ശങ്ഖനാഭിവചാകുഷ്ഠലോഹാനാം ധാരണം സദാ । ബാലാനാമുപസര്ഗേഭ്യോ രുദ്ര രക്ഷാകരം ഭവേത് ॥ ൧,൨൦൨.
ശംഖ്, നാഭി, വച, കുഷ്ഠം, ഇരുമ്പ് എന്നിവ സ്ഥിരമായി ധരിച്ചാൽ, രുദ്ര, കുട്ടികളെ ഉപദ്രവങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കും.
പലാശചൂര്ണം സമധു ഗവ്യാജ്യാമലകാന്വിതമ് । സവിഡങ്ഗം പീതമാത്രം നരം കുര്യാന്മഹാമതിമ് ॥ ൧,൨൦൨.
പലാശ പൊടി, തേൻ, പശുനെയ്യ്, നെല്ലിക്ക, വിതങ്ങ എന്നിവ ചേർത്ത് കുടിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ വളരെ ബുദ്ധിമാൻ ആകും.
മാസൈകേന മഹാദേവ ജരാമരണവര്ജിതഃ ॥ ൧,൨൦൨.
ഒരു മാസത്തിനുള്ളിൽ, മഹാദേവനേ, ഒരാൾക്ക് വൃദ്ധിയും മരണവും ഇല്ലാതാകുന്നു.
പലാശബീജം സഘൃതം തിലമധ്വന്വിതം സമമ് । സപ്താഹം ഭക്ഷിതം രുദ്ര ജരാം നയതി സംക്ഷയമ് ॥ ൧,൨൦൨.
പലാശത്തിന്റെ വിത്ത്, നെയ്യും എള്ളും തേനുമായി ചേർത്ത്, ഏഴു ദിവസം കഴിച്ചാൽ, രുദ്രനേ, വൃദ്ധി നശിക്കും.
രുദ്രാമലകചൂര്ണം വൈ മധുതൈല ഘൃതാന്വിതമ് । ജഗ്ധ്വാ മാസം യുവാ സ്യാച്ച നരോ വാഗീശ്വരീ ഭവേത് ॥ ൧,൨൦൨.
രുദ്രാമലകിയുടെ ചൂർണ്ണം, തേൻ, എണ്ണ, നെയ്യ് എന്നിവ ചേർത്ത് ഒരു മാസം കഴിച്ചാൽ, ഒരാൾ യുവാവായി വാചാലനും ആകും.
ശിവാമലകചൂര്ണം വൈ മധുനാ ഉദകേന വാ । ബലാനി കുര്യാന്നാസായാഃ പ്രത്യൂഷേ ഭക്ഷിതം ശിവ ॥ ൧,൨൦൨.
ശിവാമലകിയുടെ ചൂർണ്ണം, തേൻ അല്ലെങ്കിൽ വെള്ളം ചേർത്ത് പുലർച്ചെ കഴിച്ചാൽ, ശിവനേ, മൂക്കിന് ശക്തി വർദ്ധിക്കും.
കുഷ്ഠചൂര്ണം സാജ്യമധു പ്രാതര്ജഗ്ധ്വാ ഭവേന്നരഃ । സാക്ഷാത്സുരഭിദേഹോ വൈ ജീവേദ്വര്ഷസഹസ്രകമ് ॥ ൧,൨൦൨.
കുഷ്ഠത്തിന്റെ ചൂർണ്ണം, നെയ്യ്, തേൻ എന്നിവ ചേർത്ത് രാവിലെ കഴിച്ചാൽ, മനുഷ്യന്റെ ശരീരം സുഗന്ധമായി ആയിരം വർഷം ജീവിക്കും.
മാഷസ്യ വിദലാന്യേ വിതുഷാണി മഹേശ്വര । ഘൃതഭാവിതശുഷ്കാണി പയസാ സാധിതാനി വൈ ॥ ൧,൨൦൨.
മഹേശ്വരനേ, ഉഴുന്ന് പിളർന്നതും തൊലി കളഞ്ഞതും നെയ്യിൽ ഉണക്കി, പാൽ ചേർത്ത് വേവിച്ചാൽ—
സമാധ്വാജ്യപയോഭിശ്ച ഭക്ഷയിത്വാ ച കാമയേത് । സ്ത്രീണാം ശതം മഹാദേവ തത്ക്ഷണാന്നാത്ര സംശയഃ ॥ ൧,൨൦൨.
അത് തേൻ, നെയ്യ്, പാൽ എന്നിവയുമായി കഴിച്ചാൽ, മഹാദേവനേ, ഒരാൾക്ക് നൂറ് സ്ത്രീകളെ തൃപ്തിപ്പെടുത്താൻ കഴിയും; ഇതിൽ സംശയം ഇല്ല.
രസശ്ചൈരണ്ഡതൈലേന ഗന്ധകേന ശുഭോ ഭവേത് । ത്രികാലോദകസംഘുഷ്ടോ ബലകൃദ്ഭക്ഷണാദ്ഭവേത് ॥ ൧,൨൦൨.
രസത്തിൽ ആമത്തൈലവും ഗന്ധകവും ചേർത്താൽ അതിന് ഗുണം വർദ്ധിക്കും; ദിവസത്തിൽ മൂന്നു പ്രാവശ്യം വെള്ളത്തിൽ കഴുകി കഴിച്ചാൽ ശക്തി ലഭിക്കും.
ദുഗ്ധം വിതുഷമാഷൈശ്ച ശിമ്ബാബീജൈശ്ച സാധിതമ് । അപാമാര്ഗസ്യ തൈലേന പീതം സ്ത്രീശതകാമകൃത് ॥ ൧,൨൦൨.
പാൽ, ഉഴുന്ന് തൊലി കളഞ്ഞതും ശിംബിയുടെ വിത്തും ചേർത്ത്, അപാമാർഗ്ഗത്തിന്റെ എണ്ണയുമായി കുടിച്ചാൽ, നൂറ് സ്ത്രീകളെ തൃപ്തിപ്പെടുത്താൻ കഴിയും.
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൨൦൩ ഹരിരുവാച । യാ ഗൌര്ദ്വേഷ്ടിം സ്വകം വത്സം തസ്യാ ദേയം സ്വകം പയഃ । ലവണേന സമായുക്തം തസ്യാ വത്സഃ പ്രിയോ ഭവേത് ॥ ൧,൨൦൩.
ഹരിയ് പറഞ്ഞു: സ്വന്തം കിടാവിനെ വെറുക്കുന്ന പശുവിന്, അവളുടെ തന്നെ പാൽ ഉപ്പു ചേർത്ത് കൊടുത്താൽ, ആ കിടാവ് അവൾക്ക് പ്രിയമാകും.
ശുനോഽസ്ഥി കണ്ഠബദ്ധം ഹി മഹിഷാണാം ഗവാ തഥാ । കൃമിജാലം പാതയതി സകലം നാത്ര സംശയഃ ॥ ൧,൨൦൩.
നായയുടെ അസ്ഥി കാളയുടെയും പശുവിന്റെയും കഴുത്തിൽ കെട്ടിയാൽ, എല്ലാ പുഴുക്കളും നശിക്കും; ഇതിൽ സംശയം ഇല്ല.
ഗോജങ്ഗനാഭിപാതഃ സ്യാദ്ഗുഞ്ജാമൂലസ്യ ഭക്ഷണാത് ॥ ൧,൨൦൩.
ഗുഞ്ചയുടെ മൂല്യം പശുവിന് കഴിപ്പിച്ചാൽ, അവൾക്ക് ഗർഭച്യുതി സംഭവിക്കും.
വരുണഫലസ്യരസം കരേണ മഥിതം ശിവ । ചതുഷ്പാദദ്വിപദയോഃ കൃമിജാലം നിപാതയേത് ॥ ൧,൨൦൩.
ശിവനേ, വരുണഫലത്തിന്റെ രസം കൈകൊണ്ട് ഇളക്കി, നാലുകാലികളുടെയും രണ്ടുകാലികളുടെയും ശരീരത്തിലെ എല്ലാ പുഴുക്കളും നശിപ്പിക്കും.
വ്രണഞ്ച ശമയേദ്രുദ്ര ജയായാഃ പൂരണാത്തഥാ । ഗജമൂത്രസ്യ വൈ പാനം ഗോമഹിഷ്യുപസര്ഗനുത് ॥ ൧,൨൦൩.
രുദ്രനേ, ജയയുടെ ചൂർണ്ണം മുറിവിൽ നിറച്ചാൽ മുറിവ് ഭേദമാകും; ആനയുടെ മൂത്രം കുടിച്ചാൽ പശുവിന്റെയും കാളയുടെയും രോഗങ്ങൾ മാറും.
സമസൂര ശാലിബീജം പീതം തക്രേണ ഘര്ഷിതമ് । ക്ഷീരേ ഗോമഹീഷസ്യൈവ ഗോഃ പുംസശ്ച ഹിതം ഭവേത് ॥ ൧,൨൦൩.
യവവും അരിയും തൈരിൽ അരച്ചു, പശുവിന്റെയും കാളയുടെയും കാളയുടെ പാൽ ചേർത്ത് കൊടുത്താൽ അതു ഹിതകരമാണ്.
പത്രഞ്ച ശരപുങ്ഖായാ ദത്തം സലവണം ശിവ । വാരിസ്ഫോടം ഹയാനാഞ്ച കേസരാണാം വിനാശയേത് ॥ ൧,൨൦൩.
ശിവനേ, ശരപുങ്ഖയുടെ ഇല ഉപ്പു ചേർത്ത് കൊടുത്താൽ കുതിരയുടെ കേശരത്തിൽ വരുന്ന വെള്ളപ്പുണ്ണ് മാറും.
ഘൃതകുമാരീപത്രമേവ ദത്തം സലക്ഷണം ഹര । തുരഗമകേസരാണാം കണ്ഡൂനംശ്യേന്ന സംശയഃ ॥ ൧,൨൦൩.
ഹരനേ, ഘൃതകുമാരിയുടെ ഇല ഉപ്പു ചേർത്ത് കൊടുത്താൽ കുതിരയുടെ കേശരത്തിലെ കുരു തീർച്ചയായും മാറും.
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൨൦൪ സൂത ഉവാച । ഏവം ധന്വന്തരിഃ പ്രാഹ സുശ്രുതായച വൈദ്യകമ് । അത നാമാനി വക്ഷ്യാമി ഓഷധീനാം സമാസതഃ ॥ ൧,൨൦൪.
സൂതൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ധന്വന്തരി സുഷ്രുതനോടു വൈദ്യശാസ്ത്രം പറഞ്ഞു; ഇപ്പോൾ ഞാൻ ഔഷധികളുടെ പേരുകൾ സംക്ഷിപ്തമായി പറയും.
സ്ഥിരാ വിദാരിഗന്ധാ ച ശാലപണ്യശുമത്യപി । ലാങ്ഗലീ കലസീ ചൈവ ക്രോഷ്ടുപുച്ഛാ ഗുഹാ മതാ ॥ ൧,൨൦൪.
സ്ഥിര, വിദാരിഗന്ധ, ശാലപണ്യ, ശുമതി, ലാംഗലി, കലസി, ക്രോഷ്ടുപുഛ, ഗുഹാ എന്നിങ്ങനെയുള്ളവ ഈ വിഭാഗത്തിൽപ്പെടുന്നു.
പുനര്നവാഥ പര്ഷാഭൂഃ കഠില്യാ കാരുണാ തഥാ । ഏരണ്ഡശ്ചോരുവൂകഃ സ്യാദാമര്ദോ വര്ധമാനകഃ ॥ ൧,൨൦൪.
പുനർനവ, പർഷാഭൂ, കഠില്യ, കാരുണ, എരണ്ഡ, ഉറുവൂക, ആമർദ, വർധമാനക എന്നിങ്ങനെയുള്ളവയും അറിയേണ്ടവയാണ്.
ഝഷാ നാഗബലാ ജ്ഞേയാ ശ്വദംഷ്ട്രാ ഗോക്ഷുരോ മതഃ । ശതാവരീ വരാ ഭീരു പീവരീന്ദീവരീ വരീ ॥ ൧,൨൦൪.
ഝഷ എന്നത് നാഗബല എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു; ശ്വദംഷ്ട്രാ എന്നത് ഗോക്ഷുര എന്നും പറയുന്നു; ശതാവരി, വര, ഭീരു, പീവരി, ഇന്ദീവരി, വരി എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു.
വ്യാഘ്രീ തു ബൃഹതീ കൃഷ്ണാ ഹംസപാദീ മധുസ്ത്രവാ । ധാമനീ കണ്ടകാരീ സ്യാത്ക്ഷുദ്രാ സിംഹീ നിദിഗ്ധികാ ॥ ൧,൨൦൪.
വ്യാഘ്രി, ബൃഹതി, കൃഷ്ണ, ഹംസപാദി, മധുസ്രവ, ധാമനി, കണ്ടകാരി, ക്ഷുദ്ര, സിംഹി, നിദിഗ്ധിക എന്നിങ്ങനെയുള്ളവയും ഉൾപ്പെടുന്നു.
വൃശ്ചികാ ത്ര്യമൃതാ കാലീ വിഷഘ്നീ സര്പദംഷ്ട്രികാ । മര്കടീ ചാത്മഗുപ്താ സ്യാദാര്ഷേയീ കപികച്ഛുകാ ॥ ൧,൨൦൪.
വൃശ്ചിക, ത്ര്യമൃത, കാലി, വിഷഘ്നി, സർപദംഷ്ട്രിക, മാർക്കടി, ആത്മഗുപ്ത, ആർഷേയി, കപികച്ചുക എന്നിങ്ങനെയുള്ളവയും അറിയപ്പെടുന്നു.
മുദ്ഗപര്ണോ ക്ഷുദ്രസഹാ മാഷപര്ണോ മഹാസഹാ । ത്യജാ പരാ ച മഹാ ജ്ഞേയാ ദണ്ഡയോന്യങ്കസംജ്ഞയാ । ന്യഗ്രോധസ്തു വടോ ജ്ഞേയഃ അശ്വത്ഥഃ കപിലോ മതഃ ॥ ൧,൨൦൪.
മുദ്ഗപർണ എന്നത് ക്ഷുദ്രസഹ എന്നും, മാസപർണ മഹാസഹ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ത്യജയും പരയും മഹാ എന്ന പേരിലും, ദണ്ഡയോനി, അങ്കസംജ്ഞ എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു. ന്യഗ്രോധം വട എന്നും, അശ്വത്തം കപില എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.
പ്ലക്ഷോഽഥ ഗര്ദഭാണ്ഡഃ സ്യാത്പര്കടീ ച കപീതനഃ । പാര്ഥസ്തു കകുഭോ ധന്വി വിജ്ഞേയോര്ഽജുനനാമഭിഃ ॥ ൧,൨൦൪.
പ്ലക്ഷം ഗർദഭാണ്ഡ എന്നും, പാർകടി കപീതന എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. പാർഥം കകുഭ, ധൻവി എന്നും അർജുന എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു.
നന്ദീവൃക്ഷഃ പ്രരോഹീ സ്യാത്പുഷ്ടികാരീതി ചോച്യതേ । വഞ്ജുലോ വേതസോ ജ്ഞേയോ ഭല്ലാതശ്ചാപ്യരുഷ്കരഃ ॥ ൧,൨൦൪.
നന്ദീവൃക്ഷം പ്രരോഹി എന്നും, പുഷ്ടികാരി എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു. വഞ്ജുലം, വേതസം, ഭല്ലാതം, അരുഷ്കര എന്നിങ്ങനെയുള്ളവയും ഉൾപ്പെടുന്നു.
ലോധ്രഃ സാരവകോ ധൃഷ്ടസ്തിരീടശ്ചാപി കീര്തിതഃ । ബൃഹത്ഫലാ മഹാജമ്ബൂര്ജ്ഞേയാ ബാലഫലാ പരാ ॥ ൧,൨൦൪.
ലോധ്രം, സാരവക, ധൃഷ്ട, തിരീറ്റ എന്നിങ്ങനെയുള്ളവ പറയപ്പെടുന്നു. ബൃഹത്ഫല എന്നത് മഹാജംബു എന്നും, ബാലഫല മറ്റൊന്നാണ്.
തൃതീയാ ജലജമ്ബൂഃ സ്യാന്നാദേയീ സാ ച കീര്തിതാ । കണാ കൃഷ്ണോപകുഞ്ചീ ച ശൌണ്ഡീ മാഗധികേതി ച ॥ ൧,൨൦൪.
മൂന്നാമത്തേത് ജലജംബു എന്നും, നാദേയി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. കണ, കൃഷ്ണോപകുഞ്ചി, ശൗണ്ടി, മാഗധിക എന്നിങ്ങനെയുള്ളവയും അറിയപ്പെടുന്നു.