ഗരുഡപുരാണമ്

സത്യാ നാഗ്ന്യസ്തഥാ പുംസോ ഹ്യഭക്ഷയത ദീര്ഘപാത് । സര്വവിശ്വോഭ യേ ചോഭൌ ഏകോന്യാന്യതരാണി ച ॥ ൧,൨൦൬.

സത്യവാൻ, പാമ്പ്, അഗ്‌നി—ഇവ പുരുഷലിംഗമാണ്; ഭക്ഷിക്കരുതാത്തത്, ദൂരേ വീഴുന്നത്, എല്ലാം, വിശ്വം, ഇരുവരും, ഒന്ന് കുറവ്, മറ്റേത്—ഇവയും പുരുഷലിംഗമാണ്.

ഡതരോ ഡതമോ നേമസ്ത്വഃ സമോഽഥ സിമേതരൌ । പൂര്വശ്ചൈവാധരശ്ചൈവ ദക്ഷിണശ്ചോത്തരാവരൌ ॥ ൧,൨൦൬.

ഡടര, ഡടമ, നേമ, ത്വ, സമ, സിമേതര—ഇവ പുരുഷലിംഗമാണ്; പൂർവൻ, അധരൻ, ദക്ഷിണൻ, ഉത്തരാവരൻ—ഇവയും പുരുഷലിംഗമാണ്.

പരശ്ചാന്തരമപ്യേതദ്യത്ത്യത്കിമദസസ്ത്വിദമ് । യുഷ്മദസ്മത്തത്പ്രഥമചരമാല്പതയാര്ധകാഃ ॥ ൧,൨൦൬.

പരം, അന്തരം—ഇവയും അതുപോലെയാണ്; യത്, തത്, കിം, അതസ്—ഇവ നപുംസക ലിംഗം; യുവസ്മത്, അസ്മത്, തത്—ആദ്യ, രണ്ടാം, മൂന്നാം പുരുഷങ്ങൾ—ഇവ ദ്വിവചനമാണ്.

തഥാ കതിപയോ ദ്വൌ ചേത്യേവം സര്വാദയസ്തഥാ । ശൃണോത്യാദ്യാ ജുഹോതിശ്ച ജഹാതിശ്ച ദധാത്യപി ॥ ൧,൨൦൬.

അതു പോലെ, കുറച്ച്, രണ്ട്, തുടങ്ങിയവയും, എല്ലാ സംഖ്യകളും; ശ്രണോതി (കേൾക്കുന്നു), ജുഹോതി (അർപ്പിക്കുന്നു), ജഹാതി (വിട്ടു പോകുന്നു), ദധാതി (വെക്കുന്നു) എന്നിവയും.

ദീപ്യതിഃ സ്തൂയതിശ്ചൈവ പുത്ത്രീയതി ധനീയതി । ത്രുട്യതി മ്രിയതേ ചൈവ ചിചീഷതി നിനീഷതി ॥ ൧,൨൦൬.

ദീപ്യതി (പ്രകാശിക്കുന്നു), സ്തൂയതി (സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നു), പുത്രീയതി (മകനായി ആഗ്രഹിക്കുന്നു), ധനീയതി (സമ്പത്തായി ആഗ്രഹിക്കുന്നു), ത്രുട്യതി (വിള്ളുന്നു), മരിയതേ (മരിക്കുന്നു), ചിചീഷതി (ശേഖരിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു), നിനീഷതി (നയിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു).

സര്വേ തിഷ്ഠന്തി സര്വസ്മൈ സര്വസ്മാത്സര്വന്തോ ഗതഃ । സര്വേഷാം ചൈവ സര്വസ്മിന്നേവം വിശ്വാദയസ്തഥാ ॥ ൧,൨൦൬.

എല്ലാവരും നില്ക്കുന്നു, എല്ലാവർക്കും, എല്ലാവിൽ നിന്ന്, എല്ലാറ്റിലും അവസാനിക്കുന്നവ; എല്ലാവരുടേയും, എല്ലായിടത്തും—ഇങ്ങനെ, വിശ്വം തുടങ്ങിയവയും.

പൂര്വേ പൂര്വാശ്ച പൂര്വസ്മാത്പൂര്വസ്മിന്പൂര്വ ഈരിതഃ । സൂത ഉവാച । സുപ്തിങന്തും സിദ്ധരൂപം നാമമാത്രേണ ദര്ശിതമ് । കാത്യായനഃ കുമാരാത്തു ശ്രുത്വാ വിസ്തരമബ്രവീത് ॥ ൧,൨൦൬.

പൂർവം, പൂർവാ, പൂർവസ്മാത്, പൂർവസ്മിൻ, പൂർവം എന്നിങ്ങനെ പറയുന്നു; സൂതൻ പറഞ്ഞു: ക്രിയയുടെ സിദ്ധരൂപങ്ങൾ നാമം മാത്രം പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; കുമാരനിൽ നിന്ന് വിശദമായി കേട്ട ശേഷം കാത്യായനൻ കൂടുതൽ വിശദീകരിച്ചു.

ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൨൦൮ സൂത ഉവാച । ആര്യാലക്ഷ്മ ത്വഷ്ട ഗണാഃ സദാ ജോ വിഷമേ ന ഹി । ഷഷ്ഠേ ജോ ന്ലൌ വാപി ഭവേത്പദം ഷഷ്ഠേ ദ്വിതീയലാത് ॥ ൧,൨൦൮.

സൂതൻ പറഞ്ഞു: ആര്യാഛന്ദസ്സിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഇങ്ങനെ: ത്വഷ്ട എന്ന ഗണം എപ്പോഴും ചേർന്നിരിക്കും, ഒറ്റയിടങ്ങളിൽ അല്ല; ആറാമത്ത് ജോ അല്ലെങ്കിൽ ന്ലൗ വരാം, ആറാമത്തെ പദം രണ്ടാംവതിൽ നിന്നാണ്.

ആദിതഃ സപ്തമേ ഹ്രസ്വാ ദ്വിതീയാര്ധേ ശരേ തതഃ । ത്രിഗണാങ്ഘ്രിശ്ച പഥ്യാ സ്യാദ്വിപുലാ വഹ്നിലങ്ഘനാത് ॥ ൧,൨൦൮.

ആരംഭത്തിൽ ഏഴാമത്ത് ഹ്രസ്വം വേണം; രണ്ടാം പാദത്തിന്റെ അർദ്ധത്തിൽ ശരം വേണം; മൂന്ന് ഗണങ്ങളും പാദവും യഥാസ്ഥിതിയായിരിക്കണം; അഗ്നി കടന്നാൽ വിപുലാ ഉണ്ടാകും.

ഗ്മധ്യേ ദ്വിതുര്യൌ ജൌ ചപലാ മുഖപൂര്വാദിചാപലാ । ദ്വിതീയാര്ധേ സജഘനാ ആര്യാജാതേശ്ച ലക്ഷണമ് ॥ ൧,൨൦൮.

മദ്ധ്യത്തിൽ രണ്ടാംത് യ് ആയിരിക്കണം; ജൗ എന്നത് ചപലാ, പാദത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ; രണ്ടാം പാദത്തിന്റെ അർദ്ധത്തിൽ സജഘന; ഇവയാണ് ആര്യാ, جاتی ഛന്ദസുകളുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ.

ആര്യാ പ്രഥമാര്ധലക്ഷ്മ ഗീതിഃ സ്യാച്ചേദ്ദലദ്വയേ । ഉപഗീതിര്ദ്വിതീയാര്ധാദുദ്ഗീതിര്വ്യത്യയാദ്ഭവേത് ॥ ൧,൨൦൮.

ആര്യയ്ക്ക് ആദ്യ പാദത്തിൽ ലക്ഷണം; ഗീതിയാണെങ്കിൽ ഇരുപാദത്തിലും; ഉപഗീതിയെങ്കിൽ രണ്ടാം പാദത്തിൽ; ഉദ്ഗീതിയാകുന്നത് പരസ്പരമാറ്റം മൂലമാണ്.

ആര്യാഗീതിശ്ചാന്തഗുരുര്ഗോതിജാതേശ്ച ലക്ഷണമ് । ഷട്കലാ വിഷമേ ചേത്സ്യുഃ സമേഽഷ്ടൌ ന നിരന്തരാഃ । സമാ പരാശ്രിതാ ന സ്യാദ്വൈതാലീയേ രലൌ ഗുരുഃ ॥ ൧,൨൦൮.

ആര്യാഗീതിക്ക് അവസാനം ഗുരു വേണം; ഇതാണ് ഗോതിജാതി ഛന്ദസിന്റെ ലക്ഷണം; ഒറ്റയിടങ്ങളിൽ ആറു കലകളും, സമസ്ഥാനങ്ങളിൽ എട്ട് കലകളും, തുടർച്ചയില്ലാതെ; സമം ആശ്രയിച്ചിരിക്കരുത്; വൈതാലീയത്തിൽ ലൗവിന് ശേഷം ഗുരു വേണം.

അന്തേര്യൌ പൂര്വവദിദമൌപച്ഛന്ദസികം മതമ് ॥ ൧,൨൦൮.

അകത്തുള്ള രണ്ട് യ്-കൾ മുമ്പുപോലെ വന്നാൽ, അതാണ് ഔപച്ഛന്ദസിക ഛന്ദസ്സെന്നു കരുതുന്നു.

ഭാദ്ഗൌ സ്യാദാപാതലികാ ജ്ഞേയാഥോ ദക്ഷിണാന്തികാ । പരാശ്രിതോ ദ്വിതീയോ ലഃ പാദേഷു നിഖിലേഷ്വപി ॥ ൧,൨൦൮.

ഭാദ്ഗൗ എന്നത് ആപാതലികയെന്നു അറിയണം, അതുപോലെ ദക്ഷിണാന്തികയും. പരാശ്രിതം രണ്ടാമത്തെ 'ല'യാണ്, എല്ലായ്പാദങ്ങളിലും അത് ഉണ്ടാകും.

ഉദീച്യവൃത്തിരസമേ പ്രാച്യവൃത്തിസ്തു യുഗ്മകേ । സപഞ്ചമശ്ചതുര്ഥാംശേ യുഗപത്തൌ പ്രവൃത്തകമ് ॥ ൧,൨൦൮.

ഉദീച്യവൃത്തം ഒരുപോലെയല്ലാതെ വരുന്നു, പ്രാച്യവൃത്തം ഇരട്ടയായി. നാലാം പാദത്തിലെ അഞ്ചാമത്തെ അക്ഷരത്തിൽ ഇരുവരും ഒരുമിച്ച് നടക്കുന്നു.

ഉദീച്യാദ്യങ്ഘ്രിസംയോഗാദ്യുഗ്മപാദൈകപാദികാ । ചാരുഹാസിന്യയുഗ്മാങ്ഘ്രൌ വൈതാലീയസ്യ സംഗ്രഹഃ ॥ ൧,൨൦൮.

ഉദീച്യവൃത്തത്തിന്റെ ആദ്യപാദം ഇരട്ടപാദങ്ങളുമായി ചേർന്നാൽ, യുക്മപാദം എന്ന ഏകപാദം ഉണ്ടാകും. വൈതാലീയത്തിൽ ഇരുപാദങ്ങളും മനോഹരമായും ഹസിച്ചുകൊണ്ടുമാണ്, ഇതാണ് അതിന്റെ സമാഹാരം.

വക്ത്രം നാദ്യാന്നസൌ സ്യാതാം ചതുര്ഥാദ്യഗണോ ഭവേത് । പഥ്യാവക്ത്രം ജേന സമേ വിപരീതാദിരന്യഥാ ॥ ൧,൨൦൮.

മുഖം 'ന' അക്ഷരത്തിൽ തുടങ്ങരുത്; നാലാം പാദത്തിൽ ഗണമുണ്ടാകണം. പഥ്യാമുഖം 'ജ'യോടെ സമമായി വരുമ്പോൾ, അല്ലെങ്കിൽ വിപരീതമോ വേറേതോ ആയിരിക്കും.

ഉസമേ നശ്ച ചപലാ വിപുലാ ലഘുസപ്തമാ । നിഖിലേ വാ സൈതവസ്യ മ്രൌ ന്തൌ ചാബ്ധേസ്തത്പൂര്വകൌ ॥ ൧,൨൦൮.

ഉസമേ, ന, ചപലാ എന്നിവയിൽ, വിപുലയിൽ ഏഴാമത്തെ ലഘു അക്ഷരമാണ്. എല്ലായിടത്തും സൈതവത്തിൽ മ്രൗയും തൗയും ഉണ്ട്, സമുദ്രത്തിൽ ആ രണ്ടിനും മുമ്പിൽ തത് വരും.

ഷോഡശലോഽചലധൃതിര്മാത്രാസമകമുച്യതേ ॥ ൧,൨൦൮.

പതിനാറ് അക്ഷരങ്ങൾ ഉള്ള അചലധൃതിയാണ്, ഇത് തുല്യമായ मात्रയുള്ളതെന്ന് പറയുന്നു.

നവമലസ്തഥാ ഗോഽന്ത്യഃ ജോ ന്ലൌവാഥാമ്ബുധേര്യഥാ । വിശ്ലോകഃ സ്യാത്തച്ചതുഷ്കദ്വിഗുണാദ്വാനവാസികാ ॥ ൧,൨൦൮.

നവ, മല, അതുപോലെ ഗോ അവസാനം; ജോ, ന്ലൗ, സമുദ്രത്തിൽപോലും; വിശ്ലോകം നാലുമടങ്ങുകയോ അതിന്റെ ഇരട്ടിയായ നവാസികയോ ആകുന്നു.

ബാണാഷ്ടനവകേഷു സ്യാല്ലശ്ചിത്രാ ഷോഡശാത്മികാ । സമമാത്രാസമാദിഷ്ടം പദാകുലകമീരിതമ് ॥ ൧,൨൦൮.

ബാണ, എട്ട്, ഒമ്പതിൽ, 'ല' ചിത്രായാണ്, പതിനാറ് അക്ഷരങ്ങൾ ഉള്ളത്. തുല്യമായ മാത്രം നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു, ഇതാണ് പദാകുലകം എന്നു വിളിക്കുന്നത്.

വൃത്തമാത്രാ വിനാ വര്ണൈര്ലാ വര്ണാ ഗുരുഭിര്വിനാ । ഗുരുവോ ലൈര്ദലേ നിത്യം പ്രമാണമിതി നിശ്ചിതമ് ॥ ൧,൨൦൮.

മാത്രയില്ലാത്ത വൃത്തം അക്ഷരങ്ങളാൽ ആണ്; 'ല' ഗുരുവില്ലാതെ വരും; ഗുരു അക്ഷരങ്ങൾ എല്ലായ്പ്പോഴും 'ല' ആയി പാദത്തിൽ വരും, ഇതാണ് ഉറപ്പായ നിയമം.

അഷ്ടാവിംശാതിലാ ഗന്താ പ്രഥമാര്ധേ ദ്വിതീയകേ । ത്രിംശദസ്യാം ശിഖാ ഗന്താ ഖഞ്ജാതദ്വ്യത്യയാദ്ഭവേത് ॥ ൧,൨൦൮.

ഇരണ്ടാം പാദത്തിന്റെ ആദ്യപകുതിയിൽ ഇരുപത്തിയെട്ട് 'ല' വരും; മുടിയിൽ മുപ്പത് 'ല' വരും; ഖഞ്ജം മറിച്ചാൽ അങ്ങനെ തന്നെ.

ഷോഡശാനങ്ഗക്രീഡാ ഗാ ദ്വാത്രിംശച്ചരമേ ച ലാഃ । സപ്തവിംശാതിലാ ഗന്താ ദലയോ രുചിരാ ദ്വയോഃ ॥ ൧,൨൦൮.

അനംഗക്രീഡയിൽ പതിനാറ്, അവസാനം മുപ്പത്തിരണ്ട് 'ല'കൾ; ഇരുപത്തിയേഴു 'ല'കൾ ഇരുപാദങ്ങളിലും വരും, രണ്ടും മനോഹരമാണ്.

മാത്രാവൃത്താനി ചോക്താനി വര്ണവൃത്താനി വച്മി വൈ ॥ ൧,൨൦൮.

മാത്രാവൃത്തങ്ങൾ പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു; ഇനി ഞാൻ അക്ഷരവൃത്തങ്ങൾ പറയുന്നു.

ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൨൦൯ സൂത ഉവാച । ശ്രീരുക്ഥാ ഗേന സാ ജ്ഞേയാ ഉത്യുക്ഥാ സ്ത്രീ ഗുരുദ്വയമ് । മോ നാരീ രോ മൃഗീ മധ്യാ മഗൌ കന്യാ പ്രതിഷ്ഠയാ ॥ ൧,൨൦൯.

സൂതൻ പറഞ്ഞു: ശ്രീരുക്തം എന്നത് ഗേന എന്നാണ് അറിയേണ്ടത്; ഉത്യുക്തം സ്ത്രീ, രണ്ടു ഗുരു അക്ഷരങ്ങളോടുകൂടിയതാണ്; മോ സ്ത്രീ, റോ മൃഗി, മധ്യാ മഗൗ, കന്യാ പ്രതിഷ്ഠാ.

ഭോ ഗൌ പങ്ക്തിഃ സുപ്രാതിഷ്ഠാ തനുമധ്യാ തയൌ സ്മൃതാ । നയാഭ്യാം ബാലലലിതാ ഗായത്രീച്ഛന്ദ ഏവ ഹി ॥ ൧,൨൦൯.

ഭോ ഗൗ പംക്തി, നല്ല നിലയിൽ, നടുവിൽ സുന്ദരമായത്, തയൗ എന്ന പേരിൽ ഓർമ്മിക്കുന്നു; നയാ, ബാലലളിതാ എന്നിവയോടെ ഗായത്രി ചന്ദസാണ്.

മസഗൈര്മദലേഖാ സ്യാദുഷ്ണിക്ഛന്ദഃ സ്മൃതം ബുധൈഃ । ഭൌ ഗൌ ചിത്രപദാ ഖ്യാതാ വിദ്യുന്മാലാ മമൌ ഗഗൌ ॥ ൧,൨൦൯.

മസഗൈയും മദലേഖയും ഉഷ്ണിക് ചന്ദസ്സാണെന്ന് പണ്ഡിതർ പറയുന്നു; ഭൗ ഗൗ ചിത്രപദ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തം, വിദ്യുന്മാല മമൗ ഗഗൗ.

മാണവകം ഭാത്തലഗാ മ്നൌ ഗൌ ഹംസരുതം സ്മൃതമ് । സമാനികാ രജഗലാ ജരലാ ഗഃ പ്രമാണികാ । ആഭ്യാമന്യദ്വിതാനം സ്യാദനുഷ്ടുപ്ഛന്ദ ഈരിതമ് ॥ ൧,൨൦൯.

മാണവകം ഭാത്തലഗ, മ്നൗ ഗൗ ഹംസരുതം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു; സമാനിക, രജഗല, ജരല, ഗഹ് പ്രമാണിക; ഇവ രണ്ടിനും കൂടെ മറ്റൊരു ക്രമം അനുഷ്ടുപ് ചന്ദസ്സാണ്.