വിനിഷ്പന്നസമാധിസ്തു മുക്തിമത്രൈവ ജന്മനി । പ്രാപ്നോതി യോഗീ യോഗാഗ്നിദഗ്ധകര്മാ ച യോഽചിരാത് ॥ ൧,൨൩൦.
സമാധി നേടിയ, യോഗാഗ്നിയിൽ കര്മങ്ങൾ കത്തിച്ച യോഗി ഈ ജന്മത്തിൽ തന്നെ മോക്ഷം നേടുന്നു, അതും വളരെ വേഗത്തിൽ.
യഥാഗ്നിരുദ്യതശിഖഃ കക്ഷം ദഹതി വാനിലഃ । തഥാ ചിത്തസ്ഥിതേ വിഷ്ണൌ യോഗിനാ സര്വകില്ബിഷമ് ॥ ൧,൨൩൦.
എങ്ങനെ ഉയർന്ന ജ്വാലയുള്ള അഗ്നി കാടു കത്തിച്ചുമാറ്റുന്നു, അങ്ങനെ മനസ്സിൽ വിഷ്ണുവിനെ സ്ഥാപിച്ച യോഗി എല്ലാ പാപങ്ങളും ദഹിപ്പിക്കുന്നു.
യഥാഗ്നിയോഗാത്കനകമമലം സംപ്രജായതേ । സംപ്ലുഷ്ടോ വാസുദേവേന മനുഷ്യാണാം സദാ മലഃ ॥ ൧,൨൩൦.
പൊന്നിനെ അഗ്നിയില് വെച്ച് ശുദ്ധമാക്കുന്നതുപോലെ, മനുഷ്യരുടെ മലിനതയും വാസുദേവന് ദഹിപ്പിക്കുമ്പോള് അകറ്റപ്പെടുന്നു.
ഗങ്ഗാസ്നാനസഹസ്രേഷു പുഷ്കരസ്നാനകോടിഷു । യത്പാപം നിലയയാതി സ്മൃതേ നശ്യതി തദ്ധരൌ ॥ ൧,൨൩൦.
ഗംഗയില് ആയിരം പ്രാവശ്യം കുളിച്ചാലും, പുഷ്കരത്തില് കോടിയോളം കുളിച്ചാലും പോകാത്ത പാപം, ഹരിയെ ഓര്ക്കുമ്പോള് നശിക്കുന്നു.
പ്രാണായാമസഹസ്നൈസ്തു യത്പാപം നശ്യതി ധ്രുവമ് । ക്ഷണമാത്രേണ തത്പാപം ഹരേര്ധ്യാനാത്പ്രണശ്യതി ॥ ൧,൨൩൦.
ആയിരം പ്രാണായാമം ചെയ്താല് തീരുന്ന പാപം, ഹരിയെ ഒരു നിമിഷം ധ്യാനിച്ചാല് തന്നെ അകന്നു പോകുന്നു.
കലിപ്രഭാവാദ്ദുഷ്ടോക്തിഃ പാഷണ്ഡാനാം തഥോക്തയഃ । ന ക്രാമേന്മാനസം തസ്യ യസ്യ ചേതസി കേശവഃ ॥ ൧,൨൩൦.
കലിയുഗത്തിന്റെ സ്വാധീനത്താല് പാഷണ്ടരുടെ ദുഷ്ടവാക്കുകളും ഉപദേശങ്ങളും, ഹൃദയത്തില് കേശവന് വസിക്കുന്നവന്റെ മനസ്സിനെ ബാധിക്കില്ല.
സാ തിഥിസ്തദഹോരാത്രം സ യോഗഃ സ ച ചന്ദ്രമാഃ । ലഗ്നം തദേവ വിഖ്യാതം യത്ര സംസ്മര്യതേ ഹരിഃ ॥ ൧,൨൩൦.
ഹരിയെ ഓര്ക്കുന്ന സമയമാണ് ആ തിരുനാള്, ആ രാത്രി, ആ യോഗം, ആ ചന്ദ്രന്, ആ ഭാഗ്യയോഗം—എല്ലാം അതാണ്.
സാ ഹാനിസ്തന്മഹച്ഛിദ്രം സാ ചാര്ഥജഡമൂകതാ । ചന്മുഹൂര്തം ക്ഷണോ വാപി വാസുദേവോ ന ചിന്ത്യതേ ॥ ൧,൨൩൦.
ഒരു നിമിഷം പോലും വാസുദേവനെ ഓര്ക്കാതിരിക്കുന്നതാണു നഷ്ടം, വലിയ ദോഷം, ധനത്തില് മന്ദതയും മൂകതയും.
കലൌ കൃത യുഗം തസ്യ കലിസ്തസ്യ കൃതേ യുഗേ । ഹൃദി നോ യസ്യ ഗോവിന്ദോ യസ്യ ചേതസി നാച്യുതഃ ॥ ൧,൨൩൦.
ആളുടെ ഹൃദയത്തില് ഗോവിന്ദനും മനസ്സില് അച്യുതനും ഇല്ലെങ്കില് അവനു കലിയുഗം സത്യയുഗമായി, സത്യയുഗം കലിയുഗമായി മാറും.
യസ്യാഗ്രതസ്തഥാ പൃഷ്ഠേ ഗച്ഛതസ്തിഷ്ഠതോഽപി വാ । ഗോവിന്ദേ നിയതം ചേതഃ കൃതകൃത്യഃ സദൈവ സഃ ॥ ൧,൨൩൦.
മുന്നിലും പിന്നിലും നടക്കുമ്പോഴും നില്ക്കുമ്പോഴും, ആരുടെ മനസ്സും എപ്പോഴും ഗോവിന്ദനിലാണോ, അവന് എല്ലാം നേടിയവനാണ്.
വാസുദേവേ മനോ യസ്യ ജപഹോമാര്ചനാദിഷു । തസ്യാന്തരായോ മൈത്രേയ വേവേന്ദ്രത്വാദികം ഫലമ് ॥ ൧,൨൩൦.
മൈത്രേയാ, ജപം, ഹോമം, അര്ച്ചന തുടങ്ങി എന്ത് കര്മ്മങ്ങളിലാണെങ്കിലും, വാസുദേവനിലേക്കു മനസ്സുള്ളവന് പ്രയാസങ്ങള് പോലും ഇന്ദ്രപദം പോലുള്ള ഫലമാകും.
അസംത്യജ്യ ച ഗാര്ഹസ്ഥയം സ തപ്ത്വാ ച മഹത്തപഃ । ഛിനത്തി പൌരുഷീം മായാം കേശവാര്പിതമാനസഃ ॥ ൧,൨൩൦.
ഗൃഹസ്ഥാശ്രമം ഉപേക്ഷിക്കാതെയും വലിയ തപസ്സു ചെയ്തിട്ടും, മനസ്സു കേശവനില് സമര്പ്പിച്ചാല് മനുഷ്യന്റെ മായയെ മുറിച്ചുകളയാം.
ക്ഷമാം കുര്വന്തി ക്രുദ്ധേഷു ദയാം മൂര്ഖേഷു മാനവാഃ । മുദഞ്ച ധര്മശീലേഷു ഗോവിന്ദേ ഹൃദയസ്ഥിതേ ॥ ൧,൨൩൦.
ഹൃദയത്തില് ഗോവിന്ദന് വസിച്ചാല് മനുഷ്യര് കോപമുള്ളവരെ ക്ഷമിക്കും, മൂഢന്മാരെ കരുണയോടെ കാണും, ധര്മ്മശീലികള്ക്കു സന്തോഷം പ്രകടിപ്പിക്കും.
ധ്യായേന്നാരായണം ദേവം സ്നാനദാനാദികര്മസു । പ്രായശ്ചിതേതേഷു സര്വേഷു ദുഷ്കൃതേഷു വിശേഷതഃ ॥ ൧,൨൩൦.
സ്നാനം, ദാനം തുടങ്ങിയ കര്മ്മങ്ങളിലും, പ്രത്യേകിച്ച് പ്രായശ്ചിത്തങ്ങളില്, നാരായണനെ ധ്യാനിക്കണം.
ലാഭസ്തേഷാം ജയസ്തേഷാം കുതസ്തേഷാം പരാഭവഃ । യേഷാമിന്ദീവരശ്യാമോ ഹൃദയസ്ഥോ ജനാര്ദനഃ ॥ ൧,൨൩൦.
ഹൃദയത്തില് ഇന്ദീവരനിറമുള്ള ജനാര്ദനന് വസിക്കുന്നവര്ക്ക് ലഭ്യവും ജയവും ഉറപ്പാണ്—പരാജയം എങ്ങനെയാകും?
കീടപക്ഷിഗണാനാഞ്ച ഹരൌ സംന്യസ്തചേതസാമ് । ഊര്ധ്വാ ഹ്യേവ ഗതിശ്ചാസ്തി കിം പുനര്ജ്ഞാനിനാം നൃണാമ് ॥ ൧,൨൩൦.
ഹരിയില് മനസ്സു നിക്ഷേപിച്ച കീടങ്ങള്ക്കും പക്ഷികള്ക്കും പോലും ഉയരാന് വഴി ഉണ്ട്; അറിവുള്ള മനുഷ്യര്ക്കു പിന്നെ എത്ര അധികം!
വാസുദേവതരുച്ഛായാ നാതിശീതാതിതാപദാ । നരകദ്വാരശമനീ സാ കിമര്ഥം ന സേവ്യതേ ॥ ൧,൨൩൦.
വാസുദേവവൃക്ഷത്തിന്റെ തണല് അതിയായി ചൂടോ തണുപ്പോ അല്ല; അത് നരകദ്വാരങ്ങളെ ശമിപ്പിക്കുന്നു—പിന്നെ അതെന്തിന് ആരും തേടുന്നില്ല?
ന ച ദുര്വാസസഃ ശാപോ രാജ്യഞ്ചാപി ശചീപതേഃ । ഹന്തും സമര്ഥം ഹി സഖേ ഹൃത്കൃതേ മധുസൂദനേ ॥ ൧,൨൩൦.
മധുസൂദനനില് ഹൃദയം സമര്പ്പിച്ചവനെ ദുർവാസസ്സിന്റെ ശാപവും ശചീപതിയുടെ രാജ്യവും പോലും തൊടാനാവില്ല, സഖാവേ.
വദതസ്തിഷ്ഠതോഽന്യദ്വാ സ്വേച്ഛയാ കര്മ കുര്വതഃ । നാപയാതി യദാ ചിന്താ സിദ്ധാം മന്യേത ധാരണാമ് ॥ ൧,൨൩൦.
പറയുമ്പോഴും നില്ക്കുമ്പോഴും സ്വേച്ഛയാല് മറ്റെന്തെങ്കിലും ചെയ്യുമ്പോഴും, ചിന്ത മനസ്സില് വരാത്തപോള് ആ ധാരണ പൂര്ണ്ണമായതായി കരുതണം.
ധ്യേയഃ സദാ സവിതൃമണ്ഡലമധ്യവര്തോ നാരായണഃ സരസിജാസനസന്നിവിഷ്ടഃ । കേയൂരവാന്മകരകുണ്ഡലവാന്കിരീടീ ഹാരീ ഹിരണ്മയവപുര്ധൃതശങ്ഖചക്രഃ ॥ ൧,൨൩൦.
സൂര്യന്റെ നടുവില് കമലാസനത്തില് ഇരിക്കുന്ന, കയ്യിലങ്കും മകരകുണ്ഡലവും കിരീടവും ഹാരവും ധരിച്ച, പൊന്നുപോലെയുള്ള രൂപത്തില് ശംഖും ചക്രവും പിടിച്ച നാരായണനെ എപ്പോഴും ധ്യാനിക്കണം.
ന ഹി ധ്യാനേന സദൃശം പവിത്രമിഹ വിദ്യതേ । ശ്വപചാന്നാനി ഭുഞ്ജാനോ പാപീ നൈവാത്ര ലിപ്യതേ ॥ ൧,൨൩൦.
ധ്യാനം പോലൊരു വിശുദ്ധമായത് മറ്റൊന്നുമില്ല; പാപിയായവൻ അശുദ്ധ ഭക്ഷണം കഴിച്ചാലും അതിനാൽ അവൻ ദോഷം പ്രാപിക്കില്ല.
സദാ ചിത്തം സമാസക്തം ജന്തോര്വിഷയഗോചരേ । യദി നാരായണേഽപ്യേവം കോ ന മുച്യേത ബന്ധനാത് ॥ ൧,൨൩൦.
സകല ജീവികളുടെയും മനസ്സ് എപ്പോഴും ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ ആകർഷിതമാണ്; അതുപോലെ തന്നെ നാരായണനിലേക്കാണ് ആകർഷണം ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ, ആരാണ് ബന്ധനം വിട്ട് മോചിതനാകാത്തത്?
സൂത ഉവാച । വിഷ്ണുഭക്തിര്യസ്യ ചിത്തേ കം വാ ജീവോ നമേത്സദാ । സ താരയതി ചാത്മാനം തദൈവ ദുരിതാര്ണവാത് ॥ ൧,൨൩൦.
സൂതൻ പറഞ്ഞു: വിഷ്ണുവിൽ ഭക്തി ഉള്ളവന്റെ ഹൃദയം എപ്പോഴും അവനിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്നു; അങ്ങനെയുള്ളവൻ താനേ പാപസമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് ഉടൻ രക്ഷപ്പെടുന്നു.
തഞ്ജ്ഞാനം യത്ര ഗോവിന്ദഃ സാ കഥാ യത്ര കാശവഃ । തത്കര്മ യത്തദര്ഥായ കിമന്യൈര്ബഹുഭാഷിതൈഃ ॥ ൧,൨൩൦.
ജ്ഞാനം ഗോവിന്ദനിലേക്കാണ്, കഥകൾ കേശവനിലേക്കാണ്, പ്രവർത്തികൾ അതിനുവേണ്ടിയാണ്—പിന്നെ അനാവശ്യമായി അധികം സംസാരിക്കാൻ എന്താണ് ആവശ്യം?
സാ ജിഹ്വാ യാ ഹരിം സ്തൌതി തച്ചിത്തം യത്തദര്പിതമ് । താവേവ കേവലൌ ശ്ലാഘ്യൌ യൌ തത്പൂജാകരൌ കരൌ ॥ ൧,൨൩൦.
ഹരിയെ സ്തുതിക്കുന്ന നാവാണ് സ്തുത്യർഹം; അവനിൽ സമർപ്പിച്ച മനസ്സാണ് മഹത്വം; അവനെ ആരാധിക്കുന്ന കൈകളാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ പ്രശംസനീയമായത്.
പ്രണാമമീശസ്യ ശിരഃ ഫലം വിദുസ്തദര്ചനം പാണിഫലം ദിവൌകസഃ । മനഃ ഫലം തദ്ഗുണകര്മചിന്തനം വചസ്തു ഗോവിന്ദഗുണസ്തുതിഃ ഫലമ് ॥ ൧,൨൩൦.
തലയ്ക്ക് ഫലം ഭഗവാനെ നമസ്കരിക്കലാണ്; കൈകൾക്ക് ഫലം അവനെ ആരാധിക്കലാണ് എന്ന് ദേവന്മാർ പറയുന്നു; മനസ്സിന് ഫലം അവന്റെ ഗുണങ്ങളും പ്രവർത്തികളും ചിന്തിക്കലാണ്; വാക്കിന് ഫലം ഗോവിന്ദന്റെ ഗുണങ്ങൾ പാടലാണ്.
മേരുമന്ദരമാത്രോഽപി രാശിഃ പാപസ്യ കര്മണഃ । കേശവസ്മരണാദേവ തസ്യ സര്വം വിനശ്യതി ॥ ൧,൨൩൦.
മേരുവോ മന്ദരമോ അത്ര വലിയ പാപങ്ങൾ പോലും, കേശവനെ സ്മരിച്ചാൽ എല്ലാം നശിച്ചുപോകുന്നു.
യത്കിഞ്ചിത്കുരുതേ കര്മ പുരുഷഃ സാധ്വസാധു വാ । സര്വം നാരായണേ ന്യസ്യ കുര്വന്നപി ന ലിമ്പതി ॥ ൧,൨൩൦.
ഒരു മനുഷ്യൻ ചെയ്യുന്ന എല്ലാ പ്രവർത്തികളും, നല്ലതോ ചീത്തയോ, നാരായണനിൽ സമർപ്പിച്ചാൽ, ചെയ്യുമ്പോഴും അവനിൽ ദോഷം പതിക്കില്ല.
തൃണാദിചതുരാസ്യാന്തം ഭൂതഗ്രാമം ചതുര്വിധമ് । ചരാചരം ജഗത്സര്വം പ്രസുപ്തം മായയാ തവ ॥ ൧,൨൩൦.
പുല്ലിൽ നിന്ന് ചതുരാനനൻ വരെ, നാലു തരത്തിലുള്ള സകല ജീവികളും, ചലനശീലികളും അചലങ്ങളുമായ ലോകം മുഴുവൻ, നിന്റെ മായയിൽ ഉറങ്ങിക്കിടക്കുന്നു.
യസ്മിന്ന്യസ്തമതിര്ന യാതി നരകം സ്വര്ഗോഽപി യച്ചിന്തനേ വിഘ്നോ യത്ര നവാ വിശേത്കഥമപി ബ്രാഹ്മോഽപിലോകോഽല്പകഃ । മുക്തിഞ്ചേതസി സംസ്ഥിതോ ജഡധിയാം പുംസാം ദദാത്യവ്യയഃ കിഞ്ചിത്രം യദയം പ്രയാതി വിലയം തത്രാച്യുതേ കീര്തിതേ ॥ ൧,൨൩൦.
ആയാളുടെ മനസ്സ് അവനിൽ നിക്ഷേപിച്ചാൽ അവൻ നരകത്തിലേക്കു പോകില്ല; സ്വർഗ്ഗം പോലും അവനെ തടയും, ബ്രഹ്മലോകം അവനു ചെറുതാണ്. മോക്ഷം മനസ്സിൽ ഉറപ്പിച്ചാൽ, അക്ഷരൻ അതു മന്ദബുദ്ധിയുള്ളവർക്കും നൽകുന്നു. അച്യുതനെ പാടുമ്പോൾ എല്ലാം ലയിക്കുന്നു എന്നതിൽ അത്ഭുതമൊന്നുമില്ല.