അഹിംസാ സത്യമസ്തേയം ബ്രഹ്മചര്യാപരിഗ്രഹൌ । യമാഃ പഞ്ചാഥ നിയമാഃ ശൌചം ദ്വിവിധമീരിതമ് ॥ ൧,൨൨൬.
അഹിംസ, സത്യം, പരധനമോഷം ചെയ്യാതിരിക്കുക, ബ്രഹ്മചര്യം, സ്വത്തുവശമാക്കാതിരിക്കുക — ഇവയാണ് അഞ്ചു യമങ്ങൾ; പിന്നെ നിയമങ്ങൾ: ശുദ്ധി രണ്ടുവിധമാണെന്ന് പറയുന്നു.
സന്തോഷസ്തപസാ ശാന്തിര്വാസുദേവാര്ചനം ദമഃ । ആസന പദ്മകാദ്യുക്തം പ്രാണായാമോ മരുജ്ജയഃ ॥ ൧,൨൨൬.
സന്തോഷം, തപസ്സ്, ശാന്തി, വാസുദേവനെ ആരാധിക്കുക, മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കുക; പദ്മാസനം പോലുള്ള യോഗാസനങ്ങൾ; ശ്വാസനിയന്ത്രണം, അതായത് വായുവിനെ കീഴടക്കൽ.
പ്രത്യേകം ത്രിവിധഃ സോഽപി പൂരകുമ്ഭകരേചകൈഃ । ലഘുര്യോ ദശമാത്രസ്തു ദ്വിഗുണഃ സ തു മധ്യമഃ ॥ ൧,൨൨൬.
ഇവയിൽ ഓരോന്നും മൂന്നു വിധമാണ് — ശ്വാസം ഉൾക്കൊള്ളൽ, പിടിച്ചിരുത്തൽ, പുറത്തുവിടൽ. ഏറ്റവും ലഘുവായത് പത്ത് എണ്ണത്തോളം, മധ്യമായത് അതിന്റെ ഇരട്ടിയാണ്.
ത്രിഗുണാഭിസ്തു മാത്രാഭിരുത്തമഃ സ ഉദാഹൃതഃ । ജപധ്യാനയുതൌ ഗര്ഭോ വിപരീതസ്ത്വര്ഭകഃ ॥ ൧,൨൨൬.
അതിനേക്കാൾ മൂന്നു മടങ്ങ് ആയതിനെ ഉത്തമം എന്ന് പറയുന്നു; ജപവും ധ്യാനവും ചേർന്നാൽ ഗർഭാവസ്ഥയിലേക്കെത്തുന്നു, അതിന്റെ വിപരീതം ശിശുവിനെയാണ് വിളിക്കുന്നത്.
പ്രഥമേ നജയേത്സ്വപ്നം മധ്യമേന ച വേപഥുമ് । വിപാകം ഹി തൃതീയേന ജാതാന്ദോഷാസ്ത്വനുക്രമാത് ॥ ൧,൨൨൬.
ആദ്യഘട്ടത്തില് സ്വപ്നം കാണരുത്; രണ്ടാം ഘട്ടത്തില് ശരീരത്തില് വിറയല് ഉണ്ടാകരുത്. മൂന്നാം ഘട്ടത്തില് ഫലങ്ങള് കാണാം, പിന്നെ പിഴവുകളും ക്രമമായി വരും.
ആസനസ്ഥന്തുയുഞ്ജീത കൃത്വാ ച പ്രണവം ഹൃദീ । പാര്ഷ്ണിഭ്യാം ലിങ്ഗവൃഷണൌ സ്പര്ശന്നകാഗ്രമാനസഃ ॥ ൧,൨൨൬.
ആസനത്തില് ഇരുന്ന്, ഹൃദയത്തില് പ്രണവം ധ്യാനിച്ച്, കാല്തുടകള് കൊണ്ട് ലിംഗവും വൃശണങ്ങളും സ്പര്ശിച്ച്, മനസ്സ് മൂക്കിന്റെ അഗ്രത്തില് കേന്ദ്രീകരിച്ച് യോഗം ചെയ്യണം.
രജസാ തമസോ വൃത്തിം സത്ത്വേന രജസസ്തഥാ । നിരുധ്യ നിശ്ചലോ ഭൂത്വാ സ്ഥിതോ യുഞ്ജീത യോഗവിത് ॥ ൧,൨൨൬.
രജസ്സിന്റെ പ്രവൃത്തി സത്ത്വം കൊണ്ട്, തമസ്സിന്റെ പ്രവൃത്തി രജസ്സുകൊണ്ട് നിയന്ത്രിച്ച്, അചഞ്ചലനായി, സ്ഥിരതയോടെ യോഗം അറിയുന്നവന് യോഗം ചെയ്യണം.
ഇന്ദ്രിയാണീന്ദ്രിയാര്ഥേഭ്യഃ പ്രാണാദീനമ്ന ഏവ ച । നിഗൃഹ്യ സമവായേന പ്രത്യാഹാര മുപക്രമേത് ॥ ൧,൨൨൬.
ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ അവയുടെ വിഷയങ്ങളില് നിന്ന്, പ്രാണാദികളെപ്പോലും സമതയോടെ നിയന്ത്രിച്ച്, പ്രത്യാഹാരം ആരംഭിക്കണം.
പ്രാണായാമാ ദശാഷ്ടൌ ച ധാരണാ സാ വിധീയതേ । ദ്വേ ധാരണേ സ്മൃതോ യോഗോ യോഗിഭിസ്തത്ത്വദര്ശിഭിഃ ॥ ൧,൨൨൬.
പത്ത് എട്ടു പ്രാണായാമങ്ങളും ധാരണയും നിര്ദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു; സത്യത്തെ കാണുന്ന യോഗികള് രണ്ടുതരം ധാരണയെ യോഗം എന്നു പറയുന്നു.
പ്രാങ്നാഡ്യാം ഹൃദയേ ചാത്ര തൃതീയാ ച തഥോരസി । കണ്ഠേ മുഖേ നാ സികാഗ്രേ നേത്രേ ഭ്രൂമധ്യമൂര്ധസു ॥ ൧,൨൨൬.
കിഴക്കേ നാഡിയില്, ഹൃദയത്തില്, മൂന്നാമതായി നെഞ്ചില്, കഴുത്തില്, വായില്, മൂക്കിന്റെ അഗ്രത്തില്, കണ്ണുകളില്, കണ്പിറകില്, തലയുടെ മുകളിലൊക്കെ ധാരണ ചെയ്യണം.
കിഞ്ചിത്തസ്മാത്പരസ്മിംശ്ച ധാരണാ ദശധാ സ്മൃതാ । ദശൈതാ ധാരണാഃ പ്രാപ്യ പ്രാപ്നോത്യക്ഷരരൂപതാമ് ॥ ൧,൨൨൬.
അതിന്റെ കുറച്ചു മുകളിലും പിന്നെയും പത്ത് വിധത്തിലുള്ള ധാരണകള് ഉണ്ട്. ഈ പത്ത് ധാരണകള് നേടിയാല് അക്ഷരമായ രൂപം ലഭിക്കും.
യഥാഗ്നിരഗ്നൌ സംക്ഷിപ്തസ്തഥാത്മാ പരമാത്മനി । ബ്രഹ്മരൂപം മഹാപുണ്യമോമിത്യേകാക്ഷരം ജപേത് ॥ ൧,൨൨൬.
എങ്ങിനെ അഗ്നി അഗ്നിയില് ചേര്ന്നതുപോലെ ആത്മാവ് പരമാത്മാവില് ലയിക്കുന്നു; ബ്രഹ്മസ്വരൂപമായ മഹാപുണ്യമായ ഒമ്കാരം ഒരക്ഷരം ജപിക്കണം.
അകാരശ്ച തഥോകാരോ മകാരശ്ചാക്ഷരത്രയമ് । ഏതാസ്തിസ്ത്രസ്തതോ മാത്രാഃ സത്ത്വരാജസതാമസാഃ ॥ ൧,൨൨൬.
'അ', 'ഉ', 'മ' എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു അക്ഷരങ്ങള്; ഈ മൂന്നു അളവുകള് സത്ത്വം, രജസ്, തമസ് എന്നിങ്ങനെയാണ്.
നിര്ഗുണാ യോഗിഗമ്യാദ്യാര്ധമാത്രാ പരാ സ്ഥിതാ । ഗാന്ധാരീതി ച വിജ്ഞേയാ ഗാന്ധാരസ്വരസംശ്രയാ । ഇത്യേതദക്ഷരം ബ്രഹ്മ പരമോങ്കാരസംജ്ഞിതമ് ॥ ൧,൨൨൬.
ഗുണങ്ങളില്ലാത്ത, യോഗികള്ക്ക് ലഭ്യമാകുന്ന, അര്ധമാത്രയാണ് പരമാവധി നിലകൊള്ളുന്നത്; അതിനെ ഗാന്ധാരമെന്നു വിളിക്കുന്നു, ഗാന്ധാരസ്വരത്തില് അധിഷ്ഠിതം; ഈ അക്ഷരം ബ്രഹ്മമാണ്, പരമമായ ഒം എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിഃ സ്ഥൂലദേഹവിവര്ജിതമ് । അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിര്ജരാമരണവര്ജിതമ് ॥ ൧,൨൨൬.
ഞാന് ബ്രഹ്മം, പരമജ്യോതി, സ്ഥൂലശരീരമില്ലാത്തത്; ഞാന് ബ്രഹ്മം, പരമജ്യോതി, വൃദ്ധിയും മരണവും ഇല്ലാത്തത്.
അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിഃ പൃഥിവ്യാ മലവര്ജിതമ് । അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിര്വായ്വാകാശവിവര്ജിതമ് ॥ ൧,൨൨൬.
ഞാന് ബ്രഹ്മം, പരമജ്യോതി, ഭൂമിയുടെ മലിനതിയില്ലാത്തത്; ഞാന് ബ്രഹ്മം, പരമജ്യോതി, വായുവും ആകാശവും ഇല്ലാത്തത്.
അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിഃ സൂക്ഷ്മദേഹവിവര്ജിതമ് । അഹം ബ്രഹ്മപരം ജ്യോതിഃ സ്ഥാനാസ്ഥാനവിവര്ജിതമ് ॥ ൧,൨൨൬.
ഞാന് ബ്രഹ്മം, പരമജ്യോതി, സൂക്ഷ്മശരീരമില്ലാത്തത്; ഞാന് ബ്രഹ്മം, പരമജ്യോതി, സ്ഥലം-അസ്ഥലം ഇല്ലാത്തത്.
അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിര്ഗന്ധമാത്രവിവര്ജിതമ് । അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിഃ ശ്രോത്രത്വക്പരിവര്ജിതമ് ॥ ൧,൨൨൬.
ഞാന് ബ്രഹ്മം, പരമജ്യോതി, ഗന്ധം മാത്രം ഇല്ലാത്തത്; ഞാന് ബ്രഹ്മം, പരമജ്യോതി, ശ്രവണവും സ്പര്ശവും ഇല്ലാത്തത്.
അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിര്ജിഹ്വാഘ്രാണവിവര്ജിതമ് । അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിഃ പ്രാണാപാനവിവര്ജിതമ് ॥ ൧,൨൨൬.
ഞാന് ബ്രഹ്മം, പരമജ്യോതി, നാവും മൂക്കും ഇല്ലാത്തത്; ഞാന് ബ്രഹ്മം, പരമജ്യോതി, പ്രാണനും അപാനവും ഇല്ലാത്തത്.
അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിര്വ്യാനോദാനവിവര്ജിതമ് । അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിരജ്ഞാനപരിവര്ജിതമ് ॥ ൧,൨൨൬.
ഞാന് ബ്രഹ്മം, പരമജ്യോതി, വ്യാനവും ഉദാനവും ഇല്ലാത്തത്; ഞാന് ബ്രഹ്മം, പരമജ്യോതി, അജ്ഞാനവും ഇല്ലാത്തത്.
അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിസ്തുരീയം പരമം പദമ് । ദേഹേന്ദ്രിയമനോബുദ്ധിപ്രാണാഹങ്കാരവര്ജിതമ് ॥ ൧,൨൨൬.
ഞാന് ബ്രഹ്മം, പരമജ്യോതി, നാലാമത്തെയും പരമാവസ്ഥയും, ശരീരവും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും മനസ്സും ബുദ്ധിയും പ്രാണനും അഹങ്കാരവും ഇല്ലാത്തത്.
നിത്യശുദ്ധബുദ്ധംമുക്തമഹാമാനന്ദമദ്വയമ് । അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിര്ജ്ഞാനരൂപോ വിമുക്തയേ ॥ ൧,൨൨൬.
സദാ ശുദ്ധവും ബുദ്ധിയും മുക്തിയും മഹാനന്ദവും അദ്വിതീയവും; ഞാന് ബ്രഹ്മം, പരമജ്യോതി, ജ്ഞാനസ്വരൂപം, മോക്ഷത്തിനായി.
സൂത ഉവാച । ഇത്യഷ്ടാങ്ഗോ മയാ യോഗ ഉക്തഃ ശൌനക മുക്തിദഃ । നിത്യനൈമിത്തികം ഗത്വാ ലയം പ്രാകൃതബന്ധനാഃ ॥ ൧,൨൨൬.
സൂതൻ പറഞ്ഞു: ശൗനകാ, മോക്ഷം നൽകുന്ന അഷ്ടാംഗയോഗം ഞാൻ വിശദമായി പറഞ്ഞു. നിത്യവും പ്രത്യേകവും ആയ കർമ്മങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ചാൽ, പ്രകൃതിയുടെ ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനായി ലയത്തിലേക്ക് എത്താം.
ഉത്പദ്യന്തേ ഹി സംസാരേ നൈകം യാത്വാ പരാത്മനാമ് । വിമുച്യതേ വിമുക്തശ്ച ജ്ഞാനാദജ്ഞാനമോഹിതഃ ॥ ൧,൨൨൬.
ഈ ജന്മചക്രത്തിൽ അനേകം ആത്മാക്കൾ ഉദിക്കുന്നു; എന്നാൽ പരമാത്മാവിനെ കണ്ടെത്തിയാൽ, ജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രകാശത്തിൽ അജ്ഞാനമകറ്റി, ആൾ മോചിതനാകുന്നു.
തതോ നം മ്രിയതേ ദുഃ ഖീ ന രോഗീ ന ച വന്ധവാന് । ന പാപൈര്യുജ്യതേ യോഗീ നരകേ ന വിപച്യതേ ॥ ൧,൨൨൬.
അപ്പോൾ അവൻ ദു:ഖത്തിൽ മരിക്കുകയില്ല, രോഗം ബാധിക്കുകയില്ല, ബന്ധങ്ങളിൽ കുടുങ്ങുകയില്ല; ആ യോഗിക്ക് പാപങ്ങൾ പിടികൂടുകയില്ല, നരകത്തിൽ വേദന അനുഭവിക്കേണ്ടതുമില്ല.
ഗര്ഭവാസേ സ നോ ദുഃ ഖീ സ സ്യാന്നാരായണോഽവ്യയഃ । ഭക്ത്യാ ത്വനന്യയാ ലഭ്യോ ഭഗവാന്ഭുക്തിമുക്തിദഃ ॥ ൧,൨൨൬.
ഗർഭത്തിൽ പോലും അവൻ ദു:ഖം അനുഭവിക്കില്ല; അവൻ അവിനാശിയായ നാരായണനാകുന്നു. അനുഭവവും മോക്ഷവും നൽകുന്ന ഭഗവാൻ അനന്യഭക്തിയാൽ മാത്രം ലഭ്യനാണ്.
ധ്യാനേന പൂജയാ ജപ്യൈഃ സമ്യക്സ്തോത്രൈര്യതവ്രതൈഃ । യജ്ഞൈര്ദാനൈശ്ചിത്തശുദ്ധിസ്തയാ ജ്ഞാനഞ്ച ലഭ്യതേ ॥ ൧,൨൨൬.
ധ്യാനം, പൂജ, ജപം, ശരിയായ സ്തോത്രങ്ങൾ, വ്രതങ്ങൾ, യജ്ഞങ്ങൾ, ദാനം എന്നിവയിലൂടെ മനസ്സ് ശുദ്ധിയാകുന്നു; അതിനാൽ ജ്ഞാനം ലഭിക്കുന്നു.
പ്രണവാദികമന്ത്രൈശ്ച ജപ്യൈര്മുക്തിം ഗതാ ദ്വിജാഃ । ഇന്ദ്രോഽപി പരമം സ്ഥാനം ഗന്ധര്വാപ്സരസോ വരാഃ ॥ ൧,൨൨൬.
പ്രണവം തുടങ്ങിയ മന്ത്രങ്ങൾ ജപിച്ചുകൊണ്ട്, ദ്വിജന്മാർ മോക്ഷം നേടി; ഇന്ദ്രനും, ഗന്ധർവന്മാരിലും അപ്സരസ്സുകളിലും ശ്രേഷ്ഠരായവരും പരമാവസ്ഥയിൽ എത്തി.
പ്രാപ്താ ദേവാശ്ച ദേവത്വം മുനിത്വം മുനയോ ഗതാഃ । ഗന്ധര്വത്വഞ്ച ഗന്ധര്വാ രാജത്വഞ്ച നൃപാദയഃ ॥ ൧,൨൨൬.
ദേവന്മാർ ദൈവത്വം നേടി, മുനികൾ മുനിത്വം നേടി, ഗന്ധർവന്മാർ ഗന്ധർവത്വം നേടി, രാജാക്കന്മാർക്കും മറ്റുള്ളവർക്കും രാജത്വം ലഭിച്ചു.
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൨൨൭ സൂത ഉവാച । വിഷ്ണുഭക്തിം പ്രവക്ഷ്യാമി യയാ സര്വമവാപ്യതേ । യഥാ ഭക്ത്യാ ഹരിസ്തുഷ്യേത്തഥാ നാന്യേന കേനചിത് ॥ ൧,൨൨൭.
സൂതൻ പറഞ്ഞു: എല്ലാം നേടാൻ കഴിയുന്ന വിഷ്ണുഭക്തിയെ ഞാൻ ഇപ്പോൾ വിശദീകരിക്കുന്നു. അങ്ങനെയുള്ള ഭക്തിയാൽ മാത്രമേ ഹരിയെ സത്യത്തിൽ സന്തോഷിപ്പിക്കാനാകൂ; മറ്റൊന്നിനാലുമല്ല.