ഗരുഡപുരാണമ്

സ്യാന്മണിഗുണനികരോ മാലിനീ നനമാ യയൌ । വസുസ്വരയതിഃ സ്യാച്ച നജൌ ഭജ്രാഃ പ്രഭദ്രകമ് ॥ ൧,൨൦൯.

മണിഗുണങ്ങളുടെ കൂട്ടം മാലിനി ചന്ദസ്സായി മാറുന്നു; നനമാ എന്നതും അതുപോലെ. വസുസ്വരയതി, നജൗ, ഭജ്രാ, പ്രഭദ്രകം എന്നിവയും ഇതുപോലെ തന്നെയാണ്.

ഏലാ സയൌ നനൌ യഃസ്യാച്ചിത്രലേഖാസ്വരാഷ്ടകൈഃ । മരൌ മയൌ യശ്ച ഭവേദുക്തേയമതി ശര്കരീ ॥ ൧,൨൦൯.

എലാ, സയൗ, നനൗ എന്നിവയും, എട്ട് ചിത്രലേഖാ സ്വരങ്ങളോടൊപ്പം ഉള്ളവനും; മരൗ, മയൗ എന്നിവയും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്. ഇതാണ് ശർക്കരി ചന്ദസ്സെന്ന് വിളിക്കുന്നത്.

സ്വരാത്ഖം വൃഷഭഗജജൃമ്ഭിതം ഭ്രനനാ നഗൌ । നജഭജരാ വാണിനീ ഗഃ പിങ്ഗലേനാഷ്ടിരീരിതാ ॥ ൧,൨൦൯.

സ്വരത്തിൽ നിന്ന് ഖം, വൃഷഭം, ഗജം, ജൃംഭിതം, ഭ്രണനാ, നഗൗ എന്നിവയും; നജഭജരാ, വാണിനി, ഗഃ എന്നിവയും ചേർന്ന് എട്ട് അക്ഷരങ്ങളുള്ള പിംഗല ചന്ദസ്സാണ് പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുന്നത്.

രസരുദ്രൈഃ ശിഖരിണീ യമൌ നസഭലാ ഗുരുഃ । വസുഗ്രയതിഃ പൃഥ്വീ ജസൌ ജസയലാ ഗുരുഃ ॥ ൧,൨൦൯.

രസരുദ്രയോടൊപ്പം ശിഖരിണി ചന്ദസ്സും, യമൗ, നസഭലാ, ഗുരു എന്നിവയും; വസുഗ്രയതി ചന്ദസ്സിൽ പൃഥ്വി, ജസൗ, ജസയലാ, ഗുരു എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു.

ദശസ്വരൈര്വംശപത്രപതിതം ഭ്രൌന്നഭാ ലഗൌ । ഷഡ്വേദാശ്വൈശ്ച ഹരിണീ നസമാ രസലാ ഗുരുഃ ॥ ൧,൨൦൯.

പത്ത് സ്വരങ്ങളോടെ വംശപത്രം വീഴുന്നു, ഭ്രൌണ്ണഭാ ലഘു ആണ്; ആറു വേദാശ്വയോടു കൂടി ഹരിണി ചന്ദസ്സും, നസമാ, രസലാ, ഗുരു എന്നിവയും.

മന്ദാക്രാന്തബ്ധിഷഡ്നഗൈര്മഭനാസ്തതഗാ ഗുരുഃ । നര്ദടകം നജഭജാ ജലൌ ഗോ യതിരേവ ച ॥ ൧,൨൦൯.

മന്ദാക്രാന്ത ചന്ദസ്സിൽ ആറു നാഗയും മഭനാ, തതഗാ, ഗുരു എന്നിവയും; നർദടകം, നജഭജാ, ജലൗ, ഗോ എന്നിവയും മറ്റൊരു ചന്ദസ്സാണ്.

സപ്തര്ത്വബ്ധിഃ കോകിലകമത്യഷ്ടിഃ സ്യാച്ച പൂര്വവത് । ഭൂതര്ത്വശ്വൈഃ കുസുമിതലതാ മ്തൌ ന്യൌ യയൌ ധൃതിഃ ॥ ൧,൨൦൯.

സപ്തര്തു, കോകിലം, കമത്യഷ്ടി എന്നിവയും മുമ്പുപോലെ തന്നെയാണ്; ഭൂതര്ത്വ, അശ്വയോടൊപ്പം കുസുമിതലത, മ്തൗ, ന്യൗ, യയൗ എന്നിവയും ധൃതി ചന്ദസ്സാണ്.

രസര്ത്വശ്വൈര്യമൌ ന്സൌ രൌ മേഘവിസ്ഫൂര്ജിതാ രഗൌ । ശാര്ദൂലവിക്രീഡിതം മഃ സൂര്യശ്വൈഃ സജ്സതാസ്തഗൌ ॥ ൧,൨൦൯.

രസര്ത്വ, അശ്വ, യമൗ, ന്സൗ, റൗ എന്നിവയോടെ മേഘവിസ്ഫൂർജിത ചന്ദസ്സും, രഗൗ; ശാർദൂലവിക്രീഡിതം, മഹ്, സൂര്യശ്വ, സജ്സതാ, സ്റ്റഗൗ എന്നിവയും.

ഛന്ദോ ഹ്യതിധൃതിഃ പ്രോക്തമത ഊര്ധ്വം കൃതിര്ഭവേത് । സപ്താശ്വര്തുഃ സുവദനാ ഭ്രൌ മനൌ യഭലാ ഗുരുഃ ॥ ൧,൨൦൯.

അതിധൃതി എന്ന ചന്ദസ്സാണ് പ്രഖ്യാപിച്ചത്, അതിന് ശേഷം കൃതി വരുന്നു; ഏഴു അശ്വയും ര്തുവും ചേർന്ന് സുവദനാ, ഭ്രൗ, മനൗ, യഭലാ, ഗുരു എന്നിവയും.

വൃത്തം രജൌ രജൌ പാദേ രജൌ ഗോ ലഃ കൃതിര്ഭവേത് । ത്രിസപ്തകൈഃ സ്നഗ്ധരാ സ്യാത്പ്രകൃതിര്മ്നഭനൈസ്ത്രിയൈഃ ॥ ൧,൨൦൯.

വൃത്തം, രാജൗ, രാജൗ പാദത്തിൽ, രാജൗ, ഗോ, ലഃ എന്നിവ ചേർന്ന് കൃതി ചന്ദസ്സാണ്; മൂന്നു ഏഴുകളോടെ സ്നഗ്ധരാ, പ്രകൃതി, മനഭനൈസ്ത്രിയൈഃ എന്നിവയും.

ദിഗര്കൈര്ഭദ്രകം ഭ്രൌ ന്രൌ നരനാ ഗോ യഥാകൃതിഃ । നജൌ ഭശ്വാശ്വലലിതം ജഭൌ ജഭലഗാ ഭവേത് ॥ ൧,൨൦൯.

ദിഗർകയോടൊപ്പം ഭദ്രക ചന്ദസ്സും, ഭ്രൗ, ന്രൗ, നരനാ, ഗോ എന്നിവയും യഥാകൃതിയായി; നജൗ, ഭശ്വാശ്വ, ലളിത, ജഭൗ, ജഭലഗാ എന്നിവയും ചന്ദസ്സാണ്.

മത്താക്രീഡഞ്ചാഷ്ടബാണദശകൈര്മൌ തനൌ നനൌ । നലൌ ഗുരുശ്ച വികൃതിശ്ഛിന്നാ സംകൃതിരുച്യതേ ॥ ൧,൨൦൯.

മത്താക്രീഡയും എട്ട് ബാണവും പത്ത്, മൗ, തനൗ, നനൗ എന്നിവയും; നലൗ, ഗുരു എന്നിവയും വികൃതി ചന്ദസ്സാണ്, ചിന്നാ എന്നത് സംകൃതി എന്ന് വിളിക്കുന്നു.

പഞ്ചാശ്വാര്കൈര്ഭതൌ തന്വീ നസഭാ ഭനയാ ഗണാഃ । ക്രൌഞ്ചപദാ ബാണശരവസുശൈലൈര്ഭമൌ സഭൌ ॥ ൧,൨൦൯.

അഞ്ച് അശ്വയും അർക്കയും, ഭതൗ, തൻവി, നസഭാ, ഭനയാ എന്നിവയും ഗണങ്ങൾ; ക്രൗഞ്ചപദം, ബാണം, ശരം, വസുശൈലം, ഭമൗ, സഭൗ എന്നിവയും.

നൌ നൌ ഗോഽതികൃതിഃ പ്രോക്താ ച്ഛന്ദോ ഹ്യുത്കൃതിരുച്യതേ । വസ്വീശാശ്വൈര്മമതനൈഃ സ്യാദ്ഭുജങ്ഗവിജൃമ്ഭിതമ് ॥ ൧,൨൦൯.

നൗ, നൗ, ഗോ ചേർന്ന് അതികൃതി ചന്ദസ്സാണ് പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നത്; ഉത്കൃതി എന്ന ചന്ദസ്സും; വസ്വി, ഈശ, അശ്വ, മമതനൈഃ എന്നിവയോടെ ഭുജംഗവിജൃംഭിത ചന്ദസ്സാണ്.

നനരസൈര്ലഗയുക്തൈശ്ച അപവാഹാഖ്യകം യതിഃ । ഗുഹൈഃ ഷഡ്ഭീ രസൈര്ബാണൈര്മോനാഃ ഷട്സഗഗാ ഗണാഃ ॥ ൧,൨൦൯.

നനരസയും ലഘുവും ചേർന്ന് അപവാഹാഖ്യക ചന്ദസ്സാണ്; ആറു ഗുഹയും രസയും ബാണവും മോനാഃ, ആറു സഗഗാ ഗണങ്ങളും.

ചണ്ഡവൃത്തിപ്രപാതോഽസൌ ദണ്ഡകോ നൌ തതോഽഗരഃ । രഫേവൃദ്ധാന്തകാദസ്യ വ്യാലജീമൂതകാദയഃ ॥ ൧,൨൦൯.

ചണ്ഡ ചന്ദസ്സും, പ്രപാതം, ദണ്ഡകം, നൗ, പിന്നെ അഗരവും; രഫേ, വൃദ്ധാന്തം മുതലായവയിൽ നിന്ന് വ്യാലം, ജീമൂതം മുതലായവയും.

ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൨൧൦ സൂത ഉവാച । സസസലഗാശ്ച വിഷമേ പാദേ യദ്യുപചിത്രകമ് । സമേ ഭൌ ഭഗഗാഃ സ്യുശ്ച ദ്രുതമധ്യാ ഭഭൌ ഭഗൌ ॥ ൧,൨൧൦.

സൂതൻ പറഞ്ഞു: സസസലഗാ എന്നത് അസമമായ പാദത്തിൽ വന്നാൽ അതിനെ ഉപചിത്രകം എന്ന് വിളിക്കുന്നു; സമമായ പാദത്തിൽ ഭൗ, ഭഗഗാ എന്നിവ ദ്രുതമധ്യാ, ഭഭൗ, ഭഗൗ എന്നിവയും.

ഗഃ പാദേ വിഷമേഽന്യത്ര നജൌ ജ്യൌ ച ഗണൌ സ്മൃതൌ ॥ ൧,൨൧൦.

അസമമായ പാദത്തിൽ 'ഗ' ഉണ്ടാകും; മറ്റിടങ്ങളിൽ 'നജൗ', 'ജ്യൗ', 'ഗണൗ' എന്നിവ ഓർക്കപ്പെടുന്നു.

വിഷമേ വേഗവതീ സാ ഗഃ സമേ ഭൌ ഭോ ഗഗൌ ഗണാഃ । പാദേഽസമേ തജൌ രോ ഗഃ സമേ മസൌ ജഗൌ ഗരുഃ । ഭവേദ്ഭദ്രവിരാട്കേതുമതീ തു വിഷമേ സജൌ ॥ ൧,൨൧൦.

അസമമായ ഛന്ദസ്സിൽ 'ഗ' വേഗതയോടെ വരുന്നു; സമമായതിൽ 'ഭൗ', 'ഭോ', 'ഗഗൗ', 'ഗണാ' എന്നിവ. അസമമായ പാദത്തിൽ 'തജൗ', 'രോ', 'ഗ'; സമമായതിൽ 'മസൗ', 'ജഗൗ', 'ഗരു' എന്നിവ. 'ഭദ്രവിരാട്‌കേതുമതി' എന്നത് അസമമായതിൽ 'സജൗ' ആകുന്നു.

സഗൌ സമേ ഭ്രൌ നഗഗാ ആഖ്യാനകീ ത്വഥാസമേ । തൌ ജോ ഗഗൌ സമേ പാദേ ജതജാ ഗുരുകദ്വയമ് ॥ ൧,൨൧൦.

സമമായതിൽ 'സഗൗ', 'ഭ്രൗ', 'നഗഗാ', 'ആഖ്യാനകി' എന്നിവ; പിന്നെ അസമമായതിൽ 'തൗ', 'ജോ', 'ഗഗൗ'. സമമായ പാദത്തിൽ 'ജതജാ', രണ്ട് 'ഗുരുക' എന്നിവ.

വിപരീതാഖ്യാനകം സ്യാദ്വിഷമേ ജസ്തജൌ ഗഗൌ । തതൌ ജഗൌ സമേ ഗഃ സ്യാത്പിങ്ഗലേന ഹ്യുദാഹൃതമ് ॥ ൧,൨൧൦.

അസമമായ ഛന്ദസ്സിൽ 'വിപരീതാഖ്യാനകം' എന്നത് 'ജസ്', 'തജൗ', 'ഗഗൗ' എന്നിങ്ങനെയാണ്; സമമായതിൽ 'തതൗ', 'ജഗൗ'; 'ഗ' എന്നത് പിങ്ങളൻ ഉദ്ധരിക്കുന്നു.

പാദേഽഥ വിഷമേ ചൈവ പുഷ്പിതാഗ്രാ നനൌ രയൌ । സമേ നജൌ ജരൌ ഗശ്ച വൈതാലീയം വദന്തി ഹി । വൃത്തഞ്ചാപരവക്ത്രാഖ്യമൌപച്ഛന്ദസികം പരമ് ॥ ൧,൨൧൦.

അസമമായ പാദത്തിലും ഛന്ദസ്സിലും 'പുഷ്പിതാഗ്രാ', 'നനൗ', 'രയൗ' എന്നിവ; സമമായതിൽ 'നജൗ', 'ജരൗ', 'ഗ' എന്നിവ—ഇത് 'വൈതാലീയ' എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. മറ്റൊരു ഛന്ദസ്സിന് 'അപരവക്ത്ര'യും 'ഔപച്ഛന്ദസിക'യും പേരുകളാണ്.

വാങ്മതീ രജരാ യഃ സ്യാദയുഗ്മേ ജരജാ രഗൌ ॥ ൧,൨൧൦.

'വാങ്മതി' എന്നത് 'രജരാ'യാകുന്നു; രണ്ട് പാദങ്ങളിൽ 'ജരജാ', 'രഗൗ' എന്നിവ.

ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൨൧൧ സൂത ഉവാച । പ്രഥമോഽഷ്ടാക്ഷരൈഃ പാദോ ദ്വിതീയോ ദ്വാദശാക്ഷരൈഃ । തൃതീയഃ ഷോഡശാര്ണൈശ്ച വിംശദ്വര്ണൈശ്ചതുര്ഥകഃ ॥ ൧,൨൧൧.

സൂതൻ പറഞ്ഞു: ആദ്യ പാദത്തിൽ എട്ട് അക്ഷരങ്ങൾ, രണ്ടാം പാദത്തിൽ പന്ത്രണ്ട് അക്ഷരങ്ങൾ, മൂന്നാമത്തിൽ പതിനാറ് അക്ഷരങ്ങൾ, നാലാമത്തിൽ ഇരുപത് അക്ഷരങ്ങൾ.

ആപീഡഃ സര്വലഃ പ്രോക്തഃ പൂര്വപാദാന്തഗദ്വയഃ ॥ ൧,൨൧൧.

'ആപീഡ' എന്നത് 'സർവല' എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു; ഇതിൽ മുൻപത്തെ രണ്ട് പാദങ്ങൾ അവസാനിക്കുന്ന രണ്ടു വരികൾ ഉണ്ടാകും.

ദ്വിതീയേഽഷ്ടാക്ഷരൈഃ പാദേ കലികാ പ്രഥമേര്ഽകജേ । ലവലീ സ്യാത്തൃതീയേഽഥ പൂര്വവച്ചാഷ്ട കാക്ഷരേ । പ്രോക്താ ചാമൃതധാരേയം ചതുരഷ്ടാക്ഷരേ സതി ॥ ൧,൨൧൧.

രണ്ടാം പാദത്തിൽ എട്ട് അക്ഷരങ്ങളുള്ളത് 'കലികാ'യാകുന്നു; ഒന്നാമത്തിൽ 'അർക്കജ', മൂന്നാമത്തിൽ 'ലവലി', മുമ്പുപോലെ എട്ട് അക്ഷരങ്ങൾ. നാലു പാദങ്ങളിലും എട്ട് അക്ഷരങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിൽ അതിനെ 'അമൃതധാര' എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്.

(ഇതി പദചതുരൂര്ധ്വപ്രകരണമ്) । സജൌ സലൌ ച പ്രഥമേ നസജാ ഗോ ദ്വിതീയകേ । തൃതീയേ ഭനഭാ ഗശ്ച ചതുര്ഥേ സജസാ ജഗൌ ॥ ൧,൨൧൧.

(ഇവിടെ നാലു പാദങ്ങളുള്ള ഛന്ദസ്സുകളുടെ വിഭാഗം അവസാനിക്കുന്നു.) ഒന്നാമത്തിൽ 'സജൗ', 'സലൗ'; രണ്ടാം പാദത്തിൽ 'നസജാ', 'ഗോ'; മൂന്നാമത്തിൽ 'ഭനഭാ', 'ഗ'; നാലാമത്തിൽ 'സജസാ', 'ജഗൗ'.

പൂര്വവത്സ്യാത്സൌരഭകം തൃതീയേഽഘ്രൌ രനൌ ഭഗൌ । ലലിതഞ്ചാദ്ഗതാവത്സ്യാതൃതീയേംഽഘ്രൌ നനൌ സസൌ ॥ ൧,൨൧൧.

മുമ്പുപോലെ 'സൗരഭക' ഉണ്ടാകും; മൂന്നാമത്തിൽ 'ഘ്രൗ', 'രണൗ', 'ഭഗൗ' എന്നിവ. 'ലളിത' എന്നത് 'അദ്ഗത'യിലേതുപോലെ; മൂന്നാമത്തിൽ 'ഘ്രൗ', 'നനൗ', 'സസൗ'.

(ഇത്യുദ്ഗതാപ്രകരണമ്) । ഉപസ്ഥിതപ്രചുപിതം പ്രഥമേഽഘ്രൌ മസൌ ജഭൌ । ഗൌ ദ്വിതീയേ സനജരാ ഗസ്തൃതീയേ നനൌ ച സഃ । നൌ നജൌ യശ്ചതുര്ഥേ സ്യാച്ഛേഷ പാദാശ്ച പൂര്വവത് ॥ ൧,൨൧൧.

('ഉദ്ഗത' വിഭാഗം ഇവിടെ അവസാനിക്കുന്നു.) 'ഉപസ്ഥിത'യും 'പ്രചുപിത'യും: ഒന്നാമത്തിൽ 'ഘ്രൗ', 'മസൗ', 'ജഭൗ'; രണ്ടാം പാദത്തിൽ 'ഗൗ'; മൂന്നാമത്തിൽ 'സനജരാ', 'ഗ', 'നനൗ'; നാലാമത്തിൽ 'നൗ', 'നജൗ', ശേഷിക്കുന്ന പാദങ്ങൾ മുമ്പുപോലെ.