പയഃ കാഞ്ചനവര്ണായാഃ ശ്വേതവര്ണം ച ഗോമയമ് । ഗോമൂത്രം താമ്രവര്ണായാ നീലവര്ണഭവം ഘൃതമ് ॥ ൧,൨൨൨.
പൊന്നനിറമുള്ളവർക്ക് പാൽ, വെള്ളനിറമുള്ളവർക്ക് പശുവിന്റെ ചാണകം, താമ്രനിറമുള്ളവർക്ക് പശുവിന്റെ മൂത്രം, നീലനിറമുള്ളവർക്ക് നെയ്യ് — ഇവയാണ് അനുയോജ്യം.
ദധി സ്യാത്കൃഷ്ണവര്ണായാ ദര്ഭോദകസമായുതമ് । ഗോമൂത്രമാഷകാണ്യഷ്ടൌ ഗോമയസ്യ ചതുഷ്ടയമ് ॥ ൧,൨൨൨.
കറുത്തവർക്ക് ദധി, ദർഭജലം ചേർത്ത്, പശുവിന്റെ മൂത്രത്തിന് എട്ട് ഉഴുന്ന്, പശുവിന്റെ ചാണകത്തിന് നാല് ഉഴുന്ന് ചേർക്കണം.
ക്ഷീരസ്യ ദ്വാദശ പ്രോക്താ ദധ്നസ്തു ദശ ഉച്യതേ । ഘൃതസ്യ മാഷകാഃ പഞ്ച പഞ്ചഗവ്യം മലാപഹമ് ॥ ൧,൨൨൨.
പാലിന് പന്ത്രണ്ടു ഉഴുന്ന്, ദധിക്ക് പത്ത് ഉഴുന്ന്, നെയ്യിന് അഞ്ചു ഉഴുന്ന് ചേർക്കണമെന്ന് പറയുന്നു. പഞ്ചഗവ്യം മലിനതയെ അകറ്റുന്നു.
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൨൨൩ ബ്രഹ്മോവാച മുനിഭിശ്ചരിതാ ധര്മാ ഭക്ത്യാ വ്യാസ മയോദിതാഃ । യൈര്വിഷ്ണുസ്തുഷ്യതേ ചൈവ സൂര്യാദിപരിചാരണാത് ॥ ൧,൨൨൩.
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: മുനികൾ ഭക്തിയോടെ ആചരിച്ച ധർമ്മങ്ങൾ ഞാൻയും വ്യാസനും പഠിപ്പിച്ചതാണ്. ഈ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്താൽ വിഷ്ണു സന്തുഷ്ടനാകുന്നു; സൂര്യാദികൾക്ക് സേവനം ഉൾപ്പെടെ.
തര്പണേന ച ഹോമേന സന്ധ്യായാ വന്ദനേന ച । പ്രാപ്യതേ ഭഗവാന് വിഷ്ണുര്ധര്മകാമാര്ഥമോക്ഷദഃ ॥ ൧,൨൨൩.
തർപ്പണം, ഹോമം, സന്ധ്യാവന്ദനം എന്നിവയിലൂടെ ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിനെ പ്രാപിക്കാം; അവൻ ധർമ്മം, കാമം, അർത്ഥം, മോക്ഷം എന്നിവ നൽകുന്നവനാണ്.
ധര്മോ ഹി ഭഗവാന്വിഷ്ണുഃ പൂജീ വിഷ്ണോസ്തു തര്പണമ് । ഹോമഃ സന്ധ്യാ തഥാ ധ്യാനം ധാരണാ സകലം ഹരിഃ ॥ ൧,൨൨൩.
ധർമ്മം തന്നെയാണ് ഭഗവാൻ വിഷ്ണു; വിഷ്ണുവിന്റെ പൂജ തന്നെ തർപ്പണമാണ്. ഹോമം, സന്ധ്യ, ധ്യാനം, ധാരണ — ഇവയൊക്കെയും ഹരിയിലാണ് ലയിക്കുന്നത്.
സൂച ഉവാച । പ്രലയം ജഗതോ വക്ഷ്യേ തത്സര്വം ശൃണു ശൌനക । ചതുര്യുഗസഹസ്രന്തു കല്പൈകാബ്ജദിനം സ്മൃതമ് ॥ ൧,൨൨൩.
സൂചൻ പറഞ്ഞു: ലോകത്തിന്റെ പ്രളയം ഞാൻ വിവരിക്കും; അതെല്ലാം നീ കേൾക്കൂ ശൗനക. നാലു യുഗങ്ങൾ ചേർന്ന ആയിരം ചക്രങ്ങൾ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു കല്പദിനം ആകുന്നു.
കൃതത്രേതാദ്വാപരാദിയുഗാവസ്ഥാ നിബോധമേ । കൃതേ ധര്മശ്ചതുഷ്പാച്ച സത്യം ദാനം തപോ ദയാ ॥ ൧,൨൨൩.
കൃത, ത്രേത, ദ്വാപര, കലിയുഗങ്ങളുടെ അവസ്ഥകൾ മനസ്സിലാക്കണം. കൃതയുഗത്തിൽ ധർമ്മം നാലു കാലുകളിലും നിലനിൽക്കുന്നു: സത്യം, ദാനം, തപസ്, ദയ.
ധര്മപാതാ ഹരിശ്ചേതി സന്തുഷ്ടാ ജ്ഞാനിനോ നരാഃ । ചതുര്വര്ഷസഹസ്രാണി നരാ ജീവന്തി വൈ തദാ ॥ ൧,൨൨൩.
ധർമ്മം തളർന്നാലും ഹരി നിലനിൽക്കും; ജ്ഞാനികൾ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കും. ആ കാലത്ത് മനുഷ്യർ നാലായിരം വർഷം ജീവിക്കും.
കൃതാന്തേ ക്ഷത്ത്രിയൈര്വിപ്രാ വിട്ശൂദ്രാശ്ച ജിതാ ദ്വിജൈഃ । ശൂരശ്ചാതിബലോ വിഷ്ണൂ രക്ഷാംസി ച ജഘാന ഹ ॥ ൧,൨൨൩.
കൃതയുഗം അവസാനിക്കുമ്പോൾ ക്ഷത്രിയർ ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും, വൈശ്യന്മാരെയും, ശൂദ്രന്മാരെയും ജയിച്ചു. അതിവീര്യശാലിയായ വിഷ്ണു ദാനവരെ സംഹരിച്ചു.
ത്രേതായുഗേ ത്രിപാദ്ധര്മഃ സത്യദാനദയാത്മകഃ । നരാ യജ്ഞപരാസ്തസ്മിംസ്തഥാ ക്ഷത്രോദ്ഭവം ജഗത് ॥ ൧,൨൨൩.
ത്രേതായുഗത്തിൽ ധർമ്മം മൂന്നു കാലുകളിൽ നിലനിൽക്കും; സത്യം, ദാനം, ദയ — ഇവയാണ് അതിന്റെ സ്വഭാവം. ആ കാലത്ത് മനുഷ്യർ യജ്ഞങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടും; ലോകം ക്ഷത്രിയരിൽനിന്ന് ഉദ്ഭവിക്കും.
രക്തോ ഹരിര്നരൈഃ പൂജ്യോ നരാ ദശശതായുഷഃ । തത്ര വിഷ്ണുര്ഭോമരഥഃ ക്ഷത്രിയാ രാക്ഷസാനഹന് ॥ ൧,൨൨൩.
രക്തനിറമുള്ള മനുഷ്യർ ഹരിയെ ആരാധിക്കും; അവർക്ക് ആയുസ്സ് ആയിരം വർഷം. അവിടെ വിഷ്ണു ഭൂമിയിൽ രഥത്തിൽ സഞ്ചരിക്കും; ക്ഷത്രിയർ രാക്ഷസന്മാരെ സംഹരിക്കും.
ദ്വിപാദവിഗ്രഹോ ധര്മഃ പീതതാഞ്ചാച്യുതേ ഗതേ । ചതുഃ ശതായുഷോ ലോകാ ദ്വിജക്ഷത്രോദ്ഭവാഃ പ്രജാഃ ॥ ൧,൨൨൩.
ദ്വാപരയുഗത്തിൽ ധർമ്മം രണ്ട് കാലുകളിൽ നിലനിൽക്കും; അച്യുതൻ വിട്ടുപോകുമ്പോൾ അതിന്റെ തളർച്ചയാകും. ആ കാലത്ത് മനുഷ്യർ നാലുനൂറ് വർഷം ജീവിക്കും; ജനങ്ങൾ ബ്രാഹ്മണരും ക്ഷത്രിയരും ആകും.
തത്ര ദൃഷ്ട്വാല്പബുദ്ധീംശ്ച വിഷ്ണുര്വ്യാസസ്വരൂപധൃക് । തദേകന്തു യജുര്വേദം? ചതുര്ധാ വ്യഭജത്പുനഃ ॥ ൧,൨൨൩.
അവിടെ, മനുഷ്യരുടെ ബുദ്ധി കുറവാണെന്ന് കണ്ട വിഷ്ണു, വ്യാസന്റെ രൂപം ധരിച്ച്, യജുർവേദം വീണ്ടും നാലായി വിഭജിച്ചു.
ശിഷ്യാനധ്യാപയാമാസ സമസ്താംസ്താന്നിബോധ മേ । ഋഗ്വേദമഥ പൈലന്ത്സാമവേദഞ്ച ജൈമിനിമ് ॥ ൧,൨൨൩.
അവൻ തന്റെ എല്ലാ ശിഷ്യന്മാരെയും പഠിപ്പിച്ചു. അവരാരെന്നു ഞാൻ പറയാം: പൈലൻ ഋഗ്വേദം പഠിച്ചു, ജൈമിനി സാമവേദം.
അഥര്വാണം സുമന്തുന്തു യജുര്വേദം മഹാമുനിമ് । വൈശമ്പായനമങ്ഗന്തു പുരാണം സൂതമേവ ച । അഷ്ടാദശപുരാണാനി യൈര്വേദ്യോ ഹരിരേവ ഹി ॥ ൧,൨൨൩.
സുമന്തു അഥർവ്വവേദം പഠിച്ചു, മഹാമുനി യജുര്വേദം, വൈശമ്പായനൻ അങ്കം, സൂതൻ പുരാണം. ഈ പതിനെട്ട് പുരാണങ്ങളിലൂടെ ഹരിയെ അറിയാം.
സര്ഗശ്ച പ്രതിസര്ഗശ്ച വംശോ മന്വന്തരാണി ച । വംശാനുചരിതച്ചൈവ പുരാണം പഞ്ചലക്ഷണമ് ॥ ൧,൨൨൩.
സൃഷ്ടി, പ്രലയം, വംശാവലി, മന്വന്തരങ്ങൾ, വംശചരിതം — ഇതാണ് ഒരു പുരാണത്തിന്റെ അഞ്ചു ലക്ഷണങ്ങൾ.
ബ്രാഹ്മം പാദ്മം വൈഷ്ണവഞ്ച ശൈവം ഭാഗവതന്തഥാ । ഭവിഷ്യന്നാരദീയഞ്ചസ്കാന്ദം ലിങ്ഗം വരാഹകമ് ॥ ൧,൨൨൩.
ബ്രാഹ്മം, പദ്മം, വൈഷ്ണവം, ശൈവം, ഭാഗവതം, ഭവിഷ്യത്, നാരദീയവും, സ്കന്ദം, ലിംഗം, വരാഹം — ഇതാകുന്നു പുരാണങ്ങൾ.
മാര്കണ്ഡേയം തഥാഗ്നേയം ബ്രഹ്മവൈവര്തമേവ ച । കൌര്മം മാത്സ്യം ഗാരുഡഞ്ച വായവീയമനന്തരമ് । അഷ്ടാദശസമുദ്ദിഷ്ടം ബ്രഹ്മാണ്ഡമിതി സംജ്ഞിതമ് ॥ ൧,൨൨൩.
മാർകണ്ടേയ, അഗ്നേയ, ബ്രഹ്മവൈവർത, കൂർമ, മത്സ്യ, ഗാരുഡ, വായു, ബ്രഹ്മാണ്ഡം — ഇതാണ് പതിനെട്ട് പുരാണങ്ങൾ എന്ന് പറയുന്നത്.
അന്യാന്യുപപുരാണാനി മുനിഭിഃ കഥിതാനി തു । ആദ്യം സനത്കുമാരോക്തം നാരസിംഹമഥാപരമ് ॥ ൧,൨൨൩.
മറ്റു ഉപപുരാണങ്ങൾ മഹർഷിമാർ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു: ആദ്യം സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞത്, പിന്നെ നരസിംഹം.
തൃതീയം സ്കാന്ദമുദ്ദിഷ്ടം കുമാരേണ തു ഭാഷിതമ് । ചതുര്ഥം ശിവധര്മാഖ്യം സ്യാന്നന്ദീശ്വരഭാഷിതമ് ॥ ൧,൨൨൩.
മൂന്നാമത്തെത് സ്കന്ദം, കുമാരൻ പറഞ്ഞത്; നാലാമത്തെത് ശിവധർമ്മം, അത് നന്ദീശ്വരൻ പറഞ്ഞത്.
ദുര്വാസസോക്തമാശ്ചര്യം നാരദോക്തമതഃ പരമ് । കാപിലം വാമനഞ്ചൈവ തഥൈവോശനസേരിതമ് ॥ ൧,൨൨൩.
ദുര്വാസു പറഞ്ഞ അത്ഭുതമായ പുരാണം, പിന്നെ നാരദൻ പറഞ്ഞത്; കപിലൻ, വാമനൻ, ഉഷനസ് പറഞ്ഞതും അതുപോലെ.
ബ്രഹ്മാണ്ഡം വാരുണഞ്ചാഥ കാലികാഹ്വയമേവ ച । മാഹേശ്വരം തഥാ സാമ്ബമേവം സര്വാര്ഥസഞ്ചയമ് । പരാശരോക്തമപരം മാരീചം ഭാര്ഗവാഹ്വയമ് ॥ ൧,൨൨൩.
ബ്രഹ്മാണ്ഡം, വാരുണം, കാലികാ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന പുരാണം, മഹേശ്വരം, സാംബം, ഇങ്ങനെ എല്ലാം ഉൾക്കൊള്ളുന്നവ; പരാശരൻ പറഞ്ഞത്, മാരീചം, ഭാർഗവം എന്ന പേരിലുള്ളതും.
പുരാണം ധര്മശാസ്ത്രഞ്ച വേദാസ്ത്വങ്ഗാനി യന്മുനേ । ന്യായഃ ശൌനക മീമാംസാ ആയുര്വേദാര്ഥശാസ്ത്രകമ് । ഗാന്ധര്വശ്ച ധനുര്വേദോ വിദ്യാ ഹ്യഷ്ടാദശസ്മൃതാഃ ॥ ൧,൨൨൩.
പുരാണം, ധർമ്മശാസ്ത്രം, വേദങ്ങളും അവയുടെ അങ്കങ്ങളും, ന്യായം, ശൗണക, മീമാംസ, ആയുര്വേദം, അർത്ഥശാസ്ത്രം, ഗാന്ധർവം, ധനുര്വേദം — ഇതാണ് പതിനെട്ട് വിദ്യകൾ.
ദ്വാപരാന്തേന ച ഹരിര്ഗുരുഭാരമപാഹരത് । ഏകപാദസ്ഥിതേ ധര്മേ കൃഷ്ണത്വഞ്ചാച്യുതേ ഗതേ ॥ ൧,൨൨൩.
ദ്വാപരയുഗം അവസാനിക്കുമ്പോൾ ഹരി ഗുരുഭാരം നീക്കി; ധർമ്മം ഒരു കാലിൽ നില്ക്കുമ്പോൾ കൃഷ്ണൻ അച്യുതനായി ലോകം വിട്ടു.
ജനാസ്തദാ ദുരാചാരാ ഭവിഷ്യന്തി ച നിര്ദയാഃ । സത്ത്വം രജസ്തമ ഇതി ദൃശ്യന്തേ പുരുഷേ ഗുണാഃ । കാലസഞ്ചോദിതാസ്തേഽപി പരിവര്തന്ത ആത്മനി ॥ ൧,൨൨൩.
അപ്പോൾ ജനങ്ങൾ ദുഷ്ടരും ക്രൂരരും ആയിരിക്കും; സത്ത്വം, രജസ്, തമസ് എന്ന ഗുണങ്ങൾ മനുഷ്യനിൽ കാണാം; കാലം പ്രേരിപ്പിച്ച് അവ മനസ്സിൽ പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നു.
പ്രഭൂതഞ്ച യദാ സത്ത്വം മനോ ബുദ്ധീന്ദ്രിയാണി ച । തദാ കൃതയുഗം വിദ്യാജ്ജ്ഞാനേ തപസി യദ്രതിഃ ॥ ൧,൨൨൩.
സത്ത്വം, മനസ്സ്, ബുദ്ധി, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ എല്ലാം അധികം ഉള്ളപ്പോൾ അതാണ് കൃതയുഗം; അപ്പോൾ ജ്ഞാനത്തിലും തപസ്സിലും ആസ്വാദനമുണ്ട്.
യദാ കര്മസു കാമ്യേഷു ശക്തിര്യശസി ദേഹിനാമ് । തദാ ത്രേതാ രജോഭൂതിരിതി ജാനീഹി ശൌനക ॥ ൧,൨൨൩.
മനുഷ്യരുടെ ശക്തി പ്രവർത്തികളിലും ആഗ്രഹങ്ങളിലും, പ്രശസ്തിയിലും കാണുമ്പോൾ, ശൗണക, അതാണ് ത്രേതായുഗം — രജസ്സിന്റെ ആധിക്യം.
യദാ ലോഭസ്ത്വസന്തോഷോ മാനോ ദമ്ഭശ്ച മത്സരഃ । കര്മണാഞ്ചാപി കാമ്യാനാം ദ്വാപരം തദ്രജസ്തമഃ ॥ ൧,൨൨൩.
ലോഭം, അസന്തോഷം, അഭിമാനം, കപടം, അസൂയ, ആഗ്രഹപ്രേരിതമായ പ്രവൃത്തികൾ — ഇവയുണ്ടെങ്കിൽ അത് ദ്വാപരയുഗം, രജസ്-തമസ് മിശ്രിതം.
യദാ സദാനൃതം തന്ദ്രാ നിദ്രാ ഹിംസാദിസാധനമ് । ശോകമോഹൌ ഭയം ദൈന്യം സ കലിസ്തമസി സ്മൃതഃ ॥ ൧,൨൨൩.
എപ്പോഴും അസത്യം, മന്ദത്വം, ഉറക്കം, ഹിംസ തുടങ്ങിയവ, ദുഃഖം, മോഹം, ഭയം, ദാരിദ്ര്യം — ഇവയുള്ളത് കലിയുഗം, തമസ്സായിട്ടാണ് ഓർക്കുന്നത്.