താദൃശേനൈവ രൂപേണ ദുര്നിരീക്ഷ്യേണ ദൈവതൈഃ । പ്രണിപത്യ തു ദേവേശം തദാ തുഷ്ടാവ ശങ്കരഃ ॥ ൧,൨൩൧.
ദേവന്മാർക്കു കാണാൻ പ്രയാസമുള്ള അതേ ഭയാനകമായ രൂപത്തിൽ ശങ്കരൻ ദേവേശനോടു നമസ്കരിച്ചു, തുടർന്ന് അവനെ സ്തുതിച്ചു.
ശങ്കര ഉവാച । നമസ്തേഽസ്ത ജഗന്നാഥ നരസിംഹവപുര്ധര । ദൈത്യേശ്വരേന്ദ്രസംഹാരിനഖശുക്തിവിരാജിത ॥ ൧,൨൩൧.
ശങ്കരൻ പറഞ്ഞു: ജഗന്നാഥാ, നരസിംഹസ്വരൂപം ധരിച്ചവാ, ദൈത്യാധിപന്മാരെ സംഹരിക്കുന്നവാ, ശംഖുപോലുള്ള തിളങ്ങുന്ന നഖങ്ങളുള്ളവാ, നിനക്കു വന്ദനം.
നഖമണ്ഡലസഭിന്നഹേമപിങ്ഗലവിഗ്രഹ । നമോഽസ്തു പദ്മനാഭായ ശോഭനായ ജഗദ്ഗുരോ । കല്പാന്താമ്ഭോദനിര്ഘോഷ സൂര്യകോടിസമപ്രഭ ॥ ൧,൨൩൧.
നഖങ്ങളുടെ വലയത്തിൽ പൊന്നുപോലുള്ള ദേഹം വിഭജിച്ചവാ, പദ്മനാഭാ, ലോകഗുരുവായ ശോഭനനായവാ, കല്പാന്ത്യത്തിൽ സമുദ്രംപോലുള്ള ഗർജ്ജനവും കോടിയുരു സൂര്യന്മാരുടെ പ്രകാശവും ഉള്ളവാ, നിനക്കു വന്ദനം.
സഹസ്രയമസംത്രാസ സഹസ്രേന്ദ്രപരാക്രമ । ഹസസ്ത്രധനദസ്ഫീത സഹസ്രചരണാത്മക ॥ ൧,൨൩൧.
ആയിരം യമന്മാരുടെ ഭയവും, ആയിരം ഇന്ദ്രന്മാരുടെ വീര്യവും, ആയിരം കുബേരന്മാരുടെ സമ്പത്തും, ആയിരം കാലുകൾ ഉള്ളവനും നീയാണു.
സഹസ്രചന്ദപ്രതിമ ! സഹസ്രാംശുഹരിക്രമ । സഹസ്രരുദ്രതേജസ്ക സഹസ്രബ്രഹ്മസംസ്തുത ॥ ൧,൨൩൧.
ആയിരം ചന്ദ്രന്മാരെപ്പോലെയുള്ളവാ, ആയിരം സൂര്യന്മാരുടെ പ്രകാശം മറക്കുന്ന പാദങ്ങൾ ഉള്ളവാ, ആയിരം രുദ്രന്മാരുടെ ശക്തിയുള്ളവാ, ആയിരം ബ്രഹ്മന്മാർ സ്തുതിക്കുന്നവാ.
സഹസ്രരുദ്രസംജപ്ത സഹസ്രാക്ഷനിരീക്ഷണ । സഹസ്രജന്മമഥന സഹസ്രബന്ധനമോചന ॥ ൧,൨൩൧.
ആയിരം രുദ്രന്മാർ ജപിക്കുന്നവാ, ആയിരം കണ്ണുകൾ കൊണ്ട് കാണപ്പെടുന്നവാ, ആയിരം ജന്മങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നവാ, ആയിരം ബന്ധങ്ങൾ മോചിപ്പിക്കുന്നവാ.
സഹസ്രവായുവേഗാക്ഷ സഹസ്രാജ്ഞകൃപാകര । സ്തുത്വൈവം ദേവദേവേശം നൃസിംഹവപുഷം ഹരിമ് । വിജ്ഞാപയാമാസ പുനര്വിനയാവനതഃ ശിവഃ ॥ ൧,൨൩൧.
ആയിരം കാറ്റുപോലെയുള്ള കണ്ണുകളും, ആയിരം രാജാക്കന്മാർക്ക് കരുണയുള്ളവനും ആയ മഹാദേവനായ ഹരിയെ, നരസിംഹരൂപത്തിൽ, ശിവൻ വിനയപൂർവ്വം നമസ്കരിച്ച് വീണ്ടും സ്തുതിച്ചു അപേക്ഷിച്ചു.
അന്ധകസ്യ വിനാശായ യാ സൃഷ്ടാ മാതരോ മയാ । അനാദൃത്യ തു മദ്വാക്യം ഭക്ഷ്യന്ത്വദ്ഭുതാഃ പ്രജാഃ ॥ ൧,൨൩൧.
അന്ധകനെ നശിപ്പിക്കാൻ ഞാൻ മാതാക്കളെ സൃഷ്ടിച്ചു. എന്നാൽ എന്റെ വാക്ക് അവഗണിച്ച് അവർ അത്ഭുതകരമായ ജീവികളെ തിന്നുകയാണ്.
സൃഷ്ട്വാ താശ്ച ന ശക്തോഽഹം സംഹര്തുമപരാജിതഃ । പൂര്വം കൃത്വാ കഥം താസാം വിനാശമഭിരോചയേ ॥ ൧,൨൩൧.
അവരെ സൃഷ്ടിച്ചിട്ടും ഞാൻ അവരെ കീഴടക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല, ജയിക്കാനാവാത്തവനേ. മുമ്പ് സൃഷ്ടിച്ചവരെ എങ്ങനെ ഇപ്പോൾ നശിപ്പിക്കാനാകും?
ഏവമുക്തഃ സ രുദ്രേണ നരസിഹവപുര്ഹരിഃ । സഹസ്രഹേവീര്ജിഹ്വാഗ്രാത്തദാ വാഗീശ്വരോ ഹരിഃ ॥ ൧,൨൩൧.
ഇങ്ങനെ രുദ്രൻ ചോദിച്ചതിനുശേഷം, നരസിംഹരൂപിയായ ഹരി, വാക്കുകളുടെ അധിപൻ, ആയിരം ജ്വാലകളുള്ള നാവിന്റെ അഗ്രത്തിൽ നിന്ന് സംസാരിച്ചു.
തഥാ സുരഗണാന്സര്വാന്രൌദ്രാന്മാതൃഗണാന്വിഭുഃ । സംഹൃത്യ ജഗതഃ ശര്മ കൃത്വാ ചാന്തര്ദധേ ഹരിഃ ॥ ൧,൨൩൧.
അങ്ങനെ സർവ്വവ്യാപിയായ ഹരി, എല്ലാ ക്രൂരമായ മാതാക്കളെയും ദേവഗണങ്ങളെയും പിൻവലിച്ച് ലോകത്തിൽ സമാധാനം കൊണ്ടുവന്നു, പിന്നെ അപ്രത്യക്ഷനായി.
നാരസിംഹമിദം സ്തോത്രം യഃ പഠേന്നിയതേന്ദ്രിയഃ । മനോരഥപ്രദസ്തസ്യ രുദ്രസ്യേവ ന സംശയഃ ॥ ൧,൨൩൧.
നരസിംഹനോടുള്ള ഈ സ്തോത്രം ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ച് ആരെങ്കിലും ജപിച്ചാൽ, രുദ്രനുപോലെ തന്നെ അവന്റെ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിർബന്ധമായും നിറവേറും.
ധ്യായേന്നൃസിംഹം തരുണാര്കനേത്രം സിദാമ്ബുജാതം ജ്വലിതാഗ്നിവത്ക്രമ് । അനാദിമധ്യാന്തമജ പുരാണം പരാപരേശം ജഗതാം നിധാനമ് ॥ ൧,൨൩൧.
നരസിംഹനെ, ഉദയസൂര്യനുപോലെയുള്ള കണ്ണുകളോടെ, പൂർണ്ണമായ ഒരു താമരയിൽ ഇരുന്ന്, അഗ്നിപോലെ ജ്വലിച്ച്, ആരംഭവും മദ്ധ്യവും അവസാനം ഇല്ലാത്തവനായി, ജനിച്ചിട്ടില്ലാത്തവനും പുരാതനനുമായും, ഉത്തമാധമന്മാരുടെ ഇശ്വരനായി, ലോകങ്ങളുടെ ആധാരമായും ധ്യാനിക്കണം.
ജപേദിദം സന്തതദുഃ ഖജാലം ജഹാതി നീഹാരമിവാംശുമാലീ । സമാതൃവര്ഗസ്യ കരോതി മൂര്തിം യദാ തദാ തിഷ്ഠതി തത്സമീപേ ॥ ൧,൨൩൧.
ഈ സ്തോത്രം സ്ഥിരമായി ജപിക്കുന്നവൻ ദു:ഖങ്ങളുടെ വല നീക്കുന്നു, സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ മഞ്ഞു നീക്കുന്നതുപോലെ. മാതാക്കളെ ധ്യാനിച്ചാൽ, അപ്പോൾ തന്നെ അവളുടെ അടുത്ത് നില്ക്കുന്നു.
ദേവേശ്വരസ്യാപി നൃസിംഹമൂര്തേഃ പൂജാം വിധാതും ത്രിപുരാന്തകാരീ । പ്രസാദ്യ തം ദേവവരം സ ലബ്ധ്വാ അവ്യാജ്ജഗന്മാതൃഗണേഭ്യ ഏവ ച ॥ ൧,൨൩൧.
ദേവന്മാരുടെ ഇശ്വരനും, ത്രിപുരയെ നശിപ്പിച്ചവനും, നരസിംഹമൂർത്തിയെ പ്രീതിപ്പെടുത്തി അനുഗ്രഹം നേടി, ലോകമാതാക്കളെ സംരക്ഷിച്ചു.
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൨൩൨ സൂത ഉവാച । കുലാമൃതം പ്രവക്ഷ്യാമി സ്തോത്രം യത്തു ഹരോഽബ്രവീത് । പൃഷ്ടഃ ശ്രീനാരദേനൈവ നാരദായ തഥാ ശൃണു ॥ ൧,൨൩൨.
സൂതൻ പറഞ്ഞു: ഞാൻ ഇപ്പോൾ വംശത്തിന്റെ അമൃതമായ സ്തോത്രം പറയും, ഹരൻ നാരദനോട് ചോദിച്ചപ്പോൾ പറഞ്ഞത്, അതു നാരദനിൽ നിന്ന് നീ കേൾക്കുക.
നാരദ ഉവാച । യഃ സംകാരേ സദാ ദ്വന്ദ്വൈഃ കാമക്രോധൈഃ ശുഭാശുഭൈഃ । ശബ്ദാദിവിഷയൈര്ബദ്ധഃ പീഡ്യമാനഃ സ ദുര്മതിഃ ॥ ൧,൨൩൨.
നാരദൻ പറഞ്ഞു: സദാ സാംസാരിക കലഹത്തിൽ, ഇഷ്ടദ്വേഷങ്ങളിൽ, മോഹക്രോധങ്ങളിൽ, നല്ലതും ചീത്തയും, ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളിൽ കുടുങ്ങി, ദുര്ബുദ്ധിയുള്ളവൻ കഷ്ടപ്പെടുന്നു.
ക്ഷണം വിമുച്യതേ ജന്തുര്മൃത്യുസംസാരസാഗരാത് । ഭഗവഞ്ഛ്രോതുമിച്ഛാമി ത്വത്തോ ഹി ത്രിപുരാന്തക ॥ ൧,൨൩൨.
ഒരു നിമിഷം പോലും ജീവി മരണസമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു; ത്രിപുരനാശകനേ, അതിനെക്കുറിച്ച് ഞാൻ നിന്നിൽ നിന്ന് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
തസ്യ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ നാരദസ്യ ത്രിലോചനഃ । ഉവാച തമൃഷിം ശമ്ഭുഃ പ്രസന്നവദനോ ഹരഃ ॥ ൧,൨൩൨.
അങ്ങനെ നാരദന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടു, മൂന്നുകണ്ണുള്ള ശിവൻ, സന്തോഷപൂർവ്വം ആ മഹർഷിയോട് പറഞ്ഞു.
മഹേശ്വര ഉവാച । ജ്ഞാനാമൃതം പരം ഗുഹ്യം രഹസ്യമൃഷിസത്തമ । വക്ഷ്യാമി ശൃണു ദുഃ ഖഘ്നം ഭവബന്ധഭയാമഹമ് ॥ ൧,൨൩൨.
മഹേശ്വരൻ പറഞ്ഞു: ജ്ഞാനത്തിന്റെ അമൃതം, പരമരഹസ്യം, ദു:ഖവും ബന്ധഭയവും നീക്കുന്ന സത്യം ഞാൻ നിന്നോട് പറയും, ശ്രേഷ്ഠമുനിവേ, കേൾക്കു.
തൃണാദി ചതുരാസ്യാന്തം ഭൂതഗ്രാമം ചതുര്വിധമ് । ചരാചരം ജഗത്സര്വം പ്രസുപ്തം യസ്യ മായയാ ॥ ൧,൨൩൨.
പുല്ലിൽ നിന്ന് നാലുമുഖൻ ബ്രഹ്മാവുവരെ, നാലുവിധ ജീവികളും, ചലനശീലികളും അചലങ്ങളുമായ ലോകമെല്ലാം അവന്റെ മായയിൽ ഉറങ്ങുന്നു.
തസ്യ വിഷ്ണോ പ്രിസാദേന യദി കശ്ചിത്പ്രബുധ്യതേ । സ നിസ്തരതി സംസാരം ദേവാനാമപി ദുസ്തരമ് ॥ ൧,൨൩൨.
വിഷ്ണുവിന്റെ കൃപയാൽ ആരെങ്കിലും ഉണരുന്നുവെങ്കിൽ, ദേവന്മാർക്കു പോലും കടക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള ഈ സാംസാരിക സാഗരം അവൻ കടക്കുന്നു.
ഭോഗൈശ്വര്യമദോന്മത്തസ്തതത്ത്വജ്ഞാനപരാങ്മുഖഃ । പുത്രദാരകുടുമ്ബേഷു മത്താഃ സീദന്തിജന്തവഃ ॥ ൧,൨൩൨.
ഭോഗം, ഐശ്വര്യം, അഹങ്കാരം എന്നിവയിൽ മയങ്ങി, യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനത്തിൽ നിന്ന് മാറി, മക്കളിലും ഭാര്യയിലും കുടുംബത്തിലും ലയിച്ചു ജീവികൾ താഴ്ന്നു പോകുന്നു.
സര്വ ഏകാര്ണവേ മഗ്നാ ജീര്ണാ വനഗജാ ഇവ । യസ്ത്വാനനം നിബധ്നാതി ദുര്മതിഃ കോശകാരവത് ॥ ൧,൨൩൨.
എല്ലാവരും ഒരേ സമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്നു, പഴയ കാട്ടാനകളെപ്പോലെ. എന്നാൽ ദുര്ബുദ്ധിയുള്ളവൻ, രേണുവിനെപ്പോലെ, സ്വന്തം വായിൽ തന്നെ കുടുങ്ങുന്നു.
തസ്യ മുക്തിം ന പശ്യാമി ജന്മകോടിശതൈരപി । തസ്മാന്നാരദ സര്വേഷാം ദേവാനാം ദേവമവ്യയമ് । ആരാധയേത്സദാ സമ്യഗധ്യായേദ്വിഷ്ണും മുദാന്വിതഃ ॥ ൧,൨൩൨.
അവന് ലക്ഷക്കണക്കിന് ജന്മങ്ങള് കഴിഞ്ഞാലും മോക്ഷം ലഭിക്കുമെന്ന് ഞാന് കാണുന്നില്ല. അതിനാല് നാരദാ, എല്ലാവിധ ദേവന്മാരുടെയും ദൈവമായ അതുല്യനായ വിഷ്ണുവിനെ എല്ലായ്പ്പോഴും ഭക്തിപൂര്വം ആരാധിക്കുകയും സന്തോഷത്തോടെ ധ്യാനിക്കുകയും ചെയ്യണം.
യസ്തു വിശ്വമനാദ്യന്തമജമാത്മനി സംസ്ഥിതമ് । സര്വജ്ഞമചലം വിഷ്ണും സദാ ധ്യായേത്സമുച്യതേ ॥ ൧,൨൩൨.
ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്ത, ജനനം ഇല്ലാത്ത, ആത്മാവില് നിലകൊള്ളുന്ന, എല്ലാം അറിയുന്ന, അചഞ്ചലനായ വിഷ്ണുവിനെ ആരെങ്കിലും എല്ലായ്പ്പോഴും മനസ്സോടെ ധ്യാനിച്ചാല് അവന് മോക്ഷം ലഭിക്കും.
ദേവം ഗര്ഭോചിതം വിഷ്ണും സദാ ധ്യായന്വിമുച്യതേ । അശിരീരം വിധാതാരം സര്വജ്ഞാനമനോരതിമ് । അചലം സര്വഗം വിഷ്ണും സദാ ധ്യായന്വിമുച്യതേ ॥ ൧,൨൩൨.
ഗര്ഭത്തില് തന്നെ ഉള്ള ദൈവമായ വിഷ്ണുവിനെ, ശരീരമില്ലാത്ത സ്രഷ്ടാവിനെ, എല്ലാം അറിയുന്ന മനസ്സിന് ആനന്ദം നല്കുന്ന, അചഞ്ചലനും എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്ന വിഷ്ണുവിനെ ആരെങ്കിലും എല്ലായ്പ്പോഴും ധ്യാനിച്ചാല് അവന് മോക്ഷം ലഭിക്കും.
നിര്വികല്പം നിരാഭാസം നിഷ്പ്രപഞ്ചം നിരാമയമ് । വാസുദേവം ഗുരും വിഷ്ണും സദാ ധ്യായന്വിമുച്യതേ ॥ ൧,൨൩൨.
വ്യത്യാസമില്ലാത്ത, രൂപം കാണാത്ത, ലോകത്തെ അതിജീവിച്ച, രോഗരഹിതനായ ഗുരുവായ വാസുദേവനായ വിഷ്ണുവിനെ ആരെങ്കിലും എല്ലായ്പ്പോഴും ധ്യാനിച്ചാല് അവന് മോക്ഷം ലഭിക്കും.
സര്വാത്മകഞ്ച വൈ യാവദാത്മചൈതന്യരൂപകമ് । ശുഭമേകാക്ഷരം വിഷ്ണും സദാ ധ്യായന്വിമുച്യതേ ॥ ൧,൨൩൨.
എല്ലാവരുടെയും ആത്മാവായ, ആത്മചൈതന്യരൂപിയായ, ശുദ്ധവും ഏകാക്ഷരമായ വിഷ്ണുവിനെ ആരെങ്കിലും എല്ലായ്പ്പോഴും ധ്യാനിച്ചാല് അവന് മോക്ഷം ലഭിക്കും.
വാക്യാതീതം ത്രികാലജ്ഞം വിശ്വേശം ലോകസാക്ഷിണമ് । സര്വസ്മാദുത്തമം വിഷ്ണും സദാ ധ്യായന്വിമുച്യതേ ॥ ൧,൨൩൨.
വാക്കുകള്ക്ക് അതീതനായ, മൂന്നു കാലങ്ങളെയും അറിയുന്ന, ലോകങ്ങളുടെ സാക്ഷിയായ, എല്ലാത്തിലും ഉന്നതനായ വിഷ്ണുവിനെ ആരെങ്കിലും എല്ലായ്പ്പോഴും ധ്യാനിച്ചാല് അവന് മോക്ഷം ലഭിക്കും.