ത്രേതായുഗേ ത്രിപാദ്ധര്മഃ സത്യദാനദയാത്മകഃ । നരാ യജ്ഞപരാസ്തസ്മിംസ്തഥാ ക്ഷത്രോദ്ഭവം ജഗത് ॥ ൧,൨൨൩.
ത്രേതായുഗത്തിൽ ധർമ്മം മൂന്നു കാലുകളിൽ നിലനിൽക്കും; സത്യം, ദാനം, ദയ — ഇവയാണ് അതിന്റെ സ്വഭാവം. ആ കാലത്ത് മനുഷ്യർ യജ്ഞങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടും; ലോകം ക്ഷത്രിയരിൽനിന്ന് ഉദ്ഭവിക്കും.
രക്തോ ഹരിര്നരൈഃ പൂജ്യോ നരാ ദശശതായുഷഃ । തത്ര വിഷ്ണുര്ഭോമരഥഃ ക്ഷത്രിയാ രാക്ഷസാനഹന് ॥ ൧,൨൨൩.
രക്തനിറമുള്ള മനുഷ്യർ ഹരിയെ ആരാധിക്കും; അവർക്ക് ആയുസ്സ് ആയിരം വർഷം. അവിടെ വിഷ്ണു ഭൂമിയിൽ രഥത്തിൽ സഞ്ചരിക്കും; ക്ഷത്രിയർ രാക്ഷസന്മാരെ സംഹരിക്കും.
ദ്വിപാദവിഗ്രഹോ ധര്മഃ പീതതാഞ്ചാച്യുതേ ഗതേ । ചതുഃ ശതായുഷോ ലോകാ ദ്വിജക്ഷത്രോദ്ഭവാഃ പ്രജാഃ ॥ ൧,൨൨൩.
ദ്വാപരയുഗത്തിൽ ധർമ്മം രണ്ട് കാലുകളിൽ നിലനിൽക്കും; അച്യുതൻ വിട്ടുപോകുമ്പോൾ അതിന്റെ തളർച്ചയാകും. ആ കാലത്ത് മനുഷ്യർ നാലുനൂറ് വർഷം ജീവിക്കും; ജനങ്ങൾ ബ്രാഹ്മണരും ക്ഷത്രിയരും ആകും.
തത്ര ദൃഷ്ട്വാല്പബുദ്ധീംശ്ച വിഷ്ണുര്വ്യാസസ്വരൂപധൃക് । തദേകന്തു യജുര്വേദം? ചതുര്ധാ വ്യഭജത്പുനഃ ॥ ൧,൨൨൩.
അവിടെ, മനുഷ്യരുടെ ബുദ്ധി കുറവാണെന്ന് കണ്ട വിഷ്ണു, വ്യാസന്റെ രൂപം ധരിച്ച്, യജുർവേദം വീണ്ടും നാലായി വിഭജിച്ചു.
ശിഷ്യാനധ്യാപയാമാസ സമസ്താംസ്താന്നിബോധ മേ । ഋഗ്വേദമഥ പൈലന്ത്സാമവേദഞ്ച ജൈമിനിമ് ॥ ൧,൨൨൩.
അവൻ തന്റെ എല്ലാ ശിഷ്യന്മാരെയും പഠിപ്പിച്ചു. അവരാരെന്നു ഞാൻ പറയാം: പൈലൻ ഋഗ്വേദം പഠിച്ചു, ജൈമിനി സാമവേദം.
അഥര്വാണം സുമന്തുന്തു യജുര്വേദം മഹാമുനിമ് । വൈശമ്പായനമങ്ഗന്തു പുരാണം സൂതമേവ ച । അഷ്ടാദശപുരാണാനി യൈര്വേദ്യോ ഹരിരേവ ഹി ॥ ൧,൨൨൩.
സുമന്തു അഥർവ്വവേദം പഠിച്ചു, മഹാമുനി യജുര്വേദം, വൈശമ്പായനൻ അങ്കം, സൂതൻ പുരാണം. ഈ പതിനെട്ട് പുരാണങ്ങളിലൂടെ ഹരിയെ അറിയാം.
സര്ഗശ്ച പ്രതിസര്ഗശ്ച വംശോ മന്വന്തരാണി ച । വംശാനുചരിതച്ചൈവ പുരാണം പഞ്ചലക്ഷണമ് ॥ ൧,൨൨൩.
സൃഷ്ടി, പ്രലയം, വംശാവലി, മന്വന്തരങ്ങൾ, വംശചരിതം — ഇതാണ് ഒരു പുരാണത്തിന്റെ അഞ്ചു ലക്ഷണങ്ങൾ.
ബ്രാഹ്മം പാദ്മം വൈഷ്ണവഞ്ച ശൈവം ഭാഗവതന്തഥാ । ഭവിഷ്യന്നാരദീയഞ്ചസ്കാന്ദം ലിങ്ഗം വരാഹകമ് ॥ ൧,൨൨൩.
ബ്രാഹ്മം, പദ്മം, വൈഷ്ണവം, ശൈവം, ഭാഗവതം, ഭവിഷ്യത്, നാരദീയവും, സ്കന്ദം, ലിംഗം, വരാഹം — ഇതാകുന്നു പുരാണങ്ങൾ.
മാര്കണ്ഡേയം തഥാഗ്നേയം ബ്രഹ്മവൈവര്തമേവ ച । കൌര്മം മാത്സ്യം ഗാരുഡഞ്ച വായവീയമനന്തരമ് । അഷ്ടാദശസമുദ്ദിഷ്ടം ബ്രഹ്മാണ്ഡമിതി സംജ്ഞിതമ് ॥ ൧,൨൨൩.
മാർകണ്ടേയ, അഗ്നേയ, ബ്രഹ്മവൈവർത, കൂർമ, മത്സ്യ, ഗാരുഡ, വായു, ബ്രഹ്മാണ്ഡം — ഇതാണ് പതിനെട്ട് പുരാണങ്ങൾ എന്ന് പറയുന്നത്.
അന്യാന്യുപപുരാണാനി മുനിഭിഃ കഥിതാനി തു । ആദ്യം സനത്കുമാരോക്തം നാരസിംഹമഥാപരമ് ॥ ൧,൨൨൩.
മറ്റു ഉപപുരാണങ്ങൾ മഹർഷിമാർ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു: ആദ്യം സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞത്, പിന്നെ നരസിംഹം.
തൃതീയം സ്കാന്ദമുദ്ദിഷ്ടം കുമാരേണ തു ഭാഷിതമ് । ചതുര്ഥം ശിവധര്മാഖ്യം സ്യാന്നന്ദീശ്വരഭാഷിതമ് ॥ ൧,൨൨൩.
മൂന്നാമത്തെത് സ്കന്ദം, കുമാരൻ പറഞ്ഞത്; നാലാമത്തെത് ശിവധർമ്മം, അത് നന്ദീശ്വരൻ പറഞ്ഞത്.
ദുര്വാസസോക്തമാശ്ചര്യം നാരദോക്തമതഃ പരമ് । കാപിലം വാമനഞ്ചൈവ തഥൈവോശനസേരിതമ് ॥ ൧,൨൨൩.
ദുര്വാസു പറഞ്ഞ അത്ഭുതമായ പുരാണം, പിന്നെ നാരദൻ പറഞ്ഞത്; കപിലൻ, വാമനൻ, ഉഷനസ് പറഞ്ഞതും അതുപോലെ.
ബ്രഹ്മാണ്ഡം വാരുണഞ്ചാഥ കാലികാഹ്വയമേവ ച । മാഹേശ്വരം തഥാ സാമ്ബമേവം സര്വാര്ഥസഞ്ചയമ് । പരാശരോക്തമപരം മാരീചം ഭാര്ഗവാഹ്വയമ് ॥ ൧,൨൨൩.
ബ്രഹ്മാണ്ഡം, വാരുണം, കാലികാ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന പുരാണം, മഹേശ്വരം, സാംബം, ഇങ്ങനെ എല്ലാം ഉൾക്കൊള്ളുന്നവ; പരാശരൻ പറഞ്ഞത്, മാരീചം, ഭാർഗവം എന്ന പേരിലുള്ളതും.
പുരാണം ധര്മശാസ്ത്രഞ്ച വേദാസ്ത്വങ്ഗാനി യന്മുനേ । ന്യായഃ ശൌനക മീമാംസാ ആയുര്വേദാര്ഥശാസ്ത്രകമ് । ഗാന്ധര്വശ്ച ധനുര്വേദോ വിദ്യാ ഹ്യഷ്ടാദശസ്മൃതാഃ ॥ ൧,൨൨൩.
പുരാണം, ധർമ്മശാസ്ത്രം, വേദങ്ങളും അവയുടെ അങ്കങ്ങളും, ന്യായം, ശൗണക, മീമാംസ, ആയുര്വേദം, അർത്ഥശാസ്ത്രം, ഗാന്ധർവം, ധനുര്വേദം — ഇതാണ് പതിനെട്ട് വിദ്യകൾ.
ദ്വാപരാന്തേന ച ഹരിര്ഗുരുഭാരമപാഹരത് । ഏകപാദസ്ഥിതേ ധര്മേ കൃഷ്ണത്വഞ്ചാച്യുതേ ഗതേ ॥ ൧,൨൨൩.
ദ്വാപരയുഗം അവസാനിക്കുമ്പോൾ ഹരി ഗുരുഭാരം നീക്കി; ധർമ്മം ഒരു കാലിൽ നില്ക്കുമ്പോൾ കൃഷ്ണൻ അച്യുതനായി ലോകം വിട്ടു.
ജനാസ്തദാ ദുരാചാരാ ഭവിഷ്യന്തി ച നിര്ദയാഃ । സത്ത്വം രജസ്തമ ഇതി ദൃശ്യന്തേ പുരുഷേ ഗുണാഃ । കാലസഞ്ചോദിതാസ്തേഽപി പരിവര്തന്ത ആത്മനി ॥ ൧,൨൨൩.
അപ്പോൾ ജനങ്ങൾ ദുഷ്ടരും ക്രൂരരും ആയിരിക്കും; സത്ത്വം, രജസ്, തമസ് എന്ന ഗുണങ്ങൾ മനുഷ്യനിൽ കാണാം; കാലം പ്രേരിപ്പിച്ച് അവ മനസ്സിൽ പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നു.
പ്രഭൂതഞ്ച യദാ സത്ത്വം മനോ ബുദ്ധീന്ദ്രിയാണി ച । തദാ കൃതയുഗം വിദ്യാജ്ജ്ഞാനേ തപസി യദ്രതിഃ ॥ ൧,൨൨൩.
സത്ത്വം, മനസ്സ്, ബുദ്ധി, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ എല്ലാം അധികം ഉള്ളപ്പോൾ അതാണ് കൃതയുഗം; അപ്പോൾ ജ്ഞാനത്തിലും തപസ്സിലും ആസ്വാദനമുണ്ട്.
യദാ കര്മസു കാമ്യേഷു ശക്തിര്യശസി ദേഹിനാമ് । തദാ ത്രേതാ രജോഭൂതിരിതി ജാനീഹി ശൌനക ॥ ൧,൨൨൩.
മനുഷ്യരുടെ ശക്തി പ്രവർത്തികളിലും ആഗ്രഹങ്ങളിലും, പ്രശസ്തിയിലും കാണുമ്പോൾ, ശൗണക, അതാണ് ത്രേതായുഗം — രജസ്സിന്റെ ആധിക്യം.
യദാ ലോഭസ്ത്വസന്തോഷോ മാനോ ദമ്ഭശ്ച മത്സരഃ । കര്മണാഞ്ചാപി കാമ്യാനാം ദ്വാപരം തദ്രജസ്തമഃ ॥ ൧,൨൨൩.
ലോഭം, അസന്തോഷം, അഭിമാനം, കപടം, അസൂയ, ആഗ്രഹപ്രേരിതമായ പ്രവൃത്തികൾ — ഇവയുണ്ടെങ്കിൽ അത് ദ്വാപരയുഗം, രജസ്-തമസ് മിശ്രിതം.
യദാ സദാനൃതം തന്ദ്രാ നിദ്രാ ഹിംസാദിസാധനമ് । ശോകമോഹൌ ഭയം ദൈന്യം സ കലിസ്തമസി സ്മൃതഃ ॥ ൧,൨൨൩.
എപ്പോഴും അസത്യം, മന്ദത്വം, ഉറക്കം, ഹിംസ തുടങ്ങിയവ, ദുഃഖം, മോഹം, ഭയം, ദാരിദ്ര്യം — ഇവയുള്ളത് കലിയുഗം, തമസ്സായിട്ടാണ് ഓർക്കുന്നത്.
യസ്മിഞ്ജനാഃ കാമിനഃ സ്യുഃ ശശ്വത്കടുകഭാഷിണഃ । ദസ്യൂത്കൃഷ്ടാ ജനപദാ വേദാഃ പാഷണ്ഡദൂഷിതാഃ ॥ ൧,൨൨൩.
ജനങ്ങൾ കാമപ്രവർത്തികളിൽ ഏർപ്പെട്ടവരും, എപ്പോഴും കടുപ്പം സംസാരിക്കുന്നവരും, കള്ളന്മാർ ദേശങ്ങളിൽ മേലിടം പിടിച്ചവരും, വേദങ്ങൾ ഭ്രാന്തവിചാരങ്ങൾകൊണ്ട് മലിനമായവയും ആയിരിക്കും.
രാജാനശ്ച പ്രജാഭിക്ഷാഃ ശിശ്നോദരപരാജിതാഃ । അവ്രതാ വടവോഽശൌചാ ഭിക്ഷവശ്ച കുടുമ്ബിനഃ ॥ ൧,൨൨൩.
രാജാക്കന്മാർ ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് ഭിക്ഷയെടുക്കും, കാമം വിശപ്പു എന്നിവയാൽ കീഴടങ്ങിയിരിക്കും; വ്രതമില്ലാത്ത വടികൾ, അശുദ്ധർ, ഭിക്ഷക്കാരായ ഗൃഹസ്ഥർ.
തപസ്വിനോ ഗ്രാമവാസാഃ ന്യാസിനോ ഹ്യര്ഥലോലുപാഃ । ഹ്രസ്വകായാ മഹാഹാരാശ്ചൌരാസ്തേ സാധവഃ സ്മൃതാഃ ॥ ൧,൨൨൩.
തപസ്സുകാരെ ഗ്രാമങ്ങളിൽ താമസിക്കും; സന്യാസികൾ ധനലോലുപരാകും; ചെറു ശരീരമുള്ളവർ അത്യന്തം ഭക്ഷിക്കും; കള്ളന്മാർ സദാചാരികൾ എന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടും.
ത്യക്ഷ്യന്തി ഭൃത്യാശ്ച പതിം താപസസ്ത്യക്ഷ്യതി വ്രതമ് । ശൂദ്രാഃ പ്രതിഗ്രഹിഷ്യന്തി വൈശ്യാ വ്രതപരായണഃ ॥ ൧,൨൨൩.
ഭൃത്യന്മാർ തങ്ങളുടെ യജമാനനെ ഉപേക്ഷിക്കും; തപസ്സുകാർ തങ്ങളുടെ വ്രതങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കും; ശൂദ്രന്മാർ ദാനങ്ങൾ സ്വീകരിക്കും; വൈശ്യന്മാർ വ്രതങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടും.
ഉദ്വിഗ്നാഃ സന്തി ച ജനാഃ പിശാചസദൃശാഃ പ്രജാഃ । അന്യായഭോജനേനാഗ്നിദേവതാതിഥിപൂജനമ് ॥ ൧,൨൨൩.
ജനങ്ങൾ ഭയത്താൽ നിറഞ്ഞിരിക്കും; ജനങ്ങൾ പിശാചുപോലെയാകും; അന്യായമായി ലഭിച്ച ഭക്ഷണത്തിലൂടെ അഗ്നി, ദേവതകൾ, അതിഥികൾ എന്നിവരെ പൂജിക്കും.
കരിഷ്യന്തി കലൌ പ്രാപ്തേ ന ച പിത്ര്യോദകക്രിയാമ് । സ്ത്രീപരാശ്ച ജനാഃ സര്വേ ശൂദ്രപ്രായാശ്ച ശൌനക ॥ ൧,൨൨൩.
കലിയുഗം വന്നപ്പോൾ, അവർ പിതൃകർമ്മകൾ ചെയ്യുകയില്ല; എല്ലാവരും സ്ത്രീകളിൽ ലയിച്ചിരിക്കും; ഭൂരിഭാഗം ആളുകളും ശൂദ്രന്മാരായിരിക്കും, ശൗനക.
ബഹുപ്രജാല്പഭാഗ്യാശ്ച ഭവിഷ്യന്തി കലൌ സ്ത്രിയഃ । ശിരഃ കണ്ഡൂയനപരാ ആജ്ഞാം ഭേത്സ്യന്തി ഭര്ത്സിതാഃ ॥ ൧,൨൨൩.
കലിയുഗത്തിൽ സ്ത്രീകൾ അധികം സംസാരിക്കുകയും ഭാഗ്യശാലികളായിരിക്കുകയും ചെയ്യും; അവർ തലകുരുക്കാൻ മാത്രം താൽപര്യമുണ്ടാകും; ശാസനം കേൾക്കുമ്പോൾ അവർ അതു ലംഘിക്കും.
വിഷ്ണും ന പൂജയിഷ്യന്തി പാഷണ്ഡോപഹതാ ജനാഃ । കലേര്ദോഷനിധേര്വിപ്രാ അസ്തി ഹ്യേകോ മഹാഗുണഃ ॥ ൧,൨൨൩.
പാഷണ്ടമതത്തിൽ ആകൃഷ്ടരായ ആളുകൾ വിഷ്ണുവിനെ പൂജിക്കുകയില്ല; ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, കലിയുഗം ദോഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞതാണെങ്കിലും അതിൽ ഒരു വലിയ ഗുണം ഉണ്ട്.
കീര്തനാദേവ കൃഷ്ണസ്യ മഹാബന്ധം പരിത്യജേത് । കൃതേ യദ്ധ്യായതോ വിഷ്ണും ത്രേതായാം ജപതഃ ഫലമ് ॥ ൧,൨൨൩.
കൃഷ്ണന്റെ നാമം ഉച്ചരിച്ചാൽ മാത്രം വലിയ ബന്ധനം വിട്ടൊഴിയാം; കൃതയുഗത്തിൽ വിഷ്ണുവിനെ ധ്യാനിച്ചാൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം, ത്രേതായുഗത്തിൽ ജപിച്ചാൽ ലഭിക്കുന്നതും,
ദ്വാപരേ പരിചര്യായാം കലൌ തദ്ധരികീര്തനാത് । തസ്മാദ്ധ്യേയോ ഹരിര്നിത്യം ഗേയഃ പൂജ്യശ്ച ശൌനക ॥ ൧,൨൨൩.
ദ്വാപരയുഗത്തിൽ സേവനം ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്നതും, കലിയുഗത്തിൽ ഹരിയുടെ കീർത്തനം ചെയ്താൽ ലഭിക്കും; അതിനാൽ, ശൗനക, ഹരിയെ എല്ലായ്പ്പോഴും ധ്യാനിക്കുകയും പാടുകയും പൂജിക്കുകയും വേണം.