ഖം മുഖേ നാസികേ വായും നേത്രേ സൂര്യം ശ്രുതീ (തീര്ദി) ദിശഃ । പ്രാണഗ്രന്ഥിമഥോ നാഭിം ബ്രഹ്മാണം ഹൃദയേ സ്പൃശേത് ॥ ൧,൨൧൩.
വായിൽ ആകാശം, മൂക്കിൽ വായു, കണ്ണുകളിൽ സൂര്യൻ, ചെവിയിൽ ദിശകൾ — ഇങ്ങനെ തൊടണം. പിന്നെ നാഭിയിൽ പ്രാണഗ്രന്ഥിയും ഹൃദയത്തിൽ ബ്രഹ്മാവിനെയും തൊടണം.
രുദ്രം മൂര്ധ്നാ സമാലഭ്യ പ്രീണാത്യഥ ശിഖാമൃഷീന് । ബാഹൂ യമേന്ദ്രവരുണകുബേരവസുധാനലാന് ॥ ൧,൨൧൩.
തലയിൽ രുദ്രനെയും ശിഖയിൽ ഋഷിമാരെയും തൊടണം. കൈകളിൽ യമൻ, ഇന്ദ്രൻ, വരുണൻ, കുബേരൻ, ഭൂമി, അഗ്നി എന്നിവരെയും തൊടണം.
അഭ്യുക്ഷ്യ ചരണൌ വിഷ്ണുമിന്ദ്രം വിഷ്ണു കരദ്വയമ് । അഗ്നിര്വായുശ്ച സൂര്യേന്ദുഗിരയോഽങ്ഗുലിപര്വസു ॥ ൧,൨൧൩.
കൈകൾ കഴുകിയശേഷം, കാലിൽ വിഷ്ണുവിനെയും, കൈകളിൽ ഇന്ദ്രനും വിഷ്ണുവും, വിരലുകളുടെ സംയുക്തങ്ങളിൽ അഗ്നി, വായു, സൂര്യൻ, ചന്ദ്രൻ, പർവതങ്ങൾ എന്നിവരെയും തൊടണം.
ഗങ്ഗാദ്യാഃ സരിതസ്താസു യാ രേഖാഃ കരമധ്യഗാഃ । ഉഷഃ കാലേ തു സംപ്രാപ്തേ ശൌചം കൃത്വാ യഥാര്ഥവത് ॥ ൧,൨൧൩.
കൈയുടെ നടുവിലുള്ള രേഖകളിൽ ഗംഗാദി നദികൾ നിലകൊള്ളുന്നു. ഉഷസ്സിന്റെ സമയത്ത് ശരിയായ രീതിയിൽ ശുദ്ധിക്രമം നടത്തണം.
തതഃ സ്നാനര്ം പ്കുര്വീത ദന്തധാവനപൂര്വകമ് । മുഖേ പര്യുഷിതേ നിത്യം ഭവത്യപ്രയതോ നരഃ ॥ ൧,൨൧൩.
അതിനുശേഷം, ആദ്യം പല്ലുതേയ്ക്കി, ശേഷം സ്നാനം ചെയ്യണം. വായ് ശുദ്ധിയില്ലെങ്കിൽ ഒരാൾ എപ്പോഴും അശുദ്ധനാണ്.
തസ്മാത്സര്വപ്രയത്നേന കുര്യാദ്വൈ ദന്തഘാവനമ് । കദമ്ബബില്വഖദിരകരവീരവടാര്ജുനാഃ ॥ ൧,൨൧൩.
അതുകൊണ്ട് പല്ലുതേയ്ക്കുന്നതിന് എല്ലാ ശ്രമവും ചെയ്യണം. കടമ്പ, ബില്വം, ഖദിരം, കരവീരം, വടം, അർജുനം എന്നിവ പല്ലുതേയ്ക്കാൻ ഉത്തമമാണ്.
യൂഥീ ച ബൃഹതീ ജാതീ കരഞ്ജാര്കാതിമുക്തകാഃ । ജമ്ബൂമധൂകാ പാമാര്ഗശിരീഷോദുമ്ബരാസനാഃ ॥ ൧,൨൧൩.
യൂഥി, ബൃഹതി, ജാതി, കരഞ്ജം, അർക്കം, അതിമുക്തകം, ജാംബു, മധൂകം, പാമാർഗം, ശിരീഷം, ഉദുംബരം, അസനം എന്നിവയും പല്ലുതേയ്ക്കാൻ അനുയോജ്യമാണ്.
ക്ഷീരികണ്ടകിവൃക്ഷാദ്യാഃ പ്രശസ്താ ദന്തധാവനേ । കടുതിക്തകഷായാശ്ച ധനാരോഗ്യസുഖപ്രദാഃ ॥ ൧,൨൧൩.
പാൽകൂടിയ കുരുമുളകുള്ള മരങ്ങൾ പല്ലുതേയ്ക്കാൻ നല്ലതാണ്. കയ്പും കഷായവും കട്ടുവുമുള്ളവ സമ്പത്തും ആരോഗ്യവും സുഖവും നൽകുന്നു.
പ്രക്ഷാല്യ ഭുക്ത്വാ ച ശുചൌ ദേശേ ത്യക്ത്വാ തദാചാമേത് । അമായാം ച തഥാ ഷഷ്ഠ്യാം നവമ്യാം പ്രതിപദ്യപി ॥ ൧,൨൧൩.
ഭക്ഷണം കഴിച്ചശേഷം, ശുദ്ധമായ സ്ഥലത്ത് പല്ലുതേയ്ക്കുന്ന ദണ്ഡം ഉപേക്ഷിച്ച് വായ് കഴുകണം. അമാവാസ്യ, ആറാം, ഒമ്പതാം, പ്രതിപത് തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളിലും അങ്ങനെ ചെയ്യണം.
വര്ജയേദ്ദന്തകാഷ്ഠന്തു തഥൈവാര്കസ്യ വാസരേ । അഭാവേ ദന്ത കാഷ്ഠസ്യ നിഷിദ്ധായാം തഥാ തിഥൌ ॥ ൧,൨൧൩.
അവിടെ പല്ലുതേയ്ക്കുന്ന ദണ്ഡം ഒഴിവാക്കണം. അർക്കദിനത്തിലും (ഞായറാഴ്ച) ഉപയോഗിക്കരുത്. ദണ്ഡം ലഭ്യമല്ലെങ്കിൽ അല്ലെങ്കിൽ ആ ദിവസം നിരോധിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ഉപയോഗിക്കരുത്.
അഷാം ദ്വാദശഗണ്ഡൂഷൈഃ കുര്വീത മുഖശോധനമ് । പ്രാതഃ സ്നാനം പ്രശംസന്തി ദൃഷ്ടാദൃഷ്ടകരം ഹിതമ് ॥ ൧,൨൧൩.
ഇതിൽ പന്ത്രണ്ടു തവണ വായ് കഴുകണം. രാവിലെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നത് ദൃശ്യവും അദൃശ്യവും ആയ നല്ല ഫലങ്ങൾ നൽകുന്നതായി പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു.
സര്വമര്ഹതി ശുദ്ധാത്മാ പ്രാതഃ സ്നായീ ജപാദികമ് । അത്യന്തമലിനഃ കായോ നവച്ഛിദ്രസമന്വിതഃ ॥ ൧,൨൧൩.
ആത്മാവ് ശുദ്ധമായവനും രാവിലെ സ്നാനം ചെയ്ത് ജപം തുടങ്ങിയവ ചെയ്യുന്നതും എല്ലാവരും യോഗ്യരാണ്. കാരണം, നമ്മുടെ ശരീരം വളരെ അശുദ്ധവും ഒമ്പത് തുറവുകൾ ഉള്ളതുമാണ്.
സ്ത്രവത്യേഷ ദിവാ രാത്രൌ പ്രാതഃ സ്നാനം വിശോധനമ് । മനഃ പ്രസാദജനനം രൂപസൌഭാഗ്യവര്ധനമ് ॥ ൧,൨൧൩.
ഇത് പകലും രാത്രിയും ഒഴുകുന്നു. രാവിലെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നത് ശരീരത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കുകയും മനസ്സിന് ശാന്തിയും സൗന്ദര്യവും ഭാഗ്യവും വർധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ശോകദുഃ ഖപ്രശമനം ഗങ്ഗാസ്നാനവദാചരേത് । അദ്യ ഹസ്തേ തു നക്ഷത്രേ ദശമ്യാം ജ്യേഷ്ഠകേ സിതേ ॥ ൧,൨൧൩.
ദുഃഖവും വിഷാദവും അകറ്റാൻ, ഇന്ന് ചന്ദ്രൻ ഹസ്തനക്ഷത്രത്തിൽ, ദശമി തിഥിയിലും ജ്യേഷ്ഠ നക്ഷത്രത്തിലും വെളുത്ത ചന്ദ്രനോടുകൂടിയ സമയത്തും ഗംഗാസ്നാനത്തെപ്പോലെ സ്നാനം ചെയ്യണം.
ദശപാപ ഹരായാം ച അദത്വാ ദാനകല്മഷമ് । വിരുദ്ധാചരണം ഹിംസാ പരദാരോപസേവനമ് ॥ ൧,൨൧൩.
പത്ത് പാപങ്ങൾ നീക്കുന്ന ഈ ദിവസത്തിൽ, ദാനത്തിന്റെ അശുദ്ധി വിട്ടുകഴിഞ്ഞിട്ടും, വിരുദ്ധമായ പ്രവൃത്തികളും ഹിംസയും മറ്റുള്ളവരുടെ ഭാര്യയുമായി ബന്ധപ്പെടലും ഒഴിവാക്കണം.
പാരുഷ്യാനൃതപൈശുന്യമസമ്ബദ്ധാഭിഭാഷണമ് । പരദ്രവ്യാഭിധാനം ച മനസാനിഷ്ടചിന്തനമ് ॥ ൧,൨൧൩.
കടുപ്പം, അസത്യവാക്ക്, അപവാദം, പ്രസക്തിയില്ലാത്ത സംസാരങ്ങൾ, മറ്റുള്ളവരുടെ സമ്പത്ത് ആഗ്രഹിക്കൽ, മനസ്സിൽ ദുഷ്ടചിന്തകൾ —
ഏതദ്ദശാഘഘാതാര്ഥം ഗങ്ഗാസ്നാനം കരോമ്യഹമ് । പ്രാതഃ സംക്ഷേപതഃ സ്നാനം വാനപ്രസ്ഥഗൃഹസ്ഥയോഃ ॥ ൧,൨൧൩.
ഈ പത്ത് പാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കാൻ ഞാൻ ഗംഗാസ്നാനം ചെയ്യുന്നു. സംക്ഷിപ്തമായി പറഞ്ഞാൽ, രാവിലെ സ്നാനം വനവാസികളും ഗൃഹസ്ഥരും നിർബന്ധമാണ്.
യതേസ്ത്രിഷവണം സ്നാനം സകൃത്ത ബ്രഹ്മചാരിണഃ । ആചമ്യ തീര്ഥമാവാഹ്യ സ്നായാത്സ്മൃത്വാവ്യയം ഹരിമ് ॥ ൧,൨൧൩.
യതികൾക്ക് ദിവസം മൂന്നു പ്രാവശ്യം സ്നാനം വേണം; ബ്രഹ്മചാരികൾക്ക് ഒരിക്കൽ മതി. വെള്ളം കഴിച്ച് തീർത്ഥം ആഹ്വാനിച്ച്, അവ്യയനായ ഹരിയെ ഓർത്ത് സ്നാനം ചെയ്യണം.
തിസ്രഃ കോട്യസ്തു വിജ്ഞേയാ മന്ദേഹാ നാമ രാക്ഷസാഃ । ഉദയന്തം ദുരാത്മാനഃ സൂര്യമിച്ഛന്തി ഖാദിതുമ് ॥ ൧,൨൧൩.
മണ്ടേഹ എന്ന പേരിൽ മൂന്ന് കോടി ദുഷ്ടരായ രാക്ഷസന്മാർ ഉണ്ട്. അവർ ഉദയിക്കുന്ന സൂര്യനേ തിന്നാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
സ ഹന്തി സൂര്യം സന്ധ്യായാം നോപാസ്തിം കുരുതേ തു യഃ । ദഹന്തി മന്ത്രപൂതേന തോയേനാനലരൂപിണാ ॥ ൧,൨൧൩.
സന്ധ്യാസമയത്ത് പൂജ ചെയ്യാത്തവൻ സൂര്യനു ഹാനി ചെയ്യുന്നു. മന്ത്രശുദ്ധമായ വെള്ളം അഗ്നിരൂപത്തിൽ അവരെ ദഹിപ്പിക്കുന്നു.
അഹോരാത്രസ്യ യഃ സന്ധിഃ സാ സന്ധ്യാ ഭവതീതി ഹ । ദ്വിനാഡികാ ഭവേത്സന്ധ്യാ യാവദ്ഭവതി ദര്ശനമ് ॥ ൧,൨൧൩.
പകലും രാത്രിയും തമ്മിലുള്ള സംഗമം സന്ധ്യ എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. സൂര്യൻ കാണപ്പെടുന്നതുവരെ രണ്ട് നാളികേരം സമയമാണ് സന്ധ്യയ്ക്ക്.
ഗന്ധ്യാകര്മാവസാനേ തു സ്വയം ഹോമോ വിധീയതേ । സ്വയം ഹോമഫലം യത്തു തദന്യേന ന ജായതേ ॥ ൧,൨൧൩.
സന്ധ്യാകർമ്മം കഴിഞ്ഞ് ഹോമം സ്വയം ചെയ്യണം. സ്വയം ചെയ്ത ഹോമത്തിന് ലഭിക്കുന്ന ഫലം മറ്റൊരാൾ ചെയ്താൽ ലഭിക്കില്ല.
ഋത്വിക്പുത്രോ ഗുരുര്ഭ്രാതാ ഭാഗിനേയോഽഥ വിട്പതിഃ । ഏഭിരേവ ഹുതം യത്തു തദ്ധുതം സ്വയമേവ ഹി ॥ ൧,൨൧൩.
ഋത്വിക്, മകൻ, ഗുരു, സഹോദരൻ, സഹോദരിയുടെ മകൻ, കുടുംബപ്രമുഖൻ — ഇവർ ഹോമം ചെയ്താൽ, അത് സ്വയം ചെയ്തതുപോലെയാണ്.
ബ്രഹ്മാ വൈ ഗാര്ഹപത്യാഗ്നിര്ദക്ഷിണാഗ്നിസ്ത്രിലോചനഃ । വിഷ്ണുരാഹവനീയാഗ്നിഃ കുമാരഃ സത്യ ഉച്യതേ ॥ ൧,൨൧൩.
ബ്രഹ്മാവ് ഗാർഹപത്യാഗ്നിയാണ്, ദക്ഷിണാഗ്നി ത്രിലോചനനാണ്, വിഷ്ണു ആഹവനീയാഗ്നിയാണ്, കുമാരൻ സത്യമായി പറയുന്നു.
കൃത്വാ ഹോമം യഥാകാലം സൌരാന്മന്ത്രാഞ്ജപേത്തതഃ । സമാഹിതാത്മാ സാവിത്രീം പ്രണവം ച യഥോദിതമ് ॥ ൧,൨൧൩.
ഹോമം യഥാസമയം ചെയ്ത ശേഷം, സൂര്യന്റെ മന്ത്രങ്ങൾ, സാവിത്രി, പ്രണവം എന്നിവ ഏകാഗ്രതയോടെ ജപിക്കണം.
പ്രണവേ നിത്യയുക്തസ്യ വ്യാഹൃതീഷു ച സപ്തസു । ത്രിപദായാം ച സാവിത്ര്യാം ന ഭയം വിദ്യതേ ക്വചിത് ॥ ൧,൨൧൩.
പ്രണവത്തിൽ, ഏഴ് വ്യാഹൃതികളിലും, മൂന്ന് പാദങ്ങളുള്ള സാവിത്രിയിലും എപ്പോഴും ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നവന് എവിടെയും ഭയം ഉണ്ടാകില്ല.
ഗായത്ത്രീം യോ ജപേന്നിത്യം കല്യമുത്ഥായ മാനവഃ । ലിപ്യതേ ന സ പാപേന പദ്മപത്രമിവാമ്ഭസാ ॥ ൧,൨൧൩.
പ്രഭാതത്തിൽ ഉണർന്ന് ഗായത്രി ജപം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ പാപത്തിൽ അകപ്പെടുന്നില്ല; ജലത്തിൽ കുളിക്കുന്ന താമരയിലപോലെ.
ശ്വേതവര്ണാ സമുദ്ദിഷ്ടാ കൌശൈയവസനാ തഥാ । അക്ഷസൂത്രധരാ ദേവീ പദ്മാസനഗതാ ശുഭാ ॥ ൧,൨൧൩.
അവൾ വെള്ള നിറമുള്ളവളാണ്, പറ്റിയ വസ്ത്രം ധരിച്ചവളാണ്, അക്ഷമാല ധരിച്ച ദേവിയാണ്, പദ്മത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന ശുഭയുള്ളവളാണ്.
ആവാഹ്യ യജുപാനേന തേജോഽസീതി വിധാനതഃ । ഏതദ്യജുഃ പുരാ ദൈവൈര്ദൃഷ്ടിദര്ശനകാങ്ക്ഷിഭിഃ ॥ ൧,൨൧൩.
യജുസ് ജലത്തോടെ ആഹ്വാനം ചെയ്ത്, നിർദ്ദേശിച്ച പ്രകാരം ദീപ്തി വരുത്തിയപ്പോൾ, ഈ യജുസ് ദേവന്മാർക്ക് മുമ്പ് ദർശനത്തിനായി കാണാൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നു.
ആദിത്യമണ്ഡലാന്തഃ സ്ഥാം ബ്രഹ്മലോകസ്ഥിതാമപി । തത്രാവാഹ്യ ജപിത്വാതോ നമസ്കാരാദ്വിസര്ജയേത് ॥ ൧,൨൧൩.
ആദിത്യന്റെ വട്ടത്തിനുള്ളിലും ബ്രഹ്മലോകത്തിലും നിലകൊള്ളുന്നതും അവിടെ ആഹ്വാനം ചെയ്ത് ജപിച്ച്, ആദരപൂർവ്വം നമസ്കരിച്ച് വിട്ടയക്കണം.