ഗരുഡപുരാണമ്

ആര്യാ പ്രഥമാര്ധലക്ഷ്മ ഗീതിഃ സ്യാച്ചേദ്ദലദ്വയേ । ഉപഗീതിര്ദ്വിതീയാര്ധാദുദ്ഗീതിര്വ്യത്യയാദ്ഭവേത് ॥ ൧,൨൦൮.

ആര്യയ്ക്ക് ആദ്യ പാദത്തിൽ ലക്ഷണം; ഗീതിയാണെങ്കിൽ ഇരുപാദത്തിലും; ഉപഗീതിയെങ്കിൽ രണ്ടാം പാദത്തിൽ; ഉദ്ഗീതിയാകുന്നത് പരസ്പരമാറ്റം മൂലമാണ്.

ആര്യാഗീതിശ്ചാന്തഗുരുര്ഗോതിജാതേശ്ച ലക്ഷണമ് । ഷട്കലാ വിഷമേ ചേത്സ്യുഃ സമേഽഷ്ടൌ ന നിരന്തരാഃ । സമാ പരാശ്രിതാ ന സ്യാദ്വൈതാലീയേ രലൌ ഗുരുഃ ॥ ൧,൨൦൮.

ആര്യാഗീതിക്ക് അവസാനം ഗുരു വേണം; ഇതാണ് ഗോതിജാതി ഛന്ദസിന്റെ ലക്ഷണം; ഒറ്റയിടങ്ങളിൽ ആറു കലകളും, സമസ്ഥാനങ്ങളിൽ എട്ട് കലകളും, തുടർച്ചയില്ലാതെ; സമം ആശ്രയിച്ചിരിക്കരുത്; വൈതാലീയത്തിൽ ലൗവിന് ശേഷം ഗുരു വേണം.

അന്തേര്യൌ പൂര്വവദിദമൌപച്ഛന്ദസികം മതമ് ॥ ൧,൨൦൮.

അകത്തുള്ള രണ്ട് യ്-കൾ മുമ്പുപോലെ വന്നാൽ, അതാണ് ഔപച്ഛന്ദസിക ഛന്ദസ്സെന്നു കരുതുന്നു.

ഭാദ്ഗൌ സ്യാദാപാതലികാ ജ്ഞേയാഥോ ദക്ഷിണാന്തികാ । പരാശ്രിതോ ദ്വിതീയോ ലഃ പാദേഷു നിഖിലേഷ്വപി ॥ ൧,൨൦൮.

ഭാദ്ഗൗ എന്നത് ആപാതലികയെന്നു അറിയണം, അതുപോലെ ദക്ഷിണാന്തികയും. പരാശ്രിതം രണ്ടാമത്തെ 'ല'യാണ്, എല്ലായ്പാദങ്ങളിലും അത് ഉണ്ടാകും.

ഉദീച്യവൃത്തിരസമേ പ്രാച്യവൃത്തിസ്തു യുഗ്മകേ । സപഞ്ചമശ്ചതുര്ഥാംശേ യുഗപത്തൌ പ്രവൃത്തകമ് ॥ ൧,൨൦൮.

ഉദീച്യവൃത്തം ഒരുപോലെയല്ലാതെ വരുന്നു, പ്രാച്യവൃത്തം ഇരട്ടയായി. നാലാം പാദത്തിലെ അഞ്ചാമത്തെ അക്ഷരത്തിൽ ഇരുവരും ഒരുമിച്ച് നടക്കുന്നു.

ഉദീച്യാദ്യങ്ഘ്രിസംയോഗാദ്യുഗ്മപാദൈകപാദികാ । ചാരുഹാസിന്യയുഗ്മാങ്ഘ്രൌ വൈതാലീയസ്യ സംഗ്രഹഃ ॥ ൧,൨൦൮.

ഉദീച്യവൃത്തത്തിന്റെ ആദ്യപാദം ഇരട്ടപാദങ്ങളുമായി ചേർന്നാൽ, യുക്മപാദം എന്ന ഏകപാദം ഉണ്ടാകും. വൈതാലീയത്തിൽ ഇരുപാദങ്ങളും മനോഹരമായും ഹസിച്ചുകൊണ്ടുമാണ്, ഇതാണ് അതിന്റെ സമാഹാരം.

വക്ത്രം നാദ്യാന്നസൌ സ്യാതാം ചതുര്ഥാദ്യഗണോ ഭവേത് । പഥ്യാവക്ത്രം ജേന സമേ വിപരീതാദിരന്യഥാ ॥ ൧,൨൦൮.

മുഖം 'ന' അക്ഷരത്തിൽ തുടങ്ങരുത്; നാലാം പാദത്തിൽ ഗണമുണ്ടാകണം. പഥ്യാമുഖം 'ജ'യോടെ സമമായി വരുമ്പോൾ, അല്ലെങ്കിൽ വിപരീതമോ വേറേതോ ആയിരിക്കും.

ഉസമേ നശ്ച ചപലാ വിപുലാ ലഘുസപ്തമാ । നിഖിലേ വാ സൈതവസ്യ മ്രൌ ന്തൌ ചാബ്ധേസ്തത്പൂര്വകൌ ॥ ൧,൨൦൮.

ഉസമേ, ന, ചപലാ എന്നിവയിൽ, വിപുലയിൽ ഏഴാമത്തെ ലഘു അക്ഷരമാണ്. എല്ലായിടത്തും സൈതവത്തിൽ മ്രൗയും തൗയും ഉണ്ട്, സമുദ്രത്തിൽ ആ രണ്ടിനും മുമ്പിൽ തത് വരും.

ഷോഡശലോഽചലധൃതിര്മാത്രാസമകമുച്യതേ ॥ ൧,൨൦൮.

പതിനാറ് അക്ഷരങ്ങൾ ഉള്ള അചലധൃതിയാണ്, ഇത് തുല്യമായ मात्रയുള്ളതെന്ന് പറയുന്നു.

നവമലസ്തഥാ ഗോഽന്ത്യഃ ജോ ന്ലൌവാഥാമ്ബുധേര്യഥാ । വിശ്ലോകഃ സ്യാത്തച്ചതുഷ്കദ്വിഗുണാദ്വാനവാസികാ ॥ ൧,൨൦൮.

നവ, മല, അതുപോലെ ഗോ അവസാനം; ജോ, ന്ലൗ, സമുദ്രത്തിൽപോലും; വിശ്ലോകം നാലുമടങ്ങുകയോ അതിന്റെ ഇരട്ടിയായ നവാസികയോ ആകുന്നു.

ബാണാഷ്ടനവകേഷു സ്യാല്ലശ്ചിത്രാ ഷോഡശാത്മികാ । സമമാത്രാസമാദിഷ്ടം പദാകുലകമീരിതമ് ॥ ൧,൨൦൮.

ബാണ, എട്ട്, ഒമ്പതിൽ, 'ല' ചിത്രായാണ്, പതിനാറ് അക്ഷരങ്ങൾ ഉള്ളത്. തുല്യമായ മാത്രം നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു, ഇതാണ് പദാകുലകം എന്നു വിളിക്കുന്നത്.

വൃത്തമാത്രാ വിനാ വര്ണൈര്ലാ വര്ണാ ഗുരുഭിര്വിനാ । ഗുരുവോ ലൈര്ദലേ നിത്യം പ്രമാണമിതി നിശ്ചിതമ് ॥ ൧,൨൦൮.

മാത്രയില്ലാത്ത വൃത്തം അക്ഷരങ്ങളാൽ ആണ്; 'ല' ഗുരുവില്ലാതെ വരും; ഗുരു അക്ഷരങ്ങൾ എല്ലായ്പ്പോഴും 'ല' ആയി പാദത്തിൽ വരും, ഇതാണ് ഉറപ്പായ നിയമം.

അഷ്ടാവിംശാതിലാ ഗന്താ പ്രഥമാര്ധേ ദ്വിതീയകേ । ത്രിംശദസ്യാം ശിഖാ ഗന്താ ഖഞ്ജാതദ്വ്യത്യയാദ്ഭവേത് ॥ ൧,൨൦൮.

ഇരണ്ടാം പാദത്തിന്റെ ആദ്യപകുതിയിൽ ഇരുപത്തിയെട്ട് 'ല' വരും; മുടിയിൽ മുപ്പത് 'ല' വരും; ഖഞ്ജം മറിച്ചാൽ അങ്ങനെ തന്നെ.

ഷോഡശാനങ്ഗക്രീഡാ ഗാ ദ്വാത്രിംശച്ചരമേ ച ലാഃ । സപ്തവിംശാതിലാ ഗന്താ ദലയോ രുചിരാ ദ്വയോഃ ॥ ൧,൨൦൮.

അനംഗക്രീഡയിൽ പതിനാറ്, അവസാനം മുപ്പത്തിരണ്ട് 'ല'കൾ; ഇരുപത്തിയേഴു 'ല'കൾ ഇരുപാദങ്ങളിലും വരും, രണ്ടും മനോഹരമാണ്.

മാത്രാവൃത്താനി ചോക്താനി വര്ണവൃത്താനി വച്മി വൈ ॥ ൧,൨൦൮.

മാത്രാവൃത്തങ്ങൾ പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു; ഇനി ഞാൻ അക്ഷരവൃത്തങ്ങൾ പറയുന്നു.

ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൨൦൯ സൂത ഉവാച । ശ്രീരുക്ഥാ ഗേന സാ ജ്ഞേയാ ഉത്യുക്ഥാ സ്ത്രീ ഗുരുദ്വയമ് । മോ നാരീ രോ മൃഗീ മധ്യാ മഗൌ കന്യാ പ്രതിഷ്ഠയാ ॥ ൧,൨൦൯.

സൂതൻ പറഞ്ഞു: ശ്രീരുക്തം എന്നത് ഗേന എന്നാണ് അറിയേണ്ടത്; ഉത്യുക്തം സ്ത്രീ, രണ്ടു ഗുരു അക്ഷരങ്ങളോടുകൂടിയതാണ്; മോ സ്ത്രീ, റോ മൃഗി, മധ്യാ മഗൗ, കന്യാ പ്രതിഷ്ഠാ.

ഭോ ഗൌ പങ്ക്തിഃ സുപ്രാതിഷ്ഠാ തനുമധ്യാ തയൌ സ്മൃതാ । നയാഭ്യാം ബാലലലിതാ ഗായത്രീച്ഛന്ദ ഏവ ഹി ॥ ൧,൨൦൯.

ഭോ ഗൗ പംക്തി, നല്ല നിലയിൽ, നടുവിൽ സുന്ദരമായത്, തയൗ എന്ന പേരിൽ ഓർമ്മിക്കുന്നു; നയാ, ബാലലളിതാ എന്നിവയോടെ ഗായത്രി ചന്ദസാണ്.

മസഗൈര്മദലേഖാ സ്യാദുഷ്ണിക്ഛന്ദഃ സ്മൃതം ബുധൈഃ । ഭൌ ഗൌ ചിത്രപദാ ഖ്യാതാ വിദ്യുന്മാലാ മമൌ ഗഗൌ ॥ ൧,൨൦൯.

മസഗൈയും മദലേഖയും ഉഷ്ണിക് ചന്ദസ്സാണെന്ന് പണ്ഡിതർ പറയുന്നു; ഭൗ ഗൗ ചിത്രപദ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തം, വിദ്യുന്മാല മമൗ ഗഗൗ.

മാണവകം ഭാത്തലഗാ മ്നൌ ഗൌ ഹംസരുതം സ്മൃതമ് । സമാനികാ രജഗലാ ജരലാ ഗഃ പ്രമാണികാ । ആഭ്യാമന്യദ്വിതാനം സ്യാദനുഷ്ടുപ്ഛന്ദ ഈരിതമ് ॥ ൧,൨൦൯.

മാണവകം ഭാത്തലഗ, മ്നൗ ഗൗ ഹംസരുതം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു; സമാനിക, രജഗല, ജരല, ഗഹ് പ്രമാണിക; ഇവ രണ്ടിനും കൂടെ മറ്റൊരു ക്രമം അനുഷ്ടുപ് ചന്ദസ്സാണ്.

രനസൈഃ സ്യാദ്ധലമുഖീ നൌ മഃ ശിശുഭൃതാ ഭവേത് । ബൃഹതീഛന്ദ ഇത്യുക്തം സ്മൌ ജഗൌ സ വിരാജിതമ് ॥ ൧,൨൦൯.

രണസൈകൊണ്ട് ഹലമുഖി, നൗ മഹ് ശിശുഭൃത; ഇതാണ് ബൃഹതീ ചന്ദസെന്ന് പറയുന്നു, സ്മൗ ജഗൗ അതിന്റെ ഭംഗിയുള്ള രൂപം.

പണവം സ്യാന്മനയഗൈര്മയൂരസാരിണീ ഭവേത് । രജാഭ്യാഞ്ച രഗാഭ്യാഞ്ച രുക്മവതീ ഭമൌ സഗൌ ॥ ൧,൨൦൯.

പണവം മനയഗൈ, മയൂരസാരിണി ഉണ്ടാകും; രജാ, രഗാ എന്നിവയോടെ രുക്മവതീ ഭമൗ സഗൗ.

മത്താ മഭസഗൈര്യുക്താ നരജാ ഗോ മനോരമാ । പങ്ക്തിച്ഛന്ദഃ സമാഖ്യാതം ജസതാ ഗാവുപസ്ഥിതമ് ॥ ൧,൨൦൯.

മത്ത, ഭ, ഗ എന്നിങ്ങനെയുള്ള അക്ഷരങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, മനുഷ്യർക്കും പശുക്കൾക്കും ഇഷ്ടമായ, മനോഹരമായ പദങ്ങൾ ചേർന്ന പംക്തി എന്ന ചന്ദസ്സാണ് ഇവിടെ വിവരിക്കുന്നത്.

തൌ ജോ ഗാവിന്ദ്രവജ്രാ സ്യാജ്ജതജ്ഗാ ഗുപപൂര്വികാ ॥ ൧,൨൦൯.

ഇവയിൽ ഗ, വി, ഇന്ദ്ര എന്നീ അക്ഷരങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുകയും ജ എന്നതിൽ ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ചന്ദസ്സാണ് ഗുപപൂർവികാ എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഉപജാതയോഽന്യാദ്യന്താഃ സുമുഖീ നജജാ ലഗൌ । ഭഭഭാ ഗൌ ദോധകം സ്യാച്ഛാലിനീ മതതാ ഗഗൌ ॥ ൧,൨൦൯.

മറ്റു ചില ചന്ദസ്സുകൾ, ഉപജാതിയിൽ അവസാനിക്കുന്നവ, സുമുഖി, നജജാ, ലഗു എന്നിവയാണ്; ഭഭഭാ, ഗൗ എന്നിവ ഡോഡകചന്ദസ്സാണ്; ശാലിനി, മതതാ, ഗഗൗ എന്നിവയും ഉണ്ട്.

അബ്ധിലോകൈശ്ച വിച്ഛേദോ വാതോര്ംമോ മമതാ ഗഗൌ । ശ്രീര്ഭതൌ നനഗാഃ പ്രോക്താ പഞ്ചഭിഃ ഷഡൂഭിരേവ ച ॥ ൧,൨൦൯.

ജലലോകവും വായുവിന്റെ ലോകവും വേർതിരിക്കുന്നതിനെ മമതാ ഗഗൗ എന്ന് വിളിക്കുന്നു; ശ്രീഭതൗ, നനഗാ എന്നിവ അഞ്ചോ ആറോ അക്ഷരങ്ങൾകൊണ്ടുള്ളവയാണെന്ന് പറയുന്നു.

മഗനാ നോ ഗോ ഭ്രമരവിലാസിതമുദാഹൃതമ് । രഥോദ്ധതാര്നൌ രലഗാഃ സ്വാഗതാ രനഭാ ഗഗൌ ॥ ൧,൨൦൯.

മഗനാ, ഗോ എന്നിവ തേൻചീറ്റികളുടെ കളി പോലെ വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; രഥോദ്ധത, അർണൗ എന്നിവ റലഗാചന്ദസ്സാണ്; സ്വാഗത, രണഭാ എന്നിവ ഗഗൗ ചന്ദസ്സാണ്.

വൃത്താ നനൌ സഗൌ ഗഃ സ്യാന്നൌ രലൌ ഗഃ സമദ്രികാ । രജരാ ല്ഗൌ ശ്യേനികാ സ്യാജ്ജസതാ ഗൌ ശിഖണ്ഡിതമ് । ത്രിഷ്ടുപ്ഛന്ദഃ സമാഖ്യാതം പിങ്ഗലേന മഹാത്മനാ ॥ ൧,൨൦൯.

വൃത്ത, നനൗ, സഗൗ, ഗ എന്നിങ്ങനെയുള്ളവ സമദൃക് അളവിലുള്ളവയാണെന്ന് പറയുന്നു; രാജരാ, ലഗൗ എന്നിങ്ങനെയുള്ളവ ശ്യേനികാ; ജസതാ, ഗൗ എന്നിവ ശിഖണ്ടിതം; പിങളമഹാത്മാവ് തൃഷ്ടുപ് ചന്ദസ്സിനെ ഇങ്ങനെ പേരിട്ടിരിക്കുന്നു.

രനൌ ഭസൌ ചന്ദ്രവര്ത്മ വംശസ്ഥം സ്യാജ്ജതൌ ജരൌ । തതോ ജരാവിന്ദ്രവംശാ വേദസൈസ്തോടകം സ്മൃതമ് । ന്ഭൌ ഭ്രൌ ദ്രുതവിലമ്ബിതം പുടശ്ച സ്യാന്നനൌ മയൌ ॥ ൧,൨൦൯.

രനൗ, ഭസൗ, ചന്ദ്രവർത്ത്മ എന്നിങ്ങനെയുള്ളവ വംശസ്ഥ ചന്ദസ്സിലാണ്, ജതൗ, ജരൗ എന്നിവയോടൊപ്പം; പിന്നീട് ജരാ, ഇന്ദ്രവംശാ എന്നിവ വേദസൈസ്തോടകം എന്നറിയപ്പെടുന്നു; ന്ഭൗ, ഭ്രൗ എന്നിവ ദ്രുതവിലംബിതം; പുത എന്നത് നനൗ, മയൗ എന്നിവയോടൊപ്പം വരുന്നു.

വസുവേദൈശ്ച വിരതിര്മുദിതവദനാ ത്വിയമ് । നനരരൈഃ സമാഖ്യാതാ നയനാ യസ്തഥാ ഭവേത് ॥ ൧,൨൦൯.

വസുവേദം കൊണ്ടു വിരാമം വരുന്നു, സന്തോഷമുള്ള മുഖമുള്ള ഈ ചന്ദസ്സിനെ നയനാ എന്ന് നനരരാ എന്ന പേരിൽ വിളിക്കുന്നു.