ഗരുഡപുരാണമ്

വിദ്യാദാരഗ്വധം രാജവൃക്ഷം രൈവതസംജ്ഞകമ് । ദന്തീ കാകേന്ദുതിക്താ സ്യാത്കണ്ടകീ ച വികങ്കതഃ ॥ ൧,൨൦൪.

ആരഗ്വധം രാജവൃക്ഷം എന്നും റൈവതം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ദന്തി, കാകേന്ദ്രുതിക്ത, കണ്ഠകി, വികങ്കത എന്നിവയും പേരുകളാണ്.

നിമ്ബോഽരിഷ്ടഃ സമാഖ്യാതഃ പടോലം കോലകം വിദുഃ । വയസ്ഥാ ച വിശല്യാ ച ച്ഛിന്നാ ഛിന്നരുഹാ മതാ ॥ ൧,൨൦൪.

നിംബം അരിഷ്ടം എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്; പട്ടോലം കോളകം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. വയസ്ഥയും വിശല്യയും ചിന്ന, ചിന്നരുഹാ എന്ന പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു.

വശാ ദന്ത്യമൃതാ ചേതി ഗുഡൂചീനാമസംഗ്രഹഃ । കിരാതതിക്തകശ്ചൈവ ഭൂനിമ്ബഃ കാണ്ഡതിക്തകഃ ॥ ൧,൨൦൪.

വശാ, ദന്ത്യമൃത എന്നീ പേരുകളിൽ ഗുഡൂചി അറിയപ്പെടുന്നു. കിരാതതിക്തകം, ഭൂനിംബം, കാണ്ഡതിക്തകം എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു.

സൂത ഉവാച । നാമാന്യേതാനി ച ഹരേ വന്യാനാം ഭേഷജാം തഥാ । അതോ വ്യാകരണം വക്ഷ്യേ കുമാരോക്തഞ്ച ശൌനക ॥ ൧,൨൦൪.

സൂതൻ പറഞ്ഞു: ഹരീ, ഇതാണ് കാട്ടിൽ വളരുന്ന ഔഷധസസ്യങ്ങളുടെ പേരുകൾ. ഇനി കുമാരൻ ശൗനകനോട് പറഞ്ഞതുപോലെ വ്യാകരണം ഞാൻ വിശദീകരിക്കാം.

ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൨൦൫ കുമാര ഉവാച । അഥ വ്യാകരണം വക്ഷ്യേ കാത്യായന സമാസതഃ । സിദ്ധശബ്ദവിവേകായ ബാലവ്യുത്പത്തിഹേതവേ ॥ ൧,൨൦൫.

കുമാരൻ പറഞ്ഞു: ഇനി ഞാൻ വ്യാകരണം സംക്ഷിപ്തമായി വിശദീകരിക്കാം, കാത്യായന, നിശ്ചിതമായ വാക്കുകൾ തിരിച്ചറിയാനും കുട്ടികൾക്ക് പഠിക്കാനും വേണ്ടി.

സുപ്തിങന്തം പദം ഖ്യാതം സുപഃ സപ്ത വിഭക്തയഃ । സ്വൌജസഃ പ്രഥമാ പ്രോക്താ സാ പ്രാതിപദികാത്മകേ ॥ ൧,൨൦൫.

സുപ് അല്ലെങ്കിൽ തിങ്ങ് എന്നുള്ളത് കൊണ്ട് അവസാനിക്കുന്ന വാക്കാണ് പദം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. 'സുപ്' എന്നത് ഏഴ് വിഭക്തികൾക്കാണ്; 'സ്വൗജസ' എന്നത് ഒന്നാം വിഭക്തിയാണെന്നും, അതാണ് പ്രാതിപദികത്തിൽ സ്വഭാവമായി ഉള്ളതെന്നും പറയുന്നു.

സമ്ബോധനേ ച ലിങ്ഗാദാവുക്തേ കര്മണി കര്തരി । അര്ഥവത്പ്രാതിപദികം ധാതുപ്രത്യയവര്ജിതമ് ॥ ൧,൨൦൫.

സംബോധനത്തിലും ലിംഗാദികളിലും, കര്‍ത്താവോ കര്‍മ്മമോ വ്യക്തമല്ലാത്തപ്പോള്‍, അര്‍ത്ഥമുള്ള പ്രാതിപദികം, ധാതുവിന്റെ പ്രത്യയങ്ങളില്ലാതെ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു.

അമൌശസോ ദ്വിതീയാ സ്യാത്തത്കര്മ ക്രിയതേ ച യത് । ദ്വിതീയാ കര്മണി പ്രോക്താന്തരാന്തരേണ സംയുതേ ॥ ൧,൨൦൫.

'അമൗശസ' എന്നത് രണ്ടാം വിഭക്തിയാണ്; അത് കര്‍മ്മത്തിന് ഉപയോഗിക്കുന്നു. രണ്ടാമത്തെ വിഭക്തി കര്‍മ്മത്തിന്, പ്രത്യേകിച്ച് മറ്റൊന്നുമായി ചേര്‍ന്നിരിക്കുമ്പോള്‍ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു.

ടാഭ്യാംഭിസസ്തൃതീയാ സ്യാത്കരണേ കര്തരീരിതാ । യേന ക്രിയതേ കരണം തത്കര്താ യഃ കരോതി സഃ ॥ ൧,൨൦൫.

'ടാഭ്യാംഭിസ്' എന്നത് മൂന്നാം വിഭക്തിയാണ്; അത് ഉപകരണത്തിനോ കര്‍ത്താവിനോ ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഏതുകൊണ്ട് കര്‍മ്മം ചെയ്യപ്പെടുന്നു അതാണ് ഉപകരണം; ചെയ്യുന്നത് കര്‍ത്താവാണ്.

ങേഭ്യാംഭ്യസശ്ചതുര്ഥോ സ്യാത്സമ്പ്രദാനേ ച കാരകേ । യസ്മൈ ദിത്സാ ധാരയതേ രോചതേ സമ്പ്രദാനകമ് ॥ ൧,൨൦൫.

നാലാമത്തെ വിവക്തി 'ങെഭ്യാം'യും 'ഭ്യസ്'ഉം ചേർത്ത് ഉണ്ടാകുന്നു. എന്തെങ്കിലും ഒരാള്ക്ക് നൽകാൻ ഉദ്ദേശിക്കുമ്പോഴും, നൽകാൻ ആഗ്രഹിക്കുമ്പോഴും, സമ്പ്രദാനം അഥവാ ദാതാവിന്‍റെ അർത്ഥം വരുമ്പോഴും നാലാം വിവക്തി ഉപയോഗിക്കണം.

പഞ്ചമീ സ്യാന്ങസിഭ്യാംഭ്യോഹ്യപാദാനേ ച കാരകേ । യതോഽപൈതി സമാദത്തേ ഉപാദത്തേ ഭയം യതഃ ॥ ൧,൨൦൫.

അഞ്ചാമത്തെ വിവക്തി 'ങസി', 'ഭ്യാം', 'ഭ്യസ്' എന്നിവ ചേർത്ത് ഉണ്ടാകുന്നു. എന്തെങ്കിലും എവിടെയോ നിന്നോ മാറുമ്പോഴും, എവിടെയോ നിന്ന് എടുക്കുമ്പോഴും, ഭയം എവിടുനിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നതെന്ന് കാണിക്കുമ്പോഴും, അപാദാന അർത്ഥത്തിൽ അഞ്ചാം വിവക്തി ഉപയോഗിക്കണം.

ങസോസാമശ്ച ഷഷ്ഠീ സ്യാത്സ്വാമിസമ്ബന്ധമുഖ്യകേ । ങയോഃ സുപോ വൈ സപ്തമീ സ്യാത്സാ ചാധികരണേ ഭവേത് ॥ ൧,൨൦൫.

'ങസ്', 'ആം' എന്നിവ ചേർത്ത് ആറാം വിവക്തി ഉണ്ടാകുന്നു, ഇത് ഉടമസ്ഥതയെയും ബന്ധത്തെയും സൂചിപ്പിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. 'ങ'യും 'സു'യും ചേർന്ന് ഏഴാം വിവക്തി ഉണ്ടാകുന്നു; ഇത് സ്ഥലം അഥവാ ആധാരത്തിന് ഉപയോഗിക്കാം.

ആധാരശ്ചാധികരണം രക്ഷാര്ഥാനാം പ്രയോഗതഃ । ഈപ്സിതം ചാനീപ്സിതം യത്തദപാദാനകം സ്മൃതമ് ॥ ൧,൨൦൫.

ആധാരം അഥവാ സ്ഥലം അദ്ധികരണമായി കണക്കാക്കുന്നു, സംരക്ഷണത്തിനായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. ഇഷ്ടമായതും അനിഷ്ടമായതും എല്ലാം അപാദാനമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

പഞ്ചമീ പര്യുപാങ്യോഗേ ഇതരര്തേഽന്യദിങ്മുഖേ । ഏനയോഗേ ദ്വിതീയാ സ്യാത്കര്മപ്രവചനീയകൈഃ ॥ ൧,൨൦൫.

അഞ്ചാം വിവക്തി പര്യുപാങ് എന്ന അർത്ഥത്തിലും, മറ്റേതെങ്കിലും ദിശയിലേക്കുള്ള അർത്ഥത്തിലും ഉപയോഗിക്കാം. 'എൻ' ചേർന്നാൽ, പ്രവർത്തി സൂചിപ്പിക്കുന്ന ക്രിയകളിൽ രണ്ടാം വിവക്തി ഉപയോഗിക്കണം.

വീപ്സേത്ഥമ്ഭാവചിഹ്നേഽഭിര്ഭാഗേനൈവ പരിപ്രതീ । അനുരേഷു സഹാര്ഥേ ച ഹീനേഽനൂപശ്ച കഥ്യതേ ॥ ൧,൨൦൫.

പുനരാവൃതമായ പ്രവർത്തികൾക്കും, ആശ്രയത്തിന്റെ അടയാളത്തിനും, വിഭജനത്തിനും, പൂർണ്ണമായ വിഭജനം വരുത്തുന്നതിനും, കൂടെയുണ്ടാകുന്ന അർത്ഥത്തിനും, കുറവ് അർത്ഥത്തിനും, സമീപ്യതയ്ക്കും ഇവ ഉപയോഗിക്കുന്നു.

ദ്വിതീയാ ച ചതുര്ഥോ സ്യാച്ചേഷ്ടായാം ഗതികര്മണി । അപ്രാണേ ഹി വിഭക്തീ ദ്ബേ മന്യകര്മണ്യനാദരേ ॥ ൧,൨൦൫.

രണ്ടാം വിവക്തിയും നാലാം വിവക്തിയും ശ്രമത്തിനും ഗതിക്രിയകൾക്കുമാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ജഡവസ്തുക്കളിൽ, അനാദരവുമായ പ്രവർത്തിയിൽ രണ്ട് വിവക്തികൾ ഉപയോഗിക്കാം.

നമഃ സ്വസ്തിസ്വധാസ്വാഹാലംവഷഡ്യോഗ ഈരിതാ । ചതുര്ഥോ ചൈവ താദര്ഥ്യേ തുമര്ഥാദ്ഭാവവാചിനഃ ॥ ൧,൨൦൫.

'നമഃ', 'സ്വസ്തി', 'സ്വധാ', 'സ്വാഹാ', 'അലം', 'വഷട്' എന്നിവയുടെ അർത്ഥത്തിനും, തുമർത്ഥം അല്ലെങ്കിൽ ഭാവം സൂചിപ്പിക്കുന്ന വാക്കുകൾക്കുമാണ് നാലാം വിവക്തി ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

തൃതീയാ സഹയോഗേ സ്യാത്കുത്സിതേങ്ഗേ വിശേഷണേ । കാലേ ഭാവേ സപ്തമീ സ്യാദേതൈര്യോഗേഽപിഷഷ്ഠ്യതി ॥ ൧,൨൦൫.

മൂന്നാം വിവക്തി കൂടെ എന്ന അർത്ഥത്തിലും, അവഹേളനത്തിലും, പ്രത്യേകീകരണത്തിലും ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഏഴാം വിവക്തി കാലത്തെയും ഭാവത്തെയും സൂചിപ്പിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു; ഇവയുമായി ചേർന്നാൽ ആറാം വിവക്തിയും ഉപയോഗിക്കാം.

സ്വാമീശ്വരാധിപതിഭിഃ സാക്ഷിദായാദപ്രസൂതൈഃ । നിര്ധാരണേ ദ്വേ വിഭക്തോ ഷഷ്ഠീ ഹേതുപ്രയോഗകേ ॥ ൧,൨൦൫.

ഉടമ, ഈശ്വരൻ, അധിപൻ, സാക്ഷി, അവകാശി, സന്തതി എന്നിവരുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നിർണ്ണയത്തിനായി രണ്ട് വിവക്തികൾ ഉപയോഗിക്കാം; കാരണത്തിന്റെ അർത്ഥത്തിൽ ആറാം വിവക്തി ഉപയോഗിക്കണം.

സ്മൃത്യര്ഥകര്മണി തഥാ കരോതേഃ പ്രതിയത്നകേ । ഹിംസാര്ഥാനാം പ്രയോഗേ ച കൃതി കര്മണി കര്തരി ॥ ൧,൨൦൫.

സ്മരണയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രവർത്തിക്കും, 'ചെയ്യുക' എന്ന ക്രിയയ്ക്ക് ശ്രമം അർത്ഥമാക്കുമ്പോഴും, ഹിംസയുടെ അർത്ഥത്തിൽ പ്രവർത്തി ഉപയോഗിക്കുമ്പോഴും, പ്രവർത്തിയും കര്‍ത്താവും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

ന കര്തൃകര്മണോഃ ഷഷ്ഠീ നിഷ്ഠയോഃ പ്രാതിപദികേ । ദ്വിവിധം പ്രാതിപദികം നാമ ധാതുസ്തഥൈവ ച ॥ ൧,൨൦൫.

കര്‍ത്താവിനും കര്‍മ്മത്തിനും ആറാം വിവക്തി ഉപയോഗിക്കരുത്; നിഷ്ഠയുള്ള പ്രാതിപദികത്തിലും അതുപയോഗിക്കരുത്. പ്രാതിപദികം രണ്ട് തരമുണ്ട്: നാമവും ധാതുവും.

ഭൂവാന്ദിഭ്യസ്തിങോ ലഃ സ്യാല്ലകാരാ ദശ വൈ സ്മൃതാഃ । തിപ്തസൂഝി പ്രഥമോ മധ്യഃ സിപ്ഥസ്ഥോത്തമപൂരുഷഃ ॥ ൧,൨൦൫.

'ഭൂ' മുതലായവയിൽ നിന്ന് 'തിങ്ങ്', 'ലഃ' എന്നിവ ഉണ്ടാകുന്നു. പത്ത് ലകാരം ഉണ്ട്: 'തിപ്', 'തസ്', 'സു', 'ഝി' എന്നിവ ഒന്നാം പുരുഷം, 'സിപ്', 'ഥസ്', 'ഥ' എന്നിവ മധ്യപുരുഷം, 'ഉത്തമ', 'പൂരു‍ഷ' എന്നിവ അവസാനത്തേതാണ്.

മിബ്വസ്മസ്തു പരസ്മൈ ഹി പദാനാം ചാത്മനേപദമ് । താതാഞ്ഝ പ്രഥമോ മധ്യ സ്ഥാസാഥാന്ധ്വമഥോത്തമഃ ॥ ൧,൨൦൫.

'മിബ്', 'വസ്', 'മസ്' എന്നിവ പരസ്മൈപദത്തിന്, പദാനാം ആത്മനേപദത്തിന്. 'താ', 'താം', 'ഝ' ഒന്നാമത്, 'മധ്യ', 'സ്ഥാ', 'സാ', 'ഥാ', 'ന്ധ്വം' മധ്യത്തിൽ, 'ഉത്തമ' അവസാനത്തേതാണ്.

ആദേശാ ഇഡ്ബഹിമഹി ധാതുതോഥ ണിജാദിവത് । നാമ്നി പ്രയുജ്യമാനേഽപി പ്രഥമഃ പുരുഷോ ഭവേത് ॥ ൧,൨൦൫.

ആദേശങ്ങൾ 'ഇട്', 'ബഹ്', 'മഹി' എന്നിവയാണ്; ധാതു 'ണിജ്' മുതലായവ പോലെ ആണ്. നാമത്തിൽ പോലും ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ ഒന്നാം പുരുഷം വരും.

മധ്യമോ യുഷ്മദി പ്രോക്ത ഉത്തമഃ പുരുഷോഽസ്മദി । ഭൂവാദ്യാ ധാതവഃ പ്രോക്താഃ സനാദ്യന്താസ്തഥാ തതഃ ॥ ൧,൨൦൫.

മധ്യപുരുഷം 'യുഷ്മത്' എന്നതിന്, ഉത്തമപുരുഷം 'അസ്മത്' എന്നതിന് ഉപയോഗിക്കുന്നു. 'ഭൂ' മുതലായ ധാതുക്കളും, 'സൻ' മുതലായവയുടെ അവസാനം വരുന്നവയും പറയുന്നു.

ലഡീരിതോ വര്തമാനേ സ്മേനാതീതേ ച ധാതുതഃ । ഭൂതേഽനദ്യതനേ ലങ്വാ ലോഡാദ്യാശിഷി ധാതുതഃ ॥ ൧,൨൦൫.

'ലഡ്' ഇപ്പോഴത്തെ കാലത്തിന്, 'സ്മെൻ' കഴിഞ്ഞ കാലത്തിന് ധാതുവിൽ നിന്ന് ഉപയോഗിക്കുന്നു. 'ലങ്' അടുത്തല്ലാത്ത കഴിഞ്ഞകാലത്തിന്, 'ലോട്ട്' മുതലായവ ആഗ്രഹം സൂചിപ്പിക്കാൻ ധാതുവിൽ നിന്ന് ഉപയോഗിക്കുന്നു.

വിധ്യാദാവേവാനുമതോ ലോഡ്വാച്യോ മന്ത്രണേ ഭവേത് । നിമന്ത്രണാധീഷ്ടസംപ്രശ്രേ പ്രാര്ഥനേഷു തഥാശിഷി ॥ ൧,൨൦൫.

വിദി, അനുമതി എന്നിവയ്ക്കായി 'ലോട്ട്' ഉപയോഗിക്കുന്നു; ഉപദേശം, ക്ഷണം, ആജ്ഞ, അപേക്ഷ, ആഗ്രഹം എന്നിവയ്ക്കും ഇത് ഉപയോഗിക്കാം.

ലിങതീതേ പരോക്ഷേ സ്യാല്ലിഡ്ഭൂതേ ളഡ്ഭവിഷ്യതി । സ്യാദനദ്യതനേ തദ്വദ്ഭവിഷ്യതി തു ധാതുതഃ ॥ ൧,൨൦൫.

ഇപ്പോഴത്തെ സമയത്തെക്കാൾ അപ്പുറം ആശയപ്പെടുമ്പോൾ, അദൃശ്യമായത് എന്നാണ് പറയുന്നത്; കഴിഞ്ഞ സമയത്തെക്കായി 'ലി' എന്ന രൂപം ഉപയോഗിക്കും; ഭാവിയിൽ 'ള' എന്നത്. അതുപോലെ, ഇപ്പോഴല്ലാത്ത സമയത്തും ഇതേ രീതിയാണ്, എന്നാൽ അതിന്റെ മൂലധാതുവിൽ നിന്നാണ് രൂപങ്ങൾ വരുന്നത്.

ദാതോരൢങ്ക്രിയാതിപത്തൌ ലിങര്ഥേ ലേട്പ്രകീര്തിതഃ । കൃതസ്ത്രിഷ്വപി വര്തന്തേ ഭാവേ കര്മണി കര്തരി ॥ ൧,൨൦൫.

ദാനത്തിന്റെ പ്രവർത്തി അതിജീവിച്ചാൽ, ആഗ്രഹസൂചകമായ അർത്ഥത്തിൽ 'ലെ' എന്നത് ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. നിർവൃത്തം എന്നത് ഭാവം, കർമ്മം, കർത്താവ് എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു വിധത്തിലും കാണാം.