ഗരുഡപുരാണമ്

ഭുജങ്ഗപ്രയാതം വൃത്തം ചതുഭിര്യൈഃ പ്രകീര്തിതമ് । പ്രയംവദാ നഭജ്രൈശ്ച മണിമാലാ തയൌ തയൌ ॥ ൧,൨൦൯.

നാലു പാദങ്ങളുള്ളത് ഭുജംഗപ്രയാതം എന്ന ചന്ദസ്സാണ്; പ്രയമ്വദാ, നഭജ്രൈ എന്നിവയോടെ മണിമാലാ ചന്ദസ്സും, തയൗ, തയൗ എന്നിവയും ഉണ്ട്.

ഗുഹവക്ത്രൈശ്ച സന്നിദ്രാ ലലിതാ സ്യാത്തഭൌ ജരൌ । പ്രമിതാക്ഷരാ സജസസൈരുജ്ജ്വലാ തു നനൌ ഭരൌ ॥ ൧,൨൦൯.

ഗുഹവക്ത്രം ചേർന്ന സന്നിദ്രാ ലളിതാ ചന്ദസ്സാണ്, ടഭൗ, ജരൗ എന്നിവയോടൊപ്പം; അളവിൽ കൃത്യമായ അക്ഷരങ്ങളുള്ള ഉജ്ജ്വലാ, സജസസൈ ചേർന്ന നനൗ, ഭരൗ എന്നിവയുമാണ്.

മമൌ യയൌ വൈശ്വദേവീ പഞ്ചാശ്വൈശ്ച യതിര്ഭവേത് । മഭൌ സമൌ ജലധരമാലാബ്ധ്യന്ത്യൈര്യതിഭവേത് ॥ ൧,൨൦൯.

മമൗ, യയൗ എന്നിവ വൈശ്വദേവി ചന്ദസ്സാണ്; അമ്പത് കുതിരകളോടെ യതി എന്നറിയപ്പെടുന്നു; മഭൗ, സമൗ, ജലധരമാല, അബ്‌ധ്യ എന്നിവയോടും യതി എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്.

നൌ തതൌ ഗഃ ക്ഷമാവൃത്തം തുരഗൈശ്ച രസൈര്യതിഃ । പ്രഹര്ഷിണീ മനൌ ജ്രൌ ഗാ വഹ്നിഭിര്ദശഭിര്യതിഃ ॥ ൧,൨൦൯.

നൗ, തതൗ, ഗ എന്നിങ്ങനെയുള്ളവ ക്ഷമാവൃത്തം; കുതിരകളും രസവും ചേർന്നാൽ യതി; പ്രഹർഷിണി എന്നത് മനൗ, ജ്രൗ, ഗ എന്നിവയോടൊപ്പം, പത്ത് അഗ്നികളോടെ യതി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.

ജഭൌ സജൌ ഗോ രുചിരാ ചതുര്ഭിശ്ച ഗ്രഹൈര്യതിഃ । മത്തമയൂരം മതയാഃ സഗൌ ദേവഗ്രഹൈര്യതിഃ ॥ ൧,൨൦൯.

ജഭൗ, സജൗ, ഗ ചേർന്ന് രൂപംകൊള്ളുന്ന രുചിരാ ചന്ദസ്സാണ്; നാലു ഗ്രഹങ്ങളോടെ യതി; മത്തമയൂരം, മതയാഹ്, സഗൗ എന്നിവ ചേർന്നാൽ ദൈവിക ഗ്രഹങ്ങളോടെ യതി ചന്ദസ്സാണ്.

മഞ്ജുഭാഷിണീ സജ്സാ ജ്ഗൌ സുനന്ദിനീ സജസാ മഗൌ । നനൌ തതൌ ചന്ദ്രികാ ഗഃ സപ്തഭിശ്ച രസൈര്യതിഃ ॥ ൧,൨൦൯.

മഞ്ജുഭാഷിണി ചന്ദസ്സിൽ സജ്സാ, ജ്ഗൗ എന്നിവയുണ്ട്; സുനന്ദിനി ചന്ദസ്സിൽ സജസാ, മഗൗ; നനൗ, തതൗ, ചന്ദ്രികാ ഗ എന്നിവയും ഏഴു രസങ്ങളോടെ യതി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.

അസമ്ബാധാ മതനസാ ഗഗൌ ബാണഗ്രഹൈര്യതിഃ । നനരാഃ സോ ലധുഗുരുഃ സ്വരൈഃ പ്രോക്താപരാജിതാ ॥ ൧,൨൦൯.

അസംബാധാ, മതനസാ, ഗഗൗ എന്നിവ ചേർന്നാൽ ബാണഗ്രഹങ്ങളോടുള്ള യതി ചന്ദസ്സാണ്; നനരാഃ ലഘുഗുരു ചന്ദസ്സാണ്, സ്വരങ്ങളോടെ അപരാജിതാ എന്നും വിളിക്കുന്നു.

നനൌ ഭനൌ പ്രഹരണകലികേയം ലഗൌ തഥാ । വസന്തതിലകാ സിംഹോന്നതാ തഭ്ജാ ജഗൌ ഗുരുഃ ॥ ൧,൨൦൯.

നനൗ, ഭനൗ, പ്രഹരണകലികാ എന്നിവയും ലഗു ചന്ദസ്സാണ്; വസന്തതിലക, സിംഹോന്നതാ, ടഭ്ജാ എന്നിവ ജഗൗ ഗുരു ചന്ദസ്സാണ്.

ഭജൌ സനൌ ഗഗാവിന്ദുവദനാഥ സുകേശരമ് । നരനാ രലഗാഃ പാദേ ശര്കരീ പ്രതിപാദിതാ ॥ ൧,൨൦൯.

ഭജൗ, സനൗ, ഗഗാവിന്ദു എന്നിവ വദനാഥ, സുകേശരം ചന്ദസ്സുകളാണ്; നരനാ, റലഗാഃ, പാദെ എന്നിവ ചേർന്ന് ശർക്കരിചന്ദസ്സാണ് എന്നിങ്ങനെ വിശദീകരിക്കുന്നു.

ചതുര്ദശലഘുഃ സ്യാച്ച ശ്രേഷ്ഠാ ശശികലാ സഗാ । രസഗ്രഹയതിഃ സ്രക്സ്രാ വസുശൈലയതിസ്തഥാ ॥ ൧,൨൦൯.

പതിനാലു അക്ഷരങ്ങളുള്ള ചന്ദസ്സാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം. അതിൽ ചന്ദ്രക്കലയും കൂട്ടുകാരും, രസഗ്രഹയതി, സ്രക്സ്രാ, വസുശൈലയതി എന്നിവയും ഇതുപോലെ തന്നെ പ്രശസ്തമാണ്.

സ്യാന്മണിഗുണനികരോ മാലിനീ നനമാ യയൌ । വസുസ്വരയതിഃ സ്യാച്ച നജൌ ഭജ്രാഃ പ്രഭദ്രകമ് ॥ ൧,൨൦൯.

മണിഗുണങ്ങളുടെ കൂട്ടം മാലിനി ചന്ദസ്സായി മാറുന്നു; നനമാ എന്നതും അതുപോലെ. വസുസ്വരയതി, നജൗ, ഭജ്രാ, പ്രഭദ്രകം എന്നിവയും ഇതുപോലെ തന്നെയാണ്.

ഏലാ സയൌ നനൌ യഃസ്യാച്ചിത്രലേഖാസ്വരാഷ്ടകൈഃ । മരൌ മയൌ യശ്ച ഭവേദുക്തേയമതി ശര്കരീ ॥ ൧,൨൦൯.

എലാ, സയൗ, നനൗ എന്നിവയും, എട്ട് ചിത്രലേഖാ സ്വരങ്ങളോടൊപ്പം ഉള്ളവനും; മരൗ, മയൗ എന്നിവയും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്. ഇതാണ് ശർക്കരി ചന്ദസ്സെന്ന് വിളിക്കുന്നത്.

സ്വരാത്ഖം വൃഷഭഗജജൃമ്ഭിതം ഭ്രനനാ നഗൌ । നജഭജരാ വാണിനീ ഗഃ പിങ്ഗലേനാഷ്ടിരീരിതാ ॥ ൧,൨൦൯.

സ്വരത്തിൽ നിന്ന് ഖം, വൃഷഭം, ഗജം, ജൃംഭിതം, ഭ്രണനാ, നഗൗ എന്നിവയും; നജഭജരാ, വാണിനി, ഗഃ എന്നിവയും ചേർന്ന് എട്ട് അക്ഷരങ്ങളുള്ള പിംഗല ചന്ദസ്സാണ് പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുന്നത്.

രസരുദ്രൈഃ ശിഖരിണീ യമൌ നസഭലാ ഗുരുഃ । വസുഗ്രയതിഃ പൃഥ്വീ ജസൌ ജസയലാ ഗുരുഃ ॥ ൧,൨൦൯.

രസരുദ്രയോടൊപ്പം ശിഖരിണി ചന്ദസ്സും, യമൗ, നസഭലാ, ഗുരു എന്നിവയും; വസുഗ്രയതി ചന്ദസ്സിൽ പൃഥ്വി, ജസൗ, ജസയലാ, ഗുരു എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു.

ദശസ്വരൈര്വംശപത്രപതിതം ഭ്രൌന്നഭാ ലഗൌ । ഷഡ്വേദാശ്വൈശ്ച ഹരിണീ നസമാ രസലാ ഗുരുഃ ॥ ൧,൨൦൯.

പത്ത് സ്വരങ്ങളോടെ വംശപത്രം വീഴുന്നു, ഭ്രൌണ്ണഭാ ലഘു ആണ്; ആറു വേദാശ്വയോടു കൂടി ഹരിണി ചന്ദസ്സും, നസമാ, രസലാ, ഗുരു എന്നിവയും.

മന്ദാക്രാന്തബ്ധിഷഡ്നഗൈര്മഭനാസ്തതഗാ ഗുരുഃ । നര്ദടകം നജഭജാ ജലൌ ഗോ യതിരേവ ച ॥ ൧,൨൦൯.

മന്ദാക്രാന്ത ചന്ദസ്സിൽ ആറു നാഗയും മഭനാ, തതഗാ, ഗുരു എന്നിവയും; നർദടകം, നജഭജാ, ജലൗ, ഗോ എന്നിവയും മറ്റൊരു ചന്ദസ്സാണ്.

സപ്തര്ത്വബ്ധിഃ കോകിലകമത്യഷ്ടിഃ സ്യാച്ച പൂര്വവത് । ഭൂതര്ത്വശ്വൈഃ കുസുമിതലതാ മ്തൌ ന്യൌ യയൌ ധൃതിഃ ॥ ൧,൨൦൯.

സപ്തര്തു, കോകിലം, കമത്യഷ്ടി എന്നിവയും മുമ്പുപോലെ തന്നെയാണ്; ഭൂതര്ത്വ, അശ്വയോടൊപ്പം കുസുമിതലത, മ്തൗ, ന്യൗ, യയൗ എന്നിവയും ധൃതി ചന്ദസ്സാണ്.

രസര്ത്വശ്വൈര്യമൌ ന്സൌ രൌ മേഘവിസ്ഫൂര്ജിതാ രഗൌ । ശാര്ദൂലവിക്രീഡിതം മഃ സൂര്യശ്വൈഃ സജ്സതാസ്തഗൌ ॥ ൧,൨൦൯.

രസര്ത്വ, അശ്വ, യമൗ, ന്സൗ, റൗ എന്നിവയോടെ മേഘവിസ്ഫൂർജിത ചന്ദസ്സും, രഗൗ; ശാർദൂലവിക്രീഡിതം, മഹ്, സൂര്യശ്വ, സജ്സതാ, സ്റ്റഗൗ എന്നിവയും.

ഛന്ദോ ഹ്യതിധൃതിഃ പ്രോക്തമത ഊര്ധ്വം കൃതിര്ഭവേത് । സപ്താശ്വര്തുഃ സുവദനാ ഭ്രൌ മനൌ യഭലാ ഗുരുഃ ॥ ൧,൨൦൯.

അതിധൃതി എന്ന ചന്ദസ്സാണ് പ്രഖ്യാപിച്ചത്, അതിന് ശേഷം കൃതി വരുന്നു; ഏഴു അശ്വയും ര്തുവും ചേർന്ന് സുവദനാ, ഭ്രൗ, മനൗ, യഭലാ, ഗുരു എന്നിവയും.

വൃത്തം രജൌ രജൌ പാദേ രജൌ ഗോ ലഃ കൃതിര്ഭവേത് । ത്രിസപ്തകൈഃ സ്നഗ്ധരാ സ്യാത്പ്രകൃതിര്മ്നഭനൈസ്ത്രിയൈഃ ॥ ൧,൨൦൯.

വൃത്തം, രാജൗ, രാജൗ പാദത്തിൽ, രാജൗ, ഗോ, ലഃ എന്നിവ ചേർന്ന് കൃതി ചന്ദസ്സാണ്; മൂന്നു ഏഴുകളോടെ സ്നഗ്ധരാ, പ്രകൃതി, മനഭനൈസ്ത്രിയൈഃ എന്നിവയും.

ദിഗര്കൈര്ഭദ്രകം ഭ്രൌ ന്രൌ നരനാ ഗോ യഥാകൃതിഃ । നജൌ ഭശ്വാശ്വലലിതം ജഭൌ ജഭലഗാ ഭവേത് ॥ ൧,൨൦൯.

ദിഗർകയോടൊപ്പം ഭദ്രക ചന്ദസ്സും, ഭ്രൗ, ന്രൗ, നരനാ, ഗോ എന്നിവയും യഥാകൃതിയായി; നജൗ, ഭശ്വാശ്വ, ലളിത, ജഭൗ, ജഭലഗാ എന്നിവയും ചന്ദസ്സാണ്.

മത്താക്രീഡഞ്ചാഷ്ടബാണദശകൈര്മൌ തനൌ നനൌ । നലൌ ഗുരുശ്ച വികൃതിശ്ഛിന്നാ സംകൃതിരുച്യതേ ॥ ൧,൨൦൯.

മത്താക്രീഡയും എട്ട് ബാണവും പത്ത്, മൗ, തനൗ, നനൗ എന്നിവയും; നലൗ, ഗുരു എന്നിവയും വികൃതി ചന്ദസ്സാണ്, ചിന്നാ എന്നത് സംകൃതി എന്ന് വിളിക്കുന്നു.

പഞ്ചാശ്വാര്കൈര്ഭതൌ തന്വീ നസഭാ ഭനയാ ഗണാഃ । ക്രൌഞ്ചപദാ ബാണശരവസുശൈലൈര്ഭമൌ സഭൌ ॥ ൧,൨൦൯.

അഞ്ച് അശ്വയും അർക്കയും, ഭതൗ, തൻവി, നസഭാ, ഭനയാ എന്നിവയും ഗണങ്ങൾ; ക്രൗഞ്ചപദം, ബാണം, ശരം, വസുശൈലം, ഭമൗ, സഭൗ എന്നിവയും.

നൌ നൌ ഗോഽതികൃതിഃ പ്രോക്താ ച്ഛന്ദോ ഹ്യുത്കൃതിരുച്യതേ । വസ്വീശാശ്വൈര്മമതനൈഃ സ്യാദ്ഭുജങ്ഗവിജൃമ്ഭിതമ് ॥ ൧,൨൦൯.

നൗ, നൗ, ഗോ ചേർന്ന് അതികൃതി ചന്ദസ്സാണ് പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നത്; ഉത്കൃതി എന്ന ചന്ദസ്സും; വസ്വി, ഈശ, അശ്വ, മമതനൈഃ എന്നിവയോടെ ഭുജംഗവിജൃംഭിത ചന്ദസ്സാണ്.

നനരസൈര്ലഗയുക്തൈശ്ച അപവാഹാഖ്യകം യതിഃ । ഗുഹൈഃ ഷഡ്ഭീ രസൈര്ബാണൈര്മോനാഃ ഷട്സഗഗാ ഗണാഃ ॥ ൧,൨൦൯.

നനരസയും ലഘുവും ചേർന്ന് അപവാഹാഖ്യക ചന്ദസ്സാണ്; ആറു ഗുഹയും രസയും ബാണവും മോനാഃ, ആറു സഗഗാ ഗണങ്ങളും.

ചണ്ഡവൃത്തിപ്രപാതോഽസൌ ദണ്ഡകോ നൌ തതോഽഗരഃ । രഫേവൃദ്ധാന്തകാദസ്യ വ്യാലജീമൂതകാദയഃ ॥ ൧,൨൦൯.

ചണ്ഡ ചന്ദസ്സും, പ്രപാതം, ദണ്ഡകം, നൗ, പിന്നെ അഗരവും; രഫേ, വൃദ്ധാന്തം മുതലായവയിൽ നിന്ന് വ്യാലം, ജീമൂതം മുതലായവയും.

ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൨൧൦ സൂത ഉവാച । സസസലഗാശ്ച വിഷമേ പാദേ യദ്യുപചിത്രകമ് । സമേ ഭൌ ഭഗഗാഃ സ്യുശ്ച ദ്രുതമധ്യാ ഭഭൌ ഭഗൌ ॥ ൧,൨൧൦.

സൂതൻ പറഞ്ഞു: സസസലഗാ എന്നത് അസമമായ പാദത്തിൽ വന്നാൽ അതിനെ ഉപചിത്രകം എന്ന് വിളിക്കുന്നു; സമമായ പാദത്തിൽ ഭൗ, ഭഗഗാ എന്നിവ ദ്രുതമധ്യാ, ഭഭൗ, ഭഗൗ എന്നിവയും.

ഗഃ പാദേ വിഷമേഽന്യത്ര നജൌ ജ്യൌ ച ഗണൌ സ്മൃതൌ ॥ ൧,൨൧൦.

അസമമായ പാദത്തിൽ 'ഗ' ഉണ്ടാകും; മറ്റിടങ്ങളിൽ 'നജൗ', 'ജ്യൗ', 'ഗണൗ' എന്നിവ ഓർക്കപ്പെടുന്നു.

വിഷമേ വേഗവതീ സാ ഗഃ സമേ ഭൌ ഭോ ഗഗൌ ഗണാഃ । പാദേഽസമേ തജൌ രോ ഗഃ സമേ മസൌ ജഗൌ ഗരുഃ । ഭവേദ്ഭദ്രവിരാട്കേതുമതീ തു വിഷമേ സജൌ ॥ ൧,൨൧൦.

അസമമായ ഛന്ദസ്സിൽ 'ഗ' വേഗതയോടെ വരുന്നു; സമമായതിൽ 'ഭൗ', 'ഭോ', 'ഗഗൗ', 'ഗണാ' എന്നിവ. അസമമായ പാദത്തിൽ 'തജൗ', 'രോ', 'ഗ'; സമമായതിൽ 'മസൗ', 'ജഗൗ', 'ഗരു' എന്നിവ. 'ഭദ്രവിരാട്‌കേതുമതി' എന്നത് അസമമായതിൽ 'സജൗ' ആകുന്നു.