വാസുദേവേ മനോ യസ്യ ജപഹോമാര്ചനാദിഷു । തസ്യാന്തരായോ മൈത്രേയ വേവേന്ദ്രത്വാദികം ഫലമ് ॥ ൧,൨൩൦.
മൈത്രേയാ, ജപം, ഹോമം, അര്ച്ചന തുടങ്ങി എന്ത് കര്മ്മങ്ങളിലാണെങ്കിലും, വാസുദേവനിലേക്കു മനസ്സുള്ളവന് പ്രയാസങ്ങള് പോലും ഇന്ദ്രപദം പോലുള്ള ഫലമാകും.
അസംത്യജ്യ ച ഗാര്ഹസ്ഥയം സ തപ്ത്വാ ച മഹത്തപഃ । ഛിനത്തി പൌരുഷീം മായാം കേശവാര്പിതമാനസഃ ॥ ൧,൨൩൦.
ഗൃഹസ്ഥാശ്രമം ഉപേക്ഷിക്കാതെയും വലിയ തപസ്സു ചെയ്തിട്ടും, മനസ്സു കേശവനില് സമര്പ്പിച്ചാല് മനുഷ്യന്റെ മായയെ മുറിച്ചുകളയാം.
ക്ഷമാം കുര്വന്തി ക്രുദ്ധേഷു ദയാം മൂര്ഖേഷു മാനവാഃ । മുദഞ്ച ധര്മശീലേഷു ഗോവിന്ദേ ഹൃദയസ്ഥിതേ ॥ ൧,൨൩൦.
ഹൃദയത്തില് ഗോവിന്ദന് വസിച്ചാല് മനുഷ്യര് കോപമുള്ളവരെ ക്ഷമിക്കും, മൂഢന്മാരെ കരുണയോടെ കാണും, ധര്മ്മശീലികള്ക്കു സന്തോഷം പ്രകടിപ്പിക്കും.
ധ്യായേന്നാരായണം ദേവം സ്നാനദാനാദികര്മസു । പ്രായശ്ചിതേതേഷു സര്വേഷു ദുഷ്കൃതേഷു വിശേഷതഃ ॥ ൧,൨൩൦.
സ്നാനം, ദാനം തുടങ്ങിയ കര്മ്മങ്ങളിലും, പ്രത്യേകിച്ച് പ്രായശ്ചിത്തങ്ങളില്, നാരായണനെ ധ്യാനിക്കണം.
ലാഭസ്തേഷാം ജയസ്തേഷാം കുതസ്തേഷാം പരാഭവഃ । യേഷാമിന്ദീവരശ്യാമോ ഹൃദയസ്ഥോ ജനാര്ദനഃ ॥ ൧,൨൩൦.
ഹൃദയത്തില് ഇന്ദീവരനിറമുള്ള ജനാര്ദനന് വസിക്കുന്നവര്ക്ക് ലഭ്യവും ജയവും ഉറപ്പാണ്—പരാജയം എങ്ങനെയാകും?
കീടപക്ഷിഗണാനാഞ്ച ഹരൌ സംന്യസ്തചേതസാമ് । ഊര്ധ്വാ ഹ്യേവ ഗതിശ്ചാസ്തി കിം പുനര്ജ്ഞാനിനാം നൃണാമ് ॥ ൧,൨൩൦.
ഹരിയില് മനസ്സു നിക്ഷേപിച്ച കീടങ്ങള്ക്കും പക്ഷികള്ക്കും പോലും ഉയരാന് വഴി ഉണ്ട്; അറിവുള്ള മനുഷ്യര്ക്കു പിന്നെ എത്ര അധികം!
വാസുദേവതരുച്ഛായാ നാതിശീതാതിതാപദാ । നരകദ്വാരശമനീ സാ കിമര്ഥം ന സേവ്യതേ ॥ ൧,൨൩൦.
വാസുദേവവൃക്ഷത്തിന്റെ തണല് അതിയായി ചൂടോ തണുപ്പോ അല്ല; അത് നരകദ്വാരങ്ങളെ ശമിപ്പിക്കുന്നു—പിന്നെ അതെന്തിന് ആരും തേടുന്നില്ല?
ന ച ദുര്വാസസഃ ശാപോ രാജ്യഞ്ചാപി ശചീപതേഃ । ഹന്തും സമര്ഥം ഹി സഖേ ഹൃത്കൃതേ മധുസൂദനേ ॥ ൧,൨൩൦.
മധുസൂദനനില് ഹൃദയം സമര്പ്പിച്ചവനെ ദുർവാസസ്സിന്റെ ശാപവും ശചീപതിയുടെ രാജ്യവും പോലും തൊടാനാവില്ല, സഖാവേ.
വദതസ്തിഷ്ഠതോഽന്യദ്വാ സ്വേച്ഛയാ കര്മ കുര്വതഃ । നാപയാതി യദാ ചിന്താ സിദ്ധാം മന്യേത ധാരണാമ് ॥ ൧,൨൩൦.
പറയുമ്പോഴും നില്ക്കുമ്പോഴും സ്വേച്ഛയാല് മറ്റെന്തെങ്കിലും ചെയ്യുമ്പോഴും, ചിന്ത മനസ്സില് വരാത്തപോള് ആ ധാരണ പൂര്ണ്ണമായതായി കരുതണം.
ധ്യേയഃ സദാ സവിതൃമണ്ഡലമധ്യവര്തോ നാരായണഃ സരസിജാസനസന്നിവിഷ്ടഃ । കേയൂരവാന്മകരകുണ്ഡലവാന്കിരീടീ ഹാരീ ഹിരണ്മയവപുര്ധൃതശങ്ഖചക്രഃ ॥ ൧,൨൩൦.
സൂര്യന്റെ നടുവില് കമലാസനത്തില് ഇരിക്കുന്ന, കയ്യിലങ്കും മകരകുണ്ഡലവും കിരീടവും ഹാരവും ധരിച്ച, പൊന്നുപോലെയുള്ള രൂപത്തില് ശംഖും ചക്രവും പിടിച്ച നാരായണനെ എപ്പോഴും ധ്യാനിക്കണം.
ന ഹി ധ്യാനേന സദൃശം പവിത്രമിഹ വിദ്യതേ । ശ്വപചാന്നാനി ഭുഞ്ജാനോ പാപീ നൈവാത്ര ലിപ്യതേ ॥ ൧,൨൩൦.
ധ്യാനം പോലൊരു വിശുദ്ധമായത് മറ്റൊന്നുമില്ല; പാപിയായവൻ അശുദ്ധ ഭക്ഷണം കഴിച്ചാലും അതിനാൽ അവൻ ദോഷം പ്രാപിക്കില്ല.
സദാ ചിത്തം സമാസക്തം ജന്തോര്വിഷയഗോചരേ । യദി നാരായണേഽപ്യേവം കോ ന മുച്യേത ബന്ധനാത് ॥ ൧,൨൩൦.
സകല ജീവികളുടെയും മനസ്സ് എപ്പോഴും ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ ആകർഷിതമാണ്; അതുപോലെ തന്നെ നാരായണനിലേക്കാണ് ആകർഷണം ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ, ആരാണ് ബന്ധനം വിട്ട് മോചിതനാകാത്തത്?
സൂത ഉവാച । വിഷ്ണുഭക്തിര്യസ്യ ചിത്തേ കം വാ ജീവോ നമേത്സദാ । സ താരയതി ചാത്മാനം തദൈവ ദുരിതാര്ണവാത് ॥ ൧,൨൩൦.
സൂതൻ പറഞ്ഞു: വിഷ്ണുവിൽ ഭക്തി ഉള്ളവന്റെ ഹൃദയം എപ്പോഴും അവനിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്നു; അങ്ങനെയുള്ളവൻ താനേ പാപസമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് ഉടൻ രക്ഷപ്പെടുന്നു.
തഞ്ജ്ഞാനം യത്ര ഗോവിന്ദഃ സാ കഥാ യത്ര കാശവഃ । തത്കര്മ യത്തദര്ഥായ കിമന്യൈര്ബഹുഭാഷിതൈഃ ॥ ൧,൨൩൦.
ജ്ഞാനം ഗോവിന്ദനിലേക്കാണ്, കഥകൾ കേശവനിലേക്കാണ്, പ്രവർത്തികൾ അതിനുവേണ്ടിയാണ്—പിന്നെ അനാവശ്യമായി അധികം സംസാരിക്കാൻ എന്താണ് ആവശ്യം?
സാ ജിഹ്വാ യാ ഹരിം സ്തൌതി തച്ചിത്തം യത്തദര്പിതമ് । താവേവ കേവലൌ ശ്ലാഘ്യൌ യൌ തത്പൂജാകരൌ കരൌ ॥ ൧,൨൩൦.
ഹരിയെ സ്തുതിക്കുന്ന നാവാണ് സ്തുത്യർഹം; അവനിൽ സമർപ്പിച്ച മനസ്സാണ് മഹത്വം; അവനെ ആരാധിക്കുന്ന കൈകളാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ പ്രശംസനീയമായത്.
പ്രണാമമീശസ്യ ശിരഃ ഫലം വിദുസ്തദര്ചനം പാണിഫലം ദിവൌകസഃ । മനഃ ഫലം തദ്ഗുണകര്മചിന്തനം വചസ്തു ഗോവിന്ദഗുണസ്തുതിഃ ഫലമ് ॥ ൧,൨൩൦.
തലയ്ക്ക് ഫലം ഭഗവാനെ നമസ്കരിക്കലാണ്; കൈകൾക്ക് ഫലം അവനെ ആരാധിക്കലാണ് എന്ന് ദേവന്മാർ പറയുന്നു; മനസ്സിന് ഫലം അവന്റെ ഗുണങ്ങളും പ്രവർത്തികളും ചിന്തിക്കലാണ്; വാക്കിന് ഫലം ഗോവിന്ദന്റെ ഗുണങ്ങൾ പാടലാണ്.
മേരുമന്ദരമാത്രോഽപി രാശിഃ പാപസ്യ കര്മണഃ । കേശവസ്മരണാദേവ തസ്യ സര്വം വിനശ്യതി ॥ ൧,൨൩൦.
മേരുവോ മന്ദരമോ അത്ര വലിയ പാപങ്ങൾ പോലും, കേശവനെ സ്മരിച്ചാൽ എല്ലാം നശിച്ചുപോകുന്നു.
യത്കിഞ്ചിത്കുരുതേ കര്മ പുരുഷഃ സാധ്വസാധു വാ । സര്വം നാരായണേ ന്യസ്യ കുര്വന്നപി ന ലിമ്പതി ॥ ൧,൨൩൦.
ഒരു മനുഷ്യൻ ചെയ്യുന്ന എല്ലാ പ്രവർത്തികളും, നല്ലതോ ചീത്തയോ, നാരായണനിൽ സമർപ്പിച്ചാൽ, ചെയ്യുമ്പോഴും അവനിൽ ദോഷം പതിക്കില്ല.
തൃണാദിചതുരാസ്യാന്തം ഭൂതഗ്രാമം ചതുര്വിധമ് । ചരാചരം ജഗത്സര്വം പ്രസുപ്തം മായയാ തവ ॥ ൧,൨൩൦.
പുല്ലിൽ നിന്ന് ചതുരാനനൻ വരെ, നാലു തരത്തിലുള്ള സകല ജീവികളും, ചലനശീലികളും അചലങ്ങളുമായ ലോകം മുഴുവൻ, നിന്റെ മായയിൽ ഉറങ്ങിക്കിടക്കുന്നു.
യസ്മിന്ന്യസ്തമതിര്ന യാതി നരകം സ്വര്ഗോഽപി യച്ചിന്തനേ വിഘ്നോ യത്ര നവാ വിശേത്കഥമപി ബ്രാഹ്മോഽപിലോകോഽല്പകഃ । മുക്തിഞ്ചേതസി സംസ്ഥിതോ ജഡധിയാം പുംസാം ദദാത്യവ്യയഃ കിഞ്ചിത്രം യദയം പ്രയാതി വിലയം തത്രാച്യുതേ കീര്തിതേ ॥ ൧,൨൩൦.
ആയാളുടെ മനസ്സ് അവനിൽ നിക്ഷേപിച്ചാൽ അവൻ നരകത്തിലേക്കു പോകില്ല; സ്വർഗ്ഗം പോലും അവനെ തടയും, ബ്രഹ്മലോകം അവനു ചെറുതാണ്. മോക്ഷം മനസ്സിൽ ഉറപ്പിച്ചാൽ, അക്ഷരൻ അതു മന്ദബുദ്ധിയുള്ളവർക്കും നൽകുന്നു. അച്യുതനെ പാടുമ്പോൾ എല്ലാം ലയിക്കുന്നു എന്നതിൽ അത്ഭുതമൊന്നുമില്ല.
അഗ്നികാര്യം ജപഃ സ്നാനം വിഷ്ണോര്ധ്യാനഞ്ച പൂജനമ് । ഗന്തും ദുഃ ഖോദധേഃ കുര്യുര്യേ ച തത്ര നരന്തി തേ ॥ ൧,൨൩൦.
ഹോമം, ജപം, സ്നാനം, വിഷ്ണുദ്ധ്യാനം, പൂജ എന്നിവ ചെയ്യുന്നവർ, ദു:ഖസമുദ്രം കടക്കാനാണ് അതു ചെയ്യുന്നത്; അവർ ആ ലക്ഷ്യം നേടുന്നു.
രാഷ്ട്രസ്യ ശരണം രാജാ പിതരോ ബാലകസ്യ ച । ധര്മശ്ച സര്വമര്ത്യാനാം സര്വസ്യ ശരണം ഹരിഃ ॥ ൧,൨൩൦.
രാജാവ് രാജ്യത്തിന് ആശ്രയമാണ്, പിതാക്കന്മാർ കുട്ടിക്ക് ആശ്രയമാണ്, ധർമ്മം മനുഷ്യർക്കെല്ലാം ആശ്രയമാണ്, ഹരിയാണ് എല്ലാവർക്കും പരമാശ്രയം.
യേ നമന്തി ജഗദ്യോനിം വാസുദേവം സനാതനമ് । ന യേഭ്യോ വിദ്യതേ തീര്ഥമധികം മുനിസത്തമ് ॥ ൧,൨൩൦.
ലോകത്തിന്റെ നിത്യസ്രോതസ്സായ വാസുദേവനെ നമസ്കരിക്കുന്നവരെക്കാൾ മഹത്തായ തീർത്ഥം ഇല്ല, മഹർഷേ.
അനര്ഘരത്നപൂജാഞ്ച കുര്യാത്സ്വാധ്യായമേവ ച । തമേവോദ്ദിശ്യ ഗോവിന്ദം ധ്യായന്നിത്യമതന്ദ്രിതഃ ॥ ൧,൨൩൦.
അനർഘ്യരത്നങ്ങൾ അർപ്പിക്കുകയും, സ്വാധ്യായം നടത്തുകയും ചെയ്യണം; അതെല്ലാം ഗോവിന്ദനെ ഉദ്ദേശിച്ച്, എപ്പോഴും അശ്രാന്തമായി ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കണം.
ശൂദ്രം വാ ഭഗവദ്ഭക്തം നിഷാദം ശ്വപചം തഥാ । ദ്വിജജാതി സമംമന്യോ ന യാതി നരകം നരഃ ॥ ൧,൨൩൦.
ശൂദ്രനോ, ഭഗവദ്ഭക്തനോ, നിഷാദനോ, അശുദ്ധജാതിക്കാരനോ ആയാലും, അവരെ ദ്വിജന്മാരെപ്പോലെ സമദർശനം ചെയ്യുന്നവൻ നരകത്തിലേക്കു പോകില്ല.
ആദരേണ സദാ സ്തൌതി ധനവന്തം ധനേച്ഛയാ । തഥാ വിശ്വസ്യ കര്താരം കോ ന മുച്യേത ബന്ധനാത് ॥ ൧,൨൩൦.
ധനം ആഗ്രഹിച്ച് എപ്പോഴും സമ്പന്നനെ ആദരവോടെ സ്തുതിക്കുന്നതുപോലെ, ലോകത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവിനെ സ്തുതിച്ചാൽ ആരാണ് ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകാത്തത്?
യഥാ പ്രാപ്തവനോ വഹ്നിര്ദഹത്യാര്ദ്രമപീന്ധനമ് । തഥാവിധഃ സ്ഥിതോ വിഷ്ണുര്യോഗിനാം സര്വകില്വിഷമ് ॥ ൧,൨൩൦.
എങ്ങനെ തീ പെട്ടെന്നു ഈർപ്പം ഉള്ള ഇന്ധനത്തെയും കത്തിക്കും, അങ്ങനെ തന്നെ, അങ്ങനെയുള്ള വിഷ്ണു യോഗികളിലെ എല്ലാ പാപങ്ങളും ദഹിപ്പിക്കുന്നു.
ആദീപ്തം പര്വതം യദ്വന്നാശ്രയന്തി മൃഗാദയഃ । തദ്വത്പാപനി സര്വാണി യോഗാഭ്യാസരതം നരമ് ॥ ൧,൨൩൦.
എങ്ങനെ കത്തുന്ന പർവ്വതത്തോട് മൃഗങ്ങൾ അടുത്തുപോകില്ല, അങ്ങനെ തന്നെ യോഗാഭ്യാസത്തിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്നവനെ പാപങ്ങൾ സമീപിക്കില്ല.
യസ്യ യാവാംശ്ച വിശ്വാസസ്തസ്യ സിദ്ധിസ്തു താവതീ । ഏതവാനേവ കൃഷ്ണസ്യ പ്രഭാവഃ പരിമീയതേ ॥ ൧,൨൩൦.
ആരുടെയോ വിശ്വാസം എത്രയോ അത്രയേ അവനു സിദ്ധിയും ലഭിക്കും. കൃഷ്ണന്റെ മഹത്വം ഇത്രയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കേണ്ടതും ഇതു കൊണ്ടാണ്.
വിദ്വേഷാദപി ഗോവിന്ദം ദമഘോഷാത്മജഃ സ്മരന് । ശിശുപാലോ ഗതസ്തത്ത്വം കിം പുനസ്തത്പരായണഃ ॥ ൧,൨൩൦.
വൈരാഗ്രഹത്താലും ഗോവിന്ദനെ ഓർത്തു ദമഘോഷപുത്രനായ ശിശുപാലൻ സത്യം പ്രാപിച്ചു; അങ്ങനെ തന്നെയെങ്കിൽ, അവനിൽ ഭക്തിയുള്ളവർക്ക് എത്ര കൂടുതൽ ലഭിക്കും!