വിശ്രാമേ കാഷ്ഠചയനേ തഥാ സഞ്ചയനേ ഖഗ । മൃതിസ്ഥാനേ ശവോ നാമ ഭൂമിസ്തുഷ്യതി ദേവതാ
വിശ്രമസ്ഥലത്തും, മരക്കട്ടയിലും, കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്ന സ്ഥലത്തും, മരണമുണ്ടായ സ്ഥലത്തും ഭൂമി 'ശവം' എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു; അപ്പോൾ ദേവതകൾ സന്തോഷിക്കുന്നു.
പാന്ഥോ ദ്വാരി ഭവേത്തേന പ്രീതാ സ്യാദ്വാസ്തുദേവതാ । ചത്വരേ ഖേചരസ്തേന തുഷ്യേദ്ഭൃതാദിദേവതാ
വാതിലിൽ ഒരു യാത്രക്കാരൻ നില്ക്കുമ്പോൾ വീട്ടിലെ ദേവത സന്തോഷിക്കും; വഴിത്തരയിൽ ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ദേവതയും, അപ്പോൾ ഭൃത്യാദി ദേവതകളും സന്തോഷിക്കും.
വിശ്രാമേ ഭൂതസംജ്ഞോഽയം തുഷ്ടസ്തേന ദിശോ ദശ । ചിതായാം സാധക ഇതി സഞ്ചിതൌ പ്രേത ഉച്യതേ
വിശ്രമസ്ഥലത്ത് ഇതിനെ 'ഭൂതം' എന്ന് വിളിക്കുന്നു; അപ്പോൾ പത്ത് ദിശകളും സന്തോഷിക്കും. ചിതയിൽ 'സാധകൻ', കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്ന സ്ഥലത്ത് 'പ്രേതം' എന്ന് പറയുന്നു.
തിലദര്ഭഘൃതേധാംസി ഗൃഹീത്വാ തു സുതാദയഃ । ഗാഥാം യമസ്യ സൂക്തം വാപ്യധീയാനാ വ്രജന്തി ഹി
എള്ള്, ദർഭ, നെയ്യ്, വിളക്ക് എന്നിവ കൈയിൽ എടുത്ത് മക്കളും മറ്റുള്ളവരും യമന്റെ ഗാഥയോ സൂക്തമോ ഉച്ചരിച്ച് മുന്നോട്ട് പോകണം.
അഹരഹര്നീയമാനോ ഗാമശ്വം പുരുഷം വൃഷമ് । വൈവസ്വതോ ന തൃപ്യേത സുരയാ ത്വിവ ദുര്മതിഃ
പ്രതിദിനം പശു, കുതിര, മനുഷ്യൻ, കാള എന്നിവ അർപ്പിച്ചാലും വൈവസ്വതൻ തൃപ്തനാവില്ല; ഒരു മൂഢൻ മദ്യം കുടിച്ചാലും തൃപ്തനാകാത്തതു പോലെ.
ഇമാം ഗാഥമപേതേതി സൂക്തം വാ പഥി സംപഠേത് । ദക്ഷിണസ്യാം ദിശ്യരണ്യം വ്രജേയുഃ സര്വബാന്ധവാഃ
ഈ ഗാഥയോ സൂക്തമോ വഴിയിൽ ഉച്ചരിക്കണം; എല്ലാ ബന്ധുക്കളും തെക്കേ ദിശയിലേക്കും കാടിലേക്കും പോകണം.
പഥി ശ്രാദ്ധദ്വയം കുര്യാത്പൂര്വോക്തവിധിനാ ഖഗ । തതഃ ശനൈര്ഭൂതലേ വൈ ദക്ഷിണാശിരസം ശവമ്
വഴിയിൽ മുമ്പ് പറഞ്ഞ വിധിപ്രകാരം രണ്ടു ശ്രാദ്ധങ്ങൾ നടത്തണം; പിന്നെ ശവത്തെ തല തെക്കോട്ട് വെച്ച് ഭൂമിയിൽ പതുക്കെ ഇടണം.
സ്ഥാപയിത്വാ ചിതാഭൂമൌ പൂര്വോക്തം ശ്രാദ്ധമാചരേത് । തൃണകാഷ്ഠതിലാജ്യാദി സ്വയം നിന്യുഃ സുതാദയഃ
ചിതാഭൂമിയിൽ ശവം വെച്ചശേഷം മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ ശ്രാദ്ധം നടത്തണം; മക്കളും മറ്റുള്ളവരും തണൽ, മരച്ചില്ല, എള്ള്, നെയ്യ് എന്നിവ സ്വയം കൊണ്ടുവരണം.
ശൂദ്രാനീതൈഃ കൃതം കര്മ സര്വം ഭവതി നിഷ്ഫലമ് । പ്രാചീനാവീതിനാ ഭാവ്യം ദക്ഷിണാഭിമുകേന ച
ശൂദ്രന്മാർ ചെയ്ത എല്ലാ കര്മങ്ങളും ഫലമില്ലാത്തതായിരിക്കും; പ്രാചീനാവീതം ധരിച്ച് തെക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ച് ചെയ്യണം.
വേദീ തത്ര പ്രകര്തവ്യാ യഥാശാസ്ത്രമഥാണ്ഡജ । പ്രതേവസ്ത്രം ദ്വിധാ കൃത്വാര്ധേന തം ഛാദയേത്തതഃ
അവിടെ ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി വേദി നിർമ്മിക്കണം; കഫണു് രണ്ടായി വിഭജിച്ച്, അതിൽ പാതി ശവം മൂടാൻ ഉപയോഗിക്കണം.
അര്ധം ശ്മശാനവാസാര്ഥം ഭൂമാവേവ വിനിഃ ക്ഷിപേത് । തതഃ പൂര്വോക്തവിധിനാ പിണ്ഡം പ്രേതകരേ ന്യസേത്
പാതി ശ്മശാനത്തിൽ ഉപയോഗിക്കാൻ ഭൂമിയിൽ വെക്കണം; പിന്നെ മുമ്പ് പറഞ്ഞ വിധിയിൽ പിണ്ഡം പ്രേതന്റെ കൈയിൽ വെക്കണം.
ആജ്യേനാഭ്യഞ്ജനം കാര്യം സര്വാങ്ഗേഷു ശവസ്യ ച । ദാഹമൃത്യോരന്തരാലേ വിധിഃ പിണ്ഡസ്യ തം ശൃണു
ശവത്തിന്റെ മുഴുവൻ ശരീരത്തിലും നെയ്യ് പുരട്ടണം; ദാഹത്തിനും മരണത്തിനും ഇടയിൽ പിണ്ഡത്തിനുള്ള വിധി കേൾക്കൂ.
പൂര്വോക്തൈഃ പഞ്ചഭിഃ പിണ്ഡൈഃ ശവസ്യാഹുതിയോഗ്യതാ । അന്യഥാ ചോപഘാതാച്ച രാക്ഷസാദ്യാ ഭവന്തി ഹി
മുമ്പ് പറഞ്ഞ അഞ്ചു പിണ്ഡങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചാൽ ശവം ഹോമത്തിന് യോഗ്യമായിരിക്കും; അല്ലെങ്കിൽ തെറ്റിന്റെ ഫലമായി രാക്ഷസന്മാർ പോലുള്ള ഭൂതങ്ങൾ ഉണ്ടാകും.
സംമൃജ്യ ചോപലിപ്യാഥ ഉല്ലിഖ്യോദ്ധൃത്യ വേദികാമ് । അഭ്യുക്ഷ്യോപസമാധായ വഹ്നിം തത്ര വിധാനതഃ
വേദി നന്നായി വൃത്തിയാക്കി, പുരട്ടി, രേഖയിട്ട് ഉയർത്തി, വെള്ളം തളിച്ച്, തീ ക്രമപ്രകാരം ഒരുക്കണം.
പുഷ്പാക്ഷതൈശ്ച സംപൂജ്യ ദേവം ക്രവ്യാദസംജ്ഞകമ് । ശ്രൌതേന തു വിധാനേന ഹ്യാഹിതാഗ്നിം ദഹേദ്വുധഃ
പൂവും അക്ഷതയും കൊണ്ട് 'മാംസഭക്ഷകൻ' എന്ന ദേവതയെ പൂജിക്കണം; ശേഷം വേദവിധാനപ്രകാരം അഗ്നിയിൽ ശവം ദഹിപ്പിക്കണം.
ചണ്ഡാലാഗ്നിം ചിതാഗ്നിം ച പതിതാഗ്നിം പരിത്യജേത് । ത്വം ഭൂതകൃജ്ജഗദ്യോനിസ്ത്വം ലോകപരിപാലകഃ
ചണ്ടാളന്റെ അഗ്നിയും, ചിതയിലെ അഗ്നിയും, പാപികളുടെ അഗ്നിയും ഉപേക്ഷിക്കണം; നീയാണു് സകലഭൂതങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവും, ലോകത്തിന്റെ ആദിയും, ലോകങ്ങളുടെ രക്ഷകനും.
ഉപസംഹര തസ്മാത്ത്വമേനം സ്വര്ഗം നയാമൃതമ് । ഇതി ക്രവ്യാദമഭ്യര്ച്യ ശരീരാഹുതിമാചരേത്
അതുകൊണ്ട് നീ ഇദ്ദേഹത്തെ പിന്വലിച്ച് സ്വര്ഗത്തിലേക്കും അമൃതത്വത്തിലേക്കും നയിക്കണം എന്ന് പറഞ്ഞ്, മാംസം ഭക്ഷിക്കുന്നവനെ ആദരിച്ച്, ശരീരം ഹോമമായി അര്പ്പിക്കണം.
അര്ധദഗ്ധേ തഥാ ദേഹേ ദദ്യാദാജ്യാഹുതിം തതഃ । അസ്മാത്ത്വമധിജാതോഽസി ത്വദയം ജായതാം പുനഃ
ശരീരം പകുതിയായി കത്തുമ്പോള്, അതിനുശേഷം നെയ്യ് ഹോമം അര്പ്പിച്ച്, 'നീ ഇതില്നിന്നാണ് ജനിച്ചത്; നിന്നില്നിന്ന് ഇതു വീണ്ടും ജനിക്കട്ടെ' എന്ന് പറയണം.
അസൌ സ്വര്ഗായ ലോകായ സ്വാഹേത്യുക്ത്വാ തു നാമതഃ । ഏവമാജ്യാഹുതിം ദത്ത്വാ തിലമിശ്രാം സമന്ത്രകമ്
'ഇവന് സ്വര്ഗലോകത്തിനായി' എന്ന് പേരുപറഞ്ഞ്, തിലം ചേര്ത്ത നെയ്യ് ഹോമം മന്ത്രത്തോടെ അര്പ്പിക്കണം.
രോദിതവ്യം തതോ ഗാഢമേവം തസ്യ സുഖം ഭവേത് । ദാഹസ്യാനന്തരം തത്ര കൃത്വാ സഞ്ചയനിക്രിയാമ്
അതിനുശേഷം ആഴമായി കരയണം; അങ്ങനെ ചെയ്താല് അവന് സന്തോഷം ലഭിക്കും. ദാഹം കഴിഞ്ഞ് അവിടെ അവശിഷ്ടങ്ങള് ശേഖരിക്കേണ്ടതാണ്.
പ്രേതപിണ്ഡം പ്രദദ്യാച്ച ദാഹാര്തിശമനം ഖഗ । തതഃ പ്രദക്ഷിണം കൃക്ത്വാ ചിതാപ്രസ്ഥാനവീക്ഷകാഃ
ദാഹത്തിന്റെ വേദന ശമിപ്പിക്കാന് പ്രേതപിണ്ഡം അര്പ്പിക്കണം, പക്ഷീ, പിന്നെ ചിത കാണാന് വന്നവര് ചുറ്റി നടന്ന് മടങ്ങണം.
കനിഷ്ഠപൂര്വാഃ സ്നാനാര്ഥം ഗച്ഛേയുഃ സൂക്തജാപകാഃ । തതോ ജാലസമീപേ തു ഗത്വാ പ്രക്ഷാല്യ ചാംശുകമ്
ഏറ്റവും ചെറുപ്പവരും സൂക്തങ്ങള് ജപിക്കുന്നവരും ആദ്യം കുളിക്കാന് പോകണം; പിന്നെ ജലത്തീരത്ത് ചെന്നു വസ്ത്രം കഴുകണം.
പരിധായ പുനസ്തച്ച ബ്രൃയുസ്തം പുരുഷം പ്രതി । ഉദകം തു കരിഷ്യാമഃ സചൈലം പുരുഷാസ്തതഃ
വസ്ത്രം വീണ്ടും ധരിച്ച്, ആ വ്യക്തിയോട് 'നാം വസ്ത്രം ധരിച്ചുകൊണ്ട് ഉദകക്രിയ നടത്താം' എന്ന് പറയണം.
കുരുധ്വമിത്യേവ വദേച്ഛതവര്ഷാവരേ മൃതേ । പുത്രാദ്യാ വൃദ്ധപൂര്വാസ്തേ ഏകവസ്ത്രാഃ ശിഖാം വിനാ
നൂറ്റാണ്ടുകാരന് മരിച്ചാല് 'ചെയ്യൂ' എന്നത്ര മാത്രം പറയണം; മക്കളും മുതിര്ന്നവരും ഒരൊറ്റ വസ്ത്രം ധരിച്ച് ശിഖ ഇല്ലാതെ വെള്ളത്തിലേക്ക് കടക്കണം.
പ്രാചീനാവീതിനഃ സര്വേ വിശേയുര്മൌനിനോ ജലമ് । അപനഃ ശോശുചദഘമനേന പിതൃദിങ്മുഖാഃ
എല്ലാവരും ദക്ഷിണഭാഗത്തേക്ക് മുഖം തിരിച്ച്, മൗനമായി, യജ്ഞോപവീതം വലതുചെവിക്ക് കുറുകെ വെച്ച് വെള്ളത്തിലേക്ക് കടക്കണം; അങ്ങനെ പിതൃദിശയില് മുഖം തിരിച്ച് പാപവും ദുഃഖവും നീക്കം ചെയ്യും.
ജലാവഘട്ടനം ചവ ന കുര്യുഃ സ്നാനകാരകാഃ । തതസ്തടേ സമാഗത്യ ശിഖാം ബദ്ധ്വാ ഋജൂന് കുശാന്
കുളിക്കുന്നവര് വെള്ളം അടിക്കരുത്; പിന്നെ കരയില് വന്ന് ശിഖ കെട്ടി നേരായ കുശത്തണ്ട് കൈവശം എടുക്കണം.
ദക്ഷിണാഗ്രഹസ്തയോസ്തു കൃത്വാഥ സതിലം ജലമ് । ആദായാഞ്ജലിനാ യാമ്യാം ദുഃ ഖീ പൈതൃകതീര്ഥതഃ
രണ്ടു കൈയും ദക്ഷിണഭാഗത്തേക്ക് നീട്ടി, തിലം ചേര്ന്ന വെള്ളം അഞ്ജലിയില് എടുത്ത്, ദക്ഷിണദിശയിലേക്കും പിതൃതീര്ഥത്തിലും ദുഃഖത്തോടെ അര്പ്പിക്കണം.
ഏകവാരം ത്രിവാരം വാ ദശവാരമഥാപി വാ । ഭൂമാവശ്മനി വാ സര്വേ ക്ഷിപേയുര്വാഗ്യതാഃ ഖഗ
ഒരിക്കല്, മൂന്നു പ്രാവശ്യം, അല്ലെങ്കില് പത്ത് പ്രാവശ്യം പോലും, എല്ലാവരും വാക്ക് പറയാതെ വെള്ളം നിലത്തോ കല്ലിന്മേലോ ഒഴിക്കണം, പക്ഷീ.
തൃപ്യന്തു തൃപ്യതാം വാപി തര്പയാമ്യുപതിഷ്ഠതാമ് । പ്രേതൈതദമുകഗോത്രേത്യുക്തേഷ്വേവം സമുച്ചരേത്
'അവര് തൃപ്തരാകട്ടെ, തൃപ്തരാകുന്നു, ഞാന് ഇവിടെയുള്ളവര്ക്കായി അര്പ്പിക്കുന്നു, ഈ ഗാത്രക്കാരന് ഈ ഗോത്രത്തില് പെട്ടവനാണ്' എന്ന് പറഞ്ഞ് അര്പ്പണം നടത്തണം.
ജലാഞ്ജലൌ കൃതേ പശ്ചാദ്വിധേയം ദന്തധാവനമ് । ത്യജന്തി ഗോത്രിണഃ സര്വേ ദിനാനി നവ കാശ്യപ
ജലാഞ്ജലി നല്കിയശേഷം പല്ല് കഴുകണം; ഒരേ ഗോത്രത്തിലുള്ളവര് ഒമ്പതു ദിവസം വിട്ടുനില്ക്കണം, കാശ്യപ.