസം മഹാപുണ്യം പ്രവക്ഷ്യാമി ഖഗേശ്വര । ബ്രഹ്മപുത്രേണ യത്പ്രോക്തം രാജാനം വീരവാഹനമ് ॥ ൨,൬.
ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: പക്ഷിരാജാവേ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രൻ രാജാവായ വീരവാഹനനോട് പറഞ്ഞ അതി പുണ്യമുള്ള ഒരു പുരാതനകഥ ഞാൻ പറയാം.
വിരാധനഗരേ രാജാ വീരവാഹനനാമകഃ । ധര്മാത്മാ സത്യസന്ധശ്ച വദാന്യോ വിപ്രതുഷ്ടികൃത് ॥ ൨,൬.
വിരാധനഗരത്തിൽ വീരവാഹനൻ എന്നൊരു രാജാവുണ്ടായിരുന്നു; ധാർമ്മികനും സത്യവാനും ഉദാരനും ബ്രാഹ്മണന്മാരെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നവനും ആയിരുന്നു.
സ കദാചിദ്വനം വീരോ മഹാത്മാഖേടകം ഗതഃ । കിഞ്ചിത്പ്രഷ്ടുമനാസ്താര്ക്ഷ്യ വസിഷ്ഠസ്യാശ്രമം യയൌ ॥ ൨,൬.
ഒരു ദിവസം ആ വീരനായ മഹാത്മാവ് വേട്ടയ്ക്കായി വലിയ കാടിലേക്ക് പോയി; കുറെ കാര്യങ്ങൾ ചോദിക്കാനായി വസിഷ്ഠന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്കും എത്തി.
നമസ്കൃത്യ മുനിം തത്ര കൃതാസനപരിഗ്രഹഃ । പശ്രയാവനതോ രാജാ പപ്രച്ഛ ഋഷിസംസദി ॥ ൨,൬.
അവിടെ മുനിയെ വന്ദിച്ച്, ഇരിപ്പിടം സ്വീകരിച്ച്, വിനയത്തോടെ അഭയം തേടി രാജാവ് ഋഷിമാരുടെ സന്നിധിയിൽ ചോദ്യം ഉന്നയിച്ചു.
രാജോവാച । മുനേ മയാ കൃതോ ധര്മോ യഥാശക്തി പ്രയത്നതഃ । യമസ്യ ശാസനം ശ്രുത്വാ ബിഭേമി നിതരാം ഹൃദി ॥ ൨,൬.
രാജാവ് ചോദിച്ചു: മുനിവരേ, എന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ഞാൻ ധർമ്മം അനുഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നു; എങ്കിലും യമന്റെ നിയമങ്ങൾ കേട്ടപ്പോൾ എന്റെ ഹൃദയം ഭയത്തോടെ നിറയുന്നു.
യമഞ്ച യമദൂതാംശ്ച നിരയാന് ഘോരദര്ശനാന് । ന പശ്യാമി മഹാഭാഗ തഥാ വദ ദയാനിധേ ॥ ൨,൬.
മഹാഭാഗവ, ഞാൻ യമനെയും അവന്റെ ദൂതന്മാരെയും ഭയങ്കരമായ നരകങ്ങളെയും കാണുന്നില്ല; ദയാസാഗരാ, അതിന്റെ കാരണം ദയവായി പറയൂ.
വസിഷ്ഠ ഉവാച । ധര്മാ ബഹുവിധാ രാജന് വര്ണ്യന്തേ ശാസ്ത്രകോവിദൈഃ । സൂക്ഷ്മത്വാന്ന വിജാനന്തി കര്മമാര്ഗവിമോഹിതാഃ ॥ ൨,൬.
വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, ധർമ്മത്തിന് അനേകം രൂപങ്ങൾ ശാസ്ത്രജ്ഞർ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു; എന്നാൽ അതിന്റെ സൂക്ഷ്മതയാൽ, കര്മമാർഗത്തിൽ അകപ്പെട്ടവർ അതു മനസ്സിലാക്കുന്നില്ല.
ദാനം തീര്ഥം തപോ യജ്ഞാഃ സംന്യാസഃ പൈതൃകോ മഹഃ । ധര്മേഷു ഗൃഹ്യമാണേഷു വൃഷോത്സര്ഗോ വിശേഷിതഃ ॥ ൨,൬.
ദാനം, തീർത്ഥയാത്ര, തപസ്സ്, യാഗങ്ങൾ, സന്ന്യാസം, പിതൃകർമ്മങ്ങൾ—ഇവയിൽ കാളയൊതുക്കൽ പ്രത്യേകമായി ഉന്നതമാണ്.
ഏഷ്ടവ്യാ ബഹവഃ പുത്രാ യദ്യേകോഽപി ഗയാം വ്രജേത് । യജേത വാശ്വമേധേന നീലം വാ വൃഷമുത്സൃജേത് ॥ ൨,൬.
അനേകം മക്കളെ ആഗ്രഹിക്കണം; ഒരുവൻ പോലും ഗയയിലേക്കു പോയാലോ, അശ്വമേധയാഗം ചെയ്താലോ, നീലകാളയെ വിട്ടയച്ചാലോ അതിന് വലിയ പുണ്യമാണ്.
ബ്രഹ്മഹത്യാദിപാപാനി ജ്ഞാനാജ്ഞാനകൃതാനി ച । നീലോദ്വാഹേന ശുധ്യേത്തു സമുദ്രപ്ലവനേന വാ ॥ ൨,൬.
ബ്രാഹ്മണഹത്യ പോലുള്ള പാപങ്ങൾ, അറിയാമോ അറിയാതെയോ ചെയ്തവ, നീലകാളയെ വിട്ടയച്ചാലോ സമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിയാലോ ശുദ്ധിയാകും.
ഏകാദശാഹേ രാജേന്ദ്ര യസ്യ നോത്സൂജ്യതേ വൃഷഃ । പ്രേതത്വം നിശ്ചലം തസ്യ കൃതൈഃ ശ്രാദ്ധൈസ്തു കിം ഭവേത് ॥ ൨,൬.
രാജേന്ദ്രാ, പതിനൊന്നാം ദിവസം കാളയെ വിട്ടയക്കാത്തവർക്കു പ്രേതാവസ്ഥ ഉറപ്പാണ്; അങ്ങനെയുള്ളവർക്കു ചെയ്ത ശ്രാദ്ധങ്ങൾ有什么 പ്രയോജനമുണ്ട്?
യഥാകഥഞ്ചിത്കര്തവ്യസ്തീര്ഥേ വാ പത്തനേഽഥ വാ । വൃഷയജ്ഞൈഃ പ്രമുച്യതേ നാന്യഥാ സാധനൈഃ ഖഗ ॥ ൨,൬.
എന്തു വിധത്തിലായാലും, തീർത്ഥത്തിൽ ആകട്ടെ നഗരത്തിൽ ആകട്ടെ, ഈ കാളയാഗം നടത്തുമ്പോഴാണ് മോചനം ലഭിക്കുന്നത്, പക്ഷേ മറ്റെന്തു മാർഗ്ഗങ്ങളിലൂടെയും അതു സാധ്യമല്ല, പക്ഷി.
വൃഷഭം പഞ്ചകല്യാണം യുവാനം കൃഷ്ണകംബലമ് । ഗോയൂഥമധ്യേ നിതരാം വിചരന്തം വിധാനതഃ ॥ ൨,൬.
അഞ്ച് ശുഭലക്ഷണങ്ങളുള്ള, യുവാവായ, കറുത്ത തൊലിയുള്ള, പശുക്കളുടെ കൂട്ടത്തിൽ നന്നായി നടക്കുന്ന കാളയാണ് വിധിപ്രകാരം തിരഞ്ഞെടുക്കേണ്ടത്.
ചതസൃഭിര്വത്സകാഭിര്ദ്വാഭ്യാഞ്ചൈവൈകയാ ഖഗ । വിവാഹ്യ മങ്ഗലദ്രവ്യൈര്മന്ത്രവത്തം സമുത്സൃജേത് ॥ ൨,൬.
നാലോ, രണ്ടോ, ഒന്നോ കിടാവുകളോടൊപ്പം, മംഗളവസ്തുക്കളുപയോഗിച്ച് കല്യാണം കഴിപ്പിച്ച്, മന്ത്രങ്ങളോടെ അതിനെ വിട്ടയക്കണം.
ഇഹ രതീതി ഷഡൃഗ്ഭിര്ഹേമം കുര്യാദ്വിഭാവസോഃ । കാര്തിക്യാം മാഘവൈശാഖ്യാം സംക്രമേ പാതപര്വസു ॥ ൨,൬.
'ഇഹ രതി' എന്ന ആറു ഋക് വേദമന്ത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച്, കാർത്തിക, മാഘം, വൈശാഖം മാസങ്ങളിൽ, സംക്രമം അല്ലെങ്കിൽ ഗ്രഹണദിവസങ്ങളിൽ, അഗ്നിയുടെ സ്വർണ്ണപ്രതിമ നിർമ്മിക്കണം.
തീര്ഥേ പിത്ര്യേക്ഷയാഹേ ച വിശേഷേണ പ്രശസ്യതേ । ലോഹിതോ യസ്തു വര്ണേന മുഖേ പുച്ഛേ ച പാണ്ഡുരഃ ॥ ൨,൬.
തീർത്ഥത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ പിതൃദിവസത്തിൽ ഈ ചടങ്ങ് പ്രത്യേകിച്ച് പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു; ചുവപ്പുനിറം, വായിലും വാലിലും വെള്ള നിറമുള്ള കാളയാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം.
പീതഃ ഖുരവിഷാണേഷു സ നീലോ വൃഷ ഉച്യതേ । ശ്വേതവര്ണോ ഭവേദ്വിപ്രോ ലോഹിതഃ ക്ഷത്ത്ര ഉച്യതേ ॥ ൨,൬.
കുരുക്കളിലും കൊമ്പുകളിലും മഞ്ഞനിറം, ശരീരത്തിൽ നീലനിറം ഉള്ള കാളയാണ് 'വൃഷഭം' എന്ന് വിളിക്കുന്നത്; വെള്ള നിറമുള്ളത് ബ്രാഹ്മണർക്കായി, ചുവപ്പുനിറം ഉള്ളത് ക്ഷത്രിയർക്കായി ഉചിതം.