ഗരുഡപുരാണമ്

ബാണാഷ്ടനവകേഷു സ്യാല്ലശ്ചിത്രാ ഷോഡശാത്മികാ । സമമാത്രാസമാദിഷ്ടം പദാകുലകമീരിതമ് ॥ ൧,൨൦൮.

ബാണ, എട്ട്, ഒമ്പതിൽ, 'ല' ചിത്രായാണ്, പതിനാറ് അക്ഷരങ്ങൾ ഉള്ളത്. തുല്യമായ മാത്രം നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു, ഇതാണ് പദാകുലകം എന്നു വിളിക്കുന്നത്.

വൃത്തമാത്രാ വിനാ വര്ണൈര്ലാ വര്ണാ ഗുരുഭിര്വിനാ । ഗുരുവോ ലൈര്ദലേ നിത്യം പ്രമാണമിതി നിശ്ചിതമ് ॥ ൧,൨൦൮.

മാത്രയില്ലാത്ത വൃത്തം അക്ഷരങ്ങളാൽ ആണ്; 'ല' ഗുരുവില്ലാതെ വരും; ഗുരു അക്ഷരങ്ങൾ എല്ലായ്പ്പോഴും 'ല' ആയി പാദത്തിൽ വരും, ഇതാണ് ഉറപ്പായ നിയമം.

അഷ്ടാവിംശാതിലാ ഗന്താ പ്രഥമാര്ധേ ദ്വിതീയകേ । ത്രിംശദസ്യാം ശിഖാ ഗന്താ ഖഞ്ജാതദ്വ്യത്യയാദ്ഭവേത് ॥ ൧,൨൦൮.

ഇരണ്ടാം പാദത്തിന്റെ ആദ്യപകുതിയിൽ ഇരുപത്തിയെട്ട് 'ല' വരും; മുടിയിൽ മുപ്പത് 'ല' വരും; ഖഞ്ജം മറിച്ചാൽ അങ്ങനെ തന്നെ.

ഷോഡശാനങ്ഗക്രീഡാ ഗാ ദ്വാത്രിംശച്ചരമേ ച ലാഃ । സപ്തവിംശാതിലാ ഗന്താ ദലയോ രുചിരാ ദ്വയോഃ ॥ ൧,൨൦൮.

അനംഗക്രീഡയിൽ പതിനാറ്, അവസാനം മുപ്പത്തിരണ്ട് 'ല'കൾ; ഇരുപത്തിയേഴു 'ല'കൾ ഇരുപാദങ്ങളിലും വരും, രണ്ടും മനോഹരമാണ്.

മാത്രാവൃത്താനി ചോക്താനി വര്ണവൃത്താനി വച്മി വൈ ॥ ൧,൨൦൮.

മാത്രാവൃത്തങ്ങൾ പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു; ഇനി ഞാൻ അക്ഷരവൃത്തങ്ങൾ പറയുന്നു.

ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൨൦൯ സൂത ഉവാച । ശ്രീരുക്ഥാ ഗേന സാ ജ്ഞേയാ ഉത്യുക്ഥാ സ്ത്രീ ഗുരുദ്വയമ് । മോ നാരീ രോ മൃഗീ മധ്യാ മഗൌ കന്യാ പ്രതിഷ്ഠയാ ॥ ൧,൨൦൯.

സൂതൻ പറഞ്ഞു: ശ്രീരുക്തം എന്നത് ഗേന എന്നാണ് അറിയേണ്ടത്; ഉത്യുക്തം സ്ത്രീ, രണ്ടു ഗുരു അക്ഷരങ്ങളോടുകൂടിയതാണ്; മോ സ്ത്രീ, റോ മൃഗി, മധ്യാ മഗൗ, കന്യാ പ്രതിഷ്ഠാ.

ഭോ ഗൌ പങ്ക്തിഃ സുപ്രാതിഷ്ഠാ തനുമധ്യാ തയൌ സ്മൃതാ । നയാഭ്യാം ബാലലലിതാ ഗായത്രീച്ഛന്ദ ഏവ ഹി ॥ ൧,൨൦൯.

ഭോ ഗൗ പംക്തി, നല്ല നിലയിൽ, നടുവിൽ സുന്ദരമായത്, തയൗ എന്ന പേരിൽ ഓർമ്മിക്കുന്നു; നയാ, ബാലലളിതാ എന്നിവയോടെ ഗായത്രി ചന്ദസാണ്.

മസഗൈര്മദലേഖാ സ്യാദുഷ്ണിക്ഛന്ദഃ സ്മൃതം ബുധൈഃ । ഭൌ ഗൌ ചിത്രപദാ ഖ്യാതാ വിദ്യുന്മാലാ മമൌ ഗഗൌ ॥ ൧,൨൦൯.

മസഗൈയും മദലേഖയും ഉഷ്ണിക് ചന്ദസ്സാണെന്ന് പണ്ഡിതർ പറയുന്നു; ഭൗ ഗൗ ചിത്രപദ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തം, വിദ്യുന്മാല മമൗ ഗഗൗ.

മാണവകം ഭാത്തലഗാ മ്നൌ ഗൌ ഹംസരുതം സ്മൃതമ് । സമാനികാ രജഗലാ ജരലാ ഗഃ പ്രമാണികാ । ആഭ്യാമന്യദ്വിതാനം സ്യാദനുഷ്ടുപ്ഛന്ദ ഈരിതമ് ॥ ൧,൨൦൯.

മാണവകം ഭാത്തലഗ, മ്നൗ ഗൗ ഹംസരുതം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു; സമാനിക, രജഗല, ജരല, ഗഹ് പ്രമാണിക; ഇവ രണ്ടിനും കൂടെ മറ്റൊരു ക്രമം അനുഷ്ടുപ് ചന്ദസ്സാണ്.

രനസൈഃ സ്യാദ്ധലമുഖീ നൌ മഃ ശിശുഭൃതാ ഭവേത് । ബൃഹതീഛന്ദ ഇത്യുക്തം സ്മൌ ജഗൌ സ വിരാജിതമ് ॥ ൧,൨൦൯.

രണസൈകൊണ്ട് ഹലമുഖി, നൗ മഹ് ശിശുഭൃത; ഇതാണ് ബൃഹതീ ചന്ദസെന്ന് പറയുന്നു, സ്മൗ ജഗൗ അതിന്റെ ഭംഗിയുള്ള രൂപം.

പണവം സ്യാന്മനയഗൈര്മയൂരസാരിണീ ഭവേത് । രജാഭ്യാഞ്ച രഗാഭ്യാഞ്ച രുക്മവതീ ഭമൌ സഗൌ ॥ ൧,൨൦൯.

പണവം മനയഗൈ, മയൂരസാരിണി ഉണ്ടാകും; രജാ, രഗാ എന്നിവയോടെ രുക്മവതീ ഭമൗ സഗൗ.

മത്താ മഭസഗൈര്യുക്താ നരജാ ഗോ മനോരമാ । പങ്ക്തിച്ഛന്ദഃ സമാഖ്യാതം ജസതാ ഗാവുപസ്ഥിതമ് ॥ ൧,൨൦൯.

മത്ത, ഭ, ഗ എന്നിങ്ങനെയുള്ള അക്ഷരങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, മനുഷ്യർക്കും പശുക്കൾക്കും ഇഷ്ടമായ, മനോഹരമായ പദങ്ങൾ ചേർന്ന പംക്തി എന്ന ചന്ദസ്സാണ് ഇവിടെ വിവരിക്കുന്നത്.

തൌ ജോ ഗാവിന്ദ്രവജ്രാ സ്യാജ്ജതജ്ഗാ ഗുപപൂര്വികാ ॥ ൧,൨൦൯.

ഇവയിൽ ഗ, വി, ഇന്ദ്ര എന്നീ അക്ഷരങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുകയും ജ എന്നതിൽ ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ചന്ദസ്സാണ് ഗുപപൂർവികാ എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഉപജാതയോഽന്യാദ്യന്താഃ സുമുഖീ നജജാ ലഗൌ । ഭഭഭാ ഗൌ ദോധകം സ്യാച്ഛാലിനീ മതതാ ഗഗൌ ॥ ൧,൨൦൯.

മറ്റു ചില ചന്ദസ്സുകൾ, ഉപജാതിയിൽ അവസാനിക്കുന്നവ, സുമുഖി, നജജാ, ലഗു എന്നിവയാണ്; ഭഭഭാ, ഗൗ എന്നിവ ഡോഡകചന്ദസ്സാണ്; ശാലിനി, മതതാ, ഗഗൗ എന്നിവയും ഉണ്ട്.

അബ്ധിലോകൈശ്ച വിച്ഛേദോ വാതോര്ംമോ മമതാ ഗഗൌ । ശ്രീര്ഭതൌ നനഗാഃ പ്രോക്താ പഞ്ചഭിഃ ഷഡൂഭിരേവ ച ॥ ൧,൨൦൯.

ജലലോകവും വായുവിന്റെ ലോകവും വേർതിരിക്കുന്നതിനെ മമതാ ഗഗൗ എന്ന് വിളിക്കുന്നു; ശ്രീഭതൗ, നനഗാ എന്നിവ അഞ്ചോ ആറോ അക്ഷരങ്ങൾകൊണ്ടുള്ളവയാണെന്ന് പറയുന്നു.

മഗനാ നോ ഗോ ഭ്രമരവിലാസിതമുദാഹൃതമ് । രഥോദ്ധതാര്നൌ രലഗാഃ സ്വാഗതാ രനഭാ ഗഗൌ ॥ ൧,൨൦൯.

മഗനാ, ഗോ എന്നിവ തേൻചീറ്റികളുടെ കളി പോലെ വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; രഥോദ്ധത, അർണൗ എന്നിവ റലഗാചന്ദസ്സാണ്; സ്വാഗത, രണഭാ എന്നിവ ഗഗൗ ചന്ദസ്സാണ്.

വൃത്താ നനൌ സഗൌ ഗഃ സ്യാന്നൌ രലൌ ഗഃ സമദ്രികാ । രജരാ ല്ഗൌ ശ്യേനികാ സ്യാജ്ജസതാ ഗൌ ശിഖണ്ഡിതമ് । ത്രിഷ്ടുപ്ഛന്ദഃ സമാഖ്യാതം പിങ്ഗലേന മഹാത്മനാ ॥ ൧,൨൦൯.

വൃത്ത, നനൗ, സഗൗ, ഗ എന്നിങ്ങനെയുള്ളവ സമദൃക് അളവിലുള്ളവയാണെന്ന് പറയുന്നു; രാജരാ, ലഗൗ എന്നിങ്ങനെയുള്ളവ ശ്യേനികാ; ജസതാ, ഗൗ എന്നിവ ശിഖണ്ടിതം; പിങളമഹാത്മാവ് തൃഷ്ടുപ് ചന്ദസ്സിനെ ഇങ്ങനെ പേരിട്ടിരിക്കുന്നു.

രനൌ ഭസൌ ചന്ദ്രവര്ത്മ വംശസ്ഥം സ്യാജ്ജതൌ ജരൌ । തതോ ജരാവിന്ദ്രവംശാ വേദസൈസ്തോടകം സ്മൃതമ് । ന്ഭൌ ഭ്രൌ ദ്രുതവിലമ്ബിതം പുടശ്ച സ്യാന്നനൌ മയൌ ॥ ൧,൨൦൯.

രനൗ, ഭസൗ, ചന്ദ്രവർത്ത്മ എന്നിങ്ങനെയുള്ളവ വംശസ്ഥ ചന്ദസ്സിലാണ്, ജതൗ, ജരൗ എന്നിവയോടൊപ്പം; പിന്നീട് ജരാ, ഇന്ദ്രവംശാ എന്നിവ വേദസൈസ്തോടകം എന്നറിയപ്പെടുന്നു; ന്ഭൗ, ഭ്രൗ എന്നിവ ദ്രുതവിലംബിതം; പുത എന്നത് നനൗ, മയൗ എന്നിവയോടൊപ്പം വരുന്നു.

വസുവേദൈശ്ച വിരതിര്മുദിതവദനാ ത്വിയമ് । നനരരൈഃ സമാഖ്യാതാ നയനാ യസ്തഥാ ഭവേത് ॥ ൧,൨൦൯.

വസുവേദം കൊണ്ടു വിരാമം വരുന്നു, സന്തോഷമുള്ള മുഖമുള്ള ഈ ചന്ദസ്സിനെ നയനാ എന്ന് നനരരാ എന്ന പേരിൽ വിളിക്കുന്നു.

സാ തു കുസുമവിചിത്രാ ജലോദ്ധതഗതീ രസൈഃ । ജസൌ ജസൌ ച പാദേഷു ചതൂരൈഃ സ്ത്രഗ്വിണീ മതാ ॥ ൧,൨൦൯.

പുഷ്പങ്ങളുടെ ഭംഗിയോടെ, വെള്ളത്തിന്റെ ഒഴുക്കുപോലുള്ള ഈ ചന്ദസ്സിൽ ഓരോ പാദത്തിലും നാലു ജസൗ അക്ഷരങ്ങളുണ്ട്; ഇത് സ്ട്രഗ്വിണി എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഭുജങ്ഗപ്രയാതം വൃത്തം ചതുഭിര്യൈഃ പ്രകീര്തിതമ് । പ്രയംവദാ നഭജ്രൈശ്ച മണിമാലാ തയൌ തയൌ ॥ ൧,൨൦൯.

നാലു പാദങ്ങളുള്ളത് ഭുജംഗപ്രയാതം എന്ന ചന്ദസ്സാണ്; പ്രയമ്വദാ, നഭജ്രൈ എന്നിവയോടെ മണിമാലാ ചന്ദസ്സും, തയൗ, തയൗ എന്നിവയും ഉണ്ട്.

ഗുഹവക്ത്രൈശ്ച സന്നിദ്രാ ലലിതാ സ്യാത്തഭൌ ജരൌ । പ്രമിതാക്ഷരാ സജസസൈരുജ്ജ്വലാ തു നനൌ ഭരൌ ॥ ൧,൨൦൯.

ഗുഹവക്ത്രം ചേർന്ന സന്നിദ്രാ ലളിതാ ചന്ദസ്സാണ്, ടഭൗ, ജരൗ എന്നിവയോടൊപ്പം; അളവിൽ കൃത്യമായ അക്ഷരങ്ങളുള്ള ഉജ്ജ്വലാ, സജസസൈ ചേർന്ന നനൗ, ഭരൗ എന്നിവയുമാണ്.

മമൌ യയൌ വൈശ്വദേവീ പഞ്ചാശ്വൈശ്ച യതിര്ഭവേത് । മഭൌ സമൌ ജലധരമാലാബ്ധ്യന്ത്യൈര്യതിഭവേത് ॥ ൧,൨൦൯.

മമൗ, യയൗ എന്നിവ വൈശ്വദേവി ചന്ദസ്സാണ്; അമ്പത് കുതിരകളോടെ യതി എന്നറിയപ്പെടുന്നു; മഭൗ, സമൗ, ജലധരമാല, അബ്‌ധ്യ എന്നിവയോടും യതി എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്.

നൌ തതൌ ഗഃ ക്ഷമാവൃത്തം തുരഗൈശ്ച രസൈര്യതിഃ । പ്രഹര്ഷിണീ മനൌ ജ്രൌ ഗാ വഹ്നിഭിര്ദശഭിര്യതിഃ ॥ ൧,൨൦൯.

നൗ, തതൗ, ഗ എന്നിങ്ങനെയുള്ളവ ക്ഷമാവൃത്തം; കുതിരകളും രസവും ചേർന്നാൽ യതി; പ്രഹർഷിണി എന്നത് മനൗ, ജ്രൗ, ഗ എന്നിവയോടൊപ്പം, പത്ത് അഗ്നികളോടെ യതി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.

ജഭൌ സജൌ ഗോ രുചിരാ ചതുര്ഭിശ്ച ഗ്രഹൈര്യതിഃ । മത്തമയൂരം മതയാഃ സഗൌ ദേവഗ്രഹൈര്യതിഃ ॥ ൧,൨൦൯.

ജഭൗ, സജൗ, ഗ ചേർന്ന് രൂപംകൊള്ളുന്ന രുചിരാ ചന്ദസ്സാണ്; നാലു ഗ്രഹങ്ങളോടെ യതി; മത്തമയൂരം, മതയാഹ്, സഗൗ എന്നിവ ചേർന്നാൽ ദൈവിക ഗ്രഹങ്ങളോടെ യതി ചന്ദസ്സാണ്.

മഞ്ജുഭാഷിണീ സജ്സാ ജ്ഗൌ സുനന്ദിനീ സജസാ മഗൌ । നനൌ തതൌ ചന്ദ്രികാ ഗഃ സപ്തഭിശ്ച രസൈര്യതിഃ ॥ ൧,൨൦൯.

മഞ്ജുഭാഷിണി ചന്ദസ്സിൽ സജ്സാ, ജ്ഗൗ എന്നിവയുണ്ട്; സുനന്ദിനി ചന്ദസ്സിൽ സജസാ, മഗൗ; നനൗ, തതൗ, ചന്ദ്രികാ ഗ എന്നിവയും ഏഴു രസങ്ങളോടെ യതി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.

അസമ്ബാധാ മതനസാ ഗഗൌ ബാണഗ്രഹൈര്യതിഃ । നനരാഃ സോ ലധുഗുരുഃ സ്വരൈഃ പ്രോക്താപരാജിതാ ॥ ൧,൨൦൯.

അസംബാധാ, മതനസാ, ഗഗൗ എന്നിവ ചേർന്നാൽ ബാണഗ്രഹങ്ങളോടുള്ള യതി ചന്ദസ്സാണ്; നനരാഃ ലഘുഗുരു ചന്ദസ്സാണ്, സ്വരങ്ങളോടെ അപരാജിതാ എന്നും വിളിക്കുന്നു.

നനൌ ഭനൌ പ്രഹരണകലികേയം ലഗൌ തഥാ । വസന്തതിലകാ സിംഹോന്നതാ തഭ്ജാ ജഗൌ ഗുരുഃ ॥ ൧,൨൦൯.

നനൗ, ഭനൗ, പ്രഹരണകലികാ എന്നിവയും ലഗു ചന്ദസ്സാണ്; വസന്തതിലക, സിംഹോന്നതാ, ടഭ്ജാ എന്നിവ ജഗൗ ഗുരു ചന്ദസ്സാണ്.

ഭജൌ സനൌ ഗഗാവിന്ദുവദനാഥ സുകേശരമ് । നരനാ രലഗാഃ പാദേ ശര്കരീ പ്രതിപാദിതാ ॥ ൧,൨൦൯.

ഭജൗ, സനൗ, ഗഗാവിന്ദു എന്നിവ വദനാഥ, സുകേശരം ചന്ദസ്സുകളാണ്; നരനാ, റലഗാഃ, പാദെ എന്നിവ ചേർന്ന് ശർക്കരിചന്ദസ്സാണ് എന്നിങ്ങനെ വിശദീകരിക്കുന്നു.