അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിസ്തുരീയം പരമം പദമ് । ദേഹേന്ദ്രിയമനോബുദ്ധിപ്രാണാഹങ്കാരവര്ജിതമ് ॥ ൧,൨൨൬.
ഞാന് ബ്രഹ്മം, പരമജ്യോതി, നാലാമത്തെയും പരമാവസ്ഥയും, ശരീരവും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും മനസ്സും ബുദ്ധിയും പ്രാണനും അഹങ്കാരവും ഇല്ലാത്തത്.
നിത്യശുദ്ധബുദ്ധംമുക്തമഹാമാനന്ദമദ്വയമ് । അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിര്ജ്ഞാനരൂപോ വിമുക്തയേ ॥ ൧,൨൨൬.
സദാ ശുദ്ധവും ബുദ്ധിയും മുക്തിയും മഹാനന്ദവും അദ്വിതീയവും; ഞാന് ബ്രഹ്മം, പരമജ്യോതി, ജ്ഞാനസ്വരൂപം, മോക്ഷത്തിനായി.
സൂത ഉവാച । ഇത്യഷ്ടാങ്ഗോ മയാ യോഗ ഉക്തഃ ശൌനക മുക്തിദഃ । നിത്യനൈമിത്തികം ഗത്വാ ലയം പ്രാകൃതബന്ധനാഃ ॥ ൧,൨൨൬.
സൂതൻ പറഞ്ഞു: ശൗനകാ, മോക്ഷം നൽകുന്ന അഷ്ടാംഗയോഗം ഞാൻ വിശദമായി പറഞ്ഞു. നിത്യവും പ്രത്യേകവും ആയ കർമ്മങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ചാൽ, പ്രകൃതിയുടെ ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനായി ലയത്തിലേക്ക് എത്താം.
ഉത്പദ്യന്തേ ഹി സംസാരേ നൈകം യാത്വാ പരാത്മനാമ് । വിമുച്യതേ വിമുക്തശ്ച ജ്ഞാനാദജ്ഞാനമോഹിതഃ ॥ ൧,൨൨൬.
ഈ ജന്മചക്രത്തിൽ അനേകം ആത്മാക്കൾ ഉദിക്കുന്നു; എന്നാൽ പരമാത്മാവിനെ കണ്ടെത്തിയാൽ, ജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രകാശത്തിൽ അജ്ഞാനമകറ്റി, ആൾ മോചിതനാകുന്നു.
തതോ നം മ്രിയതേ ദുഃ ഖീ ന രോഗീ ന ച വന്ധവാന് । ന പാപൈര്യുജ്യതേ യോഗീ നരകേ ന വിപച്യതേ ॥ ൧,൨൨൬.
അപ്പോൾ അവൻ ദു:ഖത്തിൽ മരിക്കുകയില്ല, രോഗം ബാധിക്കുകയില്ല, ബന്ധങ്ങളിൽ കുടുങ്ങുകയില്ല; ആ യോഗിക്ക് പാപങ്ങൾ പിടികൂടുകയില്ല, നരകത്തിൽ വേദന അനുഭവിക്കേണ്ടതുമില്ല.
ഗര്ഭവാസേ സ നോ ദുഃ ഖീ സ സ്യാന്നാരായണോഽവ്യയഃ । ഭക്ത്യാ ത്വനന്യയാ ലഭ്യോ ഭഗവാന്ഭുക്തിമുക്തിദഃ ॥ ൧,൨൨൬.
ഗർഭത്തിൽ പോലും അവൻ ദു:ഖം അനുഭവിക്കില്ല; അവൻ അവിനാശിയായ നാരായണനാകുന്നു. അനുഭവവും മോക്ഷവും നൽകുന്ന ഭഗവാൻ അനന്യഭക്തിയാൽ മാത്രം ലഭ്യനാണ്.
ധ്യാനേന പൂജയാ ജപ്യൈഃ സമ്യക്സ്തോത്രൈര്യതവ്രതൈഃ । യജ്ഞൈര്ദാനൈശ്ചിത്തശുദ്ധിസ്തയാ ജ്ഞാനഞ്ച ലഭ്യതേ ॥ ൧,൨൨൬.
ധ്യാനം, പൂജ, ജപം, ശരിയായ സ്തോത്രങ്ങൾ, വ്രതങ്ങൾ, യജ്ഞങ്ങൾ, ദാനം എന്നിവയിലൂടെ മനസ്സ് ശുദ്ധിയാകുന്നു; അതിനാൽ ജ്ഞാനം ലഭിക്കുന്നു.
പ്രണവാദികമന്ത്രൈശ്ച ജപ്യൈര്മുക്തിം ഗതാ ദ്വിജാഃ । ഇന്ദ്രോഽപി പരമം സ്ഥാനം ഗന്ധര്വാപ്സരസോ വരാഃ ॥ ൧,൨൨൬.
പ്രണവം തുടങ്ങിയ മന്ത്രങ്ങൾ ജപിച്ചുകൊണ്ട്, ദ്വിജന്മാർ മോക്ഷം നേടി; ഇന്ദ്രനും, ഗന്ധർവന്മാരിലും അപ്സരസ്സുകളിലും ശ്രേഷ്ഠരായവരും പരമാവസ്ഥയിൽ എത്തി.
പ്രാപ്താ ദേവാശ്ച ദേവത്വം മുനിത്വം മുനയോ ഗതാഃ । ഗന്ധര്വത്വഞ്ച ഗന്ധര്വാ രാജത്വഞ്ച നൃപാദയഃ ॥ ൧,൨൨൬.
ദേവന്മാർ ദൈവത്വം നേടി, മുനികൾ മുനിത്വം നേടി, ഗന്ധർവന്മാർ ഗന്ധർവത്വം നേടി, രാജാക്കന്മാർക്കും മറ്റുള്ളവർക്കും രാജത്വം ലഭിച്ചു.
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൨൨൭ സൂത ഉവാച । വിഷ്ണുഭക്തിം പ്രവക്ഷ്യാമി യയാ സര്വമവാപ്യതേ । യഥാ ഭക്ത്യാ ഹരിസ്തുഷ്യേത്തഥാ നാന്യേന കേനചിത് ॥ ൧,൨൨൭.
സൂതൻ പറഞ്ഞു: എല്ലാം നേടാൻ കഴിയുന്ന വിഷ്ണുഭക്തിയെ ഞാൻ ഇപ്പോൾ വിശദീകരിക്കുന്നു. അങ്ങനെയുള്ള ഭക്തിയാൽ മാത്രമേ ഹരിയെ സത്യത്തിൽ സന്തോഷിപ്പിക്കാനാകൂ; മറ്റൊന്നിനാലുമല്ല.
മഹതഃ ശ്രേയസോ മൂലം പ്രസവഃ പുണ്യസന്തതേഃ । ജീവിതസ്യ ഫലം സ്വാദു നിയതം സ്മരണം ഹരേഃ ॥ ൧,൨൨൭.
പരമോന്നതമായ ക്ഷേമത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം, പുണ്യവംശത്തിന്റെ ഉത്ഭവം—ഇവയൊക്കെയും ഹരിയെ ഓർക്കുന്നതാണ് ജീവിതത്തിന്റെ മധുരഫലം.
തസ്മാത്സേവാ ബുധൈഃ പ്രോക്താ ഭക്തിസാധനഭൂയസീ । തേ ഭക്താ ലോകനാഥസ്യ നാമകര്മാദികീര്തനേ ॥ ൧,൨൨൭.
അതിനാൽ, സേവനമാണ് ഭക്തിക്ക് പ്രധാന മാർഗ്ഗമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; ലോകനാഥന്റെ ഭക്തന്മാർ അവന്റെ നാമവും കർമ്മവും മറ്റും സ്തുതിക്കുന്നു.
മുഞ്ചന്ത്യശ്രൂണി സംഹര്ഷാദ്യേ പ്രഹൃഷ്ടനൂരുഹാഃ । ജഗദ്ധാതുര്മഹേശസ്യ ദിവ്യാജ്ഞാചരണാ വയമ് ॥ ൧,൨൨൭.
ആനന്ദത്തിൽ കണ്ണുനീർ വീഴുന്നവരും രോമാഞ്ചം അനുഭവിക്കുന്നവരും പറയുന്നു: 'ലോകത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവായ മഹേശ്വരന്റെ ദിവ്യആജ്ഞ പാലിക്കുന്നവരാണ് ഞങ്ങൾ.'
ഇഹ നിത്യക്രിയാഃ കുര്യുഃ സ്നിഗ്ധാ യേ വൈഷ്ണവാസ്തു തേ । ബ്രഹ്മാക്ഷരം ന ശൃണ്വന്വൈ തയാ ഭഗവതേരിതമ് ॥ ൧,൨൨൭.
ഇവിടെ സ്നേഹമുള്ള വൈഷ്ണവർ അവരുടെ നിത്യകർമ്മങ്ങൾ നിർവ്വഹിക്കുന്നു; എന്നാൽ ബ്രഹ്മണക്ഷരമായ ഭഗവാന്റെ ആജ്ഞ കേൾക്കാതെ ഇരിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അതൊക്കെ വിഫലമാണ്.
പ്രണാമപൂര്വകം ഭക്ത്യാ യോ വദേദ്വൈഷ്ണവോ ഹി സഃ । തദ്ഭക്തജനവാത്സല്യം പൂജനം ചാനുമോദനമ് ॥ ൧,൨൨൭.
ആദരപൂർവ്വം ഭക്തിയോടെ വന്ദനം ചെയ്ത് സംസാരിക്കുന്നവൻ യഥാർത്ഥ വൈഷ്ണവനാണ്; അവൻ ഭഗവാന്റെ ഭക്തന്മാരോടുള്ള സ്നേഹം ആദരവും അംഗീകാരവും കാണിച്ചുകൊണ്ട് പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു.
തത്കഥാശ്രവണേ പ്രീതിരശ്രുനേത്രാങ്ഗവിക്രിയാഃ । യേന സര്വാത്മനാ വിഷ്ണൌ ഭക്ത്യാ ഭാവോ നിവേശിതഃ ॥ ൧,൨൨൭.
ഭഗവാന്റെ കഥകൾ കേൾക്കുന്നതിൽ ആനന്ദം, കണ്ണിൽ കണ്ണുനീർ, ശരീരത്തിൽ മാറ്റങ്ങൾ—ഇവയിലൂടെ മനസ്സിലാക്കാം, വിഷ്ണുവിൽ സമ്പൂർണ്ണമായ ഭക്തി സ്ഥിരമായിരിക്കുന്നു.
വിപ്രേഭ്യശ്ച കൃതാത്മത്വാന്മഹാഭാഗവതോ ഹി സഃ । വിശ്വോപകരണം നിത്യം തദര്ഥം സങ്ഗവര്ജനമ് । സ്വയമഭ്യര്ചനഞ്ചൈവ യോ വിഷ്ണുഞ്ചോപജീവതി ॥ ൧,൨൨൭.
ആത്മനിയന്ത്രണത്താൽ, അവൻ ദ്വിജന്മാരിൽ മഹാഭാഗവതനാണ്; ലോകത്തിന് ഉപകാരമാകുന്ന പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുകയും, ദുഷ്സംഗം ഒഴിവാക്കുകയും, സ്വയം വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഭക്തിരഷ്ടവിധാ ഹ്യേഷാ യസ്മിന്മ്ലേച്ഛോഽപി വര്തതേ । സ വിപ്രേന്ദ്രോ മുനിഃ ശ്രീമാന്സ യാതി പരമാം ഗതിമ് ॥ ൧,൨൨൭.
ഈ ഭക്തിക്ക് എട്ട് രൂപങ്ങളുണ്ട്; അതിൽ ഏതെങ്കിലും ഒരു മ്ളേഛനും ഉണ്ടെങ്കിൽ, അവൻ ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനാണ്, മുനിയാണു, ഭാഗ്യവാനാണ്—അവൻ പരമാവസ്ഥയിൽ എത്തുന്നു.
തസ്മൈ ദേയം തതോ ഗ്രാഹ്യം സ ച പൂജ്യോ യഥാ ഹരിഃ । സ്മൃതഃ സംഭാഷിതോ വാപി പൂജിതോ വാ ദ്വിജോത്തമഃ । പുനാതി ഭഗവദ്ഭക്തശ്ചണ്ഡാലോഽപി യദൃച്ഛയാ ॥ ൧,൨൨൭.
അവനു ദാനം നൽകണം, അവനിൽ നിന്ന് സ്വീകരിക്കാനും കഴിയും; അവനെ ഹരിയെപ്പോലെ ആദരിക്കണം. ഓർത്താലോ, സംസാരിച്ചാലോ, പൂജിച്ചാലോ—even ഒരു ചണ്ഡാലനും ഭഗവദ്ഭക്തനാണെങ്കിൽ, അവൻ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു.
ദയാം കുരു പ്രപന്നായ തവാസ്മീതി ച യോ വദേത് । അഭയം സര്വഭൂതേഭ്യോ ദദ്യാദേതദ്വ്രതം ഹരേഃ ॥ ൧,൨൨൭.
ആശ്രയം തേടി 'ഞാൻ നിന്റെതാണ്' എന്ന് പറയുന്നവനോട് ദയ കാണിക്കുക; എല്ലാ ജീവികൾക്കും ഭയം അകറ്റുക—ഇതാണ് ഹരിയുടെ വ്രതം.
മന്ത്രജാപിസഹസ്രേഭ്യഃ സര്വവേദാന്തപാരഗഃ । സര്വവേദാന്തവിത്കോട്യാം വിഷ്ണുഭക്തോ വിശിഷ്യതേ ॥ ൧,൨൨൭.
അയിരം മന്ത്രജപകരിലും, എല്ലാ വേദാന്തങ്ങളും പഠിച്ചവരിലും, കോടിക്കണക്കിന് വേദാന്തജ്ഞന്മാരിലും, വിഷ്ണുവിന് ഭക്തിയുള്ളവനാണ് ഏറ്റവും ഉന്നതൻ.
ഏകാന്തിനഃ സ്വവപുഷാ ഗച്ഛന്തി പരമം പദമ് । ഏകാന്തേന സമോ വിഷ്ണുസ്തസ്മാദേഷാം പരായണഃ ॥ ൧,൨൨൭.
ഏകാഗ്രരായി ഭക്തിയോടെ ഉള്ളവർ സ്വയം പരമപദം എത്തുന്നു; അവർക്കു വിഷ്ണുവാണ് ഏക ലക്ഷ്യവും പരമശ്രേയസ്സും.
യസ്മാദേകാന്തിനഃ പ്രോക്താസ്തദ്ഭാഗവതചേതസഃ । പ്രിയാണാമപി സര്വേഷാം ദേവദേവസ്യ സുപ്രിയഃ ॥ ൧,൨൨൭.
അവർക്ക് ഏകാഗ്രതയുണ്ട്, മനസ്സ് മുഴുവൻ ഭഗവാനിലാണു; എല്ലാവരിലും ദേവദേവന് ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടവരാണ് ഇവർ.
ആപത്സ്വപി സദാ ഭസ്യ ഭക്തിരവ്യഭിചാരിണാ । യാ പ്രീതിരധികാ വിഷ്ണോര്വിഷയേഷ്വനപായിനീ ॥ ൧,൨൨൭.
പ്രതിസന്ധികളിലും അചഞ്ചലമായ ഭക്തി എപ്പോഴും പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു; വിഷ്ണുവിനുള്ള സ്നേഹം മറ്റെന്തിനേക്കാളും വലിയതും, ഒരിക്കലും ക്ഷയിക്കാത്തതുമാണ്.
വിഷ്ണും സംസ്മരതഃ സാ മേ ഹൃദയാന്നോപസര്പതി । ദൃഢഭക്തോഽപി വേദാദിസര്വശാസ്ത്രാര്ഥപാരഗഃ ॥ ൧,൨൨൭.
ഞാൻ വിഷ്ണുവിനെ ഓർക്കുമ്പോൾ ആ ഭക്തി എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് പോവില്ല; വേദങ്ങളും ശാസ്ത്രങ്ങളും മുഴുവൻ മനസ്സിലാക്കിയ ദൃഢഭക്തനും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
യോ ന സര്വേശ്വരേ ഭക്തസ്തം വിദ്യാത്പുരുഷാധമമ് । നാധീതവേദശാസ്ത്രോഽപി ന കൃതോഽധ്വരസമ്ഭവഃ । യോ ഭക്തിം വഹതേ വിഷ്ണൌ തേന സര്വം കൃതം ഭവേത് ॥ ൧,൨൨൭.
സർവ്വേശ്വരനിൽ ഭക്തിയില്ലാത്തവനെ ഏറ്റവും താഴ്ന്നവനായി അറിയണം; വേദങ്ങൾ പഠിച്ചില്ലെങ്കിലും, യാഗങ്ങൾ ചെയ്തില്ലെങ്കിലും, വിഷ്ണുവിൽ ഭക്തിയുള്ളവൻ എല്ലാം നേടിയവനാണ്.
യജ്വാനഃ ക്രതുമുഖ്യാനാം വേദാനാം പാരഗാ അപി । ന താം യാന്തി ഗതിം ഭക്താ യാം യാന്തി മുനിസത്തമാഃ ॥ ൧,൨൨൭.
വേദങ്ങൾ പഠിച്ചവരും, പ്രധാന യാഗങ്ങൾ നടത്തിയവരും, ഭക്തർ നേടുന്ന സ്ഥിതിയിലെത്താൻ കഴിയില്ല; അതാണ് മഹർഷിമാർക്ക് ലഭിക്കുന്നത്.
യഃ കശ്ചിദ്വൈഷ്ണവോ ലോകേ മിഥ്യാചാരോഽപ്യനാശ്രമീ । പുനാതി സകലാംല്ലോകാന്സഹസ്രാംശുരിവോദിതഃ ॥ ൧,൨൨൭.
ലോകത്തിൽ ആരെങ്കിലും വൈഷ്ണവനാണെങ്കിൽ, അവന്റെ ആചാരങ്ങൾ തെറ്റായാലും, ആശ്രമങ്ങളിൽപ്പെട്ടവനല്ലെങ്കിലും, ഉദയിക്കുന്ന സൂര്യനെപ്പോലെ അവൻ ലോകങ്ങളെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു.
യേ നൃശംസാ ദുരാത്മാനഃ പാപാചരരതാസ്തഥാ । തേഽപി യാന്തി പരം സ്ഥാനം നാരായണപരായണാഃ ॥ ൧,൨൨൭.
ക്രൂരരും ദുഷ്ടരും പാപത്തിൽ ആസ്വദിക്കുന്നവരും നാരായണഭക്തരായാൽ, അവർ പോലും പരമസ്ഥാനം നേടുന്നു.
ദൃഢാ ജനാര്ദനേ ഭക്തിര്യദൈവാവ്യഭിചാരിണീ । തദാ കിയത്സ്വര്ഗസുഖം സൈവ നിര്വാണഹേതുകാ ॥ ൧,൨൨൭.
ജനാർദ്ദനനിൽ ദൃഢവും അചഞ്ചലവുമായ ഭക്തി ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, സ്വർഗ്ഗത്തിലെ സുഖം അത്തരം ഭക്തിയിലാണ്, അതാണ് മോക്ഷത്തിന് കാരണമായത്.