തത്ര യേന പ്രദത്താ ഗൌഃ സ സുഖേനൈവ താം തരേത് । അദായീ തത്ര ഘൃഷ്യേത കരഗ്രാഹന്തു നാവികൈഃ ॥ ൨,൫.
അവിടെ, പശു ദാനം ചെയ്തവൻ എളുപ്പത്തിൽ നദി കടക്കും; ദാനം ചെയ്യാത്തവനെ നാവികർ കൈകൊണ്ട് പിടിച്ച് വലിച്ചിഴക്കും.
ഉഖൈഃ കാകൈര്ബകോലൂകൈസ്തീക്ഷ്ണതുണ്ഡൈര്വിതുദ്യതേ । മനുജാനാം ഹിതം ദാനമന്തേ വൈതരണീ ഖഗ ॥ ൨,൫.
കാക്കകളും, കുരുവികളും, ആണ്ടിക്കാക്കകളും മൂർഖൻമാരെ കുത്തി കീറുന്നു. മനുഷ്യർ മരിക്കുമ്പോൾ ചെയ്യുന്ന ദാനം വൈതരണി കടക്കാൻ ഉപകാരപ്പെടുന്നു.
ദത്താ പാപം ദഹേത്സര്വം മമ ലോകന്തു സാ നയേത് । മപ്തമേ മാസി സമ്പ്രാപ്തേ പുരം ബഹ്വാപദം മൃതഃ ॥ ൨,൫.
ദാനം എല്ലാ പാപവും ദഹിപ്പിക്കുകയും, എന്നെ അടുത്ത ലോകത്തേക്ക് നയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മാസം പൂർത്തിയായാൽ, മരിച്ചവൻ അനേകം അപകടങ്ങൾ നിറഞ്ഞ നഗരത്തിലെത്തുന്നു.
വ്രജേത്തു സോദകം ഭുക്ത്വാ പിണ്ഡം വൈ സപ്തമാസികമ് । വ്രജന്നേവം വിലപതേ പരിഘാഹതിപീഡിതഃ ॥ ൨,൫.
ഏഴാം മാസം വെള്ളം ചേർത്ത് നൽകിയ പിണ്ഡം കഴിച്ച്, ഇരുമ്പ് ദണ്ഡങ്ങളാൽ അടിയേറ്റു വേദനിച്ചു, അവൻ അങ്ങനെ വിലപിച്ചു കൊണ്ടാണ് മുന്നോട്ട് പോകുന്നത്.
ന ദത്തം ന ഹുതം തപ്തം ന സ്നാതം ന കൃതം ഹിതമ് । യാദൃശം ചരിതം കര്മ മൂഢാത്മന് ഭുങ്ക്ഷ്വ താദൃശമ് ॥ ൨,൫.
ദാനം ചെയ്തില്ല, ഹോമം ചെയ്തില്ല, തപസ്സു ചെയ്തില്ല, സ്നാനം ചെയ്തില്ല, നല്ലത് ഒന്നും ചെയ്തില്ല. ഭ്രമിച്ച മനസ്സുള്ളവനേ, നീ ചെയ്ത കർമ്മഫലങ്ങൾ തന്നെയാണ് ഇപ്പോൾ അനുഭവിക്കേണ്ടത്.
മാസ്യഷ്ടമേ ദുഃ ഖദേ തു പരേ ഭുക്ത്വാഥ സോദകമ് । പിണ്ഡം പ്രയാത്സയൌ താര്ക്ഷ്യ നാനാക്രന്ദപുരം തതഃ ॥ ൨,൫.
എട്ടാം മാസം ദു:ഖം അനുഭവിച്ച് വെള്ളം ചേർത്ത് പിണ്ഡം കഴിച്ചശേഷം, ഹരിണേ, അവൻ അനേകം കരച്ചിലുകൾ നിറഞ്ഞ നഗരത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.
പ്രയാണേ ച പ്രവദതേ മുസലാഘാതപീഡിതഃ । ക്വ ജായാചടുലൈശ്ചാടുപടുഭിര്വചനൈര്മമ ॥ ൨,൫.
യാത്രയിൽ, ഉലക്കുകൊണ്ടുള്ള അടിയേറ്റു വേദനിച്ചു, അവൻ പറയുന്നു: 'എവിടെയാണ് എന്റെ ഭാര്യ, മധുരവും ചതുരവുമായ വാക്കുകളോടെ എന്നെ ആശ്വസിപ്പിച്ചവൾ?''
ഭോജനം ഭല്ലഭല്ലീഭിര്മുസലൈശ്ച ക്വ മാരണമ് । നവമേ മാസി ദത്തം വൈ നാനാക്രന്ദപുരേ തതഃ ॥ ൨,൫.
'ഭക്ഷണം എവിടെയാണ്, ഉലക്കും വടിയും കൊണ്ടുള്ള മരണം എവിടെയാണ്?' ഒമ്പതാം മാസം പിണ്ഡം നൽകി, അവൻ അനേകം കരച്ചിലുകൾ നിറഞ്ഞ നഗരത്തിലെത്തുന്നു.
പിണ്ഡമശ്രാതി കരുണം നാനാക്രന്ദാന് കരോത്യപി । ദശമേ മാസി ദത്തം വൈ സുതപ്തഭവനം തതഃ ॥ ൨,൫.
അവന് കരുണയോടെ പലവിധം വിലപിച്ച് അന്നം തേടുന്നു; പത്താം മാസത്തില് നല്കുന്ന അര്പ്പണം അവന് ചൂടുള്ള ഒരു വീട് പോലെ ആകുന്നു.
സരന്നേവം വിലപതേ ഹലാഹതിഹതഃ പഥി । ക്വ സൂനുപേശലകരൈഃ പാദസംവാഹനം മമ ॥ ൨,൫.
മരണായുധം കൊണ്ടു തളര്ന്നവനായി വഴിയിലൂടെ പോകുമ്പോള് അവന് വിലപിക്കുന്നു: 'എന്റെ മകന്റെ സ്നേഹപൂര്വ്വം കൈകളാല് കാലുകള് മസാജ് ചെയ്തിരുന്നത് എവിടെ?'
ക്വ ദൂതവജ്രപ്രതിമകൈര്മത്പദകര്ഷണമ് । ദശമേ മാസി പിണ്ഡാദി തത്ര ഭുക്ത്വാ പ്രസര്പതി ॥ ൨,൫.
'ദൂതന്മാരുടെ വജ്രംപോലെയുള്ള കൈകളാല് എന്റെ കാലുകള് വലിച്ചിരുന്നത് എവിടെ?' പത്താം മാസത്തിലെ അര്പ്പണം അവന് കഴിച്ച ശേഷം അവിടെ നിന്ന് മുന്നോട്ട് പോകുന്നു.
മാസേ ചൈകാദശേ പൂര്ണേ പുരം രൌദ്രം സ ഗച്ഛതി । ഗച്ഛന്നേവ വിലപതേ യഥാ പൃഷ്ഠേ പ്രപീഡിതഃ ॥ ൨,൫.
പതിനൊന്നാം മാസം പൂര്ത്തിയായാല് അവന് ഭയാനകമായ നഗരത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; പോകുമ്പോള് പിന്നില് നിന്ന് പീഡിപ്പിക്കപ്പെടുന്നവനെപ്പോലെ അവന് വിലപിക്കുന്നു.
ക്വാഹം സതൂലീശയനേ പരിവര്തന് ക്ഷണേ ക്ഷണേ । ഭടഹസ്തഭ്രഷ്ടയഷ്ടികൃഷ്ടപൃഷ്ഠഃ ക്വ വാ പുനഃ ॥ ൨,൫.
'എപ്പോഴോ ഞാന് മൃദുലമായ കിടക്കയില് ഇടം മാറി മറിഞ്ഞു കിടന്നിരുന്നതാണ്; ഇപ്പോള് ഭടന്റെ കൈയില് നിന്ന് വീണ ദണ്ഡം കൊണ്ട് എന്റെ പുറം വലിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു, അതെവിടെയാണ്?'
ക്ഷിതൌ ദത്തഞ്ച പിണ്ഡാദി ഭുക്ത്വാ തത്ര തതോ വ്രജേത് । പയോവര്ഷണമിത്യേതന്നാമകം പുരമണ്ഡജ ॥ ൨,൫.
ഭൂമിയില് നല്കിയ അര്പ്പണം കഴിച്ച ശേഷം അവന് അവിടെ നിന്ന് പയോവര്ഷണമെന്ന പേരുള്ള നഗരത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.
വ്രജന്നേവം വിലപതേ കുഠാരൈര്മൂര്ധ്നി താഡിതഃ । ക്വ ഭൃത്യകോമലകരൈര്ഗന്ധതൈലാവസേചനമ് ॥ ൨,൫.
അവന് ഇങ്ങനെ വിലപിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോള് തലയില് കുതാരിയാല് അടിക്കപ്പെടുന്നു; 'ഭൃത്യരുടെ മൃദുലമായ കൈകളാല് സുഗന്ധതൈലം പുരട്ടിയിരുന്നത് എവിടെയാണ്?' എന്ന് അവന് ചോദിക്കുന്നു.
ക്വ കീനാശാനുഗൈഃ ക്രോധാത്കുഠാരൈഃ ശിരസി വ്യഥാ । ഊനാബ്ദികഞ്ച യച്ഛ്രാദ്ധം തത്ര ഭുങ്ക്തേ സുദുഃ ഖിതഃ ॥ ൨,൫.
'യമദൂതന്മാരുടെ കോപത്തില് കുതാരിയാല് തലയില് അനുഭവിച്ച വേദന എവിടെയാണ്?' വര്ഷം പൂര്ത്തിയാകുന്നതിന് മുമ്പ് ചെയ്ത ശ്രാദ്ധം അവിടെ അവന് വലിയ ദുഃഖത്തില് കഴിക്കുന്നു.
സംപൂര്ണേ തു തതോ വര്ഷേ ശീതാഢ്യം നഗരം വ്രജേത് । ഗച്ഛന്നേവം ഛുരികയാ ച്ഛിന്നജിഹ്വസ്തു രോദിതി ॥ ൨,൫.
വര്ഷം പൂര്ത്തിയായാല് അവന് കഠിനമായ തണുപ്പ് നിറഞ്ഞ നഗരത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; അവിടെ പോകുമ്പോള് കത്തിയാല് നാവു മുറിക്കപ്പെട്ട അവന് കരയുന്നു.
പ്രിയാലാപൈഃ ക്വ ച സസമധുരത്വസ്യ വര്ണനമ് । ഉക്തമാത്രേഽസിപത്രാദിജിഹ്വാച്ഛേദഃ ക്വ ചൈവ ഹി ॥ ൨,൫.
'പ്രിയരോടൊപ്പം മധുരമായ സംഭാഷണങ്ങളും സ്നേഹപൂര്വ്വമായ വാക്കുകളും എവിടെയാണ്? കത്തിക്കാടില് ഒരു വാക്ക് പറഞ്ഞാല് തന്നെ എന്റെ നാവു മുറിക്കപ്പെടുന്നത് എവിടെയാണ്?'
വാര്ഷികം പിണ്ഡദാനാദി ഭുക്ത്വാ തത്ര പ്രസര്പതി । ബഹുഭീതികരം തത്തത്പിണ്ഡജം ദേവമാസ്ഥിതഃ ॥ ൨,൫.
അവിടെ വര്ഷിക അര്പ്പണം കഴിച്ച ശേഷം, പലവിധ ഭയങ്ങള് അനുഭവിച്ച്, അവന് തനിക്കായി അര്പ്പിച്ച അര്പ്പണദേവതയിലേക്കു പോകുന്നു.
പ്രകാശയതി പാപ്പാനമാത്മാനഞ്ച വിനിന്ദതി । യോഷിദപ്യേവമേതസ്മിന്മാര്ഗേ വൈ പരിദേവതി ॥ ൨,൫.
അവന് തന്റെ പാപപാനം വെളിപ്പെടുത്തുകയും സ്വയം കുറ്റപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു; സ്ത്രീയെങ്കിലും ഈ വഴിയില് ഇങ്ങനെ തന്നെ വിലപിക്കുന്നു.
തതോ യാമ്യം നാതിദൂരേ നഗരം സ ഹി ഗച്ഛതി । ചത്വാരിംശദ്യോജനാനി ചതുര്യുക്താനിവിസ്തൃതമ് ॥ ൨,൫.
അതിനുശേഷം അവന് യമന്റെ നഗരം, വളരെ ദൂരമല്ലാത്തത്, നാലു ദിക്കിലും നാല്പതു യോജന വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതിലേക്ക് പോകുന്നു.
ത്രയോദശ പ്രതീഹാരാഃ ശ്രവണാ നാമ തത്ര വൈ । ശ്രവണാകര്മതസ്തുഷ്യന്ത്യന്യഥാ ക്രോധമാപ്നുയുഃ ॥ ൨,൫.
അവിടെ ശ്രവണന്മാര് എന്ന പേരില് പതിമൂന്ന് വാതില്പാലകര് ഉണ്ട്; അവര് തങ്ങളുടെ കര്ത്തവ്യം കേട്ടാല് സന്തോഷിക്കും, അല്ലെങ്കില് കോപം കാണിക്കും.
തതസ്തത്രാശു രക്താക്ഷം ഭിന്നാഞ്ജനചയോപമമ് । മൃത്യുകാലാന്തകാദീനാം മധ്യേ പശ്യതി വൈ യമമ് ॥ ൨,൫.
അവിടെ ഉടന് തന്നെ, മരണനും കാലനും മറ്റു ദൂതന്മാരും ഇടയില് രക്തം നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ, ചിതറിച്ച കാജല്പോലെയുള്ള യമനെ അവന് കാണുന്നു.
ദംഷ്ട്രാകരാലവദനം ഭൃകുടീദാരുണാകൃതിമ് । വിരൂപൈര്ഭോഷണൈര്വക്ത്രൈര്വൃതം വ്യാധിശതൈഃ പ്രഭുമ് ॥ ൨,൫.
കുരിശ്ശുകുത്തിയ ദന്തങ്ങളോടും കഠിനമായ കണ്പൊട്ടിയോടും ഭയാനകമായ മുഖത്തോടും, ഭയങ്കരമായ അലങ്കാരങ്ങളും രൂപങ്ങളുമുള്ള രോഗങ്ങളുടെ നൂറുകണക്കിന് കൂട്ടത്തോടെ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന യമനെ അവന് കാണുന്നു.
ദണ്ഡാസക്തമഹാബാഹും പാശഹസ്തം സുഭൈരവമ് । തന്നിര്ദിഷ്ടാം തതോ ജന്തുര്ഗതിം യാതി ശുഭാശുഭാമ് ॥ ൨,൫.
വലിയ ഭുജങ്ങളുമായി ദണ്ഡവും പാശവും പിടിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന അത്യന്തം ഭയാനകനായ യമനെ അവന് കാണുന്നു; പിന്നെ യമന് നിര്ദ്ദേശിച്ച നല്ലതോ ചീത്തയോ ആയ ഗതിയിലേക്ക് ആ ജീവന് പോകുന്നു.
പാപീ പാപാം ഗതിം യാതി യഥാ തേ കഥിതം പുരാ । ഛത്രോപാനഹദാതാരോ യേ ച വേശ്മപ്രദായകാഃ ॥ ൨,൫.
പാപി മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ പാപമായ ഗതിയിലേക്കാണ് പോകുന്നത്; കുടയും ചെരിപ്പും വീടും നല്കുന്നവര് വേറൊരു ഗതി പ്രാപിക്കുന്നു.
യേ തു പുണ്യകൃതസ്തത്ര തേ പശ്യന്തി യമം തദാ । സൌമ്യാകൃതിം കുണ്ഡലിനം മൌലിമന്തം ധൃതശ്രിയമ് ॥ ൨,൫.
പുണ്യപ്രവൃത്തികളുള്ളവർക്ക് അവിടെ യമൻ അതിനാൽ സൗമ്യമായ രൂപത്തിൽ, കുണ്ഡലങ്ങൾ ധരിച്ച്, കിരീടം ചൂടി, തേജസ്സോടെ ദൃശ്യനാകും.
ഏകാദശേ ദ്വാദശേ ഹി ഷണ്മാസേ ആബ്ദികേ തഥാ । വിപ്രാന് ബഹൂന് ഭോജയേത്തത്ര യന്മഹതീ ക്ഷുധാ ॥ ൨,൫.
പതിനൊന്നാം അല്ലെങ്കിൽ പന്ത്രണ്ടാം ദിവസം, ആറാം മാസം, വാർഷികം എന്നിവയിൽ അവിടെ അനേകം ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ഭക്ഷണം കൊടുക്കണം, കാരണം അവർക്കു വലിയ വിശപ്പാണ്.
ജീവന് പുത്രകലത്രാദിപ്രദിഷ്ടമിതരൈഃ ഖഗ । യോ ന സാധയതി സ്വാര്ഥമേവം പശ്ചാദ്ധിഖിദ്യതേ ॥ ൨,൫.
ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ മക്കൾ, ഭാര്യ, മറ്റ് ബന്ധുക്കൾ നിർദ്ദേശിക്കുന്നതൊന്നും ചെയ്യാതെ സ്വാർത്ഥതയിൽ മാത്രം ജീവിച്ചാൽ, പിന്നീട് അതിന് ദുഃഖം അനുഭവിക്കേണ്ടിവരും.
ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാതം സംയമിന്യാം യഥാഗതി । പ്രോക്തമാവര്ഷകൃത്യം തേ കിമന്യച്ഛ്രോതുമിച്ഛസി ॥ ൨,൫.
സംയമിനിയിലെ യാത്രയെക്കുറിച്ച് എല്ലാം ഞാൻ പറഞ്ഞുതന്നു; വർഷത്തിൽ ചെയ്യേണ്ട കാര്യങ്ങളും വിശദീകരിച്ചു. ഇനി എന്താണ് നീ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?