ഗരുഡപുരാണമ്

ദിഗര്കൈര്ഭദ്രകം ഭ്രൌ ന്രൌ നരനാ ഗോ യഥാകൃതിഃ । നജൌ ഭശ്വാശ്വലലിതം ജഭൌ ജഭലഗാ ഭവേത് ॥ ൧,൨൦൯.

ദിഗർകയോടൊപ്പം ഭദ്രക ചന്ദസ്സും, ഭ്രൗ, ന്രൗ, നരനാ, ഗോ എന്നിവയും യഥാകൃതിയായി; നജൗ, ഭശ്വാശ്വ, ലളിത, ജഭൗ, ജഭലഗാ എന്നിവയും ചന്ദസ്സാണ്.

മത്താക്രീഡഞ്ചാഷ്ടബാണദശകൈര്മൌ തനൌ നനൌ । നലൌ ഗുരുശ്ച വികൃതിശ്ഛിന്നാ സംകൃതിരുച്യതേ ॥ ൧,൨൦൯.

മത്താക്രീഡയും എട്ട് ബാണവും പത്ത്, മൗ, തനൗ, നനൗ എന്നിവയും; നലൗ, ഗുരു എന്നിവയും വികൃതി ചന്ദസ്സാണ്, ചിന്നാ എന്നത് സംകൃതി എന്ന് വിളിക്കുന്നു.

പഞ്ചാശ്വാര്കൈര്ഭതൌ തന്വീ നസഭാ ഭനയാ ഗണാഃ । ക്രൌഞ്ചപദാ ബാണശരവസുശൈലൈര്ഭമൌ സഭൌ ॥ ൧,൨൦൯.

അഞ്ച് അശ്വയും അർക്കയും, ഭതൗ, തൻവി, നസഭാ, ഭനയാ എന്നിവയും ഗണങ്ങൾ; ക്രൗഞ്ചപദം, ബാണം, ശരം, വസുശൈലം, ഭമൗ, സഭൗ എന്നിവയും.

നൌ നൌ ഗോഽതികൃതിഃ പ്രോക്താ ച്ഛന്ദോ ഹ്യുത്കൃതിരുച്യതേ । വസ്വീശാശ്വൈര്മമതനൈഃ സ്യാദ്ഭുജങ്ഗവിജൃമ്ഭിതമ് ॥ ൧,൨൦൯.

നൗ, നൗ, ഗോ ചേർന്ന് അതികൃതി ചന്ദസ്സാണ് പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നത്; ഉത്കൃതി എന്ന ചന്ദസ്സും; വസ്വി, ഈശ, അശ്വ, മമതനൈഃ എന്നിവയോടെ ഭുജംഗവിജൃംഭിത ചന്ദസ്സാണ്.

നനരസൈര്ലഗയുക്തൈശ്ച അപവാഹാഖ്യകം യതിഃ । ഗുഹൈഃ ഷഡ്ഭീ രസൈര്ബാണൈര്മോനാഃ ഷട്സഗഗാ ഗണാഃ ॥ ൧,൨൦൯.

നനരസയും ലഘുവും ചേർന്ന് അപവാഹാഖ്യക ചന്ദസ്സാണ്; ആറു ഗുഹയും രസയും ബാണവും മോനാഃ, ആറു സഗഗാ ഗണങ്ങളും.

ചണ്ഡവൃത്തിപ്രപാതോഽസൌ ദണ്ഡകോ നൌ തതോഽഗരഃ । രഫേവൃദ്ധാന്തകാദസ്യ വ്യാലജീമൂതകാദയഃ ॥ ൧,൨൦൯.

ചണ്ഡ ചന്ദസ്സും, പ്രപാതം, ദണ്ഡകം, നൗ, പിന്നെ അഗരവും; രഫേ, വൃദ്ധാന്തം മുതലായവയിൽ നിന്ന് വ്യാലം, ജീമൂതം മുതലായവയും.

ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൨൧൦ സൂത ഉവാച । സസസലഗാശ്ച വിഷമേ പാദേ യദ്യുപചിത്രകമ് । സമേ ഭൌ ഭഗഗാഃ സ്യുശ്ച ദ്രുതമധ്യാ ഭഭൌ ഭഗൌ ॥ ൧,൨൧൦.

സൂതൻ പറഞ്ഞു: സസസലഗാ എന്നത് അസമമായ പാദത്തിൽ വന്നാൽ അതിനെ ഉപചിത്രകം എന്ന് വിളിക്കുന്നു; സമമായ പാദത്തിൽ ഭൗ, ഭഗഗാ എന്നിവ ദ്രുതമധ്യാ, ഭഭൗ, ഭഗൗ എന്നിവയും.

ഗഃ പാദേ വിഷമേഽന്യത്ര നജൌ ജ്യൌ ച ഗണൌ സ്മൃതൌ ॥ ൧,൨൧൦.

അസമമായ പാദത്തിൽ 'ഗ' ഉണ്ടാകും; മറ്റിടങ്ങളിൽ 'നജൗ', 'ജ്യൗ', 'ഗണൗ' എന്നിവ ഓർക്കപ്പെടുന്നു.

വിഷമേ വേഗവതീ സാ ഗഃ സമേ ഭൌ ഭോ ഗഗൌ ഗണാഃ । പാദേഽസമേ തജൌ രോ ഗഃ സമേ മസൌ ജഗൌ ഗരുഃ । ഭവേദ്ഭദ്രവിരാട്കേതുമതീ തു വിഷമേ സജൌ ॥ ൧,൨൧൦.

അസമമായ ഛന്ദസ്സിൽ 'ഗ' വേഗതയോടെ വരുന്നു; സമമായതിൽ 'ഭൗ', 'ഭോ', 'ഗഗൗ', 'ഗണാ' എന്നിവ. അസമമായ പാദത്തിൽ 'തജൗ', 'രോ', 'ഗ'; സമമായതിൽ 'മസൗ', 'ജഗൗ', 'ഗരു' എന്നിവ. 'ഭദ്രവിരാട്‌കേതുമതി' എന്നത് അസമമായതിൽ 'സജൗ' ആകുന്നു.

സഗൌ സമേ ഭ്രൌ നഗഗാ ആഖ്യാനകീ ത്വഥാസമേ । തൌ ജോ ഗഗൌ സമേ പാദേ ജതജാ ഗുരുകദ്വയമ് ॥ ൧,൨൧൦.

സമമായതിൽ 'സഗൗ', 'ഭ്രൗ', 'നഗഗാ', 'ആഖ്യാനകി' എന്നിവ; പിന്നെ അസമമായതിൽ 'തൗ', 'ജോ', 'ഗഗൗ'. സമമായ പാദത്തിൽ 'ജതജാ', രണ്ട് 'ഗുരുക' എന്നിവ.

വിപരീതാഖ്യാനകം സ്യാദ്വിഷമേ ജസ്തജൌ ഗഗൌ । തതൌ ജഗൌ സമേ ഗഃ സ്യാത്പിങ്ഗലേന ഹ്യുദാഹൃതമ് ॥ ൧,൨൧൦.

അസമമായ ഛന്ദസ്സിൽ 'വിപരീതാഖ്യാനകം' എന്നത് 'ജസ്', 'തജൗ', 'ഗഗൗ' എന്നിങ്ങനെയാണ്; സമമായതിൽ 'തതൗ', 'ജഗൗ'; 'ഗ' എന്നത് പിങ്ങളൻ ഉദ്ധരിക്കുന്നു.

പാദേഽഥ വിഷമേ ചൈവ പുഷ്പിതാഗ്രാ നനൌ രയൌ । സമേ നജൌ ജരൌ ഗശ്ച വൈതാലീയം വദന്തി ഹി । വൃത്തഞ്ചാപരവക്ത്രാഖ്യമൌപച്ഛന്ദസികം പരമ് ॥ ൧,൨൧൦.

അസമമായ പാദത്തിലും ഛന്ദസ്സിലും 'പുഷ്പിതാഗ്രാ', 'നനൗ', 'രയൗ' എന്നിവ; സമമായതിൽ 'നജൗ', 'ജരൗ', 'ഗ' എന്നിവ—ഇത് 'വൈതാലീയ' എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. മറ്റൊരു ഛന്ദസ്സിന് 'അപരവക്ത്ര'യും 'ഔപച്ഛന്ദസിക'യും പേരുകളാണ്.

വാങ്മതീ രജരാ യഃ സ്യാദയുഗ്മേ ജരജാ രഗൌ ॥ ൧,൨൧൦.

'വാങ്മതി' എന്നത് 'രജരാ'യാകുന്നു; രണ്ട് പാദങ്ങളിൽ 'ജരജാ', 'രഗൗ' എന്നിവ.

ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൨൧൧ സൂത ഉവാച । പ്രഥമോഽഷ്ടാക്ഷരൈഃ പാദോ ദ്വിതീയോ ദ്വാദശാക്ഷരൈഃ । തൃതീയഃ ഷോഡശാര്ണൈശ്ച വിംശദ്വര്ണൈശ്ചതുര്ഥകഃ ॥ ൧,൨൧൧.

സൂതൻ പറഞ്ഞു: ആദ്യ പാദത്തിൽ എട്ട് അക്ഷരങ്ങൾ, രണ്ടാം പാദത്തിൽ പന്ത്രണ്ട് അക്ഷരങ്ങൾ, മൂന്നാമത്തിൽ പതിനാറ് അക്ഷരങ്ങൾ, നാലാമത്തിൽ ഇരുപത് അക്ഷരങ്ങൾ.

ആപീഡഃ സര്വലഃ പ്രോക്തഃ പൂര്വപാദാന്തഗദ്വയഃ ॥ ൧,൨൧൧.

'ആപീഡ' എന്നത് 'സർവല' എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു; ഇതിൽ മുൻപത്തെ രണ്ട് പാദങ്ങൾ അവസാനിക്കുന്ന രണ്ടു വരികൾ ഉണ്ടാകും.

ദ്വിതീയേഽഷ്ടാക്ഷരൈഃ പാദേ കലികാ പ്രഥമേര്ഽകജേ । ലവലീ സ്യാത്തൃതീയേഽഥ പൂര്വവച്ചാഷ്ട കാക്ഷരേ । പ്രോക്താ ചാമൃതധാരേയം ചതുരഷ്ടാക്ഷരേ സതി ॥ ൧,൨൧൧.

രണ്ടാം പാദത്തിൽ എട്ട് അക്ഷരങ്ങളുള്ളത് 'കലികാ'യാകുന്നു; ഒന്നാമത്തിൽ 'അർക്കജ', മൂന്നാമത്തിൽ 'ലവലി', മുമ്പുപോലെ എട്ട് അക്ഷരങ്ങൾ. നാലു പാദങ്ങളിലും എട്ട് അക്ഷരങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിൽ അതിനെ 'അമൃതധാര' എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്.

(ഇതി പദചതുരൂര്ധ്വപ്രകരണമ്) । സജൌ സലൌ ച പ്രഥമേ നസജാ ഗോ ദ്വിതീയകേ । തൃതീയേ ഭനഭാ ഗശ്ച ചതുര്ഥേ സജസാ ജഗൌ ॥ ൧,൨൧൧.

(ഇവിടെ നാലു പാദങ്ങളുള്ള ഛന്ദസ്സുകളുടെ വിഭാഗം അവസാനിക്കുന്നു.) ഒന്നാമത്തിൽ 'സജൗ', 'സലൗ'; രണ്ടാം പാദത്തിൽ 'നസജാ', 'ഗോ'; മൂന്നാമത്തിൽ 'ഭനഭാ', 'ഗ'; നാലാമത്തിൽ 'സജസാ', 'ജഗൗ'.

പൂര്വവത്സ്യാത്സൌരഭകം തൃതീയേഽഘ്രൌ രനൌ ഭഗൌ । ലലിതഞ്ചാദ്ഗതാവത്സ്യാതൃതീയേംഽഘ്രൌ നനൌ സസൌ ॥ ൧,൨൧൧.

മുമ്പുപോലെ 'സൗരഭക' ഉണ്ടാകും; മൂന്നാമത്തിൽ 'ഘ്രൗ', 'രണൗ', 'ഭഗൗ' എന്നിവ. 'ലളിത' എന്നത് 'അദ്ഗത'യിലേതുപോലെ; മൂന്നാമത്തിൽ 'ഘ്രൗ', 'നനൗ', 'സസൗ'.

(ഇത്യുദ്ഗതാപ്രകരണമ്) । ഉപസ്ഥിതപ്രചുപിതം പ്രഥമേഽഘ്രൌ മസൌ ജഭൌ । ഗൌ ദ്വിതീയേ സനജരാ ഗസ്തൃതീയേ നനൌ ച സഃ । നൌ നജൌ യശ്ചതുര്ഥേ സ്യാച്ഛേഷ പാദാശ്ച പൂര്വവത് ॥ ൧,൨൧൧.

('ഉദ്ഗത' വിഭാഗം ഇവിടെ അവസാനിക്കുന്നു.) 'ഉപസ്ഥിത'യും 'പ്രചുപിത'യും: ഒന്നാമത്തിൽ 'ഘ്രൗ', 'മസൗ', 'ജഭൗ'; രണ്ടാം പാദത്തിൽ 'ഗൗ'; മൂന്നാമത്തിൽ 'സനജരാ', 'ഗ', 'നനൗ'; നാലാമത്തിൽ 'നൗ', 'നജൗ', ശേഷിക്കുന്ന പാദങ്ങൾ മുമ്പുപോലെ.

തൃതീര്യേഽഘ്രൌ വിശേഷശ്ച വൃത്തം സ്യാന്നൌ സനൌ നസൌ ॥ ൧,൨൧൧.

മൂന്നാമത്തിൽ 'ഘ്രൗ' പ്രത്യേകതയുള്ളത്; ഈ ഛന്ദസ്സിൽ 'നൗ', 'സനൗ', 'നസൗ' എന്നിവ.

ആര്ഷഭം തജരാഃ പാദേ തൃതീയേഽന്യച്ച പൂര്വവത് । പൂര്വവത്പ്രഥമം ശേഷേ തജ്രാഃ ശുദ്ധവിരാഡ്ഭവേത് ॥ ൧,൨൧൧.

'ആർഷഭ' എന്നത് പാദത്തിൽ 'തജരാ'യാകുന്നു; മൂന്നാമത്തിൽ മുമ്പുപോലെ. ശേഷിക്കുന്നതിൽ ഒന്നാമത് മുമ്പുപോലെ; 'തജരാ'യെ 'ശുദ്ധവിരാട്' എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്.

(ഇത്യുപസ്ഥിതപ്രചുപിതപ്രകരണമ്) । വിഷമാക്ഷരപാദം വാ പഞ്ചഷട്കാദി യാവകമ് । ഛന്ദോഽത്ര നോക്താ ഗാഥേതി ദശധര്ംമാദിവദ്ഭവേത് ॥ ൧,൨൧൧.

('ഉപസ്ഥിത'യും 'പ്രചുപിത'യും വിഭാഗം ഇവിടെ അവസാനിക്കുന്നു.) അഞ്ചോ ആറോ അക്ഷരങ്ങൾ മുതലുള്ള അസമമായ അക്ഷരങ്ങളുള്ള പാദം ഇവിടെ ഛന്ദസ്സായി കണക്കാക്കുന്നില്ല; അത് ഗാഥാരൂപത്തിലുള്ള 'ദശധർമ്മ' മുതലായവ പോലെയാണ്.

ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൨൧൨ സൂത ഉവാച । പ്രസ്താര ആദ്യഗോഽഥോ ലഃ പരതുല്യോഽഥ പൂര്വഗഃ । നഷ്ടമധ്യേ സമേംഽകേ ലഃ സമേഽര്ധേ വിഷമേ ഗുരുഃ ॥ ൧,൨൧൨.

സൂതൻ പറഞ്ഞു: 'പ്രസ്ഥാര'ത്തിൽ ആദ്യം 'ഗോ', പിന്നെ 'ല', അതിനുശേഷം 'പരതുല്യ', പിന്നെ 'പൂർവഗ'. മധ്യഭാഗം നഷ്ടമായാൽ, സമമായ സംഖ്യയിലെങ്കിൽ 'ല'; സമത്തിന്റെ പകുതിയിൽ, അസമമായാൽ 'ഗുരു'.

പ്രതിലോമഗുണം ലാദ്യം ദ്വിരുദ്ദിഷ്ടക ഏകനുത് ॥ ൧,൨൧൨.

വിപരീതക്രമം 'പ്രതിലോമഗുണ' എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്; അതിൽ 'ല' ആദ്യം വരും, രണ്ടുതവണ പറയപ്പെടുന്നു, ഒടുവിൽ 'ഏക'.

സംഖ്യാ ദ്വിരര്ധേ രൂപേ തു ശൂന്യം ശൂന്യേ ദ്വിരീരിതമ് । താവദര്ധേ തദ്ഗുണിതം ദ്വിര്ദ്വ്യൂനന്തു തദന്തതഃ ॥ ൧,൨൧൨.

സംഖ്യയുടെ പകുതിയിൽ രൂപം പോലെ; ശൂന്യത്തിൽ രണ്ടുതവണ പറയപ്പെടുന്നു. അളവിന്റെ പകുതിയിൽ അത്രയും ഗുണിച്ചാൽ; ഒടുവിൽ രണ്ടിന്റെ ഇരട്ടിയിലും രണ്ടിൽ കുറവുമാണ്.

പരേ പൂര്ണം പരേ പൂര്ണം മേരുഃ പ്രസ്താരതോ ഭവേത് ॥ ൧,൨൧൨.

അപ്പുറത്തും പൂർണ്ണത, ഇപ്പുറത്തും പൂർണ്ണത; മേരു പർവ്വതം പടർന്നു കിടക്കുന്നതുപോലെയാണ്.

ലഗസംഖ്യാ വൃത്തസംഖ്യാ ചാദ്യാങ്ഗുലമഥോര്ധ്വതഃ । സംഖ്യൈവ ദ്വിഗുണൈകോനാച്ഛന്ദഃ സാരോഽയമീരിതഃ ॥ ൧,൨൧൨.

ചെറിയതിന്റെ എണ്ണവും വൃത്തമായതിന്റെ എണ്ണവും ആദ്യം വിരലിൽ, പിന്നെ നേരെ കണക്കാക്കണം; അതേ എണ്ണ ഇരട്ടിയാക്കി ഒറ്റയാക്കുമ്പോൾ, അതാണ് ഛന്ദസിന്റെ സാരം എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.

ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൨൧൩ സൂത ഉവാച । ഹരേഃ ശ്രുത്വാബ്രവീദ്ബ്രഹ്മാ യഥാ വ്യാസായ ശൌനക । ബ്രാഹ്മണാദിസമാചാരം സര്വദം തേ തഥാ വദേ ॥ ൧,൨൧൩.

സൂതൻ പറഞ്ഞു: ഹരിയെ കുറിച്ച് കേട്ടശേഷം, ബ്രഹ്മാവ് വ്യാസനും ശൗനകനും പറഞ്ഞതുപോലെ, ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെയും മറ്റുള്ളവരുടെയും ആചാരങ്ങൾ ഞാൻ നിങ്ങൾക്കു മുഴുവനായി പറയുന്നു.

ശ്രുതിസ്മൃതീ തു വിജ്ഞായ ശ്രൌതം കര്മ സമാചരേത് । ശ്രൌതം കര്മ ന ചേദുക്തം തദാ സ്മാര്തം സമാചരേത് ॥ ൧,൨൧൩.

വേദങ്ങളും സ്മൃതികളും മനസ്സിലാക്കി, വേദത്തിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യണം; വേദത്തിൽ പറയാത്ത കർമ്മം ഉണ്ടെങ്കിൽ, അപ്പോൾ സ്മൃതിയിൽ പറയുന്ന കർമ്മം ചെയ്യണം.