പൂര്വാഹ്ന ഏവ കുര്വീത ദേവതാനാം ച പൂജനമ് । ന വിഷ്ണോഃ പരമോ ദേവസ്തസ്മാത്തം പൂജയേത്സദാ ॥ ൧,൨൧൩.
ദേവന്മാരുടെ പൂജ രാവിലെ തന്നെ നടത്തണം; വിഷ്ണുവിനേക്കാൾ വലിയ ദേവൻ ഇല്ല, അതുകൊണ്ട് അവനെ എപ്പോഴും ആരാധിക്കണം.
ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാന്ദേവാന്ന പൃഥഗ്ഭാവയേത്സുധീഃ । ലോകേഽസ്മിന്മങ്ഗലാന്യഷ്ടൌ ബ്രാഹ്മണോ ഗൌര്ഹുതാശനഃ ॥ ൧,൨൧൩.
ബ്രഹ്മാവിനെയും വിഷ്ണുവിനെയും ശിവനെയും വ്യത്യസ്തരായി കണക്കാക്കരുത്; ഈ ലോകത്ത് എട്ട് മംഗളങ്ങൾ ഉണ്ട്: ബ്രാഹ്മണൻ, പശു, അഗ്നി, പൊന്നു, നെയ്യ്, സൂര്യൻ, വെള്ളം, രാജാവ്.
ഹിരണ്യം സര്പിരാദിത്യ ആപോ രാജാ തഥാഷ്ടമഃ । ഏതാനി സതതം പശ്യേദര്ചയേച്ച പ്രദക്ഷിണമ് ॥ ൧,൨൧൩.
പൊന്നും നെയ്യും സൂര്യനും വെള്ളവും രാജാവും—ഇവയെ എല്ലായ്പ്പോഴും കാണുകയും, വലത്തുഭാഗം ചുറ്റി ആരാധിക്കുകയും ചെയ്യണം.
വേദസ്യാധ്യയനം പൂര്വം വിചാരോഭ്യസനം ജപഃ । തദ്ദാനം ചൈവ ശിഷ്യഭ്യോ വേദാഭ്യാസോ ഹി പഞ്ചധാ ॥ ൧,൨൧൩.
വേദം പഠിക്കൽ, ആലോചന, ആവർത്തനം, ജപം, ശിഷ്യന്മാർക്ക് വേദം നൽകൽ—ഇങ്ങനെ വേദപഠനം അഞ്ചു വിധമാണ്.
വേദാര്ഥം യജ്ഞശാസ്ത്രാണി ധര്മശാസ്ത്രാണി ചൈവ ഹി । മൂല്യേന ലേഖയിത്വാ യോ ദദ്യാദ്യാതി സ വൈദികമ് ॥ ൧,൨൧൩.
വേദത്തിന്റെ അർത്ഥവും യജ്ഞശാസ്ത്രങ്ങളും ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങളും എഴുതി വിലയ്ക്ക് നൽകുന്നവൻ വേദവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യം നേടുന്നു.
ഇതിഹാ സപുരാണാനി ലിഖിത്വായഃ പ്രയച്ഛതി । ബ്രഹ്മദാനസമം പുണ്യം പ്രാപ്നോതി ദ്വിഗുണീകൃതമ് ॥ ൧,൨൧൩.
ഇതിഹാസങ്ങളും പുരാണങ്ങളും എഴുതി മറ്റൊരാള്ക്ക് നൽകുന്നവൻ ബ്രഹ്മദാനത്തിന് സമമായ, ഇരട്ടിയാകുന്ന പുണ്യം നേടുന്നു.
മൃതീയേ ച തഥാ ഭാഗേ പോഷ്യവര്ഗാര്ഥസാധനമ് । മാതാ പിതാ ഗുരുര്ഭ്രാതാ പ്രജാ ദീനാഃ സമാശ്രിതാഃ ॥ ൧,൨൧൩.
മൂന്നാം ഭാഗത്തും, ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നവരുടെ പോഷണം: അമ്മ, അച്ഛൻ, ഗുരു, സഹോദരൻ, മക്കൾ, ദരിദ്രർ, അഭയം തേടിയവർ.
അഭ്യാഗതോഽതിഥിശ്ചാഗ്നിഃ പോഷ്യവര്ഗാ ഉദാഹൃതഃ । ഭരണം പോഷ്യവര്ഗസ്യ പ്രശസ്തം സ്വര്ഗസാധനമ് ॥ ൧,൨൧൩.
വരുന്ന അതിഥിയും അഗ്നിയും പോഷ്യവർഗത്തിൽപ്പെടുന്നു; ഇവരുടെ പോഷണം സ്വർഗ്ഗസാധനമായി പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു.
ഭരണം പോഷ്യ വര്ഗസ്യ തസ്മാദ്യത്നേന കാരയേത് । സ ജീവതി വരശ്ചൈകോ ബഹുഭിര്യോപജീവ്യതി ॥ ൧,൨൧൩.
അതിനാൽ, പോഷ്യവർഗത്തെ പോഷിപ്പിക്കാൻ പരിശ്രമിക്കണം; ഒരാൾ ജീവിക്കുമ്പോൾ പലർക്കും അതിൽ ആശ്രയം ലഭിക്കുന്നു.
ജീവന്തോ മൃതകാസ്ത്വന്യേ പുരുഷാഃ സ്വോദരമ്ഭരാഃ । സ്വകീയോദരപൂര്തിശ്ച കുക്കുരസ്യാപി വിദ്യതേ ॥ ൧,൨൧൩.
മറ്റുള്ളവർ ജീവിച്ചിരുന്നാലും, സ്വന്തം വയറു മാത്രം നിറയ്ക്കുന്നവർ മരിച്ചവരുപോലെയാണ്; ഒരു നായ്ക്ക് പോലും സ്വന്തം വയറു നിറയ്ക്കാൻ കഴിയും.
അര്ഥേഭ്യോഽപി വിവൃദ്ധേഭ്യഃ സമ്ഭൂതേഭ്യസ്തതസ്തതഃ । ക്രിയാഃ സര്വാഃ പ്രവര്തന്തേ പര്വതേഭ്യ ഇവാപഗാഃ ॥ ൧,൨൧൩.
സമ്പത്ത് വളരുമ്പോഴും പല വഴികളിൽ ഉണ്ടാകുമ്പോഴും, എല്ലാ പ്രവർത്തികളും അതിൽനിന്നാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്, പർവതങ്ങളിൽനിന്ന് നദികൾ ഒഴുകുന്നതുപോലെ.
സര്വരത്നാകരാ ഭൂമിര്ധാന്യാനി പശവഃ സ്ത്രിയഃ । അര്ഥസ്യ കാര്യയോഗിത്വാദര്ഥ ഇത്യഭിധീയതേ ॥ ൧,൨൧൩.
എല്ലാ രത്നങ്ങളും ധാന്യങ്ങളും പശുക്കളും സ്ത്രീകളും അടങ്ങിയ ഭൂമി, ഉപകാരപ്രദമായതിനാൽ 'സമ്പത്ത്' എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്.
അദ്രോഹേണൈവ ഭൂതാനാമല്പദ്രോഹേണ വാ പുനഃ । യാ വൃത്തിസ്താം സമാസ്ഥായ വിപ്രോ ജീവേദനാപദി ॥ ൧,൨൧൩.
ജന്തുക്കളെ ഒരു വിധത്തിലും ദോഷം ചെയ്യാതെ, അല്ലെങ്കിൽ കുറഞ്ഞ ദോഷം മാത്രം ചെയ്ത്, ബ്രാഹ്മണൻ അപ്രതിസന്ധിക്കാലത്ത് ഇങ്ങനെ ജീവിക്കണം.
ധനം തു ത്രിവിധം ജ്ഞേയം ശുക്ലം ശബലമേവ ച । കൃഷ്ണം ച തസ്യ വിജ്ഞേയോ വിഭാഗഃ സപ്തധാ പൃഥക് ॥ ൧,൨൧൩.
സമ്പത്ത് മൂന്നു വിധമാണ്: ശുദ്ധം, മിശ്രം, കറുപ്പ്; അതിന്റെ വിഭജനം ഏഴ് വിധമായി വേർതിരിച്ചറിയണം.
ക്രമായത്തം പ്രീതിദത്തം പ്രാപ്തം ച സഹ ഭാര്യയാ । അവിശേഷേണ സര്വേഷാം വര്ണാനാം ത്രിവിധം ധനമ് ॥ ൧,൨൧൩.
അനുക്രമത്തിൽ ലഭിച്ച സമ്പത്ത്, സ്നേഹത്തോടെ ലഭിച്ചത്, ഭാര്യയോടൊപ്പം ലഭിച്ചത്—ഈ മൂന്നു സമ്പത്തും എല്ലാ വർഗ്ഗങ്ങൾക്കും തുല്യമാണ്.
വൈശേഷികം ധനം ദൃഷ്ടം ബ്രാഹ്മണസ്യ ത്രിലക്ഷണമ് । യാജനാധ്യാപനേ നിത്യം വിശുദ്ധശ്ച (ദ്ധാച്ച) പ്രതിഗ്രഹഃ ॥ ൧,൨൧൩.
ബ്രാഹ്മണന്റെ പ്രത്യേക സമ്പത്ത് മൂന്നു വിധമാണ്: യജ്ഞത്തിൽ സേവനം ചെയ്യുന്നത്, പഠിപ്പിക്കുന്നത്, ശുദ്ധമായ ദാനം സ്വീകരിക്കുന്നത്.
ത്രിവിധം ക്ഷത്രിയസ്യാപി പ്രാഹുര്വൈശേഷികം ധനമ് । ശുദ്ധാര്ഥം ലബ്ധകരജം ദണ്ഡാപ്തം ജയജം തഥാ ॥ ൧,൨൧൩.
ക്ഷത്രിയന് മൂന്ന് തരത്തിലുള്ള സമ്പത്താണ് പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്: ശുദ്ധമായ സമ്പത്ത്, നികുതി വഴി ലഭിക്കുന്നതും, ജയിച്ചെടുത്തതും.
വൈശേഷികം ധനം ദൃഷ്ടം വൈശ്യസ്യാപി വിലക്ഷണമ് । കൃഷിഗോരക്ഷവാണിജ്യം ശൂദ്രസ്യൈഭ്യസ്ത്വനുഗ്രഹാത് ॥ ൧,൨൧൩.
വൈശ്യന് വ്യത്യസ്തമായ സമ്പത്തുകള് ഉണ്ട്: കൃഷി, പശുപാലനം, വ്യാപാരം. ശൂദ്രന് ഇവയൊക്കെ മറ്റുള്ളവരുടെ അനുഗ്രഹത്താല് മാത്രമേ ലഭിക്കൂ.
കുസീദകൃഷിവാണിജ്യം പ്രകുര്വീത സ്വയം പരമ് (കൃതമ്) । ആപത്കാലേ സ്വയം കുര്വന്നൈനസാ യുജ്യതേ ദ്വിജഃ ॥ ൧,൨൧൩.
ബ്രാഹ്മണന് കഷ്ടകാലത്ത് സ്വന്തം കൈയ്യാല് പലിശക്കടം, കൃഷി, വ്യാപാരം എന്നിവ ചെയ്യാം; അങ്ങനെ ചെയ്താല് പാപം വരില്ല.
ബഹവോ വര്തനോപായാ ഋഷിഭിഃ പരികീര്തിതാഃ । സര്വേഷാമപി ചൈവൈഷാം കുസീദമധികം വിദുഃ ॥ ൧,൨൧൩.
ജീവിക്കാനുള്ള പല വഴികളും ഋഷിമാര് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്, അവയില് പലിശക്കടം ചെയ്യുന്നതാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്.
അനാവൃഷ്ട്യാ രാജഭയാന്മൂഷികാദ്യൈരുപദ്രവൈഃ । കൃഷ്യാദികേ ഭവേദ്ബാധാ സാ കുസീദേ ന വിദ്യതേ ॥ ൧,൨൧൩.
വൃഷ്ടിയില്ലായ്മ, രാജഭയം, എലി മുതലായ ഉപദ്രവങ്ങള് കൃഷിയിലും മറ്റും തടസ്സം സൃഷ്ടിക്കും, പക്ഷേ പലിശക്കടത്തില് അത്തരം ബുദ്ധിമുട്ടുകള് ഉണ്ടാകില്ല.
ശുക്ലപക്ഷേ തഥാ കൃഷ്ണേ രജന്യാം ദിവസേപി വാ । ഉഷ്ണേ വര്ഷതി ശീതേ വാ വര്ധനം ന നിവര്തതേ ॥ ൧,൨൧൩.
വെള്ളിയാഴ്ചയോ കറുത്തപക്ഷമോ, രാവിലെയോ പകലിലോ, ചൂടിലോ മഴയിലോ തണുപ്പിലോ പോലും വളര്ച്ച നില്ക്കുന്നില്ല.
ദേശം ഗതാനാം യാ വൃദ്ധിര്നാനാപണ്യോപജീവിനാമ് । കുസീദം കുര്വതഃ സമ്യക്സംസ്ഥിതസ്യൈവ ജായതേ ॥ ൧,൨൧൩.
വിവിധ ദേശങ്ങളിലേക്ക് പോയി പല വസ്തുക്കളില് ജീവിക്കുന്നവര്ക്ക് ലഭിക്കുന്ന ലാഭം, ശരിയായി പലിശക്കടം ചെയ്യുന്നവന് മാത്രമേ ലഭിക്കൂ.
ലബ്ധലാഭഃ പിതൄന്ദേവാന്ബ്രാഹ്മണാംശ്ചൈവ പൂജയേത് । തേ തൃപ്താസ്തസ്യ തദ്ദോഷം ശമയന്തി ന സംശയഃ ॥ ൧,൨൧൩.
ലഭിച്ച ലാഭം കൊണ്ട് പിതാക്കന്മാരെയും ദേവന്മാരെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ആദരിക്കണം; അവര് തൃപ്തരായാല് അവന്റെ ദോഷങ്ങള് നീങ്ങും, ഇതില് സംശയമില്ല.
വണിക്കുസീദം ദദ്യാദ്യോ വസ്ത്രം ഗാങ്കാഞ്ചനാദികമ് । കൃഷീവലോഽന്നപാനാദിയാനശയ്യാസനാനി ച ॥ ൧,൨൧൩.
വ്യാപാരി പലിശയായി വസ്ത്രം, ധാന്യം, പൊന്നു മുതലായവ കൊടുക്കണം; കർഷകൻ അന്നം, പാനം, വാഹനങ്ങൾ, കിടക്ക, ഇരിപ്പിടം എന്നിവ കൊടുക്കണം.
രാജഭ്യോ വിംശതിം ദത്ത്വാ പശുസ്വര്ണാദികം ശതമ് । പാദേനാസ്യ ച യാവക്യം കുര്യാത്സംചയമാത്മവാന് ॥ ൧,൨൧൩.
രാജാവിന് ഇരുപത് കൊടുത്ത്, പശു, പൊന്നു മുതലായവയില് നൂറ് കൊടുത്ത്, ബുദ്ധിമാനായവന് നാലിലൊന്ന് വീതം സമ്പത്ത് ശേഖരിക്കണം.
അര്ധേന ചാത്മഭരണം നിത്യനൈമിത്തികാംന്വിതമ് । പാദം ചേത്യര്ഥയാമസ്യ മൂലഭൂതം വിവര്ധയേത് ॥ ൧,൨൧൩.
അർദ്ധം കൊണ്ട് സ്വയം നിലനിര്ത്തണം, ദിവസവും പ്രത്യേക ദിവസങ്ങളിലും ചെയ്യേണ്ട കര്മ്മങ്ങള് നിറവേറ്റണം; നാലിലൊന്ന് കൊണ്ട് മൂലധനം വര്ധിപ്പിക്കണം.
വിദ്യാ ശില്പം ഭൂതിഃ സേവാ ഗോരക്ഷാ വിപണിഃ കൃഷിഃ । വൃത്തിര്ഭൈക്ഷ്യം കുസീദം ച ദശ ജീവനഹേതവഃ ॥ ൧,൨൧൩.
വിദ്യ, കല, ഐശ്വര്യം, സേവനം, പശുപാലനം, വ്യാപാരം, കൃഷി, ഭിക്ഷाटनവും പലിശക്കടവും—ഇവയാണ് പത്ത് ജീവിക്കാനുള്ള മാര്ഗങ്ങള്.
പ്രതിഗ്രഹാര്ജിതാ വിപ്രേ ക്ഷത്രിയേ ശസ്ത്രനിര്ജിതാ । വൈശ്യേ ന്യായാര്ജിതാഃ സ്വാര്ഥാഃ ശൂദ്രേ ശുശ്രൂഷയാര്ജിതാഃ ॥ ൧,൨൧൩.
ബ്രാഹ്മണന് സമ്മാനമേറ്റു സമ്പത്ത് സമ്പാദിക്കാം; ക്ഷത്രിയന് യുദ്ധവിജയത്തിലൂടെ; വൈശ്യന് ന്യായമായ വഴി; ശൂദ്രന് സേവനത്തിലൂടെ.
നദീ ബഹൂദകാ ശാകമൃത്പര്ണാനി സമിത്കുശാഃ । ആഗ്നേയോ ബ്രഹ്മഘോഷശ്ച വിപ്രാണാം ധനമുത്തമമ് ॥ ൧,൨൧൩.
ജലം നിറഞ്ഞ നദി, ചെടികൾ, കിഴങ്ങ്, ഇല, സമിത്കുശം, അഗ്നി, വേദഘോഷം—ഇവയാണ് ബ്രാഹ്മണന് ഏറ്റവും നല്ല സമ്പത്ത്.