കൃതപാപേഽനുരക്തിശ്ച യസ്യ പുംസഃ പ്രജായതേ । പ്രായശ്ചിത്തന്തു തസ്യൈകം ഹരേഃ സംസ്മരണം പരമ് ॥ ൧,൨൩൦.
പാപത്തിൽ ആസ്വാദനമുണ്ടാവുന്നവന്റെ ഏക പ്രായശ്ചിത്തം ഹരിയെ ഓർക്കുന്നതാണ്.
മുഹൂര്തമപി യോ ധ്യായേന്നാരായണമതന്ദ്രിതഃ । സോഽപി സ്വര്ഗതിമാപ്നോതി കിം പുനസ്തത്പരായണഃ ॥ ൧,൨൩൦.
ഒരു നിമിഷം പോലും ശ്രദ്ധയോടെ നാരായണനെ ധ്യാനിക്കുന്നവൻ സ്വർഗ്ഗം നേടുന്നു; പിന്നെ അവനിൽ മുഴുവനായി ലയിക്കുന്നവൻ എത്ര കൂടുതൽ?
ജാഗ്രത്സ്വപ്നസുഷുപ്തേഷു യോഗസ്ഥസ്യ ച യോഗിനഃ । യാ കാചിന്മനസോ വൃത്തിഃ സാ ഭവത്യച്യുതാശ്രയാത് ॥ ൧,൨൩൦.
യോഗത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന യോഗിക്ക് ജാഗ്രത, സ്വപ്നം, സൂഷുപ്തി — ഏത് അവസ്ഥയിലായാലും മനസ്സിന്റെ എല്ലാ ചലനങ്ങളും അച്യുതനിൽ ലയിക്കുന്നു.
ഉത്തിഷ്ഠന്നിപതന്വിഷ്ണും പ്രലപന്വിവിശംസ്തഥാ । ഭുഞ്ജഞ്ജാഗ്രച്ച ഗോവിന്ദം മാധവം യശ്ച സംസ്മരേത് ॥ ൧,൨൩൦.
എഴുന്നേൽക്കുമ്പോഴും കിടക്കുമ്പോഴും സംസാരിക്കുമ്പോഴും അകത്തു കടക്കുമ്പോഴും ഭക്ഷിക്കുമ്പോഴും ഉണരുമ്പോഴും, ഗോവിന്ദനെയോ മാധവനെയോ ഓർക്കുന്നവൻ —
സ്വേസ്വേ കര്മണ്യഭിരതഃ കുര്യാച്ചിത്തം ജനാര്ദനേ । ഏഷാ ശാസ്ത്രാനുസാരോക്തിഃ കിമന്യൈര്ബഹുഭാഷിതൈഃ ॥ ൧,൨൩൦.
തന്നേതായ കര്മങ്ങളിൽ ആസ്വാദനമുള്ളവൻ ജനാർദ്ദനനിൽ മനസ്സു ചേർക്കണം; ഇതാണ് ശാസ്ത്രങ്ങൾ പറയുന്നത് — അധികം വാക്കുകൾക്ക് ആവശ്യമില്ല.
ധ്യാനമേവ പരോ ധര്മോ ധ്യാനമേവ പരം തപഃ । ധ്യാനമേവ പരം ശൌചം തസ്മാദ്ധ്യാനപരോ ഭവേത് ॥ ൧,൨൩൦.
ധ്യാനമാണ് ഏറ്റവും ഉന്നതമായ ധർമ്മം, ഏറ്റവും ഉന്നതമായ തപസ്സ്, ഏറ്റവും ഉന്നതമായ ശുദ്ധി; അതുകൊണ്ട് ധ്യാനത്തിൽ മനസ്സു നിൽക്കണം.
നാസ്തി വിഷ്ണോഃ പരം ധ്ഥേയം തപോ നാനശനാത്പരമ് । തസ്മാത്പ്രധാനമത്രോക്തം വാസുദേവസ്യ ചിന്തനമ് ॥ ൧,൨൩൦.
വിഷ്ണുവിനെക്കാൾ ഉന്നതമായ ധ്യാനവിഷയം ഇല്ല, ഉപവാസത്തേക്കാൾ വലിയ തപസ്സ് ഇല്ല; അതുകൊണ്ട് വാസുദേവനെ ഓർക്കുന്നതാണ് പ്രധാനമായുള്ളത്.
യദ്ദുര്ലഭം പരം പ്രാപ്യം മനസോ യന്ന ഗോചരമ് । തദപ്യപ്രാര്ഥിതം ധ്യാതോ ദദാതി മധുസൂദനഃ ॥ ൧,൨൩൦.
മനസ്സിന് അപ്രാപ്യമായ അത്യന്തം ദുർലഭവും ഉന്നതവുമായതും പോലും, ധ്യാനിക്കുന്നവന് ചോദിക്കാതെ തന്നെ മധുസൂദനൻ നൽകുന്നു.
പ്രമാദാത്കുര്വതാം കര്മ പ്രച്യവേതാധ്വരേഷു യത് । സ്മരണാദേവ തദ്വിഷ്ണോഃ സംപൂര്ണം സ്യാദിതി ശ്രുതിഃ ॥ ൧,൨൩൦.
അശ്രദ്ധയാൽ യാഗങ്ങളിൽ അല്ലെങ്കിൽ കര്മങ്ങളിൽ തെറ്റുണ്ടായാൽ, വിഷ്ണുവിനെ ഓർക്കുന്നതിലൂടെ അതെല്ലാം പൂർണ്ണമാകുന്നു എന്നു ശ്രുതി പറയുന്നു.
ധ്യാനേന സദൃശോ നാസ്തി ശോധനം പാപകര്മണാമ് । ആഗാമിദേഹഹേതൂനാം ദാഹകോ യോഗപാവകഃ ॥ ൧,൨൩൦.
പാപകര്മങ്ങൾ ശുദ്ധീകരിക്കാൻ ധ്യാനത്തിന് തുല്യമായത് ഇല്ല; യോഗത്തിന്റെ അഗ്നി ഭാവി ജന്മങ്ങൾക്ക് കാരണമാകുന്ന പാപങ്ങൾ കത്തിച്ചുമാറ്റുന്നു.
വിനിഷ്പന്നസമാധിസ്തു മുക്തിമത്രൈവ ജന്മനി । പ്രാപ്നോതി യോഗീ യോഗാഗ്നിദഗ്ധകര്മാ ച യോഽചിരാത് ॥ ൧,൨൩൦.
സമാധി നേടിയ, യോഗാഗ്നിയിൽ കര്മങ്ങൾ കത്തിച്ച യോഗി ഈ ജന്മത്തിൽ തന്നെ മോക്ഷം നേടുന്നു, അതും വളരെ വേഗത്തിൽ.
യഥാഗ്നിരുദ്യതശിഖഃ കക്ഷം ദഹതി വാനിലഃ । തഥാ ചിത്തസ്ഥിതേ വിഷ്ണൌ യോഗിനാ സര്വകില്ബിഷമ് ॥ ൧,൨൩൦.
എങ്ങനെ ഉയർന്ന ജ്വാലയുള്ള അഗ്നി കാടു കത്തിച്ചുമാറ്റുന്നു, അങ്ങനെ മനസ്സിൽ വിഷ്ണുവിനെ സ്ഥാപിച്ച യോഗി എല്ലാ പാപങ്ങളും ദഹിപ്പിക്കുന്നു.
യഥാഗ്നിയോഗാത്കനകമമലം സംപ്രജായതേ । സംപ്ലുഷ്ടോ വാസുദേവേന മനുഷ്യാണാം സദാ മലഃ ॥ ൧,൨൩൦.
പൊന്നിനെ അഗ്നിയില് വെച്ച് ശുദ്ധമാക്കുന്നതുപോലെ, മനുഷ്യരുടെ മലിനതയും വാസുദേവന് ദഹിപ്പിക്കുമ്പോള് അകറ്റപ്പെടുന്നു.
ഗങ്ഗാസ്നാനസഹസ്രേഷു പുഷ്കരസ്നാനകോടിഷു । യത്പാപം നിലയയാതി സ്മൃതേ നശ്യതി തദ്ധരൌ ॥ ൧,൨൩൦.
ഗംഗയില് ആയിരം പ്രാവശ്യം കുളിച്ചാലും, പുഷ്കരത്തില് കോടിയോളം കുളിച്ചാലും പോകാത്ത പാപം, ഹരിയെ ഓര്ക്കുമ്പോള് നശിക്കുന്നു.
പ്രാണായാമസഹസ്നൈസ്തു യത്പാപം നശ്യതി ധ്രുവമ് । ക്ഷണമാത്രേണ തത്പാപം ഹരേര്ധ്യാനാത്പ്രണശ്യതി ॥ ൧,൨൩൦.
ആയിരം പ്രാണായാമം ചെയ്താല് തീരുന്ന പാപം, ഹരിയെ ഒരു നിമിഷം ധ്യാനിച്ചാല് തന്നെ അകന്നു പോകുന്നു.
കലിപ്രഭാവാദ്ദുഷ്ടോക്തിഃ പാഷണ്ഡാനാം തഥോക്തയഃ । ന ക്രാമേന്മാനസം തസ്യ യസ്യ ചേതസി കേശവഃ ॥ ൧,൨൩൦.
കലിയുഗത്തിന്റെ സ്വാധീനത്താല് പാഷണ്ടരുടെ ദുഷ്ടവാക്കുകളും ഉപദേശങ്ങളും, ഹൃദയത്തില് കേശവന് വസിക്കുന്നവന്റെ മനസ്സിനെ ബാധിക്കില്ല.
സാ തിഥിസ്തദഹോരാത്രം സ യോഗഃ സ ച ചന്ദ്രമാഃ । ലഗ്നം തദേവ വിഖ്യാതം യത്ര സംസ്മര്യതേ ഹരിഃ ॥ ൧,൨൩൦.
ഹരിയെ ഓര്ക്കുന്ന സമയമാണ് ആ തിരുനാള്, ആ രാത്രി, ആ യോഗം, ആ ചന്ദ്രന്, ആ ഭാഗ്യയോഗം—എല്ലാം അതാണ്.
സാ ഹാനിസ്തന്മഹച്ഛിദ്രം സാ ചാര്ഥജഡമൂകതാ । ചന്മുഹൂര്തം ക്ഷണോ വാപി വാസുദേവോ ന ചിന്ത്യതേ ॥ ൧,൨൩൦.
ഒരു നിമിഷം പോലും വാസുദേവനെ ഓര്ക്കാതിരിക്കുന്നതാണു നഷ്ടം, വലിയ ദോഷം, ധനത്തില് മന്ദതയും മൂകതയും.
കലൌ കൃത യുഗം തസ്യ കലിസ്തസ്യ കൃതേ യുഗേ । ഹൃദി നോ യസ്യ ഗോവിന്ദോ യസ്യ ചേതസി നാച്യുതഃ ॥ ൧,൨൩൦.
ആളുടെ ഹൃദയത്തില് ഗോവിന്ദനും മനസ്സില് അച്യുതനും ഇല്ലെങ്കില് അവനു കലിയുഗം സത്യയുഗമായി, സത്യയുഗം കലിയുഗമായി മാറും.
യസ്യാഗ്രതസ്തഥാ പൃഷ്ഠേ ഗച്ഛതസ്തിഷ്ഠതോഽപി വാ । ഗോവിന്ദേ നിയതം ചേതഃ കൃതകൃത്യഃ സദൈവ സഃ ॥ ൧,൨൩൦.
മുന്നിലും പിന്നിലും നടക്കുമ്പോഴും നില്ക്കുമ്പോഴും, ആരുടെ മനസ്സും എപ്പോഴും ഗോവിന്ദനിലാണോ, അവന് എല്ലാം നേടിയവനാണ്.
വാസുദേവേ മനോ യസ്യ ജപഹോമാര്ചനാദിഷു । തസ്യാന്തരായോ മൈത്രേയ വേവേന്ദ്രത്വാദികം ഫലമ് ॥ ൧,൨൩൦.
മൈത്രേയാ, ജപം, ഹോമം, അര്ച്ചന തുടങ്ങി എന്ത് കര്മ്മങ്ങളിലാണെങ്കിലും, വാസുദേവനിലേക്കു മനസ്സുള്ളവന് പ്രയാസങ്ങള് പോലും ഇന്ദ്രപദം പോലുള്ള ഫലമാകും.
അസംത്യജ്യ ച ഗാര്ഹസ്ഥയം സ തപ്ത്വാ ച മഹത്തപഃ । ഛിനത്തി പൌരുഷീം മായാം കേശവാര്പിതമാനസഃ ॥ ൧,൨൩൦.
ഗൃഹസ്ഥാശ്രമം ഉപേക്ഷിക്കാതെയും വലിയ തപസ്സു ചെയ്തിട്ടും, മനസ്സു കേശവനില് സമര്പ്പിച്ചാല് മനുഷ്യന്റെ മായയെ മുറിച്ചുകളയാം.
ക്ഷമാം കുര്വന്തി ക്രുദ്ധേഷു ദയാം മൂര്ഖേഷു മാനവാഃ । മുദഞ്ച ധര്മശീലേഷു ഗോവിന്ദേ ഹൃദയസ്ഥിതേ ॥ ൧,൨൩൦.
ഹൃദയത്തില് ഗോവിന്ദന് വസിച്ചാല് മനുഷ്യര് കോപമുള്ളവരെ ക്ഷമിക്കും, മൂഢന്മാരെ കരുണയോടെ കാണും, ധര്മ്മശീലികള്ക്കു സന്തോഷം പ്രകടിപ്പിക്കും.
ധ്യായേന്നാരായണം ദേവം സ്നാനദാനാദികര്മസു । പ്രായശ്ചിതേതേഷു സര്വേഷു ദുഷ്കൃതേഷു വിശേഷതഃ ॥ ൧,൨൩൦.
സ്നാനം, ദാനം തുടങ്ങിയ കര്മ്മങ്ങളിലും, പ്രത്യേകിച്ച് പ്രായശ്ചിത്തങ്ങളില്, നാരായണനെ ധ്യാനിക്കണം.
ലാഭസ്തേഷാം ജയസ്തേഷാം കുതസ്തേഷാം പരാഭവഃ । യേഷാമിന്ദീവരശ്യാമോ ഹൃദയസ്ഥോ ജനാര്ദനഃ ॥ ൧,൨൩൦.
ഹൃദയത്തില് ഇന്ദീവരനിറമുള്ള ജനാര്ദനന് വസിക്കുന്നവര്ക്ക് ലഭ്യവും ജയവും ഉറപ്പാണ്—പരാജയം എങ്ങനെയാകും?
കീടപക്ഷിഗണാനാഞ്ച ഹരൌ സംന്യസ്തചേതസാമ് । ഊര്ധ്വാ ഹ്യേവ ഗതിശ്ചാസ്തി കിം പുനര്ജ്ഞാനിനാം നൃണാമ് ॥ ൧,൨൩൦.
ഹരിയില് മനസ്സു നിക്ഷേപിച്ച കീടങ്ങള്ക്കും പക്ഷികള്ക്കും പോലും ഉയരാന് വഴി ഉണ്ട്; അറിവുള്ള മനുഷ്യര്ക്കു പിന്നെ എത്ര അധികം!
വാസുദേവതരുച്ഛായാ നാതിശീതാതിതാപദാ । നരകദ്വാരശമനീ സാ കിമര്ഥം ന സേവ്യതേ ॥ ൧,൨൩൦.
വാസുദേവവൃക്ഷത്തിന്റെ തണല് അതിയായി ചൂടോ തണുപ്പോ അല്ല; അത് നരകദ്വാരങ്ങളെ ശമിപ്പിക്കുന്നു—പിന്നെ അതെന്തിന് ആരും തേടുന്നില്ല?
ന ച ദുര്വാസസഃ ശാപോ രാജ്യഞ്ചാപി ശചീപതേഃ । ഹന്തും സമര്ഥം ഹി സഖേ ഹൃത്കൃതേ മധുസൂദനേ ॥ ൧,൨൩൦.
മധുസൂദനനില് ഹൃദയം സമര്പ്പിച്ചവനെ ദുർവാസസ്സിന്റെ ശാപവും ശചീപതിയുടെ രാജ്യവും പോലും തൊടാനാവില്ല, സഖാവേ.
വദതസ്തിഷ്ഠതോഽന്യദ്വാ സ്വേച്ഛയാ കര്മ കുര്വതഃ । നാപയാതി യദാ ചിന്താ സിദ്ധാം മന്യേത ധാരണാമ് ॥ ൧,൨൩൦.
പറയുമ്പോഴും നില്ക്കുമ്പോഴും സ്വേച്ഛയാല് മറ്റെന്തെങ്കിലും ചെയ്യുമ്പോഴും, ചിന്ത മനസ്സില് വരാത്തപോള് ആ ധാരണ പൂര്ണ്ണമായതായി കരുതണം.
ധ്യേയഃ സദാ സവിതൃമണ്ഡലമധ്യവര്തോ നാരായണഃ സരസിജാസനസന്നിവിഷ്ടഃ । കേയൂരവാന്മകരകുണ്ഡലവാന്കിരീടീ ഹാരീ ഹിരണ്മയവപുര്ധൃതശങ്ഖചക്രഃ ॥ ൧,൨൩൦.
സൂര്യന്റെ നടുവില് കമലാസനത്തില് ഇരിക്കുന്ന, കയ്യിലങ്കും മകരകുണ്ഡലവും കിരീടവും ഹാരവും ധരിച്ച, പൊന്നുപോലെയുള്ള രൂപത്തില് ശംഖും ചക്രവും പിടിച്ച നാരായണനെ എപ്പോഴും ധ്യാനിക്കണം.