നരകേ പച്യമാനസ്തു യമേന പരിഭാഷിതഃ । കിന്ത്വയാ നാര്ചിതോ ദേവഃ കേശവഃ ക്ലേശനാശനഃ ॥ ൧,൨൨൯.
നരകത്തിൽ യമൻ ശിക്ഷിച്ചു നിന്ദിക്കുമ്പോൾ, 'നീ ദു:ഖങ്ങൾ അകറ്റുന്ന കേശവനെ ആരാധിച്ചില്ലേ?' എന്ന ചോദ്യം കേൾക്കേണ്ടിവരും.
ഉദകേനാപ്യഭാവേന ദ്രവ്യാണാമര്ചിതഃ പ്രഭുഃ । യോ ദദാതി സ്വകം ലോകം സ ത്വയാ കിം ന ചാര്ചിതഃ ॥ ൧,൨൨൯.
പൂജയ്ക്കുള്ള മറ്റു വസ്തുക്കൾ ഇല്ലെങ്കിലും വെള്ളംകൊണ്ട് പോലും പ്രഭുവിനെ ആരാധിക്കാം; തന്റെ ലോകം തന്നവനെ നീ ആരാധിക്കാതിരുന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണ്?
ന തത്കരോതി സാ മാതാ ന പിതാ നാപി ബാന്ധവഃ । യത്കരോതി ഹൃഷീകേശഃ സന്തുഷ്ടഃ ശ്രദ്ധയാര്ചിതഃ ॥ ൧,൨൨൯.
മാതാവോ, പിതാവോ, ബന്ധുക്കളോ ചെയ്യാത്തത്, വിശ്വാസത്തോടെ ആരാധിക്കുമ്പോൾ ഹൃഷീകേശൻ സന്തോഷിച്ചാൽ ചെയ്യുന്നു.
വര്ണാശ്രമാചാരവതാ പുരുഷേണ പരഃ പുമാന് । വിഷ്ണുരാരാധ്യതേ പന്ഥാ നാന്യസ്തത്തോഷകാരകഃ ॥ ൧,൨൨൯.
വർണ്ണാശ്രമധർമ്മം പാലിക്കുന്നവൻ പരമപുരുഷനായ വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിക്കുമ്പോൾ മാത്രമാണ് സംതൃപ്തി ലഭിക്കുന്നത്; അതിന് മറ്റൊരു വഴി ഇല്ല.
ന ദാനൈര്വിവിധൈര്ദത്തൈര്ന പുഷ്പൈര്നാനുലേപനൈഃ । തോഷമേതി മഹാത്മാസൌ യഥാ ഭക്ത്യാ ജനാര്ദനഃ ॥ ൧,൨൨൯.
വിഭിന്നമായ ദാനങ്ങൾ, പൂക്കൾ, അത്തരം ചാരങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ടല്ല, ഭക്തിയാൽ മാത്രമാണ് മഹാത്മാവായ ജനാർദ്ദനൻ തൃപ്തനാകുന്നത്.
സമ്പദൈശ്വര്യമാഹാത്മ്യൈഃ സന്തത്യാ ന ച കര്മണാ । വിമുക്തൈശ്ചൈകതാ ലഭ്യാ മൂലമാരാധനം ഹരേഃ ॥ ൧,൨൨൯.
സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, മഹത്വം, സന്തതി, കര്മങ്ങൾ, മോക്ഷം — ഇതൊന്നും ഹരിയെ ആരാധിക്കുന്നതിൽ നിന്നുള്ള ഏകത്വം നേടാൻ കഴിയില്ല.
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൨൩൦ സൂത ഉവാച । ആലോക്യ സര്വശാസ്ത്രാണി വിചാര്യ ച പുനഃ പുനഃ । ഇദമേകം സുനിഷ്പന്നം ധ്യേയോ നാരായണഃ സദാ ॥ ൧,൨൩൦.
സൂതൻ പറഞ്ഞു: എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളും വീണ്ടും വീണ്ടും പരിശോധിച്ചപ്പോൾ ഒരൊറ്റ സത്യമാണ് ഉറപ്പായത് — നാരായണനെ എപ്പോഴും ധ്യാനിക്കണം.
കിം തസ്യ ദാനൈഃ കിന്തീര്ഥൈഃ കിം തപോഭിഃ കിമധ്വരൈഃ । യോ നിത്യം ധ്യായതേ ദേവം നാരായണമനന്യധീഃ ॥ ൧,൨൩൦.
ആൾ എപ്പോഴും അനന്യമായ മനസ്സോടെ നാരായണനെ ധ്യാനിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അവന് ദാനം, തീർത്ഥം, തപസ്സ്, യാഗം എന്നിവയ്ക്ക് എന്ത് ആവശ്യം?
ഷഷ്ടിസ്തീര്ഥസഹസ്രാണി ഷഷ്ടിസ്തീര്ഥശതാനി ച । നാരായണപ്രണാമസ്യ കലാം നാര്ഹന്തി ഷോഡശീമ് ॥ ൧,൨൩൦.
അറുപതിനായിരം തീർത്ഥങ്ങളും അറുപത് ശതം കൂടി ചേർത്താലും, നാരായണനെ ഒരു പ്രണാമം ചെയ്യുന്നതിന്റെ പതിനാറിൽ ഒരു ഭാഗം പോലും തുല്യമായില്ല.
പ്രയശ്ചിത്താന്യശേഷാണി തപഃ കര്മാണി യാനി വൈ । വിദ്ധി തേഷാമശേഷാണാം കൃഷ്ണാനുസ്മരണം പരമ് ॥ ൧,൨൩൦.
എല്ലാ പ്രായശ്ചിത്തങ്ങളും, തപസ്സുകളും, കര്മങ്ങളും തമ്മിൽ, കൃഷ്ണനെ ഓർക്കുന്നതാണ് ഏറ്റവും ഉന്നതം എന്ന് അറിയണം.
കൃതപാപേഽനുരക്തിശ്ച യസ്യ പുംസഃ പ്രജായതേ । പ്രായശ്ചിത്തന്തു തസ്യൈകം ഹരേഃ സംസ്മരണം പരമ് ॥ ൧,൨൩൦.
പാപത്തിൽ ആസ്വാദനമുണ്ടാവുന്നവന്റെ ഏക പ്രായശ്ചിത്തം ഹരിയെ ഓർക്കുന്നതാണ്.
മുഹൂര്തമപി യോ ധ്യായേന്നാരായണമതന്ദ്രിതഃ । സോഽപി സ്വര്ഗതിമാപ്നോതി കിം പുനസ്തത്പരായണഃ ॥ ൧,൨൩൦.
ഒരു നിമിഷം പോലും ശ്രദ്ധയോടെ നാരായണനെ ധ്യാനിക്കുന്നവൻ സ്വർഗ്ഗം നേടുന്നു; പിന്നെ അവനിൽ മുഴുവനായി ലയിക്കുന്നവൻ എത്ര കൂടുതൽ?
ജാഗ്രത്സ്വപ്നസുഷുപ്തേഷു യോഗസ്ഥസ്യ ച യോഗിനഃ । യാ കാചിന്മനസോ വൃത്തിഃ സാ ഭവത്യച്യുതാശ്രയാത് ॥ ൧,൨൩൦.
യോഗത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന യോഗിക്ക് ജാഗ്രത, സ്വപ്നം, സൂഷുപ്തി — ഏത് അവസ്ഥയിലായാലും മനസ്സിന്റെ എല്ലാ ചലനങ്ങളും അച്യുതനിൽ ലയിക്കുന്നു.
ഉത്തിഷ്ഠന്നിപതന്വിഷ്ണും പ്രലപന്വിവിശംസ്തഥാ । ഭുഞ്ജഞ്ജാഗ്രച്ച ഗോവിന്ദം മാധവം യശ്ച സംസ്മരേത് ॥ ൧,൨൩൦.
എഴുന്നേൽക്കുമ്പോഴും കിടക്കുമ്പോഴും സംസാരിക്കുമ്പോഴും അകത്തു കടക്കുമ്പോഴും ഭക്ഷിക്കുമ്പോഴും ഉണരുമ്പോഴും, ഗോവിന്ദനെയോ മാധവനെയോ ഓർക്കുന്നവൻ —
സ്വേസ്വേ കര്മണ്യഭിരതഃ കുര്യാച്ചിത്തം ജനാര്ദനേ । ഏഷാ ശാസ്ത്രാനുസാരോക്തിഃ കിമന്യൈര്ബഹുഭാഷിതൈഃ ॥ ൧,൨൩൦.
തന്നേതായ കര്മങ്ങളിൽ ആസ്വാദനമുള്ളവൻ ജനാർദ്ദനനിൽ മനസ്സു ചേർക്കണം; ഇതാണ് ശാസ്ത്രങ്ങൾ പറയുന്നത് — അധികം വാക്കുകൾക്ക് ആവശ്യമില്ല.
ധ്യാനമേവ പരോ ധര്മോ ധ്യാനമേവ പരം തപഃ । ധ്യാനമേവ പരം ശൌചം തസ്മാദ്ധ്യാനപരോ ഭവേത് ॥ ൧,൨൩൦.
ധ്യാനമാണ് ഏറ്റവും ഉന്നതമായ ധർമ്മം, ഏറ്റവും ഉന്നതമായ തപസ്സ്, ഏറ്റവും ഉന്നതമായ ശുദ്ധി; അതുകൊണ്ട് ധ്യാനത്തിൽ മനസ്സു നിൽക്കണം.
നാസ്തി വിഷ്ണോഃ പരം ധ്ഥേയം തപോ നാനശനാത്പരമ് । തസ്മാത്പ്രധാനമത്രോക്തം വാസുദേവസ്യ ചിന്തനമ് ॥ ൧,൨൩൦.
വിഷ്ണുവിനെക്കാൾ ഉന്നതമായ ധ്യാനവിഷയം ഇല്ല, ഉപവാസത്തേക്കാൾ വലിയ തപസ്സ് ഇല്ല; അതുകൊണ്ട് വാസുദേവനെ ഓർക്കുന്നതാണ് പ്രധാനമായുള്ളത്.
യദ്ദുര്ലഭം പരം പ്രാപ്യം മനസോ യന്ന ഗോചരമ് । തദപ്യപ്രാര്ഥിതം ധ്യാതോ ദദാതി മധുസൂദനഃ ॥ ൧,൨൩൦.
മനസ്സിന് അപ്രാപ്യമായ അത്യന്തം ദുർലഭവും ഉന്നതവുമായതും പോലും, ധ്യാനിക്കുന്നവന് ചോദിക്കാതെ തന്നെ മധുസൂദനൻ നൽകുന്നു.
പ്രമാദാത്കുര്വതാം കര്മ പ്രച്യവേതാധ്വരേഷു യത് । സ്മരണാദേവ തദ്വിഷ്ണോഃ സംപൂര്ണം സ്യാദിതി ശ്രുതിഃ ॥ ൧,൨൩൦.
അശ്രദ്ധയാൽ യാഗങ്ങളിൽ അല്ലെങ്കിൽ കര്മങ്ങളിൽ തെറ്റുണ്ടായാൽ, വിഷ്ണുവിനെ ഓർക്കുന്നതിലൂടെ അതെല്ലാം പൂർണ്ണമാകുന്നു എന്നു ശ്രുതി പറയുന്നു.
ധ്യാനേന സദൃശോ നാസ്തി ശോധനം പാപകര്മണാമ് । ആഗാമിദേഹഹേതൂനാം ദാഹകോ യോഗപാവകഃ ॥ ൧,൨൩൦.
പാപകര്മങ്ങൾ ശുദ്ധീകരിക്കാൻ ധ്യാനത്തിന് തുല്യമായത് ഇല്ല; യോഗത്തിന്റെ അഗ്നി ഭാവി ജന്മങ്ങൾക്ക് കാരണമാകുന്ന പാപങ്ങൾ കത്തിച്ചുമാറ്റുന്നു.
വിനിഷ്പന്നസമാധിസ്തു മുക്തിമത്രൈവ ജന്മനി । പ്രാപ്നോതി യോഗീ യോഗാഗ്നിദഗ്ധകര്മാ ച യോഽചിരാത് ॥ ൧,൨൩൦.
സമാധി നേടിയ, യോഗാഗ്നിയിൽ കര്മങ്ങൾ കത്തിച്ച യോഗി ഈ ജന്മത്തിൽ തന്നെ മോക്ഷം നേടുന്നു, അതും വളരെ വേഗത്തിൽ.
യഥാഗ്നിരുദ്യതശിഖഃ കക്ഷം ദഹതി വാനിലഃ । തഥാ ചിത്തസ്ഥിതേ വിഷ്ണൌ യോഗിനാ സര്വകില്ബിഷമ് ॥ ൧,൨൩൦.
എങ്ങനെ ഉയർന്ന ജ്വാലയുള്ള അഗ്നി കാടു കത്തിച്ചുമാറ്റുന്നു, അങ്ങനെ മനസ്സിൽ വിഷ്ണുവിനെ സ്ഥാപിച്ച യോഗി എല്ലാ പാപങ്ങളും ദഹിപ്പിക്കുന്നു.
യഥാഗ്നിയോഗാത്കനകമമലം സംപ്രജായതേ । സംപ്ലുഷ്ടോ വാസുദേവേന മനുഷ്യാണാം സദാ മലഃ ॥ ൧,൨൩൦.
പൊന്നിനെ അഗ്നിയില് വെച്ച് ശുദ്ധമാക്കുന്നതുപോലെ, മനുഷ്യരുടെ മലിനതയും വാസുദേവന് ദഹിപ്പിക്കുമ്പോള് അകറ്റപ്പെടുന്നു.
ഗങ്ഗാസ്നാനസഹസ്രേഷു പുഷ്കരസ്നാനകോടിഷു । യത്പാപം നിലയയാതി സ്മൃതേ നശ്യതി തദ്ധരൌ ॥ ൧,൨൩൦.
ഗംഗയില് ആയിരം പ്രാവശ്യം കുളിച്ചാലും, പുഷ്കരത്തില് കോടിയോളം കുളിച്ചാലും പോകാത്ത പാപം, ഹരിയെ ഓര്ക്കുമ്പോള് നശിക്കുന്നു.
പ്രാണായാമസഹസ്നൈസ്തു യത്പാപം നശ്യതി ധ്രുവമ് । ക്ഷണമാത്രേണ തത്പാപം ഹരേര്ധ്യാനാത്പ്രണശ്യതി ॥ ൧,൨൩൦.
ആയിരം പ്രാണായാമം ചെയ്താല് തീരുന്ന പാപം, ഹരിയെ ഒരു നിമിഷം ധ്യാനിച്ചാല് തന്നെ അകന്നു പോകുന്നു.
കലിപ്രഭാവാദ്ദുഷ്ടോക്തിഃ പാഷണ്ഡാനാം തഥോക്തയഃ । ന ക്രാമേന്മാനസം തസ്യ യസ്യ ചേതസി കേശവഃ ॥ ൧,൨൩൦.
കലിയുഗത്തിന്റെ സ്വാധീനത്താല് പാഷണ്ടരുടെ ദുഷ്ടവാക്കുകളും ഉപദേശങ്ങളും, ഹൃദയത്തില് കേശവന് വസിക്കുന്നവന്റെ മനസ്സിനെ ബാധിക്കില്ല.
സാ തിഥിസ്തദഹോരാത്രം സ യോഗഃ സ ച ചന്ദ്രമാഃ । ലഗ്നം തദേവ വിഖ്യാതം യത്ര സംസ്മര്യതേ ഹരിഃ ॥ ൧,൨൩൦.
ഹരിയെ ഓര്ക്കുന്ന സമയമാണ് ആ തിരുനാള്, ആ രാത്രി, ആ യോഗം, ആ ചന്ദ്രന്, ആ ഭാഗ്യയോഗം—എല്ലാം അതാണ്.
സാ ഹാനിസ്തന്മഹച്ഛിദ്രം സാ ചാര്ഥജഡമൂകതാ । ചന്മുഹൂര്തം ക്ഷണോ വാപി വാസുദേവോ ന ചിന്ത്യതേ ॥ ൧,൨൩൦.
ഒരു നിമിഷം പോലും വാസുദേവനെ ഓര്ക്കാതിരിക്കുന്നതാണു നഷ്ടം, വലിയ ദോഷം, ധനത്തില് മന്ദതയും മൂകതയും.
കലൌ കൃത യുഗം തസ്യ കലിസ്തസ്യ കൃതേ യുഗേ । ഹൃദി നോ യസ്യ ഗോവിന്ദോ യസ്യ ചേതസി നാച്യുതഃ ॥ ൧,൨൩൦.
ആളുടെ ഹൃദയത്തില് ഗോവിന്ദനും മനസ്സില് അച്യുതനും ഇല്ലെങ്കില് അവനു കലിയുഗം സത്യയുഗമായി, സത്യയുഗം കലിയുഗമായി മാറും.
യസ്യാഗ്രതസ്തഥാ പൃഷ്ഠേ ഗച്ഛതസ്തിഷ്ഠതോഽപി വാ । ഗോവിന്ദേ നിയതം ചേതഃ കൃതകൃത്യഃ സദൈവ സഃ ॥ ൧,൨൩൦.
മുന്നിലും പിന്നിലും നടക്കുമ്പോഴും നില്ക്കുമ്പോഴും, ആരുടെ മനസ്സും എപ്പോഴും ഗോവിന്ദനിലാണോ, അവന് എല്ലാം നേടിയവനാണ്.