ഗരുഡപുരാണമ്

സര്വേഷാമിന്ദ്രിയാണാം തു പ്രവൃതിര്വിഷയേഷു ച । നിവൃത്തിര്മനസസ്തസ്യാഃ പ്രത്യാഹാരഃ പ്രകീര്തിതഃ ॥ ൧,൨൩൫.

എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും അവയുടെ വിഷയങ്ങളിൽ നിന്ന് പിൻവലിക്കുകയും മനസ്സും അവയിൽ നിന്ന് മാറുകയും ചെയ്യുന്നത് പ്രത്യാഹാരം എന്നു വിളിക്കുന്നു.

ഇന്ദ്രിയാണീന്ദ്രിയാര്ഥേഭ്യഃ സമാഹൃത്യ ഹിതോ ഹി സഃ । സഹസാ സഹ ബുദ്ധ്യാ ച പ്രത്യാഹാരേഷു സംസ്ഥിതഃ ॥ ൧,൨൩൫.

ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ അവയുടെ വിഷയങ്ങളിൽ നിന്ന് പിൻവലിച്ച്, ബുദ്ധിയോടൊപ്പം ചേർന്ന്, ആൾ പ്രത്യാഹാരത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.

പ്രാണായാമൈര്ദ്വാദശഭിര്യാവത്കാലഃകൃതോ ഭവേത് । യസ്താവത്കാലപര്യന്തം മനോ ബ്രഹ്മണി ധാരയേത് ॥ ൧,൨൩൫.

പന്ത്രണ്ടു പ്രാണായാമങ്ങൾ ചെയ്തതിന്റെ ദൈർഘ്യത്തോളം, ആ സമയമൊക്കെയും മനസ്സിനെ ബ്രഹ്മത്തിൽ ഏകാഗ്രമാക്കണം.

ധ്യായന്ന ചലതേ യസ്യ മനോഭിധ്യായതോ ഭൃശമ് ॥ ൧,൨൩൫.

ധ്യാനം ചെയ്യുമ്പോൾ, ആൾ ശക്തമായി ചിന്തിച്ചാൽ, അവന്റെ മനസ്സ് ചിതറുന്നില്ല.

പ്രാപ്യാവധികൃതം കാലം യാവത്സാ ധാരണാ സ്മൃതാ । ധ്യേയേ സക്തം മനോ യസ്യ ധ്യേയമേവാനുപശ്യതി ॥ ൧,൨൩൫.

നിശ്ചയിച്ച സമയമവസാനിക്കുംവരെ അതാണ് ധാരണ എന്നു പറയുന്നു; ആരുടെ മനസ്സ് ധ്യേയത്തിൽ ആകൃഷ്ടമാണോ, അവൻ അതേ മാത്രം കാണുന്നു.

നാന്യം പദാര്ഥം ജാനാതി ധ്യാനമേതത്പ്രകീര്തിതമ് । ധ്യേയേ മനോ നിശ്ചലതാം യാതി ധ്യേയം വിചിന്തയന് ॥ ൧,൨൩൫.

മറ്റെന്തും അവൻ അറിയുന്നില്ല—ഇതാണ് ധ്യാനം; ധ്യേയത്തെ ചിന്തിക്കുമ്പോൾ മനസ്സ് അചഞ്ചലമാകുന്നു.

യത്തദ്ധ്യാനം പരം പ്രോക്തം മുനിഭിര്ധ്യാനചിന്തകൈഃ । ധ്യേയമേവ ഹി സര്വത്ര ധ്യാതാ തന്മയതാം ഗതഃ ॥ ൧,൨൩൫.

മഹർഷിമാർ പറഞ്ഞ പരമധ്യാനം എവിടെയും ധ്യാതാവ് ധ്യേയത്തിൽ ലയിക്കുന്നതാണ്.

പശ്യതി ദ്വൈതരഹിതം സമാധിഃ സോഽഭിധീയതേ । മനഃ സങ്കല്പരഹിതമിന്ദ്രിയാര്ഥാന്ന ചിന്തയേത് ॥ ൧,൨൩൫.

ദ്വൈതം ഇല്ലാത്തത് കാണുന്ന അവസ്ഥയാണ് സമാധി; മനസ്സ് ആഗ്രഹരഹിതമായി ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളെ ചിന്തിക്കില്ല.

യസ്യ ബ്രഹ്മണി സംലീനം സമാധിസ്ഥം തദോച്യതേ । ധ്യായതഃ പരമാത്മാനമാത്മസ്ഥം യസ്യ യോഗിനഃ ॥ ൧,൨൩൫.

മനസ്സ് ബ്രഹ്മത്തിൽ ലയിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ അതാണ് സമാധി എന്നു പറയുന്നത്; ആത്മാവിൽ തന്നെ പരമാത്മാവിനെ ധ്യാനിക്കുന്ന യോഗിക്ക്.

മനസ്തന്മയതാം യാതി സമാധിസ്ഥഃ സ കീര്തിതഃ । ചിത്തസ്യ സ്ഥിരതാ ഭ്രാന്തിര്ദൈര്മനസ്യം പ്രമാദതാ ॥ ൧,൨൩൫.

മനസ്സ് ആ കാര്യത്തിൽ മുഴുകുമ്പോൾ, ആൾ സമാധിയിൽ ആണെന്ന് പറയുന്നു. മനസ്സിന്റെ സ്ഥിരത, ആശയക്കുഴപ്പം, നിരാശ, അശ്രദ്ധ — ഇവ മനസ്സിന്റെ നിലകളാണ്.

യോഗിനാം കഥിതാ ദോഷാ യോഗവിഘ്നപ്രവര്തകാഃ । സ്ഥിത്യര്ഥം മനസഃ സര്വം സ്ഥൂലരൂപം വിചിന്തയേത് ॥ ൧,൨൩൫.

യോഗികൾക്കുള്ള ദോഷങ്ങൾ യോഗത്തിനുള്ള തടസ്സങ്ങളാണ്. മനസ്സിന്റെ സ്ഥിരതയ്ക്കായി എല്ലാം ദൃശ്യമായ രൂപങ്ങൾ മനസ്സിൽ ചിന്തിക്കണം.

തദ്വ്രതം നിശ്ചലീഭൂതം സൂയ്യസ്ഥം സ്ഥിരതാം വ്രജേത് । ന വിനാ പരമാത്മാനം കിഞ്ചിജ്ജഗതി വിദ്യതേ ॥ ൧,൨൩൫.

ആ വ്രതം അചഞ്ചലമായി സൂര്യനിൽ സ്ഥിരതയെത്തുമ്പോൾ, അതിന് സ്ഥിരത ലഭിക്കും. പരമാത്മാവിനെ ഒഴികെ ലോകത്ത് ഒന്നും ഇല്ല.

വിശ്വരൂപം തമേവൈകമിതി ജ്ഞാത്വാ വിമുഞ്ചതി । ഓങ്കാരം പരമം ബ്രഹ്മ ധ്യായേദബ്ജസ്ഥിതം വിഭുമ് ॥ ൧,൨൩൫.

ഈ ലോകം മുഴുവൻ അവനാണ് എന്നറിഞ്ഞാൽ, ആൾ എല്ലാം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. ഓം എന്ന പരമ ബ്രഹ്മാവിനെ, കമലത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന സർവ്വവ്യാപിയെയായി ധ്യാനിക്കണം.

ക്ഷേത്രക്ഷേത്രജ്ഞരഹിതം ജപേന്മാത്രാത്രയാന്വിതമ് । ഹൃദി സഞ്ചിന്തയേത്പൂര്വം പ്രധാനം തസ്യ ചോപരി ॥ ൧,൨൩൫.

ക്ഷേത്രവും അതിന്റെ അറിവും ഇല്ലാത്ത, മൂന്ന് അക്ഷരങ്ങളോടുകൂടിയ ഓം ജപിക്കണം. ആദ്യം ഹൃദയത്തിൽ പ്രധാനതത്ത്വം ചിന്തിക്കണം, അതിനുമുകളിൽ.

തമോ രജസ്തഥാ സത്ത്വം മണ്ഡലത്രിതയം ക്രമാത് । കൃഷ്ണരക്തസിതം തസ്മിന്പുരുഷം ജീവസംജ്ഞിതമ് ॥ ൧,൨൩൫.

അന്ധകാരം, രാഗം, സത്വം — ഈ മൂന്നു വട്ടങ്ങൾ ക്രമത്തിൽ കറുപ്പ്, ചുവപ്പ്, വെള്ള നിറങ്ങളിലാണ്. അവയ്ക്കുള്ളിൽ ജീവാത്മാവെന്ന പേരിലുള്ള പുരുഷൻ ഉണ്ടാകുന്നു.

തസ്യോപരി ഗുണൈശ്വര്യമഷ്ടപത്രം സരോരുഹമ് । ജ്ഞാനം തു കര്ണികാ തത്ര വിജ്ഞാനം കേസരാഃ സ്മൃതാഃ ॥ ൧,൨൩൫.

അതിനുമുകളിൽ ഗുണങ്ങളുടെ ഉത്തമത്വം സൂചിപ്പിക്കുന്ന എട്ടു ദളങ്ങളുള്ള കമലം. അവിടെ അറിവാണ് മധ്യഭാഗം, വിവേകമാണ് പൂവിന്റെ നാരുകൾ.

വൈരാഗ്യനാലം തത്കന്ദോ വൈഷ്ണവോ ധര്മ ഉത്തമഃ । കര്ണികായാം സ്ഥിതം തത്ര ജീവവന്നിശ്ചലം വിഭു ॥ ൧,൨൩൫.

വൈരാഗ്യം ആ കമലത്തിന്റെ തണ്ടാണ്, അതിന്റെ വേരാണ് ഉത്തമമായ വൈഷ്ണവധർമ്മം. അവിടെ മധ്യഭാഗത്ത്, ജീവൻപോലെ അചഞ്ചലമായി സർവ്വവ്യാപിയായവൻ വസിക്കുന്നു.

ധ്യായേദുരസി സംയുക്തമോങ്കാരം മുക്തിസാധകമ് । ധ്യായന്യദി ത്യജേത്പ്രാണാന്യാതി ബ്രഹ്മ സ്വസന്നിധിമ് ॥ ൧,൨൩൫.

ഹൃദയത്തിൽ ഒന്നായി ചേർന്ന ഓം ധ്യാനിക്കണം, അത് മോക്ഷത്തിന് വഴിയൊരുക്കും. ധ്യാനിക്കുമ്പോൾ ജീവൻ വിട്ടാൽ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ സ്വന്തം സന്നിധിയിൽ എത്തും.

ഹരിം സംസ്ഥാപ്യ ദേഹാബ്ജേ ധ്യായന്യോ ഗീ ച ഭക്തിഭാക് । ആത്മാനമാത്മനാ കേചിത്പശ്യന്തി ധ്യാനചക്ഷുഷഃ ॥ ൧,൨൩൫.

ദേഹത്തിലെ കമലത്തിൽ ഹരിയെ സ്ഥാപിച്ച്, യോഗി ഭക്തിയോടെ ധ്യാനിക്കുന്നു. ചിലർ ആത്മാവിനെ ആത്മാവിലൂടെ ധ്യാനദൃഷ്ടിയാൽ കാണുന്നു.

സാംഖ്യബുദ്ധ്യാ തഥൈവാന്യേ യോഗേനാന്യേ തു യോഗിനഃ । ബ്രഹ്മപ്രകാശകം ജ്ഞാനം ഭവബന്ധവിഭേദനമ് ॥ ൧,൨൩൫.

ചിലർ സാംഖ്യബുദ്ധിയാൽ, മറ്റു യോഗികൾ യോഗത്തിലൂടെ; ബ്രഹ്മാവിനെ വെളിപ്പെടുത്തുന്ന ജ്ഞാനം ഭവബന്ധനം നശിപ്പിക്കുന്നു.

തത്രൈകചിത്തതായോഗോ മുക്തിദോ നാത്ര സംശയഃ । ജിതേന്ദ്രിയാത്മകരണോ ജ്ഞാനദൃപ്തോ ഹി യോ ഭവേത് ॥ ൧,൨൩൫.

അവിടെ ഏകാഗ്രതയുള്ള യോഗം മോക്ഷം നൽകുന്നു — ഇതിൽ സംശയമില്ല. ഇന്ദ്രിയങ്ങളും മനസ്സും ജയിച്ച്, ജ്ഞാനത്തിൽ ലയിച്ചവൻ അങ്ങനെ ആകുന്നു.

സ മുക്തഃ കഥ്യതേ യോഗീ പരമാത്മന്യവസ്ഥിതഃ । ആസനസ്ഥാനവിധയോ ന യോഗസ്യ പ്രസാധകാഃ ॥ ൧,൨൩൫.

പരമാത്മാവിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ആ യോഗിയെയാണ് മോചിതൻ എന്നു വിളിക്കുന്നത്. ഇരിപ്പിടം മുതലായ രീതികൾ യോഗത്തിനുള്ള മാർഗ്ഗമല്ല.

വിലമ്ബജനകാഃ സര്വേ വിസ്തരാഃ പരികീര്തിതാഃ । ശിശുപാലഃ സിദ്ധിമാപ സ്മരണാഭ്യാസഗൌരവാത് ॥ ൧,൨൩൫.

വ്യക്തമായ എല്ലാ പ്രക്രിയകളും വൈകിപ്പിക്കുന്നവയാണെന്ന് പറയുന്നു. ശിശുപാലൻ ഓർമ്മയുടെ അഭ്യാസത്തിലെ ഗുരുതരത്വം കൊണ്ടാണ് സിദ്ധി നേടിയത്.

യോഗാഭ്യാസം പ്രകുര്വന്തഃ പസ്യന്ത്യാത്മാനമാത്മനാ । സര്വഭൂതേഷു കാരുണ്യം വിദ്വേഷം വിഷയേഷു ച ॥ ൧,൨൩൫.

യോഗാഭ്യാസം ചെയ്യുന്നവർ ആത്മാവിനെ ആത്മാവിലൂടെ കാണുന്നു. അവർ എല്ലാ ജീവികളോടും കരുണയും, ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളിൽ വിരക്തിയും പുലർത്തുന്നു.

ഗുപ്തശിശ്രോദരാദിശ്ച കുര്വന്യോഗീ വിമുച്യതേ । ഇന്ദ്രിയൈരിന്ദ്രിയാര്ഥാംസ്തു ന ജാനാതി നരോ യദാ ॥ ൧,൨൩൫.

ഗുഹകളും ഒളിച്ചിരിക്കുന്ന ഇടങ്ങളിലുമാണ് യോഗി അഭ്യാസം ചെയ്യുന്നത്, അങ്ങനെ മോചനം നേടുന്നു. ഒരാൾക്ക് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വഴി ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങൾ അറിയാൻ കഴിയാതിരുന്നാൽ.

കാഷ്ഠവദ്ബ്രഹ്മസംലീനോ യോഗീ മുക്തസ്തദാ ഭവേത് । സര്വവര്ണാഃ ശ്രിയഃ സര്വാഃ കൃത്വാ പാപാനി ഭസ്മസാത് ॥ ൧,൨൩൫.

കട്ടവരിപോലെ ബ്രഹ്മാവിൽ ലയിച്ചാൽ, അപ്പോൾ യോഗിക്ക് മോക്ഷം ലഭിക്കും. എല്ലാ വർണ്ണങ്ങളും, എല്ലാ സമ്പത്തും, പാപങ്ങൾ എല്ലാം ചാരമാക്കുന്നു.

ധ്യാനാഗ്നിനാ ച മേധാവീ ലഭതേ പരമാം ഗതിമ് । മന്ഥനാദ്ദൃശ്യതേ ഹ്യഗ്നിസ്തദ്വദ്ധ്യാനേന വൈ ഹരിഃ ॥ ൧,൨൩൫.

ധ്യാനത്തിന്റെ അഗ്നിയിൽ ജ്ഞാനി പരമഗതിയെ നേടുന്നു. ചുരണ്ടലിലൂടെ അഗ്നി ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ, ധ്യാനത്തിലൂടെ ഹരിയും വെളിപ്പെടുന്നു.

ബ്രഹ്മാത്മനോര്യദൈകത്വം സ യോഗശ്ചോത്തമോത്തമഃ । ബാഹ്യരൂപൈര്ന മുക്തിസ്തു ചാന്തസ്ഥൈഃ സ്യാദ്യമാദിഭിഃ ॥ ൧,൨൩൫.

ബ്രഹ്മവും ആത്മാവും ഒന്നാണെന്നുള്ള അനുഭവം ഏറ്റവും ഉന്നതമായ യോഗമാണ്. പുറത്തുള്ള രൂപങ്ങളാലോ, ഉള്ളിലായുള്ള നിയന്ത്രണങ്ങളാലോ മോക്ഷം ലഭിക്കില്ല.

സാങ്ഖ്യജ്ഞാനേന യോഗേന വേദാന്തശ്രവണേന ച । പ്രത്യക്ഷതാത്മനോ യാ ഹി സാ മുക്തിരഭിധീയതേ । അനാത്മന്യാത്മരൂപത്വമസതഃ സത്സ്വരൂപതാ ॥ ൧,൨൩൫.

സാംഖ്യജ്ഞാനം, യോഗം, വേദാന്തം കേൾക്കൽ എന്നിവയിലൂടെ നേരിട്ട് ആത്മാവിനെ അറിയുന്നതാണ് മോക്ഷം എന്ന് പറയുന്നു. ആത്മാവല്ലാത്തതിൽ ആത്മാവിനെ കാണുകയും, അസത്യത്തിൽ സത്യം തിരിച്ചറിയുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് മോക്ഷം.