മഹതഃ ശ്രേയസോ മൂലം പ്രസവഃ പുണ്യസന്തതേഃ । ജീവിതസ്യ ഫലം സ്വാദു നിയതം സ്മരണം ഹരേഃ ॥ ൧,൨൨൭.
പരമോന്നതമായ ക്ഷേമത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം, പുണ്യവംശത്തിന്റെ ഉത്ഭവം—ഇവയൊക്കെയും ഹരിയെ ഓർക്കുന്നതാണ് ജീവിതത്തിന്റെ മധുരഫലം.
തസ്മാത്സേവാ ബുധൈഃ പ്രോക്താ ഭക്തിസാധനഭൂയസീ । തേ ഭക്താ ലോകനാഥസ്യ നാമകര്മാദികീര്തനേ ॥ ൧,൨൨൭.
അതിനാൽ, സേവനമാണ് ഭക്തിക്ക് പ്രധാന മാർഗ്ഗമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; ലോകനാഥന്റെ ഭക്തന്മാർ അവന്റെ നാമവും കർമ്മവും മറ്റും സ്തുതിക്കുന്നു.
മുഞ്ചന്ത്യശ്രൂണി സംഹര്ഷാദ്യേ പ്രഹൃഷ്ടനൂരുഹാഃ । ജഗദ്ധാതുര്മഹേശസ്യ ദിവ്യാജ്ഞാചരണാ വയമ് ॥ ൧,൨൨൭.
ആനന്ദത്തിൽ കണ്ണുനീർ വീഴുന്നവരും രോമാഞ്ചം അനുഭവിക്കുന്നവരും പറയുന്നു: 'ലോകത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവായ മഹേശ്വരന്റെ ദിവ്യആജ്ഞ പാലിക്കുന്നവരാണ് ഞങ്ങൾ.'
ഇഹ നിത്യക്രിയാഃ കുര്യുഃ സ്നിഗ്ധാ യേ വൈഷ്ണവാസ്തു തേ । ബ്രഹ്മാക്ഷരം ന ശൃണ്വന്വൈ തയാ ഭഗവതേരിതമ് ॥ ൧,൨൨൭.
ഇവിടെ സ്നേഹമുള്ള വൈഷ്ണവർ അവരുടെ നിത്യകർമ്മങ്ങൾ നിർവ്വഹിക്കുന്നു; എന്നാൽ ബ്രഹ്മണക്ഷരമായ ഭഗവാന്റെ ആജ്ഞ കേൾക്കാതെ ഇരിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അതൊക്കെ വിഫലമാണ്.
പ്രണാമപൂര്വകം ഭക്ത്യാ യോ വദേദ്വൈഷ്ണവോ ഹി സഃ । തദ്ഭക്തജനവാത്സല്യം പൂജനം ചാനുമോദനമ് ॥ ൧,൨൨൭.
ആദരപൂർവ്വം ഭക്തിയോടെ വന്ദനം ചെയ്ത് സംസാരിക്കുന്നവൻ യഥാർത്ഥ വൈഷ്ണവനാണ്; അവൻ ഭഗവാന്റെ ഭക്തന്മാരോടുള്ള സ്നേഹം ആദരവും അംഗീകാരവും കാണിച്ചുകൊണ്ട് പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു.
തത്കഥാശ്രവണേ പ്രീതിരശ്രുനേത്രാങ്ഗവിക്രിയാഃ । യേന സര്വാത്മനാ വിഷ്ണൌ ഭക്ത്യാ ഭാവോ നിവേശിതഃ ॥ ൧,൨൨൭.
ഭഗവാന്റെ കഥകൾ കേൾക്കുന്നതിൽ ആനന്ദം, കണ്ണിൽ കണ്ണുനീർ, ശരീരത്തിൽ മാറ്റങ്ങൾ—ഇവയിലൂടെ മനസ്സിലാക്കാം, വിഷ്ണുവിൽ സമ്പൂർണ്ണമായ ഭക്തി സ്ഥിരമായിരിക്കുന്നു.
വിപ്രേഭ്യശ്ച കൃതാത്മത്വാന്മഹാഭാഗവതോ ഹി സഃ । വിശ്വോപകരണം നിത്യം തദര്ഥം സങ്ഗവര്ജനമ് । സ്വയമഭ്യര്ചനഞ്ചൈവ യോ വിഷ്ണുഞ്ചോപജീവതി ॥ ൧,൨൨൭.
ആത്മനിയന്ത്രണത്താൽ, അവൻ ദ്വിജന്മാരിൽ മഹാഭാഗവതനാണ്; ലോകത്തിന് ഉപകാരമാകുന്ന പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുകയും, ദുഷ്സംഗം ഒഴിവാക്കുകയും, സ്വയം വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഭക്തിരഷ്ടവിധാ ഹ്യേഷാ യസ്മിന്മ്ലേച്ഛോഽപി വര്തതേ । സ വിപ്രേന്ദ്രോ മുനിഃ ശ്രീമാന്സ യാതി പരമാം ഗതിമ് ॥ ൧,൨൨൭.
ഈ ഭക്തിക്ക് എട്ട് രൂപങ്ങളുണ്ട്; അതിൽ ഏതെങ്കിലും ഒരു മ്ളേഛനും ഉണ്ടെങ്കിൽ, അവൻ ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനാണ്, മുനിയാണു, ഭാഗ്യവാനാണ്—അവൻ പരമാവസ്ഥയിൽ എത്തുന്നു.
തസ്മൈ ദേയം തതോ ഗ്രാഹ്യം സ ച പൂജ്യോ യഥാ ഹരിഃ । സ്മൃതഃ സംഭാഷിതോ വാപി പൂജിതോ വാ ദ്വിജോത്തമഃ । പുനാതി ഭഗവദ്ഭക്തശ്ചണ്ഡാലോഽപി യദൃച്ഛയാ ॥ ൧,൨൨൭.
അവനു ദാനം നൽകണം, അവനിൽ നിന്ന് സ്വീകരിക്കാനും കഴിയും; അവനെ ഹരിയെപ്പോലെ ആദരിക്കണം. ഓർത്താലോ, സംസാരിച്ചാലോ, പൂജിച്ചാലോ—even ഒരു ചണ്ഡാലനും ഭഗവദ്ഭക്തനാണെങ്കിൽ, അവൻ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു.
ദയാം കുരു പ്രപന്നായ തവാസ്മീതി ച യോ വദേത് । അഭയം സര്വഭൂതേഭ്യോ ദദ്യാദേതദ്വ്രതം ഹരേഃ ॥ ൧,൨൨൭.
ആശ്രയം തേടി 'ഞാൻ നിന്റെതാണ്' എന്ന് പറയുന്നവനോട് ദയ കാണിക്കുക; എല്ലാ ജീവികൾക്കും ഭയം അകറ്റുക—ഇതാണ് ഹരിയുടെ വ്രതം.
മന്ത്രജാപിസഹസ്രേഭ്യഃ സര്വവേദാന്തപാരഗഃ । സര്വവേദാന്തവിത്കോട്യാം വിഷ്ണുഭക്തോ വിശിഷ്യതേ ॥ ൧,൨൨൭.
അയിരം മന്ത്രജപകരിലും, എല്ലാ വേദാന്തങ്ങളും പഠിച്ചവരിലും, കോടിക്കണക്കിന് വേദാന്തജ്ഞന്മാരിലും, വിഷ്ണുവിന് ഭക്തിയുള്ളവനാണ് ഏറ്റവും ഉന്നതൻ.
ഏകാന്തിനഃ സ്വവപുഷാ ഗച്ഛന്തി പരമം പദമ് । ഏകാന്തേന സമോ വിഷ്ണുസ്തസ്മാദേഷാം പരായണഃ ॥ ൧,൨൨൭.
ഏകാഗ്രരായി ഭക്തിയോടെ ഉള്ളവർ സ്വയം പരമപദം എത്തുന്നു; അവർക്കു വിഷ്ണുവാണ് ഏക ലക്ഷ്യവും പരമശ്രേയസ്സും.
യസ്മാദേകാന്തിനഃ പ്രോക്താസ്തദ്ഭാഗവതചേതസഃ । പ്രിയാണാമപി സര്വേഷാം ദേവദേവസ്യ സുപ്രിയഃ ॥ ൧,൨൨൭.
അവർക്ക് ഏകാഗ്രതയുണ്ട്, മനസ്സ് മുഴുവൻ ഭഗവാനിലാണു; എല്ലാവരിലും ദേവദേവന് ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടവരാണ് ഇവർ.
ആപത്സ്വപി സദാ ഭസ്യ ഭക്തിരവ്യഭിചാരിണാ । യാ പ്രീതിരധികാ വിഷ്ണോര്വിഷയേഷ്വനപായിനീ ॥ ൧,൨൨൭.
പ്രതിസന്ധികളിലും അചഞ്ചലമായ ഭക്തി എപ്പോഴും പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു; വിഷ്ണുവിനുള്ള സ്നേഹം മറ്റെന്തിനേക്കാളും വലിയതും, ഒരിക്കലും ക്ഷയിക്കാത്തതുമാണ്.
വിഷ്ണും സംസ്മരതഃ സാ മേ ഹൃദയാന്നോപസര്പതി । ദൃഢഭക്തോഽപി വേദാദിസര്വശാസ്ത്രാര്ഥപാരഗഃ ॥ ൧,൨൨൭.
ഞാൻ വിഷ്ണുവിനെ ഓർക്കുമ്പോൾ ആ ഭക്തി എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് പോവില്ല; വേദങ്ങളും ശാസ്ത്രങ്ങളും മുഴുവൻ മനസ്സിലാക്കിയ ദൃഢഭക്തനും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
യോ ന സര്വേശ്വരേ ഭക്തസ്തം വിദ്യാത്പുരുഷാധമമ് । നാധീതവേദശാസ്ത്രോഽപി ന കൃതോഽധ്വരസമ്ഭവഃ । യോ ഭക്തിം വഹതേ വിഷ്ണൌ തേന സര്വം കൃതം ഭവേത് ॥ ൧,൨൨൭.
സർവ്വേശ്വരനിൽ ഭക്തിയില്ലാത്തവനെ ഏറ്റവും താഴ്ന്നവനായി അറിയണം; വേദങ്ങൾ പഠിച്ചില്ലെങ്കിലും, യാഗങ്ങൾ ചെയ്തില്ലെങ്കിലും, വിഷ്ണുവിൽ ഭക്തിയുള്ളവൻ എല്ലാം നേടിയവനാണ്.
യജ്വാനഃ ക്രതുമുഖ്യാനാം വേദാനാം പാരഗാ അപി । ന താം യാന്തി ഗതിം ഭക്താ യാം യാന്തി മുനിസത്തമാഃ ॥ ൧,൨൨൭.
വേദങ്ങൾ പഠിച്ചവരും, പ്രധാന യാഗങ്ങൾ നടത്തിയവരും, ഭക്തർ നേടുന്ന സ്ഥിതിയിലെത്താൻ കഴിയില്ല; അതാണ് മഹർഷിമാർക്ക് ലഭിക്കുന്നത്.
യഃ കശ്ചിദ്വൈഷ്ണവോ ലോകേ മിഥ്യാചാരോഽപ്യനാശ്രമീ । പുനാതി സകലാംല്ലോകാന്സഹസ്രാംശുരിവോദിതഃ ॥ ൧,൨൨൭.
ലോകത്തിൽ ആരെങ്കിലും വൈഷ്ണവനാണെങ്കിൽ, അവന്റെ ആചാരങ്ങൾ തെറ്റായാലും, ആശ്രമങ്ങളിൽപ്പെട്ടവനല്ലെങ്കിലും, ഉദയിക്കുന്ന സൂര്യനെപ്പോലെ അവൻ ലോകങ്ങളെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു.
യേ നൃശംസാ ദുരാത്മാനഃ പാപാചരരതാസ്തഥാ । തേഽപി യാന്തി പരം സ്ഥാനം നാരായണപരായണാഃ ॥ ൧,൨൨൭.
ക്രൂരരും ദുഷ്ടരും പാപത്തിൽ ആസ്വദിക്കുന്നവരും നാരായണഭക്തരായാൽ, അവർ പോലും പരമസ്ഥാനം നേടുന്നു.
ദൃഢാ ജനാര്ദനേ ഭക്തിര്യദൈവാവ്യഭിചാരിണീ । തദാ കിയത്സ്വര്ഗസുഖം സൈവ നിര്വാണഹേതുകാ ॥ ൧,൨൨൭.
ജനാർദ്ദനനിൽ ദൃഢവും അചഞ്ചലവുമായ ഭക്തി ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, സ്വർഗ്ഗത്തിലെ സുഖം അത്തരം ഭക്തിയിലാണ്, അതാണ് മോക്ഷത്തിന് കാരണമായത്.
ഭ്രാമ്യതാം തത്ര സംസാരേ നരാണാം കുര്മദുര്ഗമേ । ഹസ്താവലമ്ബനേ ഹ്യേകം യേന തുഷ്യേജ്ജനാര്ദനഃ । ന ശൃണോതി ഗുണാന്ദിവ്യാന്ദേവദേവസ്യ ചക്രിണഃ । സ മരോ ബധിരോ ജ്ഞേയഃ സര്വധര്മബഹിഷ്കൃതഃ ॥ ൧,൨൨൭.
ഈ ലോകത്തിൽ, കടന്നുപോകാൻ അത്യന്തം കഠിനമായ കുര്മമാർഗത്തിൽ അലഞ്ഞു തിരിയുന്നവർക്കു, ജനാർദ്ദനനെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നതല്ലാതെ മറ്റൊന്നും ആശ്രയമില്ല; ദേവദേവനായ ചക്രധാരിയുടെ ദിവ്യഗുണങ്ങൾ കേൾക്കാത്തവൻ മരിച്ചവനും, ബധിരനും, എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കിയവനും ആകുന്നു.
നാമ്നി സംകീര്തിതേ വിഷ്ണോര്യസ്യ പുംസോ ന ജായതേ । ശരീരം പുലകോദ്ഭാസി തദ്ഭവേത്കുണപോപമമ് ॥ ൧,൨൨൭.
വിഷ്ണുവിന്റെ നാമം പാടുമ്പോൾ ആരുടെയെങ്കിലും ശരീരത്തിൽ ആനന്ദകമ്പം തോന്നുന്നില്ലെങ്കിൽ, അവന്റെ ശരീരം ശവത്തോടു സമമാണ്.
യസ്മിന്ഭക്തിര്ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ മുക്തിരപ്യചിരാദ്ഭവേത് । നിവിഷ്ടമനസാം പുംസാം സര്വഥാ വൃജിനക്ഷയഃ ॥ ൧,൨൨൭.
ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ആരിൽ ഭക്തിയുണ്ടോ, അവനു മോക്ഷം ഉടൻ ലഭിക്കും; മനസ്സ് പൂർണ്ണമായി സമർപ്പിച്ചവർക്കു പാപം എല്ലാം നശിക്കുന്നു.
സ്വപുരുഷമഭിവീക്ഷ്യ പാശഹസ്തം വദതി യമഃ കില തസ്യ കര്ണമൂലേ । പരിഹര മധുസൂദനപ്രാപന്നന്പ്രഭുരഹമന്യനൃണാം ന വൈഷ്ണവാനാമ് ॥ ൧,൨൨൭.
തന്റെ ദൂതൻ പാശം പിടിച്ച് നിൽക്കുന്നത് യമൻ കാണുമ്പോൾ, ആ മനുഷ്യന്റെ ചെവിയിൽ യമൻ പറയും: 'മധുസൂദനനെ ആശ്രയിച്ചവരെ ഒഴിവാക്കൂ; ഞാൻ മറ്റു മനുഷ്യർക്കാണ് അധിപൻ, വൈഷ്ണവന്മാർക്ക് അല്ല.'
അപി ചേത്സുദുരാചാരോ ഭജതേ മാമനന്യഭാക് । സാധുരേവ സ മന്തവ്യഃ സമ്യഗവ്യവസിതോ ഹി സഃ ॥ ൧,൨൨൭.
വളരെ ദുഷ്ടനായവൻ പോലും എനിക്ക് ഏകഭക്തിയോടെ ആരാധന ചെയ്താൽ, അവനെ നല്ലവനായി തന്നെ കണക്കാക്കണം; കാരണം അവൻ ശരിയായ തീരുമാനത്തിലാണ്.
ക്ഷിപ്രം ഭവതി ധര്മാത്മാ ശശ്വച്ഛാന്തിം സ ഗച്ഛതി । വിപ്രേന്ദ്ര പ്രതിജാനീഹി വിഷ്ണുഭക്തോ ന നശ്യതി ॥ ൧,൨൨൭.
അവൻ വേഗത്തിൽ ധാർമ്മികനായി മാറി, ശാശ്വതമായ ശാന്തി നേടുന്നു; ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, വിഷ്ണുഭക്തൻ ഒരിക്കലും നശിക്കില്ലെന്ന് ഉറപ്പായി അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
ധര്മാര്ഥകാമഃ കിം തസ്യ മുക്തിസ്തസ്യ കരേ സ്ഥിതാ । സമസ്തജഗതാം മൂലം യസ്യ ഭക്തിഃ സ്ഥിരാ ഹരൌ ॥ ൧,൨൨൭.
അവനു ധർമ്മം, സമ്പത്ത്, കാമം എന്നിവയ്ക്ക് എന്ത് ആവശ്യം? ഹരിയിൽ ദൃഢമായ ഭക്തിയുള്ളവനു മോക്ഷം കൈവശത്താണ്; അവനാണ് സമസ്തലോകങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനമായത്.
ദൈവീ ഹ്യേഷാ ഗുണമയീ ഹരേര്മായാ ദുരത്യയാ । തമേവ യേ പ്രപദ്യന്തേ മായാമേതാം തരന്തി തേ ॥ ൧,൨൨൭.
ഹരിയുടെ ഈ ദൈവികമായ ഗുണങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ മായയെ കടക്കാൻ വളരെ പ്രയാസമാണ്; എന്നാൽ അവനിൽ മാത്രം അഭയം പ്രാപിക്കുന്നവർ ഈ മായയെ അതിജയിക്കുന്നു.
കിം യജ്ഞാരാധനേ പുംസാ ശിഷ്യതേ ഹരിമേധസാമ് । ഭക്ത്യൈവാരാധ്യതേ വിഷ്ണുര്നാന്യത്തത്രോപകാരകമ് ॥ ൧,൨൨൭.
ഹരിയെ ഉദ്ദേശിച്ചുള്ള യജ്ഞങ്ങളിലൂടെ മനുഷ്യന് എന്താണ് ലഭിക്കാനാവുക? ഭക്തിയിലൂടെയാണ് വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിക്കാനാകുന്നത്; അതിന് മറ്റൊന്നും സഹായകരമല്ല.
ന ദാനൈര്വിവിധൈര്ദത്തൈഃ പുഷ്പൈര്നൈവാനുലേപനൈഃ । തോഷമേതി മഹാത്മാസൌ യഥാ ഭക്ത്യാ ജനാര്ദനഃ ॥ ൧,൨൨൭.
വിവിധ തരത്തിലുള്ള ദാനങ്ങൾകൊണ്ടും പൂക്കളാലോ ചന്ദനാദികളാൽ അലങ്കരിച്ചാലോ മഹാത്മാവായ ജനാർദ്ദനൻ അത്ര സന്തോഷിക്കുന്നില്ല; ഭക്തിയിലൂടെയാണ് അവൻ ഏറ്റവും സന്തുഷ്ടനാകുന്നത്.