ഗരുഡപുരാണമ്

സമാസാഃ ഷട്സമാഖ്യാതാഃ സ ദ്വിജഃ കര്മധാരയഃ । ദ്വിഗുസ്ത്രിവേദീ ഗ്രാമശ്ച അയം തത്പുരുഷഃ സ്മൃതഃ ॥ ൧,൨൦൬.

ആറ് സംയുക്തങ്ങൾ പറയപ്പെടുന്നു: കർമധാരയം, ദ്വിഗു, ത്രിവേദി, ഗ്രാമം, ഇവയെല്ലാം 'തത്പുരുഷം' എന്നറിയപ്പെടുന്നു.

തത്കൃതശ്ച തദര്ഥശ്ച വൃകഭീതിശ്ച യദ്ധനമ് । ജ്ഞാനദക്ഷേണ തത്ത്വജ്ഞോ ബഹുവ്രീഹിരഥാവ്യയീ ॥ ൧,൨൦൬.

അത് ഉണ്ടാക്കിയതും അതിനുവേണ്ടിയുള്ളതും, പുലിയുടെ ഭയം, ആ ധനം — ഇവയൊക്കെയും. ജ്ഞാനത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ, തത്വം അറിയുന്നവൻ, ബഹുവ്രീഹി സംയുക്തം, അവ്യയീഭാവം എന്നിവയും.

ഭാവോഽധിസ്ത്രി യഥോക്തം തു ദ്വന്ദ്വോ ദേവര്ഷിമാനവാഃ । തദ്ധിതാഃ പാണ്ഡവഃ ശൈവോ ബ്രാഹയം ച ബ്രഹ്മതാദയഃ ॥ ൧,൨൦൬.

ഭാവം, ആധാനം, പറഞ്ഞതുപോലെ; ദ്വന്ദ്വം, ദേവർഷിമാനവന്മാർ. തദ്ദിതങ്ങൾ: പാണ്ഡവൻ, ശൈവൻ, ബ്രാഹയൻ, ബ്രഹ്മതാ തുടങ്ങിയവ.

ദേവാഗ്നിസഖിപത്യംശുക്രോഷ്ടുസ്വായമ്ഭുവഃ പിതാ । നാ പ്രശസ്താശ്ചരാ ഗൌര്ഗ്ലൌരബജന്താശ്ച പുംസ്യപി ॥ ൧,൨൦൬.

ദൈവം, അഗ്നി, സൗഹൃദം, അധിപത്യം, ശുക്രൻ, ഋഷ്ടു, സ്വായംഭുവൻ, പിതാവ് — ഇവയെല്ലാം. സഞ്ചരിക്കുന്നവരും, പശുവും, കാളയും, പുരുഷന്മാരും പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നില്ല.

ഹലന്തശ്ചാശ്വയുക്ക്ഷ്മാഭുങ്മരുത്ക്രവ്യാന്മൃഗാവിധഃ । ആത്മാ രാജാ യുവാ പന്ഥാഃ പൂഷബ്രഹ്മഹണൌ ഹലീ ॥ ൧,൨൦൬.

'ഹൽ' അക്ഷരത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നവ: കുതിര, യോക്, ഭൂമി, വായു, മാംസഭക്ഷകൻ, മൃഗവർഗ്ഗം. ആത്മാവ്, രാജാവ്, യുവാവ്, പാത, പൂഷൻ, ബ്രഹ്മഹത്യാകാരി, 'ഹൽ' എന്നിവയും.

വിഡ്വേ ധാ ഉശനാനഡ്വാന്മധുലിട്കാഷ്ഠതട്തഥാ । ബനവാര്യസ്ഥിവസ്തൂനി ജഗത്സാമാഹനീ തഥാ ॥ ൧,൨൦൬.

വിസർജ്യവും മൂത്രവും വീര്യവും തേനും എണ്ണയും ചിതാഭൂമിയിലെ മരച്ചില്ലുകളും കാടും വെള്ളവും അസ്ഥികളും ലോകത്തിലെ വസ്തുക്കളും—all ഇവയെല്ലാം സ്ത്രീലിംഗമായവയാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.

കര്മസര്പിര്വപുസ്തേജ അജ്ഝലന്താ നപുംസകേ । ജായാ ജരാ നദീ ലക്ഷ്മീഃ ശ്രീസ്ത്രീഭൂമിര്വധൂരപി ॥ ൧,൨൦൬.

കർമ്മം, നെയ്യ്, ശരീരം, അഗ്‌നി, വിഷം, നപുംസക ലിംഗം, ഭാര്യ, വൃദ്ധാവസ്ഥ, നദി, ഐശ്വര്യം, സമ്പത്ത്, ഭൂമി, വധു—ഇവയും സ്ത്രീലിംഗമാണ്.

ഭ്രൂഃ പുനര്ഭൂസ്തഥാ ധേനുഃ സ്വസാ മാതാ ച നൌ സ്ത്രിയഃ । വാക്സ്രഗ്ദിങ്മുത്ക്രുധഃ പ്രായോ യുവതിഃ കുകുഭസ്തഥാ ॥ ൧,൨൦൬.

കണ്ണമ്പ്, പുനർജന്മം, പശു, സഹോദരി, അമ്മ—ഇവ സ്ത്രീകൾ തന്നെയാണ്; വാക്ക്, രക്തം, ദിശ, കോപം, സാധാരണയായി യുവതി, കുന്തി—ഇവയും സ്ത്രീലിംഗമാണ്.

ദ്യോദിവൌ പ്രാവൃഷശ്ചൈവ സുമാന ഉഷ്ണിഗസ്ത്രിയാമ് । ഗുണദ്രവ്യക്രിയായോഗാത്സ്ത്രീലിങ്ഗാംശ്ച വദാമി തേ ॥ ൧,൨൦൬.

ആകാശം, പകലും, മഴക്കാലവും, സോമവും, ഉഷ്ണിക് എന്ന ഛന്ദസും—ഗുണം, ദ്രവ്യം, പ്രവർത്തനം എന്നിവയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഇവയും സ്ത്രീലിംഗമാണ്; ഇതാണ് ഞാൻ സ്ത്രീലിംഗങ്ങൾ വിശദീകരിച്ചത്.

ശുക്ലകീലാലപാശ്ചൈവ ശുചിശ്ച ഗ്രാമണീഃ സുധീഃ । പടുഃ കമലഭൂഃ കര്താ സുമതോ ബഹവഃ സുനൌഃ ॥ ൧,൨൦൬.

വെളുപ്പ്, കറുപ്പ്, ചുവപ്പ്, ശുദ്ധം, ഗ്രാമപ്രധാനൻ, ബുദ്ധിമാൻ, ചതുരൻ, താമരയിൽ ജനിച്ചവൻ, പ്രവർത്തകൻ, വിവേകി, അനേകം, നല്ല മകൻ—ഇവ പുരുഷലിംഗമാണ്.

സത്യാ നാഗ്ന്യസ്തഥാ പുംസോ ഹ്യഭക്ഷയത ദീര്ഘപാത് । സര്വവിശ്വോഭ യേ ചോഭൌ ഏകോന്യാന്യതരാണി ച ॥ ൧,൨൦൬.

സത്യവാൻ, പാമ്പ്, അഗ്‌നി—ഇവ പുരുഷലിംഗമാണ്; ഭക്ഷിക്കരുതാത്തത്, ദൂരേ വീഴുന്നത്, എല്ലാം, വിശ്വം, ഇരുവരും, ഒന്ന് കുറവ്, മറ്റേത്—ഇവയും പുരുഷലിംഗമാണ്.

ഡതരോ ഡതമോ നേമസ്ത്വഃ സമോഽഥ സിമേതരൌ । പൂര്വശ്ചൈവാധരശ്ചൈവ ദക്ഷിണശ്ചോത്തരാവരൌ ॥ ൧,൨൦൬.

ഡടര, ഡടമ, നേമ, ത്വ, സമ, സിമേതര—ഇവ പുരുഷലിംഗമാണ്; പൂർവൻ, അധരൻ, ദക്ഷിണൻ, ഉത്തരാവരൻ—ഇവയും പുരുഷലിംഗമാണ്.

പരശ്ചാന്തരമപ്യേതദ്യത്ത്യത്കിമദസസ്ത്വിദമ് । യുഷ്മദസ്മത്തത്പ്രഥമചരമാല്പതയാര്ധകാഃ ॥ ൧,൨൦൬.

പരം, അന്തരം—ഇവയും അതുപോലെയാണ്; യത്, തത്, കിം, അതസ്—ഇവ നപുംസക ലിംഗം; യുവസ്മത്, അസ്മത്, തത്—ആദ്യ, രണ്ടാം, മൂന്നാം പുരുഷങ്ങൾ—ഇവ ദ്വിവചനമാണ്.

തഥാ കതിപയോ ദ്വൌ ചേത്യേവം സര്വാദയസ്തഥാ । ശൃണോത്യാദ്യാ ജുഹോതിശ്ച ജഹാതിശ്ച ദധാത്യപി ॥ ൧,൨൦൬.

അതു പോലെ, കുറച്ച്, രണ്ട്, തുടങ്ങിയവയും, എല്ലാ സംഖ്യകളും; ശ്രണോതി (കേൾക്കുന്നു), ജുഹോതി (അർപ്പിക്കുന്നു), ജഹാതി (വിട്ടു പോകുന്നു), ദധാതി (വെക്കുന്നു) എന്നിവയും.

ദീപ്യതിഃ സ്തൂയതിശ്ചൈവ പുത്ത്രീയതി ധനീയതി । ത്രുട്യതി മ്രിയതേ ചൈവ ചിചീഷതി നിനീഷതി ॥ ൧,൨൦൬.

ദീപ്യതി (പ്രകാശിക്കുന്നു), സ്തൂയതി (സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നു), പുത്രീയതി (മകനായി ആഗ്രഹിക്കുന്നു), ധനീയതി (സമ്പത്തായി ആഗ്രഹിക്കുന്നു), ത്രുട്യതി (വിള്ളുന്നു), മരിയതേ (മരിക്കുന്നു), ചിചീഷതി (ശേഖരിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു), നിനീഷതി (നയിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു).

സര്വേ തിഷ്ഠന്തി സര്വസ്മൈ സര്വസ്മാത്സര്വന്തോ ഗതഃ । സര്വേഷാം ചൈവ സര്വസ്മിന്നേവം വിശ്വാദയസ്തഥാ ॥ ൧,൨൦൬.

എല്ലാവരും നില്ക്കുന്നു, എല്ലാവർക്കും, എല്ലാവിൽ നിന്ന്, എല്ലാറ്റിലും അവസാനിക്കുന്നവ; എല്ലാവരുടേയും, എല്ലായിടത്തും—ഇങ്ങനെ, വിശ്വം തുടങ്ങിയവയും.

പൂര്വേ പൂര്വാശ്ച പൂര്വസ്മാത്പൂര്വസ്മിന്പൂര്വ ഈരിതഃ । സൂത ഉവാച । സുപ്തിങന്തും സിദ്ധരൂപം നാമമാത്രേണ ദര്ശിതമ് । കാത്യായനഃ കുമാരാത്തു ശ്രുത്വാ വിസ്തരമബ്രവീത് ॥ ൧,൨൦൬.

പൂർവം, പൂർവാ, പൂർവസ്മാത്, പൂർവസ്മിൻ, പൂർവം എന്നിങ്ങനെ പറയുന്നു; സൂതൻ പറഞ്ഞു: ക്രിയയുടെ സിദ്ധരൂപങ്ങൾ നാമം മാത്രം പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; കുമാരനിൽ നിന്ന് വിശദമായി കേട്ട ശേഷം കാത്യായനൻ കൂടുതൽ വിശദീകരിച്ചു.

ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൨൦൮ സൂത ഉവാച । ആര്യാലക്ഷ്മ ത്വഷ്ട ഗണാഃ സദാ ജോ വിഷമേ ന ഹി । ഷഷ്ഠേ ജോ ന്ലൌ വാപി ഭവേത്പദം ഷഷ്ഠേ ദ്വിതീയലാത് ॥ ൧,൨൦൮.

സൂതൻ പറഞ്ഞു: ആര്യാഛന്ദസ്സിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഇങ്ങനെ: ത്വഷ്ട എന്ന ഗണം എപ്പോഴും ചേർന്നിരിക്കും, ഒറ്റയിടങ്ങളിൽ അല്ല; ആറാമത്ത് ജോ അല്ലെങ്കിൽ ന്ലൗ വരാം, ആറാമത്തെ പദം രണ്ടാംവതിൽ നിന്നാണ്.

ആദിതഃ സപ്തമേ ഹ്രസ്വാ ദ്വിതീയാര്ധേ ശരേ തതഃ । ത്രിഗണാങ്ഘ്രിശ്ച പഥ്യാ സ്യാദ്വിപുലാ വഹ്നിലങ്ഘനാത് ॥ ൧,൨൦൮.

ആരംഭത്തിൽ ഏഴാമത്ത് ഹ്രസ്വം വേണം; രണ്ടാം പാദത്തിന്റെ അർദ്ധത്തിൽ ശരം വേണം; മൂന്ന് ഗണങ്ങളും പാദവും യഥാസ്ഥിതിയായിരിക്കണം; അഗ്നി കടന്നാൽ വിപുലാ ഉണ്ടാകും.

ഗ്മധ്യേ ദ്വിതുര്യൌ ജൌ ചപലാ മുഖപൂര്വാദിചാപലാ । ദ്വിതീയാര്ധേ സജഘനാ ആര്യാജാതേശ്ച ലക്ഷണമ് ॥ ൧,൨൦൮.

മദ്ധ്യത്തിൽ രണ്ടാംത് യ് ആയിരിക്കണം; ജൗ എന്നത് ചപലാ, പാദത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ; രണ്ടാം പാദത്തിന്റെ അർദ്ധത്തിൽ സജഘന; ഇവയാണ് ആര്യാ, جاتی ഛന്ദസുകളുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ.

ആര്യാ പ്രഥമാര്ധലക്ഷ്മ ഗീതിഃ സ്യാച്ചേദ്ദലദ്വയേ । ഉപഗീതിര്ദ്വിതീയാര്ധാദുദ്ഗീതിര്വ്യത്യയാദ്ഭവേത് ॥ ൧,൨൦൮.

ആര്യയ്ക്ക് ആദ്യ പാദത്തിൽ ലക്ഷണം; ഗീതിയാണെങ്കിൽ ഇരുപാദത്തിലും; ഉപഗീതിയെങ്കിൽ രണ്ടാം പാദത്തിൽ; ഉദ്ഗീതിയാകുന്നത് പരസ്പരമാറ്റം മൂലമാണ്.

ആര്യാഗീതിശ്ചാന്തഗുരുര്ഗോതിജാതേശ്ച ലക്ഷണമ് । ഷട്കലാ വിഷമേ ചേത്സ്യുഃ സമേഽഷ്ടൌ ന നിരന്തരാഃ । സമാ പരാശ്രിതാ ന സ്യാദ്വൈതാലീയേ രലൌ ഗുരുഃ ॥ ൧,൨൦൮.

ആര്യാഗീതിക്ക് അവസാനം ഗുരു വേണം; ഇതാണ് ഗോതിജാതി ഛന്ദസിന്റെ ലക്ഷണം; ഒറ്റയിടങ്ങളിൽ ആറു കലകളും, സമസ്ഥാനങ്ങളിൽ എട്ട് കലകളും, തുടർച്ചയില്ലാതെ; സമം ആശ്രയിച്ചിരിക്കരുത്; വൈതാലീയത്തിൽ ലൗവിന് ശേഷം ഗുരു വേണം.

അന്തേര്യൌ പൂര്വവദിദമൌപച്ഛന്ദസികം മതമ് ॥ ൧,൨൦൮.

അകത്തുള്ള രണ്ട് യ്-കൾ മുമ്പുപോലെ വന്നാൽ, അതാണ് ഔപച്ഛന്ദസിക ഛന്ദസ്സെന്നു കരുതുന്നു.

ഭാദ്ഗൌ സ്യാദാപാതലികാ ജ്ഞേയാഥോ ദക്ഷിണാന്തികാ । പരാശ്രിതോ ദ്വിതീയോ ലഃ പാദേഷു നിഖിലേഷ്വപി ॥ ൧,൨൦൮.

ഭാദ്ഗൗ എന്നത് ആപാതലികയെന്നു അറിയണം, അതുപോലെ ദക്ഷിണാന്തികയും. പരാശ്രിതം രണ്ടാമത്തെ 'ല'യാണ്, എല്ലായ്പാദങ്ങളിലും അത് ഉണ്ടാകും.

ഉദീച്യവൃത്തിരസമേ പ്രാച്യവൃത്തിസ്തു യുഗ്മകേ । സപഞ്ചമശ്ചതുര്ഥാംശേ യുഗപത്തൌ പ്രവൃത്തകമ് ॥ ൧,൨൦൮.

ഉദീച്യവൃത്തം ഒരുപോലെയല്ലാതെ വരുന്നു, പ്രാച്യവൃത്തം ഇരട്ടയായി. നാലാം പാദത്തിലെ അഞ്ചാമത്തെ അക്ഷരത്തിൽ ഇരുവരും ഒരുമിച്ച് നടക്കുന്നു.

ഉദീച്യാദ്യങ്ഘ്രിസംയോഗാദ്യുഗ്മപാദൈകപാദികാ । ചാരുഹാസിന്യയുഗ്മാങ്ഘ്രൌ വൈതാലീയസ്യ സംഗ്രഹഃ ॥ ൧,൨൦൮.

ഉദീച്യവൃത്തത്തിന്റെ ആദ്യപാദം ഇരട്ടപാദങ്ങളുമായി ചേർന്നാൽ, യുക്മപാദം എന്ന ഏകപാദം ഉണ്ടാകും. വൈതാലീയത്തിൽ ഇരുപാദങ്ങളും മനോഹരമായും ഹസിച്ചുകൊണ്ടുമാണ്, ഇതാണ് അതിന്റെ സമാഹാരം.

വക്ത്രം നാദ്യാന്നസൌ സ്യാതാം ചതുര്ഥാദ്യഗണോ ഭവേത് । പഥ്യാവക്ത്രം ജേന സമേ വിപരീതാദിരന്യഥാ ॥ ൧,൨൦൮.

മുഖം 'ന' അക്ഷരത്തിൽ തുടങ്ങരുത്; നാലാം പാദത്തിൽ ഗണമുണ്ടാകണം. പഥ്യാമുഖം 'ജ'യോടെ സമമായി വരുമ്പോൾ, അല്ലെങ്കിൽ വിപരീതമോ വേറേതോ ആയിരിക്കും.

ഉസമേ നശ്ച ചപലാ വിപുലാ ലഘുസപ്തമാ । നിഖിലേ വാ സൈതവസ്യ മ്രൌ ന്തൌ ചാബ്ധേസ്തത്പൂര്വകൌ ॥ ൧,൨൦൮.

ഉസമേ, ന, ചപലാ എന്നിവയിൽ, വിപുലയിൽ ഏഴാമത്തെ ലഘു അക്ഷരമാണ്. എല്ലായിടത്തും സൈതവത്തിൽ മ്രൗയും തൗയും ഉണ്ട്, സമുദ്രത്തിൽ ആ രണ്ടിനും മുമ്പിൽ തത് വരും.

ഷോഡശലോഽചലധൃതിര്മാത്രാസമകമുച്യതേ ॥ ൧,൨൦൮.

പതിനാറ് അക്ഷരങ്ങൾ ഉള്ള അചലധൃതിയാണ്, ഇത് തുല്യമായ मात्रയുള്ളതെന്ന് പറയുന്നു.