അഹം കാരം തഥാ ബുദ്ധൌ ബുദ്ധിം ച പ്രകൃതാവപി । പ്രകൃതിം പുരുഷേ സ്ഥാപ്യ പുരുഷം ബ്രഹ്മണി ന്യസേത് ॥ ൧,൨൩൭.
അഹങ്കാരത്തെ ബുദ്ധിയിൽ, ബുദ്ധിയെ പ്രകൃതിയിൽ സ്ഥാപിച്ച്, പ്രകൃതിയെ പുരുഷനിൽ, പുരുഷനെ ബ്രഹ്മത്തിൽ സ്ഥാപിക്കണം.
അഹം ബഹ്മ പരം ജ്യോതിഃ പ്രസംഖ്യായ വിമുച്യതേ । നവദ്വാരമിദം ഗേഹം തിസൃണാം?പഞ്ചസാക്ഷികമ് ॥ ൧,൨൩൭.
ഞാൻ ബ്രഹ്മവും പരപ്രകാശവുമാണ്; വിവേകജ്ഞാനത്തിലൂടെ മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു. ഈ ശരീരം ഒമ്പതു വാതിലുകളുള്ള ഒരു വീട് പോലെയാണ്, മൂന്നും അഞ്ചും സാക്ഷികളായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ക്ഷേത്രജ്ഞാധിഷ്ഠിതം വിദ്വാന്യോ വേദ സ വരഃ കവിഃ । അശ്വമേധസഹസ്രാണി വാജപേയശതാനി ച । ജ്ഞാനയജ്ഞസ്യ സര്വാണി കലാം നാര്ഹന്തി ഷോച്ശീമ് ॥ ൧,൨൩൭.
ശരീരത്തിനുള്ളിൽ വസിക്കുന്ന ആത്മാവിനെ അറിയുന്ന ജ്ഞാനിയെയും മഹാനായ കവിങെയും thousand കുതിരയാഗങ്ങളും നൂറുകണക്കിന് വാജപേയയാഗങ്ങളും പോലും ഒരു ജ്ഞാനയാഗത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗത്തേക്കും തുല്യമല്ല.
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൨൩൮ ശ്രീഭഗവാനുവാച । യമശ്ച നിയമ.പാര്ഥ ആസനം പ്രാണസംയമഃ । പ്രത്യാഹാരസ്തഥാ ധ്യാനം ധാരണാര്ജുന സപ്തമീ ॥ ൧,൨൩൮.
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: യമം, നിയമം, ആസനം, ശ്വാസനിയന്ത്രണം, ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹം, ധ്യാനം, ധാരണ — ഈ ഏഴാണ്, അർജുനാ.
സമാധിരിതി ചാഷ്ടാങ്ഗോ യോഗ ഉക്തോ വിമുക്തയേ । കര്മണാ മനസാ വാചാ സര്വഭൂതേഷു സര്വദാ ॥ ൧,൨൩൮.
സമാധി എട്ടാമത്തെ അംശം ആണെന്ന് പറയുന്നു, മോക്ഷത്തിനായി. പ്രവർത്തിയിൽ, മനസ്സിൽ, വാക്കിൽ, എല്ലായ്പ്പോഴും, എല്ലാ ജീവികളോടും.
ഹിംസാവിരാമകോ ധര്മോ ഹ്യാഹിംസാ പരമം സുഖമ് । വിധിനാ യാ ഭവേദ്ധിംസാ സാ ത്വഹിംസാ പ്രകീര്തിതാ ॥ ൧,൨൩൮.
പീഡനം നിർത്തുന്ന ധർമ്മം തന്നെയാണ് അഹിംസ, അതാണ് പരമസുഖം; നിയമപ്രകാരം ഉണ്ടാകുന്ന ഹിംസയും അഹിംസ എന്നേ വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.
സത്യം ബ്രൂയാത്പ്രിയം ബ്രൂയാന്ന ബ്രൂയാത്സത്യമപ്രിയമ് । പ്രിയം ച നാനൃതം ബ്രൂയാദേഷ ധര്മഃ സനാതനഃ ॥ ൧,൨൩൮.
സത്യം പറയണം, പ്രിയം പറയണം; സത്യം എങ്കിലും അപ്രീയം പറയരുത്, പ്രിയം എങ്കിലും അസത്യം പറയരുത് — ഇതാണ് ശാശ്വതധർമ്മം.
യച്ചദ്രവ്യാപഹരണം ചൌര്യാദ്വാഥ ബലേന വാ । സ്തേയം തസ്യാനാചരണമസ്തേയം ധര്മസാധനമ് ॥ ൧,൨൩൮.
മറ്റുള്ളവരുടെ വസ്തു മോഷ്ടിച്ചോ ബലമായി എടുത്തോ ആകട്ടെ, അത്തരം കവർച്ചയിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കുന്നതാണ് അസ്തേയം, അതാണ് ധർമ്മത്തിലേക്കുള്ള മാർഗം.
കര്മണാ മനസാ വാചാ സര്വാവസ്ഥാസു സര്വദാ । സര്വത്ര മൈഥുനത്യാഗം ബ്രഹ്മചര്യം പ്രചക്ഷതേ ॥ ൧,൨൩൮.
പ്രവർത്തിയിൽ, മനസ്സിൽ, വാക്കിൽ, എല്ലായിടത്തും എല്ലായ്പ്പോഴും, ലൈംഗികതയെ പൂർണ്ണമായി ഉപേക്ഷിക്കുന്നതാണ് ബ്രഹ്മചര്യം.
ദ്രവ്യാണാമപ്യനാദാനമാപത്സ്വപി തഥേച്ഛയാ । അപരിഗ്രഹമിത്യാഹുസ്തം പ്രയത്നേന വര്ജയേത് ॥ ൧,൨൩൮.
അവശ്യമായാലും ആഗ്രഹത്താലും മറ്റുള്ളവരുടെ വസ്തുക്കൾ സ്വീകരിക്കാതിരിക്കുക — ഇതാണ് അപരിഗ്രഹം, അതിനെ ശ്രദ്ധയോടെ ഒഴിവാക്കണം.
ദ്വിധാ ശൌചം മൃജ്ജലാഭ്യാം ബാഹ്യ ഭാവാദഥാന്തരാത് । യദൃച്ഛാലാഭതസ്തുഷ്ടിഃ സന്തോഷഃ സുഖലക്ഷണമ് ॥ ൧,൨൩൮.
ശുദ്ധി രണ്ടുവിധം: വെള്ളംകൊണ്ടും വൃത്തിയാക്കലും പുറത്തെ ശുദ്ധി, മനോഭാവംകൊണ്ടുള്ളത് ഉള്ളിലെ ശുദ്ധി. യാദൃശ്ചികമായി കിട്ടുന്നതിൽ തൃപ്തി — അതാണ് സന്തോഷം, അതാണ് സുഖത്തിന്റെ ലക്ഷണം.
മനസശ്ചൈന്ദ്രിയാണാം ച ഐകാഗ്ര്യം പരമം തപഃ । ശരീരശോഷണം വാപി കൃച്ഛ്രചാന്ദ്രായണാദിഭിഃ ॥ ൧,൨൩൮.
മനസ്സിന്റെയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെയും ഏകാഗ്രതയാണ് ഉത്തമമായ തപം; അല്ലെങ്കിൽ കഠിനമായ ഉപവാസങ്ങളിലൂടെ ശരീരം ക്ഷയിപ്പിക്കൽ.
വേദാന്തശതരുദ്രീയപ്രണവാദിജപ ബുധാഃ । സത്ത്വശുദ്ധികരം പുംസാം സ്വാധ്യായം പരിചക്ഷതേ ॥ ൧,൨൩൮.
വേദാന്തം, ശതരുദ്രീയവും പ്രണവവും തുടങ്ങിയ ജപങ്ങൾ മനസ്സിനെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതാണെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു — അതാണ് സ്വാധ്യായം.
സ്തുതിസ്മരണപൂജാദിവാങ്മനഃ കായകര്മഭിഃ । അനിശ്ചലാ ഹരൌ ഭക്തിരേതദീശ്വരചിന്തനമ് । ആസനം സ്വസ്തികം പ്രോക്തം പദ്മമര്ധാസനം തഥാ ॥ ൧,൨൩൮.
സ്തുതി, സ്മരണം, പൂജ തുടങ്ങിയ വാക്ക്, മനസ്, ശരീരം എന്നിവയിലൂടെ അചഞ്ചലമായ ഹരിഭക്തിയാണ് ഈശ്വരചിന്തനം. സ്വസ്തികം, പദ്മം, അർദ്ധാസനം എന്നിവയാണ് നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്ന ആസനങ്ങൾ.
പ്രാണഃ സ്വദേഹജോ വായുരായാമസ്തന്നിരോധനമ് । ഇന്ദ്രിയാണാം വിചരതാം വിഷയേഷു ത്വസത്സ്വിവ ॥ ൧,൨൩൮.
സ്വന്തം ശരീരത്തിൽ ഉൽപന്നമാകുന്ന വായുവാണ് പ്രാണൻ; അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതാണ് പ്രാണായാമം. ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വിഷയങ്ങളിൽ സഞ്ചരിച്ചാലും, അവ യഥാർത്ഥത്തിൽ അവിടെ ഇല്ലാത്തതുപോലെയാണ്.
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൨൩൯ ശ്രീഭഗവാനുവാച । സന്നപി ബ്രഹ്മ തസ്മാത്ഖം മരുത്ഖാച്ച തതോഽനലഃ ॥ ൧,൨൩൯.
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: സത്ത്വത്തിൽ നിന്ന് ആകാശം, ആകാശത്തിൽ നിന്ന് വായു, വായുവിൽ നിന്ന് അഗ്നി ഉദിച്ചു.
അഗ്നേരാപസ്തതഃ പൃഥ്വീ പ്രപഞ്ചാകൃതിസൂതികാ । തതഃ സപ്തദശം ലിങ്ഗം പഞ്ചകര്മേന്ദ്രിയാണി ച ॥ ൧,൨൩൯.
അഗ്നിയിൽ നിന്ന് വെള്ളം, അതിനുശേഷം ഭൂമി — അതാണ് സൃഷ്ടിയുടെ അടിസ്ഥാനം; പിന്നെ പതിനേഴാമത്തെ തത്വം, സൂക്ഷ്മശരീരം, അഞ്ചു കര്മേന്ദ്രിയങ്ങൾ.
വാക്പാണിപാദം പായുശ്ചാപ്യുപസ്ഥമഥ ധീന്ദ്രിയമ് । ശ്രോത്രം ത്വക്ചക്ഷുഷീ ജിഹ്വാ ഘ്രാണം സ്യാത്പഞ്ച വായവഃ ॥ ൧,൨൩൯.
വാക്ക്, കൈ, കാൽ, മൂത്രേന്ദ്രിയം, ജനനേന്ദ്രിയം; അഞ്ചു ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങൾ — ചെവി, തൊട്ട്, കണ്ണ്, നാവ്, മൂക്ക് — ഇവയാണ് അഞ്ചു പ്രാണവായുക്കൾ.
പ്രാണോപാനഃ സമാനശ്ച വ്യാനസ്തൂദാന ഏവ ച । മനോന്തഃ കരണം ധീശ്ച സ്യാന്മനഃ സംശയാത്മകമ് ॥ ൧,൨൩൯.
പ്രാണൻ, അപാനൻ, സമാനൻ, വ്യാനൻ, ഉദാനൻ; മനസ്സ് ആന്തരികേന്ദ്രിയം, ബുദ്ധി നിർണയസ്വഭാവമുള്ളത് — മനസ്സ് സംശയഭാവമുള്ളതാണ്.
ബുദ്ധിര്നിശ്ചയരൂപാ തു ഏതത്സൂക്ഷ്മസ്വരൂപകമ് । ഹിരണ്യഗര്ഭമാത്മീയസൂത്രം തത്കാര്യാലിങ്ഗകമ് ॥ ൧,൨൩൯.
ബുദ്ധി നിർണയസ്വഭാവമുള്ളതാണ്; ഇതാണ് സൂക്ഷ്മരൂപം. ഹിരണ്യഗർഭൻ, ആത്മാവ്, സൂത്രാത്മാവ് — ഇവയാണ് അതിന്റെ ഫലങ്ങളും ലക്ഷണങ്ങളും.
പഞ്ചീകൃതാനി ഭൂതാനി ഹ്യപഞ്ചീകൃതഭൂതതഃ । പഞ്ചീകൃതേഭ്യോ ഭൂതേഭ്യോ ബ്രഹ്മാണ്ഡം സമജായത ॥ ൧,൨൩൯.
അഞ്ച് ഭൂതങ്ങൾ ഒന്നിച്ച് ചേർന്നതിൽ നിന്ന്, അവ ചേർന്നതിൽ നിന്നാണ് ബ്രഹ്മാണ്ഡം ജനിച്ചത്.
ലോകപ്രസിദ്ധം സ്ഥൂലാഖ്യം ശരീരം ചരണാദിമത് । പഞ്ചീകൃതാനി ഭൂതാനി തത്കാര്യം തത്സ്ഥമേവ ച ॥ ൧,൨൩൯.
ലോകത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന, കാലും മറ്റു അവയവങ്ങളും ഉള്ള ഈ സ്ഥൂല ശരീരം, അഞ്ചു ഭൂതങ്ങൾ ചേർന്നതിന്റെ ഫലമാണ്; അതിൽ തന്നെയാണ് അതു നിലകൊള്ളുന്നത്.
സര്വം ശരീരജാതം ച പ്രാണിനാം സ്ഥൂലമീരിതമ് । ത്രിധാഹ്രി പരമാത്മസ്ഥം ശരീരം പ്രോച്യതേ ബുധൈഃ ॥ ൧,൨൩൯.
എല്ലാ ജീവികളുടെ ജനിച്ച ശരീരം സ്ഥൂലമെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; പരമാത്മാവിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ഈ ശരീരം മൂന്നു വിധമാണെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
ദേഹദ്വയാഭിഗാമീ ച ത്വമഥോ ജീവ ഏകതഃ । സ്വഭേദവാക്യാദ്ബ്രഹ്മൈവ പ്രവിഷ്ടം ദേഹയോര്ദ്വയോഃ ॥ ൧,൨൩൯.
നീ, ജീവൻ, ഇരുവിധ ശരീരങ്ങളിലും പ്രവേശിക്കുന്നു; വ്യത്യാസം പറയുന്ന വചനപ്രകാരം, ബ്രഹ്മം തന്നെയാണ് ഈ രണ്ടും ശരീരങ്ങളിലും പ്രവേശിച്ചിരിക്കുന്നത്.
ജലാര്ക്വവദ്വദരവജ്ജീവഃ പ്രാണാദിധാരണഃ । ജാഗ്രത്സ്വപ്നസുഷുപ്തീനാം സാക്ഷീ ജീവഃ സ ച സ്മൃതഃ ॥ ൧,൨൩൯.
ജലം, സൂര്യൻ, വായു എന്നിവ ജീവനെ നിലനിർത്തുന്നതുപോലെ, ജീവനും പ്രാണാദികളെ നിലനിർത്തുന്നു; ജാഗ്രത, സ്വപ്നം, സുഷുപ്തി എന്നീ അവസ്ഥകളുടെ സാക്ഷിയാണ് ജീവൻ എന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
ജാഗ്രത്സ്വപ്നസുഷുപ്ത്യാഖ്യൈര്വ്യാതിരിക്തശ്ച നിര്ഗുണഃ । നിര്ഗാതാവയവോസംഗോ നിത്യശുദ്ധസ്വഭാവകഃ ॥ ൧,൨൩൯.
ജാഗ്രത, സ്വപ്നം, സുഷുപ്തി എന്നിങ്ങനെ പറയുന്ന അവസ്ഥകളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായത്, ഗുണങ്ങളില്ലാത്തത്, അവയവങ്ങളോ ബന്ധങ്ങളോ ഇല്ലാത്തത്, സദാ ശുദ്ധമായ സ്വഭാവമുള്ളതും ആണു.
പരമാത്മൈവ യജ്ജാഗ്രത്സ്വപ്നാദ്യൈര്യസ്ത്രിധാ മതഃ । അന്തഃ കരണരാശേശ്ചൈവാന്തഃ കരണഃസ്ഥിതഃ ॥ ൧,൨൩൯.
ജാഗ്രത, സ്വപ്നം തുടങ്ങിയ മൂന്നു രൂപത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നതും, അന്തഃകരണങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിൽ, അതിന്റെ ഉള്ളിലുമാണ് പരമാത്മാവ് നിലകൊള്ളുന്നത്.
ജാഗ്രത്സ്വപ്നസുഷുപ്തീശ്ച പശ്യതോ വികൃതിഃ സദാ । ഫലക്രിയാകാരകയോര്ജാഗ്രദാദീന്വദാമ്യഹമ് ॥ ൧,൨൩൯.
ജാഗ്രത, സ്വപ്നം, സുഷുപ്തി എന്നിങ്ങനെയുള്ള മാറ്റങ്ങൾ എല്ലായ്പ്പോഴും കാണുന്നവനായി, ഫലവും പ്രവർത്തിയും ജാഗ്രതയിലേതുപോലെ തന്നെയാണെന്ന് ഞാൻ പറയുന്നു.
ഇന്ദ്രിയൈരഥ വിജ്ഞാനം ജാഗ്രത്സ്ഥാനമുദീരിതമ് । ജാഗ്രത്സംസ്കാരസംഭൂതപ്രത്യയോ വിഷയാര്ഥിനഃ ॥ ൧,൨൩൯.
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ മുഖേന ലഭിക്കുന്ന ജ്ഞാനമാണ് ജാഗ്രതാവസ്ഥ എന്ന് പറയുന്നു; ജാഗ്രതയിൽ ഉണ്ടാകുന്ന സംസ്കാരങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിയുന്ന ധാരണ, വിഷയങ്ങളിൽ ആഗ്രഹം കാണിക്കുന്നു.
സ്വപ്നം സുഷുപ്തിഃ കരണോപസംഘാതേ ധിയഃ (പ) സ്ഥിത (തി) । ബ്രഹ്മണഃ കാരണാവസ്ഥായാം സ്ഥിതിഃ കാലകാത്മനാ ॥ ൧,൨൩൯.
കരണങ്ങൾ ഒറ്റയടിക്ക് അടയ്ക്കപ്പെടുമ്പോഴും, ബുദ്ധി വിശ്രമിക്കുമ്പോഴും സ്വപ്നവും സുഷുപ്തിയും ഉണ്ടാകുന്നു; ബ്രഹ്മത്തിന്റെ കാരണാവസ്ഥയിൽ നിലനിൽപ്പ് കാലത്തിന്റെ രൂപത്തിലാണ്.