ന ദാതാ സുഖദുഃ ഖാനാം ന ച ഹര്താസ്തി കശ്ചന । ഭുഞ്ജതേ സ്വകൃതാന്യേവ ദുഃ ഖാനി ച സുഖാനി ച ॥ ൧,൨൨൧.
സന്തോഷം അല്ലെങ്കിൽ ദുഃഖം നൽകുന്നവനോ എടുക്കുന്നവനോ ആരുമില്ല; മനുഷ്യർ അനുഭവിക്കുന്നത് തങ്ങളെത്തന്നെ സൃഷ്ടിച്ച സന്തോഷവും ദുഃഖവുമാണ്.
ധര്മാര്ഥം ജീവിതം യേഷാം ദുര്ഗാണ്യതിതരന്തി തേ । സന്തുഷ്ടഃ കോ ന ശക്നോതി ഫലമൂലൈശ്ച വര്തിതുമ് ॥ ൧,൨൨൧.
ധർമ്മത്തിനും സമ്പത്തിനും വേണ്ടി ജീവിക്കുന്നവർ എല്ലാ കഷ്ടതകളും അതിജയിക്കും; സംതൃപ്തനായവൻ ഫലമൂലങ്ങൾ മാത്രം കഴിച്ചും ജീവിക്കാൻ കഴിയും.
സര്വ ഏവ ഹി സൌഖ്യേന സങ്കടാന്യവഗാഹതേ । ഇദമേവ ഹി ലോഭസ്യ കാര്യം സ്യാ ദതിദുഷ്കരമ് ॥ ൧,൨൨൧.
എല്ലാവർക്കും കഷ്ടതകൾ എളുപ്പത്തിൽ കടക്കാനാകും; ദാനമെന്നത് ദുഷ്കരമാകുന്നത് ലോഭത്തിന്റെ ഫലമാണ്.
ലോഭാത്ക്രോധഃ പ്രഭവതി ലോഭാദ്ദ്രോഹഃ പ്രവര്തതേ । ലോഭാന്മോഹശ്ച മായാ ച മാനോ മത്സര ഏവ ച ॥ ൧,൨൨൧.
ലോഭത്തിൽ നിന്ന് കോപം ഉരുത്തിരിയുന്നു; ലോഭം മൂലം വൈരാഗ്യവും ഉണ്ടാകുന്നു; ലോഭം മൂലമാണ് മോഹം, മായ, അഹങ്കാരം, അസൂയ എന്നിവയും.
രാഗദ്വേഷാനൃതക്രോധലോമമോഹമദോജ്ഝിതഃ । യഃ സ ശാന്തഃ പരം ലോകം യാതി പാപവിവര്ജിതഃ ॥ ൧,൨൨൧.
ആസക്തിയും വൈരവും അസത്യവും കോപവും ലോഭവും മായയും അഹങ്കാരവും ഇല്ലാത്തവൻ ശാന്തനായ് പാപരഹിതമായ പരമലോകത്തിൽ എത്തുന്നു.
ദേവതാ മുനയോ നാഗാ ഗന്ധര്വാ ഗുഹ്യകാ ഹര । ധാര്മികം പൂജയന്തീഹ ന ധനാഢ്യം ന കാമിനമ് ॥ ൧,൨൨൧.
ഹരനേ, ഇവിടെ ദേവന്മാരും മുനിമാരും നാഗന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും ഗുഹ്യകന്മാരും ധാർമികനെ ആദരിക്കുന്നു; ധനികരെയോ കാമഭോഗികളെയോ അല്ല.
അനന്തബലവീര്യേണ പ്രജ്ഞയാ പൌരുഷേണ വാ । അലഭ്യം ലഭതേ മര്ത്യസ്തത്ര കാ പരിവേദനാ ॥ ൧,൨൨൧.
അനന്തമായ ശക്തിയാലോ ധൈര്യത്താലോ ജ്ഞാനത്താലോ പുരുഷാർത്ഥത്താലോ മനുഷ്യൻ സാധ്യമായതിൽ അസാധ്യമായതും നേടുന്നു; അതിനാൽ ദുഃഖിക്കേണ്ട കാര്യമില്ല.
സര്വസത്ത്വദയാലുത്വം സര്വേന്ദ്രിയവിനിഗ്രഹഃ । സര്വത്രാനിത്യബുദ്ധിത്വം ശ്രേയഃ പരമിദം സ്മൃതമ് ॥ ൧,൨൨൧.
എല്ലാ ജീവികളോടും കരുണ, എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും നിയന്ത്രിക്കൽ, എല്ലാം നശ്വരമാണെന്ന ബോധം — ഇതാണ് പരമമായ ശ്രേയസ് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നത്.
പശ്യന്നിവാഗ്രതോ മൃത്യും യോ ധര്മം നാചരേന്നരഃ । അജാഗലസ്തനസ്യേവ തസ്യ ജന്മ നിരര്ഥകമ് ॥ ൧,൨൨൧.
മരണത്തെ മുന്നിൽ കാണുമ്പോഴും ധർമ്മം ആചരിക്കാത്തവന്റെ ജനനം ആടിന്റെ പയ്യിന്റെ മുലപോലെ വ്യർഥമാണ്.
ഭ്രൂണഹാ ബ്രഹ്മഹാ ഗോഘ്നഃ പിതൃഹാ ഗുരുതല്പഗഃ । ഭൂമിം സര്വഗുണോപേതാം ദത്ത്വാ പാപൈഃ പ്രമുച്യതേ ॥ ൧,൨൨൧.
ഗർഭഹത്യ, ബ്രാഹ്മണഹത്യ, പശുഹത്യ, പിതൃഹത്യ, ഗുരുപത്നിയുമായി ദോഷം ചെയ്തതൊക്കെ ചെയ്തവൻ എല്ലാ ഗുണങ്ങളോടുകൂടിയ ഭൂമി ദാനം ചെയ്താൽ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും.
ന ഗോദാനാത്പരം ദാനം കിഞ്ചിദസ്തീതി മേ മതിഃ । യാ ഗൌര്ന്യായാര്ജിതാ ദത്താ കൃത്സ്നം താരയതേ കുലമ് ॥ ൧,൨൨൧.
പശുദാനത്തേക്കാൾ വലിയ ദാനം ഒന്നുമില്ലെന്ന് എനിക്ക് തോന്നുന്നു; ന്യായമായി സമ്പാദിച്ച പശു ദാനം ചെയ്താൽ മുഴുവൻ കുടുംബവും രക്ഷപ്പെടും.
നാന്നദാനാത്പരം ദാനം കിഞ്ചിദസ്തി വൃഷധ്വജ ! । അന്നേന ധാര്യതേ സര്വം ചരാചരമിദം ജഗത് ॥ ൧,൨൨൧.
വൃഷധ്വജാ, അന്നദാനത്തേക്കാൾ വലിയ ദാനം ഒന്നുമില്ല; അന്നംകൊണ്ടാണ് ഈ സകല ചലനസ്ഥിരജഗതും നിലനിൽക്കുന്നത്.
കന്യാദാനം വൃഷോത്സര്ഗസ്തീര്ഥസേവാ ശ്രുതം തഥാ । ഹസ്ത്യശ്വരഥദാനാനി മണിരത്നവസുന്ധരാഃ ॥ ൧,൨൨൧.
കന്യാദാനം, കാളയെ വിടുതൽ, തീർത്ഥസേവനം, പഠനം, ആന, കുതിര, രഥം, മുത്ത്, രത്നം, ഭൂമി എന്നിവയുടെ ദാനങ്ങൾ —
അന്നദാനസ്യ സര്വാണി കലാം നാര്ഹന്തി ഷോഡശീമ് । അന്നാത്പ്രാണാ ബലം തേജശ്ചാന്നാദ്വീര്യം ധൃതിഃ സ്മൃതിഃ ॥ ൧,൨൨൧.
അന്നദാനത്തിന്റെ പതിനാറിൽ ഒരു ഭാഗം പോലും ഇതൊന്നും തുല്യമായില്ല; അന്നത്തിൽ നിന്നാണ് ജീവൻ, ബലം, തേജസ്, വീര്യം, ധൈര്യം, ധൃതിയും സ്മൃതിയും ഉണ്ടാകുന്നത്.
കൂപവാപീതഡാഗാദീനാരാമാംശ്ചൈവ കാരയേത് । ത്രിസപ്തകുലമുദ്ധൃത്യ വിഷ്ണുലോകേ മഹീയതേ ॥ ൧,൨൨൧.
കിണർ, കുളം, തടാഗം, തോട്ടങ്ങൾ എന്നിവ നിർമിക്കണം; ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ ഇരുപത്തൊന്ന് തലമുറയെ രക്ഷിച്ചു വിഷ്ണുലോകത്തിൽ മഹത്വം നേടും.
സാധൂനാം ദര്ശനം പുണ്യം തീര്ഥാദപി വിശിഷ്യതേ । കാലേന തീര്ഥം ഫലതി സദ്യഃ സാധുസമാഗമഃ ॥ ൧,൨൨൧.
സദ്പുരുഷന്മാരെ കാണുന്നത് തീർത്ഥദർശനത്തേക്കാൾ പുണ്യമാണ്; തീർത്ഥഫലം സമയത്തോടെ ലഭിക്കും, സദ്പുരുഷസംഗമം ഉടൻ ഫലം നൽകും.
സത്യം ദമസ്തപഃ ശൌചം സന്തോഷശ്ച ക്ഷമാര്ജവമ് । ജ്ഞാനം ശമോ ദയാ ദാനമേഷ ധര്മഃ സനാതനഃ ॥ ൧,൨൨൧.
സത്യവാദിത്വം, സ്വയംനിയന്ത്രണം, തപസ്, ശുദ്ധി, സന്തോഷം, ക്ഷമ, നേര്മ, ജ്ഞാനം, മനസ്സിന്റെ ശാന്തി, ദയ, ദാനം — ഇതാണ് ശാശ്വതധർമ്മം.
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൨൨൨ ബ്രഹ്മോവാച । പ്രായശ്ചിത്താദി വക്ഷ്യേഽഹം നരകൌഘവിമര്ദനമ് । മക്ഷികാ വിപ്രുഷോ നാരീ ഭുവി തോയം ഹുതാശനഃ । മാര്ജാരോ നകുലശ്ചൈവ ശുചീന്യേതാനി നിത്യശഃ ॥ ൧,൨൨൨.
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: ഞാൻ ഇപ്പോൾ പ്രായശ്ചിത്തവും നരകങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുന്ന മാർഗങ്ങളും പറയുന്നു. ഈ ഭൂമിയിൽ ഈച്ച, വെള്ളത്തിന്റെ തുള്ളി, സ്ത്രീ, മണ്ണ്, അഗ്നി, പൂച്ച, മൂങ്ങ എന്നിവ എല്ലായ്പ്പോഴും ശുദ്ധമാണ്.
യഃ ശൂദ്രോച്ഛിഷ്ടസംസ്പൃഷ്ടം പ്രമാദാദ്ഭക്ഷയേദ്ദ്വിജഃ । അഹോരാത്രോഷിതോ ഭൂത്വാ പഞ്ചഗവ്യേന ശുധ്യതി ॥ ൧,൨൨൨.
ശൂദ്രന്റെ ഉച്ചിഷ്ടം അശ്രദ്ധവശാൽ ഭക്ഷിച്ച ദ്വിജൻ ഒരു ദിവസം ഒരു രാത്രി ഉപവസിച്ച് പശുവിന്റെ അഞ്ചു ഉല്പന്നങ്ങൾ കഴിച്ചാൽ ശുദ്ധിയാകും.
വിപ്രോ വിപ്രേണ സംസ്പൃഷ്ട ഉച്ഛിഷ്ടേന കദാചന । സ്നാനം ജപ്യഞ്ച കര്തവ്യം ദിനസ്യാന്തേ ച ഭോജനമ് ॥ ൧,൨൨൨.
ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ മറ്റൊരു ബ്രാഹ്മണന്റെ ഉച്ചിഷ്ടം സ്പർശിച്ചാൽ സ്നാനം ചെയ്യുകയും ജപം നടത്തുകയും ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മാത്രമേ അന്നം കഴിക്കാവൂ.
അന്നം സമക്ഷികാകേശം ശുധ്യേദ്വാന്തേന തത്ക്ഷണാത് । യശ്ച പാണിതലേ ഭുങ്ക്തേ അങ്ഗുല്യാ ബാഹുനാ ച യഃ ॥ ൧,൨൨൨.
അന്നത്തിൽ ഈച്ചയോ മുടിയോ വീണാൽ അതു ഉടൻ നീക്കം ചെയ്താൽ ശുദ്ധിയാകും; കൈയിലോ വിരലിലോ ഭുജത്തിലോ അന്നം കഴിച്ചവനും —
അഹോരാത്രേണ ശുധ്യേത പിബേദ്യദി ന വാര്യുത । പീതശേഷന്തു യത്തോയം വാമഹസ്തേന മദ്യവത് ॥ ൧,൨൨൨.
ഒരു ദിവസം ഒരു രാത്രി കഴിഞ്ഞാൽ ശുദ്ധിയാകും, വെള്ളം കുടിച്ചാലോ ഇല്ലയോ എന്നത് പ്രാധാന്യമില്ല; കുടിച്ച ശേഷമുള്ള വെള്ളം ഇടതുകൈ കൊണ്ട് സ്പർശിച്ചാൽ അത് മദ്യംപോലെയാണ്.
ചര്മമധ്യഗതം തോയമശുചി സ്യാന്ന തത്പിബേത് । അന്ത്യജാതിരവിജ്ഞാതോ നിവസേദ്യസ്യ വേശ്മനി ॥ ൧,൨൨൨.
ചർമ്മത്തിലൂടെ കടന്ന വെള്ളം ശുദ്ധമല്ല; അതു കുടിക്കരുത്. ഏറ്റവും താഴ്ന്ന ജാതിയിലോ, ആരാണെന്നറിയാത്തവനോ ഒരു വീട്ടിൽ താമസിച്ചാൽ, ആ വീട് ഒഴിവാക്കണം.
ചാന്ദ്രായണം പരാകം വാ ദ്വിജാതീനാം വിശോധനമ് । പ്രാജാപത്യന്തു ശൂദ്രസ്യ പശ്ചാജ്ജ്ഞാതേ തഥാപരേ ॥ ൧,൨൨൨.
രണ്ടു പ്രാവശ്യം ജനിച്ചവർക്കു ശുദ്ധീകരണത്തിന് ചാന്ദ്രായണവും പരാകവും നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു; ശൂദ്രനു പ്രാജാപത്യപ്രായശ്ചിത്തം ഉചിതമാണ്, മറ്റുള്ളവർക്കു കാര്യം അറിയുന്നതിന് ശേഷം വേറിട്ട രീതികൾ ഉണ്ട്.
യസ്തത്ര ഭുങ്ക്തേ പക്വാന്നം കൃച്ഛ്രാര്ധം തസ്യ ദാപയേത് । തേഷാമപി ച യോ ഭുങ്ക്തേ കൃച്ഛ്രപാദോ വിധീയതേ ॥ ൧,൨൨൨.
അങ്ങനെയുള്ള സാഹചര്യത്തിൽ പാകം ചെയ്ത അന്നം കഴിക്കുന്നവൻക്ക് കൃച്ഛ്രപ്രായശ്ചിത്തത്തിന്റെ പാതി ചെയ്യണം; അവരുടെ അന്നം മറ്റൊരാൾ കഴിച്ചാൽ ക്വാർട്ടർ കൃച്ഛ്രം നിർബന്ധമാണ്.
രജകാനാഞ്ച ശൈലൂ ഷവേണുചര്മോപജീവിനാമ് । ഏതദന്നഞ്ച യോ ഭുങ്ക്തേ ദ്വിജശ്ചാന്ദ്രായണം ചരേത് ॥ ൧,൨൨൨.
തോലുപയോഗിച്ച് ജീവിക്കുന്നവരും, വെട്ടുകാർ, വെട്ടുകോൽ തൊഴിലാളികൾ, കഷായക്കാരൻമാർ എന്നിവരുടെ അന്നം ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ കഴിച്ചാൽ, അവൻ ചാന്ദ്രായണപ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്യണം.
ചാണ്ഡാലകൂപഭാണ്ഡേഷു അജ്ഞാനാച്ചേത്പിബേജ്ജലമ് । കുര്യാത്സാന്തപനം വിപ്രസ്തദര്ധഞ്ച വിശഃ സ്മൃതമ് ॥ ൧,൨൨൨.
ചാണ്ഡാളന്റെ കിണർ അല്ലെങ്കിൽ പാത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് അറിയാതെ വെള്ളം കുടിച്ചാൽ, ബ്രാഹ്മണൻ സാന്തപനപ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്യണം; വൈശ്യനു അതിന്റെ പാതി മതിയാകും.
പാദം ശൂദ്രസ്യ ദാതവ്യമജ്ഞാനാദന്ത്യവേശ്മനി । പ്രായശ്ചിത്തം ത്രികൃച്ഛ്രം സ്യാത്പരാകമന്ത്യജാഗതൌ ॥ ൧,൨൨൨.
അറിയാതെ ഒരു ശൂദ്രൻ ചാണ്ഡാളന്റെ വീട്ടിൽ താമസിച്ചാൽ, അവൻ ക്വാർട്ടർ പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്യണം; പ്രായശ്ചിത്തം മൂന്ന് കൃച്ഛ്രം, ചാണ്ഡാളനു പരാകം നിർബന്ധമാണ്.
അന്ത്യജോച്ഛിഷ്ടഭുക്ച്ഛുധ്യേദ്ദ്വിജശ്ചാന്ദ്രായണേന ച । ചാണ്ഡാലന്നം യദാ ഭുങ്ക്തേ പ്രമാദാദൈന്ദവഞ്ചരേത് ॥ ൧,൨൨൨.
ചാണ്ഡാളന്റെ ഉച്ചിഷ്ടം കഴിച്ച ദ്വിജൻ ചാന്ദ്രായണപ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്താൽ ശുദ്ധിയാകും; അവൻ അറിയാതെ ചാണ്ഡാളന്റെ അന്നം കഴിച്ചാൽ, ഐന്ദവപ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്യണം.
ക്ഷത്ത്രജാതിഃ സാന്തപനം ഷഡ്ദ്വിരാത്രം പരേ തഥാ । ഏകവൃക്ഷ തു ചണ്ഡാലഃ പ്രമാദാദ്ബ്രാഹ്മണോ യദി । ഫലം ഭക്ഷയതേ തത്ര അഹോരാത്രേണ ശുധ്യതി ॥ ൧,൨൨൨.
ക്ഷത്രിയൻ ആറു ദിവസം സാന്തപനപ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്യണം; മറ്റ് ജാതികൾക്കും അതുപോലെ. ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ അറിയാതെ ചാണ്ഡാളന്റെ വൃക്ഷത്തിൽ നിന്നുള്ള പഴം കഴിച്ചാൽ, ഒരു ദിവസം രാത്രിയിൽ ശുദ്ധിയാകും.