ഗരുഡപുരാണമ്

സൌരാഷ്ട്രീ മൃത്തികാക്ഷാരം കാക്ഷീ വൈ പങ്കപര്പടീ । വിദ്യാത്സമാക്ഷികം ധാതു താപ്യം താപ്യുത്ഥസമ്ഭവമ് ॥ ൧,൨൦൪.

സൗരാഷ്ട്രി മണ്ണിൽ നിന്നുള്ള ക്ഷാരമാണ്; കാക്ഷിയെ പങ്കപ്പർപ്പടി എന്നും വിളിക്കുന്നു; സമാക്ഷികം ഒരു ധാതുവാണ്, താപ്യം താപ്യുത്തത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.

ശിലാ മനഃ ശിലാ ജ്ഞേയാ നേപാലീ കുലടീതി ച । ആലം മനസ്താലകം വാ ഹരിതാലം വിനിര്ദിശേത് ॥ ൧,൨൦൪.

ശിലയും മനശ്ശിലയും അറിയേണ്ടതാണ്; നെപാലിയും കുലടിയും അങ്ങനെ തന്നെ; ആലമോ മനസ്താലകം ഹരിതാലം എന്നറിയപ്പെടുന്നു.

ഗന്ധകോ ഗന്ധപാഷാണോ രസഃ പാരദ ഉച്യതേ । താമ്രമൌദുമ്ബരം ശുല്ബം വിദ്യാന്മ്ലേച്ഛമുഖം തഥാ ॥ ൧,൨൦൪.

ഗന്ധകം ഗന്ധപാഷാണം എന്നും, രസം പാരദം എന്നും വിളിക്കുന്നു; താമ്രമൗദുംബരവും ശുൽബവും മ്ലേച്ഛമുഖം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.

അദ്രിസാരസ്ത്വയസ്തീക്ഷ്ണം ലോഹകഞ്ചാപി കഥ്യതേ । മാക്ഷികം മധു ച ക്ഷൌദ്രം തച്ച പുഷ്പരസം സ്മൃതമ് ॥ ൧,൨൦൪.

അദ്രിസാരം കഠിനമായ ഇരുമ്പാണ്, അതിനെ ലോഹകഞ്ചം എന്നും പറയുന്നു; മാക്ഷികം, മധു, ക്ഷൗദ്രം എന്നിവയെ പൂക്കളുടെ സാരം എന്നാണ് കരുതുന്നത്.

ജ്യേഷ്ഠന്തു സോദകം തത്സ്യാത്കാഞ്ജികന്തു സുവീരകമ് । സീതാ സിതോപലാ ചൈവ മത്സ്യണ്ഡീശര്കരാ സ്മൃതാ ॥ ൧,൨൦൪.

ജ്യേഷ്ഠം വെള്ളം ചേർത്താൽ കാഞ്ജികം എന്നും സുവീരകം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു; സീത, സിതോപല, മത്സ്യണ്ടി എന്നിവ പഞ്ചസാരയുടെ പേരുകളാണ്.

ത്വഗേലാപത്രകൈസ്തുല്യൈസ്ത്രിസുഗന്ധി ത്രിജാതകമ് । നാഗകേശരസംയുക്തം തച്ചതുര്ജാതമിഷ്യതേ ॥ ൧,൨൦൪.

ത്വക്, ഏല, പത്രം ഇവ സമം ചേർത്താൽ ത്രിസുഗന്ധി അഥവാ ത്രിജാതകം എന്നു വിളിക്കുന്നു; നാഗകേശരം ചേർത്താൽ അതിനെ ചതുര്‍ജാതം എന്നും പറയുന്നു.

പിപ്പലീ പിപ്പലീമൂലം ചവ്യചിത്രകനാഗരൈഃ । കഥിതം പഞ്ചകോലഞ്ച കോലകം കോലസംജ്ഞയാ ॥ ൧,൨൦൪.

പിപ്പലി, പിപ്പലിമൂലം, ചവ്യ, ചിത്രകം, നാഗരം എന്നിവ ചേർന്നത് പഞ്ചകോലമെന്നു അറിയപ്പെടുന്നു; അതിനെ കോലകം എന്നും വിളിക്കുന്നു.

പ്രിയങ്ഗുഃ കങ്ഗുകാ ജ്ഞേയാ കോരദൂഷശ്ച കോദ്രവഃ । ത്രിപുടഃ പുടസംജ്ഞശ്ച കലാപോ ലങ്ഗകോ മതഃ ॥ ൧,൨൦൪.

പ്രിയംഗു കങ്കുക എന്ന പേരിലും, കൊരദൂഷം കൊദ്രവം എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു; ത്രിപുടം പുട്ടം എന്നും, കലാപം ലംഗകം എന്നും പറയുന്നു.

സതീനോ വര്തുലശ്ചൈവ വേണുശ്ചാപി പ്രകീര്തിതഃ । പിചുകം പിതലം ചാക്ഷം ബിഡാലപദകം തഥാ ॥ ൧,൨൦൪.

സതീനവും വർതുലവും വെണുവും പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നു; പിച്ചുക, പിതല, ചാക്ഷം, ബിഡാലപദകം എന്നിവയും അറിയപ്പെടുന്നു.

വിദ്യാത്കര്ഷം തഥാ ചാപി സുവര്ണം കവലഗ്രഹമ് । പലാര്ധം ശുക്തിമിച്ഛന്തി തഥാഷ്ടൌമാഷകാസ്ത്വിതി ॥ ൧,൨൦൪.

കർഷം ഒരു അളവാണ്, അതുപോലെ സ്വർണ്ണവും; കവലഗ്രഹം മറ്റൊന്നാണ്; പലയുടെ പാതിയെ ശുക്തി എന്നും, എട്ട് മാഷകവും അങ്ങനെ തന്നെ അറിയപ്പെടുന്നു.

പലം ബില്വഞ്ച മുഷ്ടിഃ സ്യാദ്ദ്വേ പലേ പ്രസൃതിം വദേത് । അഞ്ജലിം കുഡവഞ്ചൈവ വിദ്യാത്പലചതുഷ്ടയമ് ॥ ൧,൨൦൪.

ഒരു പലം ബിൽവം എന്നറിയപ്പെടുന്നു; മുഷ്ടി രണ്ട് പലയ്ക്ക് തുല്യമാണ്; പ്രസൃതി രണ്ടുപലമാണ്; അഞ്ജലി, കുടവം എന്നിവ നാലു പലയ്ക്ക് തുല്യമാണ്.

അഷ്ടമാനം പലാന്യഷ്ടൌ തച്ച മാനമിതി സ്മൃതമ് । ചതുര്ഭിഃ കുഡവൈഃ പ്രസ്ഥ പ്രസ്ഥാശ്ചത്വാര ആഢകഃ ॥ ൧,൨൦൪.

എട്ട് പലകൾ ചേർന്നാൽ ഒരു അഷ്ടമാനം ആകുന്നു; ഇതാണ് സാധാരണ അളവായി അറിയപ്പെടുന്നത്. നാല് കുടവകൾ ചേർന്നാൽ ഒരു പ്രസ്ഥം, നാല് പ്രസ്ഥങ്ങൾ ചേർന്നാൽ ഒരു ആഢകം എന്നിങ്ങനെയാണ് അളവുകൾ.

കാശപാത്രഞ്ച സംപ്രോക്തോ ദ്രോണശ്ചചതുരാഢകേ । തുലാ പലശതം പ്രോക്തം ഭാഗോ വിംശത്പലഃ സ്മൃതഃ ॥ ൧,൨൦൪.

കാശപാത്രം എന്നും പറയപ്പെടുന്നു; നാല് ആഢകങ്ങൾ ചേർന്നാൽ ഒരു ദ്രോണം ആകുന്നു. ഒരു തുലം എന്നത് നൂറ് പലം ആണെന്നും, ഒരു ഭാഗം ഇരുപത് പലം ആണെന്നും പറയുന്നു.

മാനമേവം വിധം പ്രോക്തം പ്രസ്ഥദ്രവ്യേഷു പണ്ഡിതൈഃ । ദ്രവദ്രവ്യേഷു ചോദ്ദിഷ്ടം ദ്വിഗുണം പരികീര്തിതമ് ॥ ൧,൨൦൪.

പ്രസ്ഥം അളവിലുള്ള വസ്തുക്കൾക്കായുള്ള അളവുകൾ പണ്ഡിതന്മാർ ഇങ്ങനെ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു. ദ്രവ്യരൂപത്തിലുള്ള വസ്തുക്കൾക്കു ഇതിന്റെ ഇരട്ടിയാണെന്ന് പറയുന്നു.

ഭദ്രദാരു ദേവകാഷ്ഠം ദാരു സ്യാദ്ദേവദാരുകമ് । കുഷ്ഠമാമയമാഖ്യാതം മാംസീഞ്ച നലദംശനമ് ॥ ൧,൨൦൪.

ഭദ്രദാരു എന്നത് ദൈവികമായ മരമാണ്; ദാരു എന്നും ദേവദാരു എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു. കുഷ്ഠം ഔഷധസസ്യമാണ്; മാംസി എന്നത് നളദ മൂലമാണ്.

ശങ്ഖഃ ശുക്തിനഖഃ ശങ്ഖോ വ്യാഘ്രോ വ്യാഘ്രനഖഃ സ്മൃതഃ । പുരം പലങ്കഷം വിദ്യാന്മഹിഷാക്ഷഞ്ച ഗുഗ്ഗുലുഃ ॥ ൧,൨൦൪.

ശംഖം എന്നത് ചിപ്പിയാണ്; ശുക്തി എന്നത് മുത്ത് ചിപ്പി, നഖം എന്നത് നഖം തന്നെയാണ്. ശംഖം എന്നും ചിപ്പി എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു. വ്യാഘ്രം എന്നത് കടുവയാണ്; വ്യാഘ്രനഖം എന്നത് കടുവയുടെ നഖം. പുരം എന്നത് പലങ്കഷം, മഹിഷാക്ഷം എന്നത് ഗുഗ്ഗുലു എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

രസോ ഗന്ധരസോ ബോലേ സര്ജഃ സര്ജരസോ മതഃ । പ്രിയങ്ഗുഃ ഫലിനീ ശ്യാമാ ഗൌരീ കാന്തേതി ചോച്യതേ ॥ ൧,൨൦൪.

രസം എന്നത് പാരദം ആണ്; ഗന്ധരസം എന്നത് ഒരു തരത്തിലുള്ള മണ്ണാണ്; സർജം എന്നത് സർജമരത്തിന്റെ പിണ്ഡം. പ്രിയംഗു, ഫലിനി, ശ്യാമ, ഗൗരി എന്നിവയും ഔഷധസസ്യങ്ങളാണ്.

കരഞ്ജൌ നക്തമാലഃ സ്യാത്പൂതികശ്ചിരബില്വകഃ । ശിഗ്രുഃ ശോഭാഞ്ജനോ നാമ ജ്ഞാനമാനശ്ച കീര്തിതഃ ॥ ൧,൨൦൪.

കരഞ്ഞം, നക്തമാലം, പൂതികം, ചിരബിൽവം എന്നിവയും പറയപ്പെടുന്നു. ശിഗ്രു എന്നത് ശോഭാഞ്ജനം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു; ജ്ഞാനമാനം എന്നതും ഈ പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ജയാ ജയന്തീ ശരണീ നിര്ഗുണ്ഡീ സിന്ധുവാരകഃ । മോരടാ പീലുപര്ണോ ച തുണ്ഡീ സ്യാത്തുണ്ഡികേരികാ ॥ ൧,൨൦൪.

ജയ, ജയന്തി, ശരണി, നിര്ഗുണ്ഡി, സിന്ധുവാരക എന്നിവയും പേരുകളാണ്. മൊരട, പീലുപർണ്ണം, തുണ്ഡി എന്നിവയും തുണ്ഡികേരിക എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.

മദനോ ഗാലവോ ബോധോ ഘോടാ ഘോടീ ച കഥ്യതേ । ചതുരങ്ഗുല സമ്പാകോ വ്യാധിഘാതാഭിസംജ്ഞകഃ ॥ ൧,൨൦൪.

മദനം, ഗാലവം, ബോധം, ഘോട, ഘോടി എന്നിവയും പറയപ്പെടുന്നു. ചതുരംഗുല എന്ന ഒരുക്കം വ്യാധിഘാതം എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

വിദ്യാദാരഗ്വധം രാജവൃക്ഷം രൈവതസംജ്ഞകമ് । ദന്തീ കാകേന്ദുതിക്താ സ്യാത്കണ്ടകീ ച വികങ്കതഃ ॥ ൧,൨൦൪.

ആരഗ്വധം രാജവൃക്ഷം എന്നും റൈവതം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ദന്തി, കാകേന്ദ്രുതിക്ത, കണ്ഠകി, വികങ്കത എന്നിവയും പേരുകളാണ്.

നിമ്ബോഽരിഷ്ടഃ സമാഖ്യാതഃ പടോലം കോലകം വിദുഃ । വയസ്ഥാ ച വിശല്യാ ച ച്ഛിന്നാ ഛിന്നരുഹാ മതാ ॥ ൧,൨൦൪.

നിംബം അരിഷ്ടം എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്; പട്ടോലം കോളകം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. വയസ്ഥയും വിശല്യയും ചിന്ന, ചിന്നരുഹാ എന്ന പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു.

വശാ ദന്ത്യമൃതാ ചേതി ഗുഡൂചീനാമസംഗ്രഹഃ । കിരാതതിക്തകശ്ചൈവ ഭൂനിമ്ബഃ കാണ്ഡതിക്തകഃ ॥ ൧,൨൦൪.

വശാ, ദന്ത്യമൃത എന്നീ പേരുകളിൽ ഗുഡൂചി അറിയപ്പെടുന്നു. കിരാതതിക്തകം, ഭൂനിംബം, കാണ്ഡതിക്തകം എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു.

സൂത ഉവാച । നാമാന്യേതാനി ച ഹരേ വന്യാനാം ഭേഷജാം തഥാ । അതോ വ്യാകരണം വക്ഷ്യേ കുമാരോക്തഞ്ച ശൌനക ॥ ൧,൨൦൪.

സൂതൻ പറഞ്ഞു: ഹരീ, ഇതാണ് കാട്ടിൽ വളരുന്ന ഔഷധസസ്യങ്ങളുടെ പേരുകൾ. ഇനി കുമാരൻ ശൗനകനോട് പറഞ്ഞതുപോലെ വ്യാകരണം ഞാൻ വിശദീകരിക്കാം.

ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൨൦൫ കുമാര ഉവാച । അഥ വ്യാകരണം വക്ഷ്യേ കാത്യായന സമാസതഃ । സിദ്ധശബ്ദവിവേകായ ബാലവ്യുത്പത്തിഹേതവേ ॥ ൧,൨൦൫.

കുമാരൻ പറഞ്ഞു: ഇനി ഞാൻ വ്യാകരണം സംക്ഷിപ്തമായി വിശദീകരിക്കാം, കാത്യായന, നിശ്ചിതമായ വാക്കുകൾ തിരിച്ചറിയാനും കുട്ടികൾക്ക് പഠിക്കാനും വേണ്ടി.

സുപ്തിങന്തം പദം ഖ്യാതം സുപഃ സപ്ത വിഭക്തയഃ । സ്വൌജസഃ പ്രഥമാ പ്രോക്താ സാ പ്രാതിപദികാത്മകേ ॥ ൧,൨൦൫.

സുപ് അല്ലെങ്കിൽ തിങ്ങ് എന്നുള്ളത് കൊണ്ട് അവസാനിക്കുന്ന വാക്കാണ് പദം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. 'സുപ്' എന്നത് ഏഴ് വിഭക്തികൾക്കാണ്; 'സ്വൗജസ' എന്നത് ഒന്നാം വിഭക്തിയാണെന്നും, അതാണ് പ്രാതിപദികത്തിൽ സ്വഭാവമായി ഉള്ളതെന്നും പറയുന്നു.

സമ്ബോധനേ ച ലിങ്ഗാദാവുക്തേ കര്മണി കര്തരി । അര്ഥവത്പ്രാതിപദികം ധാതുപ്രത്യയവര്ജിതമ് ॥ ൧,൨൦൫.

സംബോധനത്തിലും ലിംഗാദികളിലും, കര്‍ത്താവോ കര്‍മ്മമോ വ്യക്തമല്ലാത്തപ്പോള്‍, അര്‍ത്ഥമുള്ള പ്രാതിപദികം, ധാതുവിന്റെ പ്രത്യയങ്ങളില്ലാതെ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു.

അമൌശസോ ദ്വിതീയാ സ്യാത്തത്കര്മ ക്രിയതേ ച യത് । ദ്വിതീയാ കര്മണി പ്രോക്താന്തരാന്തരേണ സംയുതേ ॥ ൧,൨൦൫.

'അമൗശസ' എന്നത് രണ്ടാം വിഭക്തിയാണ്; അത് കര്‍മ്മത്തിന് ഉപയോഗിക്കുന്നു. രണ്ടാമത്തെ വിഭക്തി കര്‍മ്മത്തിന്, പ്രത്യേകിച്ച് മറ്റൊന്നുമായി ചേര്‍ന്നിരിക്കുമ്പോള്‍ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു.

ടാഭ്യാംഭിസസ്തൃതീയാ സ്യാത്കരണേ കര്തരീരിതാ । യേന ക്രിയതേ കരണം തത്കര്താ യഃ കരോതി സഃ ॥ ൧,൨൦൫.

'ടാഭ്യാംഭിസ്' എന്നത് മൂന്നാം വിഭക്തിയാണ്; അത് ഉപകരണത്തിനോ കര്‍ത്താവിനോ ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഏതുകൊണ്ട് കര്‍മ്മം ചെയ്യപ്പെടുന്നു അതാണ് ഉപകരണം; ചെയ്യുന്നത് കര്‍ത്താവാണ്.