തിലഞ്ചൈവ വചാം ഹിഗും ബധ്നീയാദ്വാജിനോ ഗലേ । ആഗന്തുജം ദോഷജന്തു വ്രണം ദ്വിവിധമീരിതമ് ॥ ൧,൨൦൧.
എള്ള്, വയമ്പ്, ഹിംഗു എന്നിവ കുതിരയുടെ കഴുത്തില് കെട്ടണം; പുറം കാരണങ്ങളാലും, അകത്തുള്ള ദോഷങ്ങളാലും ഉണ്ടാകുന്ന രണ്ട് തരത്തിലുള്ള മുറിവുകളാണ് പറയുന്നത്.
ചിരപാകം വാതജന്തു ശ്ലേഷ്മജം ക്ഷിപ്രപാകകമ്? । കണ്ഠദാഹാത്മകം പിത്താച്ഛോണിതാന്മന്ദവേദനമ് ॥ ൧,൨൦൧.
വാതം മൂലമുള്ള മുറിവുകള് വൈകിയാണ് മങ്ങുന്നത്; കഫം മൂലമുള്ളവ വേഗത്തില് മങ്ങും; പിത്തം മൂലമുള്ളവയ്ക്ക് കഴുത്ത് കത്തലും രക്തം മൂലമുള്ളവയ്ക്ക് മന്ദമായ വേദനയും ഉണ്ടാകും.
ആഗന്തുജന്തു ശസ്ത്രാദ്യൈര്ദുഷ്ടവ്രണവിശോധനമ് । ഏരണ്ഡമൂലം ദ്വിനിശം ചിത്രകം വിശ്വഭേഷജമ് ॥ ൧,൨൦൧.
ശസ്ത്രം പോലുള്ള പുറം കാരണങ്ങളാല് ഉണ്ടാകുന്ന മുറിവുകള് ശുദ്ധീകരിക്കാന് ഇരണ്ടിന്റെ വേര്, ചിത്രകം, മറ്റു ഔഷധങ്ങള് എന്നിവ ദിവസത്തില് രണ്ടുതവണ ഉപയോഗിക്കണം.
രസോനം സൈന്ധവം വാപി തക്രകാഞ്ജികപോഷിതമ് । തിലസക്തുകപിണ്ഡികാ ദധിയുക്താ സസൈന്ധവാ । നിമ്ബപത്രയുതം പിണ്ഡം വ്രണശോധനരോപണമ് ॥ ൧,൨൦൧.
വെളുത്തുള്ളി, സൈന്ധവലവണം, അല്ലെങ്കില് ഇവ ചേര്ത്ത തൈര്വെള്ളം, എള്ളുപൊടി തൈരും സൈന്ധവവും ചേര്ത്തത്, നിമ്പ ഇല ചേര്ത്ത പിണ്ടി എന്നിവ മുറിവ് ശുദ്ധീകരിക്കാനും മങ്ങാനും ഉപയോഗിക്കാം.
പടോലം നിമ്ബപത്രഞ്ച വചാ ചിത്രകമേവ ച । പിപ്പലീശൃങ്ഗവേരഞ്ച ചൂര്ണമേകത്ര കാരയേത് ॥ ൧,൨൦൧.
പടോള, നിമ്പ ഇല, വയമ്പ്, ചിത്രകം, പിപ്പലി, ഇഞ്ചി എന്നിവ ഒറ്റയടിയായി പൊടിയാക്കണം.
ഏതത്പാനാത്ക്രിമിശ്ലേഷ്മമന്ദാനിലവിനാശനമ് । നിമ്ബപത്രം പടോ ലഞ്ച ത്രിഫലാ ഖദിരം തഥാ ॥ ൧,൨൦൧.
ഇത് കുടിച്ചാല് കൃമികളും കഫവും മന്ദമായ വാതവും നശിക്കും; നിമ്പ ഇല, പടോള, ത്രിഫല, കടിരം എന്നിവയും ഉപയോഗിക്കാം.
ക്വാഥയിത്വാ തതോ വാഹം സൃതരക്തം വിചക്ഷണഃ । ത്ര്യഹമേവ പ്രിദാതവ്യം ഹയകുഷ്ഠോപശാന്തയേ ॥ ൧,൨൦൧.
ഇവ കഷായം ആക്കി രക്തം ഒഴുകുന്ന കുതിരയ്ക്ക് മൂന്നു ദിവസം നല്കണം; അങ്ങനെ കുതിരകുഷ്ഠം ശമിക്കും.
സവ്രണേഷു ച കുഷ്ഠേഷു തൈലം സര്ഷപജം ഹിതമ് । ലശുനാദികഷായശ്ച പാനഭുക്ത്യുപശാന്തയേ ॥ ൧,൨൦൧.
മുറിവിനും കുഷ്ഠത്തിനും കടുക് എണ്ണ ഉത്തമം; വെളുത്തുള്ളി മുതലായവയുടെ കഷായം കുടിപ്പിച്ച് ശമനം നേടാം.
മാതുലുങ്ഗരസോപേതം മാംസീനാം രസകേന വാ । സദ്യോ ദദ്യാത്തത്ര നസ്യമന്യൈര്വാതൈഃ സുസംയുതൈഃ ॥ ൧,൨൦൧.
മാതളുങ്കരസം അല്ലെങ്കില് മാന്സിയുടെ രസം ചേര്ത്ത് തുരുന്ന ചികിത്സയ്ക്ക് ഉടന് നല്കണം.
പലദ്വയം പ്രഥമേഽഹ്നി ഏകൈകപലവൃദ്ധിതഃ । യാവദ്ദിനാനി പൂര്ണാനി പലാന്യഷ്ടാദശോത്തമേ ॥ ൧,൨൦൧.
ആദ്യ ദിവസം രണ്ട് പാലം നല്കണം; ഓരോ ദിവസവും ഒരു പാലം കൂട്ടി, പതിനെട്ടാം ദിവസം പതിനെട്ട് പാലം വരെ നല്കണം.
അധമേഽഷ്ടപലാനി സ്യുര്മധ്യമേ സ്യുശ്ചതുര്ദശ । ശരന്നിദാഘയോര്നൈവദേയം നൈവ തു ദാപയേത് ॥ ൧,൨൦൧.
അടിസ്ഥാന അവസ്ഥയില് എട്ട് പാലം, മദ്ധ്യത്തില് പതിനാല് പാലം നല്കണം; ശരത്കാലത്തോ ഉഷ്ണകാലത്തോ ഇത് നല്കരുത്.
തൈലേന വാതികേ രോഗേ ശര്കരാജ്യപയോന്വിതൈഃ । കടുതൈലൈഃ കഫേ വ്യോഷൈഃ പിത്തേ ചത്രിഫലാമ്ബുഭിഃ ॥ ൧,൨൦൧.
വാതരോഗത്തിന് എണ്ണ, പഞ്ചസാര, നെയ്യ്, പാല് എന്നിവ ചേര്ത്ത് നല്കണം; കഫത്തിന് കഠിനമായ എണ്ണയും മസാലകളും; പിത്തത്തിന് ത്രിഫല വെള്ളം നല്കണം.
ശാലിഷഷ്ടികദുഗ്ധാശീ ഹയോ ഹിന ജുഗുപ്സിതഃ । പക്വജമ്ബൂനിഭോ ഹേമവര്ണോഽശ്വോ ന ജുഗുപ്സിതഃ ॥ ൧,൨൦൧.
അരി, ശഷ്ടികം, പാല് എന്നിവ കഴിക്കുന്ന കുതിര നിസ്സാരവും ഒഴിവാക്കേണ്ടതുമാണ്; പാകം വന്ന ജാംബൂഫലം പോലെയും പൊന്നനയും ഉള്ള കുതിര നല്ലതാണ്.
അര്ധപ്രഹരണേ ധുര്യേ ഗുഗ്ഗുലും പ്രാശയേദ്ധയമ് । ഭോജയേത്പായസം ദുഗ്ധം സത്വരം സുസ്ഥിരോ ഹയഃ ॥ ൧,൨൦൧.
പകുതി പ്രഹര സമയത്ത് കുതിരക്ക് ഗുഗ്ഗുള് നല്കണം; പാല് ചേര്ത്ത പായസം വേഗം നല്കുമ്പോള് കുതിര ഉറപ്പായിരിക്കും.
വികാരേ ഭോജനേ ദുഗ്ധം ശാല്യന്നം വാതലേ ദദേത് । കര്ഷമാംസരസൈഃ പിത്തേ മധുമുദ്ഗരസാജ്യകൈഃ ॥ ൧,൨൦൧.
വാതരോഗമുള്ള കുതിരക്ക് പാല്, അരി എന്നിവ നല്കണം; പിത്തത്തിന് മാംസരസം, തേന്, മുദ്ഗം, നെയ്യ് എന്നിവ ചേര്ക്കണം.
കഫേ മുദ്ഗാന്കുലത്ഥാന്വാ കടുതിക്താന്കഫേ ഹയേ । ബാധിര്യേ വ്യാധിതേ ഗ്രാസേ ത്രിദോഷാദൌ തു ഗുഗ്ഗുലുഃ ॥ ൧,൨൦൧.
കഫത്തിന് മുദ്ഗവും കുലത്തയും, അല്ലെങ്കില് കഠിനവും കയ്പും ഉള്ള ഭക്ഷണവും നല്കണം; ബാധിര്യത്തിലും രോഗത്തിലും മൂന്നു ദോഷം മൂലമുള്ളതില് ഗുഗ്ഗുള് ഉപയോഗിക്കണം.
ഘാസൈര്ദൂര്വാ സര്വരോഗേ പ്രഥമേഽഹ്നി പലം ദദേത് । വിവര്ധയേത്തതഃ കര്ഷമേകാഹ്നി പലപഞ്ചകമ് ॥ ൧,൨൦൧.
എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ആദ്യം ഒരു പള ദുർവാ പുല്ല് നൽകണം. പിന്നെത്തന്നെ രണ്ടാം ദിവസം ഒരു കർഷം, അതിനുശേഷം മൂന്നാം ദിവസം അഞ്ചു പള വരെ കൂട്ടിക്കൊടുക്കണം.
പാനേ ച ഭോജനേ ചൈവ അശീതിപലകം പരമ് । മധ്യേ ഷഷ്ടിശ്ചാധമേഷു ചത്വാരിംശച്ച ഭോഗിഷു ॥ ൧,൨൦൧.
കുടിക്കുന്നതിലും ഭക്ഷണത്തിലും ഏറ്റവും കൂടിയ അളവ് എൺപതു പള ആണ്; മധ്യസ്ഥർക്കു അറുപതു, ഏറ്റവും കുറഞ്ഞവർക്കു നാല്പതു പള.
വ്രണേ കുഷ്ഠേഷു ഖഞ്ജേഷു ത്രിഫലാക്വാഥസംയുതമ് । മന്ദാഗ്നൌ ശോഥരോഗേ ച ഗവാം മൂത്രേണ യോജിതമ് ॥ ൧,൨൦൧.
വ്രണം, കുഷ്ഠം, കാലക്ഷയം എന്നിവയ്ക്കു തൃഫല കഷായം ചേർത്ത് കൊടുക്കണം. അഗ്നിമന്ദ്യം, വീക്കം തുടങ്ങിയ രോഗങ്ങൾക്കു പശുവിന്റെ മൂത്രം ചേർത്ത് നൽകണം.
വാതപിത്തേ വ്രണേ വ്യാധൌ ഗോക്ഷീരം ഘൃതസംയുതമ് । ദേയം കൃശാനാം പുഷ്ട്യര്ഥം മാംസൈര്യുക്തം ച ഭോജനമ് ॥ ൧,൨൦൧.
വാതം, പിത്തം, വ്രണം, രോഗം എന്നിവയ്ക്കു പശുവിന്റെ പാൽയും നെയ്യും ചേർത്ത് കൊടുക്കണം. ക്ഷീണിച്ചവർക്കു പോഷണത്തിനായി മാംസം ചേർത്ത ഭക്ഷണം നൽകണം.
സുപിഷ്ടായാഃ പ്രദാതവ്യം ഗുഡൂച്യാഃ പലപഞ്ചകമ് । പ്രഭാതേ ഘൃതസംയുക്തം ശരദ്ഗീഷ്മേ ച വാജിനാമ് ॥ ൧,൨൦൧.
നന്നായി അരച്ച ഗുഡൂചി അഞ്ചു പള രാവിലെ നെയ്യ് ചേർത്ത്, ശരത്കാലത്തും വേനലിലും കുതിരകൾക്ക് നൽകണം.
രോഗഘ്നം പുഷ്ടിദം ചാപി ബലതേജോവിവര്ധനമ് । തദേവാശ്വായദാതവ്യം ക്ഷീരയുക്തമഥാപി വാ ॥ ൧,൨൦൧.
ഇത് രോഗങ്ങൾ അകറ്റുകയും, ദേഹം പോഷിപ്പിക്കുകയും, ശക്തിയും തേജസ്സും വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത് കുതിരകൾക്ക് പാലോ മറ്റേതെങ്കിലും ചേർത്ത് നൽകാം.
ഗുഡൂചീകല്പയോഗേന ശതാവര്യശ്വഗന്ധയോഃ । ചത്വാരി ത്രീണി മധ്യസ്യ ജഘന്യസ്യ പലാനി ഹി ॥ ൧,൨൦൧.
ഗുഡൂചി തയ്യാറാക്കുന്ന വിധം പോലെ ശതാവരി, അശ്വഗന്ധ എന്നിവയ്ക്കു മധ്യസ്ഥർക്കു നാലോ മൂന്നോ പള, ഏറ്റവും കുറഞ്ഞവർക്കു അതനുസരിച്ച് പള നൽകണം.
അകസ്മാദ്യത്ര വാഹാനാമേകരൂപം യദാ ഭവേത് । മ്രിയതേ ച യദാ ക്ഷിപ്രമുപസര്ഗം തമാദിശേത് ॥ ൧,൨൦൧.
യാതൊരു കാരണം കൂടാതെയും എല്ലാ മൃഗങ്ങളും ഒരുപോലെയായി കാണപ്പെടുകയും പെട്ടെന്ന് മരിക്കുകയും ചെയ്താൽ അതു ഒരു മഹാമാരി ആണെന്ന് തിരിച്ചറിയണം.
ഹോമാദ്യൈ രക്ഷയാ വിപ്രഭോജനൈര്ബലികര്മണാ । ശാന്ത്യോപസര്ഗശാന്തിഃ സ്യാദ്ധരീതക്യാദികല്പതഃ ॥ ൧,൨൦൧.
ഹോമം, ബ്രാഹ്മണഭക്ഷണം, ബലികർമ്മം എന്നിവയിലൂടെ മഹാമാരി ശമിപ്പിക്കാം; ഹരീതകി മുതലായ ഔഷധങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ചെയ്യണം.
ഹരീതകീ ഗവാം മൂത്രൈസ്തൈലേന ലവണാന്വിതാ । ആദൌ പഞ്ച തതഃ പഞ്ച വൃദ്ധ്യാ പൂര്ണശതാവധി । ഉത്തമാ ച ശതം മാത്രാസ്ത്വശീതിഃ ഷഷ്ടിരേവ വാ ॥ ൧,൨൦൧.
ഹരീതകി പശുവിന്റെ മൂത്രം, എണ്ണ, ഉപ്പ് എന്നിവ ചേർത്ത് ആദ്യം അഞ്ചു, പിന്നെ വീണ്ടും അഞ്ചു, ഇങ്ങനെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടു നൂറ് വരെ നൽകണം. ഏറ്റവും നല്ല അളവ് നൂറോ എൺപതോ അറുപതോ ആണ്.
ഗജായുര്വേദമാഖ്യാസ്യേ ഉക്താഃ കല്പാ ഗജേ ഹിതാഃ । ഗജേ ചതുര്ഗുണാ മാത്രാസ്താഭിര്ഗജരുഗര്ദനഃ ॥ ൧,൨൦൧.
ഇപ്പോൾ ഞാൻ ഗജായുര്വേദം പറയുന്നു. ആനകൾക്ക് ഉത്തമമായ ഔഷധങ്ങൾ മുമ്പ് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ആനയ്ക്ക് നാലുമടങ്ങ് അളവ് കൊടുക്കണം; ഇതിലൂടെ ആനയുടെ രോഗങ്ങൾ മാറും.
ഗജോ പസര്ഗവ്യാധീനാം ശമനം ശാന്തികര്മ ച । പൂജയിത്വാ സുരാന്വിപ്രാന്രത്നൈര്ഗാം കപിലാം ദദേത് ॥ ൧,൨൦൧.
ആനകളിൽ മഹാമാരി ശമിപ്പിക്കാൻ ദേവന്മാരെയും ബ്രാഹ്മണരെയും രത്നങ്ങൾകൊണ്ട് പൂജിച്ച് ഒരു കപില പശു ദാനം ചെയ്യണം.
ദന്തിദന്തദ്വയേ മാലാം നിബന്ധീയാദുപോഷിതഃ । മന്ത്രേണ മന്ത്രിതാന്വൈദ്യൈര്വചാസിദ്ധാര്ഥകാംസ്തഥാ ॥ ൧,൨൦൧.
ഉപവാസം പാലിച്ചശേഷം ആനയുടെ രണ്ടു പല്ലുകൾക്കിടയിൽ ഒരു മാല കെട്ടണം. വൈദ്യന്മാർ മന്ത്രങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ച് ആഗ്രഹിച്ച വസ്തുക്കൾ നൽകണം.
സൂര്യാദിശിവദുര്ഗാശ്രീവിഷ്ണ്വര്ചാ രക്ഷയേദ്ഗജമ് । ബലിം ദദ്യാച്ച ഭൂതേഭ്യഃ സ്നാപയേച്ച ചതുര്ഘടൈഃ ॥ ൧,൨൦൧.
സൂര്യൻ, ശിവൻ, ദുർഗ്ഗ, ശ്രീ, വിഷ്ണു എന്നിവരുടെ സ്തോത്രങ്ങൾ ചൊല്ലി ആനയെ സംരക്ഷിക്കണം. ഭൂതങ്ങൾക്കു ബലി അർപ്പിച്ച് നാലു കലശത്തിൽ വെള്ളം കൊണ്ടു ആനയെ കുളിപ്പിക്കണം.