യദാ പുഷ്പം പ്രനഷ്ടം ഹി ക്വ തദാ ഗര്ഭധാരണമ് । ആദരാച്ച തതോ ഭൂമൌ യേന ഗര്ഭം പ്രധാര്യതേ ॥ ൨,൨.
ജീവിതത്തിന്റെ പുഷ്പം നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ, പിന്നെ ഗർഭധാരണത്തിന് സ്ഥാനം എവിടെയാണ്? എന്നിരുന്നാലും, ആദരവോടെ ഭൂമി ഒരുക്കി, അതിൽ ഗർഭം നിലനിൽക്കുന്നു.
ലേപ്യാ തു ഗോമയൈര്ഭൂമിസ്തിലാന്ദര്ഭാന്വിനിഃ ക്ഷിപേത് । തസ്യാമേവാതുരോ മുക്തഃ സര്വം ദഹതി കില്ബിഷമ് ॥ ൨,൨.
ഭൂമി ഗോമയത്തിൽ പുരട്ടി, തിലയും ദർഭയും ചിതറണം. അവിടെ, മരിച്ചവൻ മോചിതനാകുമ്പോൾ എല്ലാ പാപങ്ങളും ദഹിക്കുന്നു.
ദര്ഭതൂലീ നയേത്സ്വര്ഗമാതുരസ്യ ന സംശയഃ । ദര്ഭാംസ്തത്ര ക്ഷിപേദ്വാഥ തൂലീഗേന്ദുകമധ്യതഃ ॥ ൨,൨.
ദർഭയുടെ ചട്ടയിൽ കിടക്കുന്നവൻ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എത്തും, സംശയമില്ല. അവിടെ ദർഭയും, അല്ലെങ്കിൽ തൂവാലയുള്ള ഒരു തലയണയും ഇടാം.
സര്വത്ര വസുധാപൂതാ യത്ര ലേപോ ന വിദ്യതേ । യത്ര ലേപഃ സ്ഥിതസ്തത്ര പുനര്ലേപേന ശുധ്യതി ॥ ൨,൨.
എവിടെയും, പുരട്ടൽ ഇല്ലാത്തിടത്ത് ഭൂമി ശുദ്ധമാണ്; പുരട്ടൽ ചെയ്തിടത്ത് വീണ്ടും പുരട്ടിയാൽ ശുദ്ധി ലഭിക്കും.
യാതുധാനാഃ പിശാചാശ്ച രാക്ഷസാഃ ക്രൂരകര്മിണഃ । അലേപം ഹ്യാതുരം മുക്തം വിശന്ത്യേതേ വിയോനയഃ ॥ ൨,൨.
യാതുധാനന്മാർ, പിശാചുകൾ, ക്രൂരകൃത്യങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന രാക്ഷസന്മാർ ഇവർ എല്ലാവരും രോഗബാധിതനും സംരക്ഷണമില്ലാത്തവനും ശുദ്ധിയില്ലാത്തവനും ആയവരുടെ ഉള്ളിലേക്ക് കടന്നുവരുന്നു; ഈ ആത്മാക്കൾ ബലഹീനരായവരെ പിടിച്ചെടുക്കുന്നു.
നിത്യഹോമസ്തഥാ ശ്രാദ്ധം പാദശൌചം ദ്വിജേ തഥാ । മണ്ഡലേന വിനാ ഭൂമ്യാമാതുരോ മുച്യതേ ന ഹി ॥ ൨,൨.
ദിവസേന ഹോമം നടത്തുകയും, പിതൃകർമ്മം ചെയ്യുകയും, ദ്വിജൻ പാദശുദ്ധി പാലിക്കുകയും ചെയ്താലും ഭൂമിയിൽ മണ്ടലം ഒരുക്കിയില്ലെങ്കിൽ രോഗിക്ക് മോചനം ലഭിക്കില്ല.
ബ്രഹ്മാ വിഷ്ണുശ്ച രുദ്രശ്ച ശ്രീര്ഹുതാശസ്തഥൈവ ച । മണ്ഡലേ ചോപതിഷ്ഠന്തി തസ്മാത്കുര്വീത മണ്ഡലമ് ॥ ൨,൨.
ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും രുദ്രനും ശ്രീയും അഗ്നിയും മണ്ടലത്തിനകത്ത് നിലകൊള്ളുന്നു; അതുകൊണ്ടു തന്നെ മണ്ടലം ഒരുക്കണം.
അന്യഥാ മ്രിയതേ വാലോ വൃദ്ധസ്താര്ക്ഷ്യയുവാഥവാ । യോന്യന്തരം ന ഗച്ഛേത്സ ക്രീഡതേ വായുനാ സഹ ॥ ൨,൨.
അങ്ങനെ ചെയ്തില്ലെങ്കിൽ കുഞ്ഞും വൃദ്ധനും യുവാവും മരിക്കും; അവൻ മറ്റൊരു ജന്മം നേടുന്നില്ല, പകരം കാറ്റിനൊപ്പം അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു.
മിശ്രിതം ലോഹിതാമിശ്രം തദേവം ജന്മ ജീയതേ । തസ്യൈവ വായുഭൂതസ്യ ന ശ്രാദ്ധം നോദകക്രിയാ ॥ ൨,൨.
രക്തവും മാംസവും കലർന്ന ജനനം ഇങ്ങനെ സംഭവിക്കുന്നു; കാറ്റായവർക്കു പിതൃകർമ്മമോ ജലതർപ്പണമോ ഇല്ല.
മമ സ്വേദസമുദ്ഭൂതാസ്തിലാസ്താര്ക്ഷ്യ പവിത്രകാഃ । അസുരാ ദാനവാ ദൈത്യാ വിദ്രവന്തി തിലൈസ്തഥാ ॥ ൨,൨.
താർക്ഷ്യാ, എന്റെ ചൊരിയലിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചുള്ള എള്ള് അത്യന്തം വിശുദ്ധമാണ്; അസുരന്മാർ, ദാനവന്മാർ, ദൈത്യന്മാർ ഇവയെ കണ്ടാൽ ഓടിപ്പോകുന്നു.
തിലാഃ ശ്വേതാസ്തിലാ കൃഷ്ണാസ്തിലാ ഗോമൂത്രസംന്നിഭാഃ । ദഹന്തു തേ മേ പാപാനി ശരീരേണ കൃതാനി വൈ ॥ ൨,൨.
വെളുത്തതും കറുത്തതും പശുവിന്റെ മൂത്രംപോലെയുള്ളതുമായ എള്ളുകൾ, എന്റെ ശരീരത്തിൽ ചെയ്ത പാപങ്ങൾ എല്ലാം ദഹിപ്പിക്കട്ടെ.
ഏക ഏവ തിലോ ദത്തോ ഹേമദ്രോണതിലൈഃ സമഃ । തര്പണേ ദാനഹോമേഷു ദത്തോ ഭവതി ചാക്ഷയഃ ॥ ൨,൨.
ഒരു എള്ള് പോലും ദാനം ചെയ്താൽ അതിന് സ്വർണ്ണംകൊണ്ടുള്ള എള്ള് അളവിനൊപ്പമുള്ള ഫലം ലഭിക്കും; തർപ്പണത്തിലും ഹോമത്തിലും ദാനം ചെയ്താൽ അതിന് ക്ഷയം വരില്ല.
ദര്ഭാ രോമസമുദ്ഭൂതാസ്തിലാഃ സ്വേദേഷു നാന്യഥാ । ദേവതാ ദാനവാസ്തൃപ്താഃ ശ്രാദ്ധേന പിതരസ്തഥാ ॥ ൨,൨.
ദർഭാ പുല്ല് രോമത്തിൽ നിന്നാണ്, എള്ള് ചൊരിയലിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്; ദേവന്മാർക്കും ദാനവന്മാർക്കും പിതാക്കന്മാർക്കും പിതൃകർമ്മം ചെയ്താൽ തൃപ്തി ലഭിക്കും.
പ്രയോഗവിധിനാ ബ്രഹ്മാ വിശ്വം ചാപ്യുപജീവനാമ് । അപസവ്യാദിതോ ബ്രഹ്മാ പിതരോ ദേവദേവതാഃ ॥ ൨,൨.
ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം ബ്രഹ്മാവിനും ഈ ലോകത്തിനും പോഷണം ലഭിക്കുന്നു; ഇടതുവശം വഴി ബ്രഹ്മാവിനും പിതാക്കന്മാർക്കും ദേവന്മാർക്കും ആദരവ് കാണിക്കുന്നു.
തേന തേ പിതരസ്തൃപ്താ അപസവ്യേ കൃതേ സതി । ദര്ഭമൂലേ സ്ഥിതോ ബ്രഹ്മാ മധ്യേ ദേവോ ജനാര്ദനഃ ॥ ൨,൨.
ഇടതുവശം വഴി കർമ്മം ചെയ്താൽ പിതാക്കന്മാർ തൃപ്തരാവുന്നു; ദർഭയുടെ അടിയിൽ ബ്രഹ്മാവും നടുവിൽ ജനാർദ്ദനൻ ദേവനായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ദര്ഭാഗ്രേ ശങ്കരം വിദ്യാത്ത്രയോ ദേവാഃ കുശേ സ്മൃതാഃ । വിപ്രാ മന്ത്രാഃ കുശാ വഹ്നിസ്തുലസീ ച ഖഗേശ്വര ॥ ൨,൨.
ദർഭയുടെ അറ്റത്ത് ശങ്കരനെ അറിയണം; മൂന്ന് ദേവന്മാർ കുശപുല്ലിൽ ഓർക്കപ്പെടുന്നു; പക്ഷിരാജാവേ, ബ്രാഹ്മണന്മാർ, മന്ത്രങ്ങൾ, കുശപുല്ല്, അഗ്നി, തുളസി ഇവിടെയുണ്ട്.
നൈതേ നിര്മാല്യതാം യാന്തി ക്രിയമാണാഃ പുനഃ പുനഃ । തുലസീ ബ്രാഹ്മണാ ഗാവോ വിഷ്ണുരേകാദശീ ഖഗ ॥ ൨,൨.
തുളസി, ബ്രാഹ്മണർ, പശുക്കൾ, വിഷ്ണു, ഏകാദശി — പക്ഷിരാജാവേ, ഇവയെ എത്ര പ്രാവശ്യം ഉപയോഗിച്ചാലും അശുദ്ധിയാകുന്നില്ല.
പഞ്ച പ്രവഹണാന്യേ ഭവാബ്ധൌ മജ്ജതാം നൃണാമ് । വിഷ്ണുരേകാദശീ ഗീതാ തുലസീ വിപ്രധേനവഃ ॥ ൨,൨.
ഭവസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങുന്ന മനുഷ്യരെ കരയിലേക്ക് എത്തിക്കുന്ന അഞ്ച് വണ്ടികൾ: വിഷ്ണു, ഏകാദശി, ഗീത, തുളസി, ബ്രാഹ്മണർ, പശുക്കൾ.
അസാരേ ദുര്ഗസംസാരേ ഷട്പദീ മുക്തിദായിനീ । തിലാഃ പവിത്രമതുലം ദര്ഭാശ്ചാപി തുലസ്യഥ ॥ ൨,൨.
നിലവാരമില്ലാത്ത ഈ കഠിനമായ ലോകത്തിൽ, ആറു മാർഗ്ഗം മോക്ഷം നൽകുന്നു; എള്ള്, ദർഭ, തുളസി ഇവ അതുല്യമായ ശുദ്ധീകരണമാണ്.
$ നിവാരയന്തി ചൈതാനി ദുര്ഗതിം യാന്തമാതുരമ് । ഹസ്താഭ്യാമുദ്ധരേദ്ദര്ഭാംസ്തോയേന പ്രോക്ഷയേദ്ഭുവി ॥ ൨,൨.
ഇവ മരിക്കാനിരിക്കുന്നവരുടെ ദുർഗതിയെ തടയുന്നു; കൈകൊണ്ട് ദർഭ എടുത്ത് വെള്ളം തളിച്ച് ഭൂമിയിൽ ഇടണം.
മൃത്യുകാലേ ക്ഷിപേദ്ദര്ഭാന്കരയോരാതുരസ്യ ച । ദര്ഭൈസ്തു ക്ഷിപ്യതേ യോഽസൌ ദര്ഭൈസ്തു പരിവേഷ്ടിതഃ ॥ ൨,൨.
മരണസമയത്ത് രോഗിയുടെ കൈകളിൽ ദർഭ വയ്ക്കണം; ദർഭയിൽ കിടക്കുന്നവനും ദർഭകൊണ്ട് ചുറ്റപ്പെട്ടവനും അതിന്റെ സഹായത്തോടെ യാത്രയാകുന്നു.
വിഷ്ണുലോകേ സ വൈ യാതി മന്ത്രഹീനോഽപി മാനവഃ । തൂലീം കൃത്വാ കൃതൌ പാദൌ സംസ്ഥിതൌ ക്ഷിതിപൃഷ്ഠതഃ ॥ ൨,൨.
മന്ത്രം ഇല്ലാതിരുന്നാലും ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ വിഷ്ണുലോകത്ത് എത്തുന്നു; തലയണയുണ്ടാക്കി കാലുകൾ ഭൂമിയിൽ വയ്ക്കണം.
പ്രായാശ്ചിത്തം വിശുദ്ധാഗ്നൌ സംസാരേഽസാരസാഗരേ । ഗോമയേനോപലിമ്പേത്തു ദര്ഭാസ്തരണസംസ്ഥിതേ ॥ ൨,൨.
ഈ അനർഥമായ ലോകസമുദ്രത്തിൽ, ശുദ്ധമായ അഗ്നിയിൽ പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്യണം. പശുവിന്റെ ചാണകത്തോടെ നിലം പുരട്ടി, ദർഭ എന്ന പുല്ല് വിരിച്ച് ഇരിപ്പിടം ഒരുക്കണം.
യനേ ദത്തേന ദാനേന സര്വം പാപം വ്യപോഹതി । ലവണം തദ്രസം ദിവ്യം സര്വകാമപ്രദം നൃണാമ് ॥ ൨,൨.
ഇത് ദാനം ചെയ്താൽ എല്ലാ പാപങ്ങളും നീങ്ങും. അതിലെ രുചികരമായ ഉപ്പ് ദൈവികവും, മനുഷ്യർക്കു എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നല്കുന്നതുമാണ്.
യസ്മാദന്നരസാഃ സര്വേ നോത്കടാ ലവണം വിനാ । പിതൄണാം ച പ്രിയം ഭവ്യം തസ്മാത്സ്വര്ഗപ്രദം ഭവേത് ॥ ൨,൨.
ഉപ്പില്ലാതെ ഭക്ഷണത്തിന് രുചി ഇല്ല; അതുകൊണ്ടു തന്നെ ഉപ്പ് പിതൃദേവന്മാർക്ക് പ്രിയവും, ശുഭകരവും ആണ്. അതിനാൽ ഉപ്പ് സ്വർഗം നൽകുന്ന ഒന്നാണ്.
വിഷ്ണുദേഹസമുദ്ഭൂതോ യതോഽയം ലവണോ രസഃ । ഏതത്സലവണം ദാനം തേന ശംസന്തി യോഗിനഃ ॥ ൨,൨.
ഉപ്പിന്റെ ഈ രസം വിഷ്ണുവിന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിച്ചത്. അതുകൊണ്ട് ഉപ്പ് ദാനം ചെയ്യുന്നത് മഹാത്മാക്കൾ വലിയതായാണ് കണക്കാക്കുന്നത്.
ബ്രാഹ്മണക്ഷത്ത്രിയവിശാം സ്ത്രീണാം ശൂദ്രജനസ്യ ച । ആതുരസ്യ യദാ പ്രാണാ ന യാന്തി വസുധാതലേ ॥ ൨,൨.
ബ്രാഹ്മണൻ, ക്ഷത്രിയൻ, വൈശ്യൻ, സ്ത്രീകൾ, ശൂദ്രൻ, രോഗികൾ— ഇവരുടെ ജീവൻ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് പോകാതെ താമസിക്കുമ്പോൾ,
ലവണം തു തദാ ദേയം ദ്വാരസ്യോദ്വാടനം ദിവഃ । അന്യച്ച ശൃണു പക്ഷീന്ദ്ര മൃത്യോ രൂപം പ്രപഞ്ചതഃ ॥ ൨,൨.
അപ്പോൾ ഉപ്പ് ദാനം ചെയ്യണം; വീടിന്റെ വാതിൽക്കൽ ഉപ്പുകൊണ്ട് പുരട്ടണം. പക്ഷിരാജാവേ, ഇനി ഞാൻ മരണത്തിന്റെ രൂപം വിശദമായി പറയാം, ശ്രദ്ധിക്കൂ.
യസ്യ കാലേന നോ യായാദ്വിയോഗഃ പ്രാണദേഹയോഃ । പ്രാണിനശ്ച സ്വസമയേ മൃത്യുരത്യന്തവിസ്മൃതിഃ ॥ ൨,൨.
ആരാണ് വിധിക്കപ്പെട്ട സമയത്ത് ജീവൻ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് വേർപെടാത്തത്, അവർക്കു മരണത്തിന്റെ സമയത്ത് പൂർണ്ണമായ ഓർമ്മക്കുറവ് സംഭവിക്കും.
യഥാ വായുര്ജലധരാന്വികര്ഷതി യതസ്തതഃ । തദ്വജ്ജലദവത്താര്ക്ഷ്യ കാലസ്യൈവ വശാനുഗാഃ ॥ ൨,൨.
എങ്ങോട്ടും കാറ്റ് മേഘങ്ങളെ കൊണ്ടുപോകുന്നപോലെ, ടാർക്ഷ്യ, ജീവികൾ സമയത്തിന്റെ അധീനരായി, മേഘത്തിൽ കുടുങ്ങിയ വെള്ളംപോലെ ആകുന്നു.