ഹരിദ്രാകുഷ്ഠലവണം മേഷശൃങ്ഗിബലാദ്വയമ് । കച്ഛുരാ സല്ലകീ പാഠാ പുനര്നവാ ശതാവരീ ॥ ൧,൧൭൩.
മഞ്ഞൾ, കുഷ്ഠം, കല്ലുപ്, മേഷശൃംഗി, ഇരുവിധം ബല, കച്ചുര, സല്ലകി, പാഠ, പുനർനവ, ശതാവരി —
അഗ്നി മന്ഥോ ബ്രഹ്മദണ്ഡീ ശ്വദംഷ്ട്രൈരണ്ഡകേ തഥാ । യവകോലകുലത്ഥാദികര്ഷാശീ ദശമൂലകമ് । പൃഥക്സമസ്തോ വാതാതോര്ബഹുപിത്തഹരസ്തഥാ ॥ ൧,൧൭൩.
അഗ്നിമന്ത, ബ്രഹ്മദണ്ഡി, ശ്വദംഷ്ട്ര, എരണ്ട, യവം, കോല, കുലത്ത, കർഷാശി, ദശമൂലം — ഓരോന്നും വേറെയും ഒന്നിച്ചും വായുവിനാൽ ഉണ്ടാകുന്ന രോഗങ്ങൾക്കും പിത്തം കൂടുതലായതും മാറ്റാൻ സഹായിക്കുന്നു.
ശതാവരീ വിദാരീ ച ബാലകോശീരചന്ദനമ് । ദൂര്വാ വടഃ പിപ്പലീ ച ബദരീ സല്ലകീ തഥാ ॥ ൧,൧൭൩.
ശതാവരി, വിദാരി, ബാല, ഷീര, ചന്ദനം, ദൂർവ, വട, പിപ്പലി, ബദരി, സല്ലകി —
കദലീ ചോത്പലം പദ്മമുദുമ്ബരപടോലകന് । അഥ ശ്ലേഷ്മഹരോ വര്ഗോ ഹരിദ്രാഗുഡകുഷ്ഠകമ് ॥ ൧,൧൭൩.
വാഴപ്പഴം, താമര, ചുവന്ന താമര, ഉദുംബര, പടോല, പിന്നെ കഫം കുറയ്ക്കുന്ന വിഭാഗം: മഞ്ഞൾ, ശർക്കര, കുഷ്ഠം.
ശതപുഷ്പീ ച ജാതീ ച വ്യോഷാരഗ്വധലാങ്ഗലീ । സര്പിസ്തൈലവസാമജ്ജാഃ സ്നേഹേഷു പ്രവരം സ്മൃതമ് ॥ ൧,൧൭൩.
ശതപുഷ്പി, ജാതി, വ്യോഷം, അറഗ്വധം, ലാങ്ങലി, നെയ്യ്, എണ്ണ, മൃഗവസ, മജ്ജ—ഇവയെല്ലാം എണ്ണയുള്ള വസ്തുക്കളിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമം എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
തഥാ ധീസ്മൃതിമേധാഗ്നികാങ്ക്ഷിണാം ശസ്യതേ ഘൃതമ് । കേവലം പൈത്തികേ സര്പിര്വാതികേ ലവണാന്വിതമ് ॥ ൧,൧൭൩.
അവിടെ, ബുദ്ധിയും ഓർമ്മയും വിവേകവും അഗ്നിയും ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്കു നെയ്യ് ഏറ്റവും അനുയോജ്യമാണ്. പിത്തം കൂടുതലുള്ളവർക്ക് ശുദ്ധമായ നെയ്യ് മാത്രം കൊടുക്കണം; വായു കൂടുതലുള്ളവർക്ക് ഉപ്പു ചേർത്ത നെയ്യ് കൊടുക്കണം.
ദേയം ബഹുകഫേ വാപി വ്യോഷക്ഷാരസമായുതമ് । ഗ്രന്ഥിനാഡീകൃമിസ്ലേഷ്മമേദോമാരുതരോഗിഷു ॥ ൧,൧൭൩.
കഫം കൂടുതലുള്ളവർക്ക് വ്യോഷവും ക്ഷാരവും ചേർത്ത നെയ്യ് കൊടുക്കണം. ഗ്രന്ഥി, നാളങ്ങൾ, കൃമി, കഫം, കൊഴുപ്പ്, വായു എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട രോഗങ്ങൾക്കുമിത് ഉപയോഗിക്കാം.
തൈലം ലാഘവദാര്ഢ്യായ ക്രൂരകോഷ്ഠേഷു ദേഹിഷു । വാതാതപാമ്ബുഭാരസ്ത്രീവ്യായാമക്ഷീണധാതുഷു ॥ ൧,൧൭൩.
കഴിവും ദൃഢതയും ലഭിക്കാൻ, കഠിനമായ വയറുള്ളവർക്കും, വായു, സൂര്യൻ, വെള്ളം, ഭാരങ്ങൾ, സ്ത്രീകൾ, അത്യധികം വ്യായാമം എന്നിവകൊണ്ട് ക്ഷീണിച്ചവർക്കും എണ്ണ കൊടുക്കണം.
രൂക്ഷക്ലേശക്ഷയാത്യാഗ്നിവാതാ വൃതപഥേഷു । അഥ ദഗ്ധ്വാ ശിരാജാലം യോനികര്മ ശിരോരുജി (ജമ് ) ॥ ൧,൧൭൩.
വെയിലും വരൾച്ചയും ക്ഷയം, അത്യധികം അഗ്നി, വായു വഴി തടസ്സം എന്നിവയുള്ളപ്പോൾ, രക്തനാളങ്ങൾ ദഹിപ്പിച്ചശേഷം, ഗർഭപാത്രം അല്ലെങ്കിൽ തലവേദനയ്ക്കുള്ള ചികിത്സ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്നു.
ഉത്തമസ്യ പലം മാത്രാ ത്രിഭിശ്ചാക്ഷൈശ്ച മധ്യമേ । ജഘന്യസ്യ പലാര്ധേന സ്നേഹക്വാഥൌഷധേഷു ച ॥ ൧,൧൭൩.
ഉത്തമരാശിക്ക് ഒരു പലം അളവാണ്, മധ്യശ്രേണിക്ക് മൂന്നു അക്ഷം അളവാണ്, ഏറ്റവും കുറഞ്ഞവർക്കു പകുതി പലം അളവാണ് എണ്ണയുള്ള കഷായങ്ങളിലും ഔഷധങ്ങളിലും.
ജലമുഷ്ണം ഘൃതേ ദേയം പൃഥക്തൈലേ തു ശസ്യതേ । സേനേഹേ പിത്തേ തു തൃഷ്ണായാം പിബേദുഷ്ണോദകം നരഃ ॥ ൧,൧൭൩.
നെയ്യുമായി ചൂടുവെള്ളം ചേർത്ത് കൊടുക്കണം; എണ്ണയുമായി വേർതിരിച്ച് കൊടുക്കണം. പിത്തം കൂടിയവർക്കും ദാഹമുള്ളവർക്കും എണ്ണയുള്ള ചികിത്സയിൽ ചൂടുവെള്ളം കുടിക്കണം.
വാതാനുലോമം ദീപ്താഗ്രര്വര്ചഃ സ്നിഗ്ധസ്യ തന്മതമ് । രൂക്ഷമ്യ സ്നേദൃനം കാര്യമഭിസ്നിഗ്ധസ്യ രൂക്ഷണമ് ॥ ൧,൧൭൩.
എണ്ണയുള്ളവർക്കു വായു താഴേക്ക് പോകുന്നതും, ദഹനശക്തി ശക്തമായതും, നല്ല വർണ്ണവും ഉത്തമമാണ്. വരൾച്ചയുള്ളവർക്കു എണ്ണയുള്ളത് ചെയ്യണം; ഇതിനകം എണ്ണയുള്ളവർക്കു വരൾച്ച വരുത്തണം.
ശ്യാമാകകോരദോഷാന്നതക്രപിണ്യാകസകുഭിഃ । വാതശ്ലേഷ്മാണി വാതേ വാ കഫേ വാ സ്വേദ ഇഷ്യതേ । ന സ്വേദയേദതിമ്ഥൂലരൂക്ഷദുര്വലമൂര്ഛിതാന് ॥ ൧,൧൭൩.
ശ്യാമാകം, കോട്രവം, ദോഷം, നടക്രം, പിണ്യാകം, സകുഭി—ഇവയെ വായു, കഫം രോഗങ്ങളിൽ സ്വേദനത്തിന് ഉപയോഗിക്കുന്നു. അത്യധികം കൊഴുപ്പുള്ളവർക്കും വരൾച്ചയുള്ളവർക്കും ദുർബലർക്കും ബോധം പോകുന്നവർക്കും സ്വേദനം ചെയ്യരുത്.
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൧൭൪ ധന്വതരിരുവാച । ഘൃതതൈലാദി വക്ഷ്യാമി ശൃണു സുശ്രുത രോഗനുത് । ശങ്ഖപുഷ്പീ വചാ സോമാ ബ്രാഹ്മീ ബ്രഹ്മസുവര്ചലാ ॥ ൧,൧൭൪.
ധന്വന്തരി പറഞ്ഞു: ഞാൻ നെയ്യ്, എണ്ണ തുടങ്ങിയവ വിശദീകരിക്കാം; രോഗങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്ന സുശ്രുതാ, കേൾക്കൂ. ശംഖപുഷ്പി, വച, സോമ, ബ്രാഹ്മി, ബ്രഹ്മസുവർചല—
അഭയാ ച ഗുഡൂചീ ച അടരൂപകവാഗുജീ । ഏതൈരക്ഷസമൈര്ഭാഗൈര്ഘൃതപ്രസ്ഥം വിപാചയേത് ॥ ൧,൧൭൪.
അഭയ, ഗുഡൂചി, അറ്റരൂപ, കവാഗുജി—ഇവയെ തുല്യമായി എടുത്ത് ഒരു പ്രസ്ഥം നെയ്യിൽ വേവിക്കണം.
കണ്ടകാര്യാ രസപ്രസ്ഥക്ഷീരപ്രസ്ഥമമന്വിതമ് । ഏതദ്ബ്രാഹ്മീഘൃതം നാമ ശ്രുതിമേധാകരം പരമ് ॥ ൧,൧൭൪.
കണ്ടകാരി രസം ഒരു പ്രസ്ഥവും, പാൽ ഒരു പ്രസ്ഥവും ചേർത്താൽ ഇതാണ് ബ്രാഹ്മി നെയ്യ് എന്ന് വിളിക്കുന്നത്; ഇത് ശ്രവണത്തിനും ബുദ്ധിക്കും ഏറ്റവും ഉത്തമം.
ത്രിഫലാചിത്രകബലാനിര്ഗുണ്ഡീ നിമ്ബവാസകാഃ । പുനര്നവാ ഗുഡൂചീ ച ബൃഹതീ ച ശതാവരീ ॥ ൧,൧൭൪.
തൃഫല, ചിത്രകം, ബല, നിർഗുണ്ടി, നിംബവാസകം, പുനർനവ, ഗുഡൂചി, ബൃഹതി, ശതാവരി—
ഏതൈര്ഘൃതം യഥാലാഭം സര്വരോഗവിമര്ദനമ് । ബലാശതകഷായേ തു തൈലസ്യാര്ധാഢകം പചേത് । കല്കൈര്മധൂകമഞ്ജിഷ്ഠാചന്ദനോത്പലപദ്മകൈഃ ॥ ൧,൧൭൪.
ഇവ ഉപയോഗിച്ച് ലഭ്യമായത്ര നെയ്യ് തയ്യാറാക്കാം; ഇത് എല്ലാ രോഗങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കുന്നു. നൂറു ബല വേരുകൾ കൊണ്ട് കഷായം ഉണ്ടാക്കി, അതിൽ പാതി അടകം എണ്ണ കൂടി വേവിക്കണം; മധൂകം, മഞ്ജിഷ്ഠ, ചന്ദനം, ഉത്പല, പത്മക എന്നിവയുടെ ചതനം ചേർക്കണം.
സൂക്ഷ്മൈലാപിപ്പലീകുഷ്ഠത്വഗേലാഗുരുകേസരൈഃ । ഗന്ധാശ്വജീവനീയൈശ്ച ക്ഷീരാഢകസമാശ്രിതമ് ॥ ൧,൧൭൪.
സൂക്ഷ്മമായി അരച്ച ഇല, പിപ്പലി, കുഷ്ഠം, ത്വക്, ഏലം, അഗുരു, കേശരം എന്നിവയും സുഗന്ധവും ജീവൻ നൽകുന്ന ഔഷധികളും ചേർത്ത് ഒരു അടകം പാൽ ചേർക്കണം.
ഏതന്മൃദ്വഗ്നിനാ പക്വം സ്ഥാപയേദ്രാജതേ ശുഭേ । സര്വവാതവികാരാംസ്തു സര്വധാത്വന്തരാശ്രയാന് ॥ ൧,൧൭൪.
ഇത് മിതമായ അഗ്നിയിൽ വേവിച്ച് ശുദ്ധമായ വെള്ളി പാത്രത്തിൽ സൂക്ഷിക്കണം. ഇത് എല്ലാ വായു രോഗങ്ങൾക്കും ശരീരത്തിലെ എല്ലാ ധാതുക്കളിലും ഉണ്ടാകുന്ന രോഗങ്ങൾക്കും ശമനമാകും.
തൈലമേതത്പ്രശമയേദ്വല്യാക്യം രാജവല്ലഭമ് । ശതാവരീരസപ്രസ്ഥം ക്ഷീരപ്രസ്ഥം തഥൈവ ച ॥ ൧,൧൭൪.
ഈ എണ്ണ വായു രോഗങ്ങൾ ശമിപ്പിക്കും; രാജാക്കന്മാർക്കും പ്രിയമാണ്. ശതാവരി രസം ഒരു പ്രസ്ഥവും, പാൽ ഒരു പ്രസ്ഥവും ചേർക്കണം.
ശതപുഷ്പം ദേവദാരു മാംസീ ശൈലേയകം ബലാ । ചന്ദനം തഗരം കുഷ്ടം മനഃ ശിലാ ജ്യോതിഷ്മതീ ॥ ൧,൧൭൪.
ശതപുഷ്പ, ദേവദാരു, മാംസി, ശൈലേയകം, ബല, ചന്ദനം, തഗരം, കുഷ്ഠം, മനശ്ശില, ജ്യോതിഷ്മതി—
ഏതൈഃ കര്ഷസമൈഃ കല്കൈഃ ഘൃതപ്രസ്ഥം വിപാചയേത് । കുവ്ജവാമനപങ്ഗൂനാം ബധിരവ്യങ്ഗകുഷ്ഠിനാമ് ॥ ൧,൧൭൪.
ഈ ഔഷധങ്ങൾ ഓരോന്നും തുല്യഭാരത്തിൽ എടുത്ത് ഒരു പ്രസ്ഥം നെയ്യിൽ വേവിച്ചാൽ കൂനുള്ളവർക്കും, ചുരുങ്ങിയവർക്കും, കുഴപ്പമുള്ളവർക്കും, ചെവി കേൾക്കാത്തവർക്കും, ശരീരത്തിൽ ദോഷമുള്ളവർക്കും, കുഷ്ഠരോഗമുള്ളവർക്കും ഉത്തമം.
വായുനാ ഭഗ്നഗാത്രാണാം യേ ച സീദന്തി മൈഥുനേ । ജരാജര്ജരഗാത്രാണാം ചാധ്മാനമുഖ ശോഷിണാമ് ॥ ൧,൧൭൪.
വായുവിന്റെ ബാധയാൽ അസ്ഥികൾ തകർന്നവർക്കും, ലൈംഗികതയിൽ ക്ഷീണമുള്ളവർക്കും, വയസ്സാകയാൽ ശരീരം ക്ഷീണിച്ചവർക്കും, വയർ വീർന്നവർക്കും, വായ് ഉണങ്ങിയവർക്കും ഈ ഔഷധം ഉത്തമം.
ത്വഗ്ഗതാശ്ചാപി യേ വാതാ ശിരാസ്നായുഗതാശ്ച യേ । സര്വാംസ്താന്നാശയത്യാശു തൈലം രോഗകുലാന്തകമ് ॥ ൧,൧൭൪.
ത്വക്കിൽ കുടിയിരിക്കുന്നതും, നാഡികളിലും സന്ധികളിലും കുടിയിരിക്കുന്നതുമായ എല്ലാ വായുവിനെയും ഈ രോഗനാശകമായ എണ്ണ വേഗത്തിൽ അകറ്റുന്നു.
നാരായണമിദം തൈലം വിഷ്ണുനോക്തം രുഗര്ദനമ് । പൃഥക്തൈലം ഘൃതം കുര്യാത്സമസ്തൈരൌഷധൈഃ പൃഥക് ॥ ൧,൧൭൪.
നാരായണതൈലം എന്ന് വിശ്ണു പറഞ്ഞ ഈ എണ്ണ രോഗങ്ങളെ അകറ്റുന്നു. എല്ലാ ഔഷധങ്ങളും വേർതിരിച്ച് എണ്ണയും നെയ്യും വേവിച്ചെടുക്കണം.
ശതാവര്യാ ഗുഡൂച്യാ വാ ചിത്രകൈ ഗോചനാന്വിതൈഃ । നിര്ഗുണ്ഡ്യാ വാ പ്രസാരഃ സ്യാത്കണ്ടകാര്യാ രസാദിഭിഃ ॥ ൧,൧൭൪.
ശതാവരി, ഗുടൂചി, ചിത്രകം, ഗോചന എന്നിവയോ, അല്ലെങ്കിൽ നിർഗുണ്ഡി, കൺടകാരി എന്നിവയുടെ രസങ്ങൾ ചേർത്ത് പ്രയോഗിക്കാം.
വര്ഷാഭൂവാലയാ വാപി വാസകന ഫലത്രികൈഃ । ബ്രാഹയാ ചൈഗ്ണ്ഡകേനാപി ഭൃങ്ഗരാജേന കുഷ്ടിനാ ॥ ൧,൧൭൪.
വർഷാഭൂ, ആലയ, വാസക, മൂന്ന് ഫലങ്ങൾ, ബ്രാഹി, ഇഗ്ണ്ഡക, ഭൃംഗരാജ്, കുഷ്ഠം എന്നിവ ചേർത്ത് ഉപയോഗിക്കാം.
മുസല്യാ ദശമൂലേന ഖദിരേണ വടാദിഭിഃ । വടികാ മോദകോ വാപി ചൂര്ണ സ്യാത്സര്വരോഗനുത് ॥ ൧,൧൭൪.
മുസലി, ദശമൂലം, കടിരം, വട എന്നിവ ചേർത്ത് വടിക, മോഡകം, അല്ലെങ്കിൽ ചൂർണം ഉണ്ടാക്കി ഉപയോഗിച്ചാൽ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും മരുന്നാണ്.
ഘൃതേന മധുനാ വാപി അദ്ഭിഃ ഖണ്ഡഗുഡാദിഭിഃ । ലവണൈഃ കടുകൈര്യുക്തം യഥാലാഭം ച ഗേഗനുത് ॥ ൧,൧൭൪.
നെയ്യ്, തേൻ, വെള്ളം, പഞ്ചസാര തുടങ്ങിയവയും, ഉപ്പും കട്ടുവുമൊക്കെ ചേർത്ത് ലഭ്യമാകുന്നപോലെ ഉപയോഗിച്ചാൽ രോഗശമനം ലഭിക്കും.