മാര്ഗരോധീ മാര്ദവകൃത്സ ഏകഃ പരിഷേവിതഃ । ഗാത്രകണ്ഡൂകോഷ്ഠശോഥവൈവര്ണ്യം ജനയേദ്രസഃ । രക്തവാതം പിത്തരക്തം പുംസ്ത്വേന്ദ്രിയരുജാദികമ് ॥ ൧,൧൭൩.
ഉപ്പ് മാത്രം ഉപയോഗിച്ചാൽ ശരീരത്തിലെ വഴികൾ തടയും, മൃദുത്വം വരുത്തും; അവയവങ്ങളിൽ കുരു, വയറുവീക്കം, വർണ്ണക്കുറവ്, രക്തരോഗം, വായു, പിത്തം, രക്തം, പുരുഷത്വം, ഇന്ദ്രിയരോഗങ്ങൾ എന്നിവ ഉണ്ടാക്കും.
വ്യോഷശിഗ്രൂമൂലകം ദേവദാരു ച കുഷ്ഠകമ് । ലശുനം വല്ഗുജീ ഫലം മുസ്താഗുഗ്ഗുലുലാങ്ഗലീ ॥ ൧,൧൭൩.
പിപ്പലി, ശിഗ്രു മൂലം, ദേവദാരു, കുഷ്ഠം, ഉള്ളി, വൽഗുജി ഫലം, മുഷ്ത, ഗുഗ്ഗുലു, ലാംഗലി —
കടുകോ ദീപനഃ ശോധീ കുഷ്ഠകണ്ഡൂകഫാന്തകൃത് । സ്ഥൌല്യാലസ്യക്രിമിഹരഃ ശുക്രമേദോവിരോധനഃ । ഏകോഽത്യര്ഥം സേവ്യമാനഃ ഭ്രമദാഹാദികൃദ്ഭവേത് ॥ ൧,൧൭൩.
കാരം ദഹനം ഉണർത്തുന്നു, ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു, ചർമ്മരോഗം, കുരു, കഫം എന്നിവയെ നീക്കുന്നു; അമിതഭാരം, ആലസ്യം, പുഴുക്കൾ എന്നിവയെ അകറ്റുന്നു, വീര്യവും മെദസ്സും കുറയ്ക്കുന്നു; അതികം ഉപയോഗിച്ചാൽ തലകറക്കം, ദഹനം, തുടങ്ങിയ പ്രശ്നങ്ങൾ ഉണ്ടാകും.
കൃതമാലഃ കീരാണി ഹരിദ്രേന്ദ്രയവാസ്തഥാ । സ്വാദുകണ്ടകവേത്രാണി ബൃഹതീദ്വയശങ്ഖിനീ ॥ ൧,൧൭൩.
കൃതമാല, കീറാണി, മഞ്ഞൾ, യവം, മധുരക്കണ്ട, വെട്ര, ഇരുവിധം ബൃഹതി, ശംഖിനി —
ഗുഡൂചീ ചദ്രവന്തീ ച ത്രിവൃന്മണ്ഡൂകപര്ണ്യപി । കാരവേല്ലകവാര്താകുകരവീരകവാസകാഃ ॥ ൧,൧൭൩.
ഗുഡൂചി, ദ്രവന്തി, ത്രിവൃത്, മണ്ടൂകപർണി, കാരവെല്ല, വഴുതന, കരവീര, വാസക —
രോഹിണീ ശങ്ഖചൂര്ണം ച കര്കോടോ വൈ ജയന്തികാ । ജാതീവാരുണകം നിമ്ബോ ജ്യോതിഷ്മതീ പുനര്നവാ ॥ ൧,൧൭൩.
രോഹിണി, ശംഖച്ചൂർണം, കർക്കോട്ടം, ജയന്തിക, ജാതി, വാർണക, നിംബു, ജ്യോതിഷ്മതി, പുനർനവ —
തിക്തോ രസശ്ഛേദനഃ സ്യാദ്രോചനീ ദീപനസ്തഥാ । ശോധനോ ജ്വരതൃഷ്ണാഘ്നോ മൂര്ഛാകണ്ഠാര്തികാദിജിത് ॥ ൧,൧൭൩.
കയ്പ് രുചി ദഹനശേഷി കൂട്ടുന്നു, ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു, ദഹനം ഉണർത്തുന്നു; ജ്വരം, ദാഹം, മയക്കം, കണ്ഠവേദന തുടങ്ങിയവയെ അകറ്റുന്നു.
വിണ്മൂത്രക്ലേദസംശോഷോ ഹ്യത്യര്ഥം സ ച സേവിതഃ । ഹനുസ്തമ്ഭാക്ഷേപകാര്തിശിരഃ ശൂലബ്രണാദികൃത് ॥ ൧,൧൭൩.
കയ്പ് അമിതമായി ഉപയോഗിച്ചാൽ മലവും മൂത്രവും ഉണക്കുന്നു; താടിവലയം, കുലുക്കം, വേദന, തലവേദന, പുണ്ണ് എന്നിവ ഉണ്ടാകും.
ത്രിഫലാസല്ലകീജമ്ബു ആമ്രാതകവചാദികമ് । തിന്ദുകം വകുലം ശാലം പാലങ്കീമുദ്ഗചില്ലകമ് ॥ ൧,൧൭൩.
തൃഫല, സല്ലകി, ജാംബു, ആമ്രാതക, വച, തിന്ദുക, വക്കുല, ശാല, പാലങ്കി, മുട്ഗ, ചില്ലക —
കഷായോ ഗ്രാഹകോ രോപീ സ്തമ്ഭനക്ലേദശോഷണഃ । ഏകോഽത്യര്ഥം സേവ്യമാനോ ഹൃദയേ ചാഥ പീഡകഃ । മുഖശോഷജ്വരാധ്മാനമന്യാസ്തമ്ഭാദികാരകഃ ॥ ൧,൧൭൩.
കശായം ആകർഷണം, മുറിവ് മടക്കം, തടയൽ, ഈർപ്പം ഉണക്കൽ എന്നിവയ്ക്ക് നല്ലത്; അതികം മാത്രം ഉപയോഗിച്ചാൽ ഹൃദയവേദന, വായ് ഉണക്കൽ, ജ്വരം, വയറുവീക്കം, മറ്റു കഠിനതകൾ എന്നിവ ഉണ്ടാകും.
ഹരിദ്രാകുഷ്ഠലവണം മേഷശൃങ്ഗിബലാദ്വയമ് । കച്ഛുരാ സല്ലകീ പാഠാ പുനര്നവാ ശതാവരീ ॥ ൧,൧൭൩.
മഞ്ഞൾ, കുഷ്ഠം, കല്ലുപ്, മേഷശൃംഗി, ഇരുവിധം ബല, കച്ചുര, സല്ലകി, പാഠ, പുനർനവ, ശതാവരി —
അഗ്നി മന്ഥോ ബ്രഹ്മദണ്ഡീ ശ്വദംഷ്ട്രൈരണ്ഡകേ തഥാ । യവകോലകുലത്ഥാദികര്ഷാശീ ദശമൂലകമ് । പൃഥക്സമസ്തോ വാതാതോര്ബഹുപിത്തഹരസ്തഥാ ॥ ൧,൧൭൩.
അഗ്നിമന്ത, ബ്രഹ്മദണ്ഡി, ശ്വദംഷ്ട്ര, എരണ്ട, യവം, കോല, കുലത്ത, കർഷാശി, ദശമൂലം — ഓരോന്നും വേറെയും ഒന്നിച്ചും വായുവിനാൽ ഉണ്ടാകുന്ന രോഗങ്ങൾക്കും പിത്തം കൂടുതലായതും മാറ്റാൻ സഹായിക്കുന്നു.
ശതാവരീ വിദാരീ ച ബാലകോശീരചന്ദനമ് । ദൂര്വാ വടഃ പിപ്പലീ ച ബദരീ സല്ലകീ തഥാ ॥ ൧,൧൭൩.
ശതാവരി, വിദാരി, ബാല, ഷീര, ചന്ദനം, ദൂർവ, വട, പിപ്പലി, ബദരി, സല്ലകി —
കദലീ ചോത്പലം പദ്മമുദുമ്ബരപടോലകന് । അഥ ശ്ലേഷ്മഹരോ വര്ഗോ ഹരിദ്രാഗുഡകുഷ്ഠകമ് ॥ ൧,൧൭൩.
വാഴപ്പഴം, താമര, ചുവന്ന താമര, ഉദുംബര, പടോല, പിന്നെ കഫം കുറയ്ക്കുന്ന വിഭാഗം: മഞ്ഞൾ, ശർക്കര, കുഷ്ഠം.
ശതപുഷ്പീ ച ജാതീ ച വ്യോഷാരഗ്വധലാങ്ഗലീ । സര്പിസ്തൈലവസാമജ്ജാഃ സ്നേഹേഷു പ്രവരം സ്മൃതമ് ॥ ൧,൧൭൩.
ശതപുഷ്പി, ജാതി, വ്യോഷം, അറഗ്വധം, ലാങ്ങലി, നെയ്യ്, എണ്ണ, മൃഗവസ, മജ്ജ—ഇവയെല്ലാം എണ്ണയുള്ള വസ്തുക്കളിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമം എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
തഥാ ധീസ്മൃതിമേധാഗ്നികാങ്ക്ഷിണാം ശസ്യതേ ഘൃതമ് । കേവലം പൈത്തികേ സര്പിര്വാതികേ ലവണാന്വിതമ് ॥ ൧,൧൭൩.
അവിടെ, ബുദ്ധിയും ഓർമ്മയും വിവേകവും അഗ്നിയും ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്കു നെയ്യ് ഏറ്റവും അനുയോജ്യമാണ്. പിത്തം കൂടുതലുള്ളവർക്ക് ശുദ്ധമായ നെയ്യ് മാത്രം കൊടുക്കണം; വായു കൂടുതലുള്ളവർക്ക് ഉപ്പു ചേർത്ത നെയ്യ് കൊടുക്കണം.
ദേയം ബഹുകഫേ വാപി വ്യോഷക്ഷാരസമായുതമ് । ഗ്രന്ഥിനാഡീകൃമിസ്ലേഷ്മമേദോമാരുതരോഗിഷു ॥ ൧,൧൭൩.
കഫം കൂടുതലുള്ളവർക്ക് വ്യോഷവും ക്ഷാരവും ചേർത്ത നെയ്യ് കൊടുക്കണം. ഗ്രന്ഥി, നാളങ്ങൾ, കൃമി, കഫം, കൊഴുപ്പ്, വായു എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട രോഗങ്ങൾക്കുമിത് ഉപയോഗിക്കാം.
തൈലം ലാഘവദാര്ഢ്യായ ക്രൂരകോഷ്ഠേഷു ദേഹിഷു । വാതാതപാമ്ബുഭാരസ്ത്രീവ്യായാമക്ഷീണധാതുഷു ॥ ൧,൧൭൩.
കഴിവും ദൃഢതയും ലഭിക്കാൻ, കഠിനമായ വയറുള്ളവർക്കും, വായു, സൂര്യൻ, വെള്ളം, ഭാരങ്ങൾ, സ്ത്രീകൾ, അത്യധികം വ്യായാമം എന്നിവകൊണ്ട് ക്ഷീണിച്ചവർക്കും എണ്ണ കൊടുക്കണം.
രൂക്ഷക്ലേശക്ഷയാത്യാഗ്നിവാതാ വൃതപഥേഷു । അഥ ദഗ്ധ്വാ ശിരാജാലം യോനികര്മ ശിരോരുജി (ജമ് ) ॥ ൧,൧൭൩.
വെയിലും വരൾച്ചയും ക്ഷയം, അത്യധികം അഗ്നി, വായു വഴി തടസ്സം എന്നിവയുള്ളപ്പോൾ, രക്തനാളങ്ങൾ ദഹിപ്പിച്ചശേഷം, ഗർഭപാത്രം അല്ലെങ്കിൽ തലവേദനയ്ക്കുള്ള ചികിത്സ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്നു.
ഉത്തമസ്യ പലം മാത്രാ ത്രിഭിശ്ചാക്ഷൈശ്ച മധ്യമേ । ജഘന്യസ്യ പലാര്ധേന സ്നേഹക്വാഥൌഷധേഷു ച ॥ ൧,൧൭൩.
ഉത്തമരാശിക്ക് ഒരു പലം അളവാണ്, മധ്യശ്രേണിക്ക് മൂന്നു അക്ഷം അളവാണ്, ഏറ്റവും കുറഞ്ഞവർക്കു പകുതി പലം അളവാണ് എണ്ണയുള്ള കഷായങ്ങളിലും ഔഷധങ്ങളിലും.
ജലമുഷ്ണം ഘൃതേ ദേയം പൃഥക്തൈലേ തു ശസ്യതേ । സേനേഹേ പിത്തേ തു തൃഷ്ണായാം പിബേദുഷ്ണോദകം നരഃ ॥ ൧,൧൭൩.
നെയ്യുമായി ചൂടുവെള്ളം ചേർത്ത് കൊടുക്കണം; എണ്ണയുമായി വേർതിരിച്ച് കൊടുക്കണം. പിത്തം കൂടിയവർക്കും ദാഹമുള്ളവർക്കും എണ്ണയുള്ള ചികിത്സയിൽ ചൂടുവെള്ളം കുടിക്കണം.
വാതാനുലോമം ദീപ്താഗ്രര്വര്ചഃ സ്നിഗ്ധസ്യ തന്മതമ് । രൂക്ഷമ്യ സ്നേദൃനം കാര്യമഭിസ്നിഗ്ധസ്യ രൂക്ഷണമ് ॥ ൧,൧൭൩.
എണ്ണയുള്ളവർക്കു വായു താഴേക്ക് പോകുന്നതും, ദഹനശക്തി ശക്തമായതും, നല്ല വർണ്ണവും ഉത്തമമാണ്. വരൾച്ചയുള്ളവർക്കു എണ്ണയുള്ളത് ചെയ്യണം; ഇതിനകം എണ്ണയുള്ളവർക്കു വരൾച്ച വരുത്തണം.
ശ്യാമാകകോരദോഷാന്നതക്രപിണ്യാകസകുഭിഃ । വാതശ്ലേഷ്മാണി വാതേ വാ കഫേ വാ സ്വേദ ഇഷ്യതേ । ന സ്വേദയേദതിമ്ഥൂലരൂക്ഷദുര്വലമൂര്ഛിതാന് ॥ ൧,൧൭൩.
ശ്യാമാകം, കോട്രവം, ദോഷം, നടക്രം, പിണ്യാകം, സകുഭി—ഇവയെ വായു, കഫം രോഗങ്ങളിൽ സ്വേദനത്തിന് ഉപയോഗിക്കുന്നു. അത്യധികം കൊഴുപ്പുള്ളവർക്കും വരൾച്ചയുള്ളവർക്കും ദുർബലർക്കും ബോധം പോകുന്നവർക്കും സ്വേദനം ചെയ്യരുത്.
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൧൭൪ ധന്വതരിരുവാച । ഘൃതതൈലാദി വക്ഷ്യാമി ശൃണു സുശ്രുത രോഗനുത് । ശങ്ഖപുഷ്പീ വചാ സോമാ ബ്രാഹ്മീ ബ്രഹ്മസുവര്ചലാ ॥ ൧,൧൭൪.
ധന്വന്തരി പറഞ്ഞു: ഞാൻ നെയ്യ്, എണ്ണ തുടങ്ങിയവ വിശദീകരിക്കാം; രോഗങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്ന സുശ്രുതാ, കേൾക്കൂ. ശംഖപുഷ്പി, വച, സോമ, ബ്രാഹ്മി, ബ്രഹ്മസുവർചല—
അഭയാ ച ഗുഡൂചീ ച അടരൂപകവാഗുജീ । ഏതൈരക്ഷസമൈര്ഭാഗൈര്ഘൃതപ്രസ്ഥം വിപാചയേത് ॥ ൧,൧൭൪.
അഭയ, ഗുഡൂചി, അറ്റരൂപ, കവാഗുജി—ഇവയെ തുല്യമായി എടുത്ത് ഒരു പ്രസ്ഥം നെയ്യിൽ വേവിക്കണം.
കണ്ടകാര്യാ രസപ്രസ്ഥക്ഷീരപ്രസ്ഥമമന്വിതമ് । ഏതദ്ബ്രാഹ്മീഘൃതം നാമ ശ്രുതിമേധാകരം പരമ് ॥ ൧,൧൭൪.
കണ്ടകാരി രസം ഒരു പ്രസ്ഥവും, പാൽ ഒരു പ്രസ്ഥവും ചേർത്താൽ ഇതാണ് ബ്രാഹ്മി നെയ്യ് എന്ന് വിളിക്കുന്നത്; ഇത് ശ്രവണത്തിനും ബുദ്ധിക്കും ഏറ്റവും ഉത്തമം.
ത്രിഫലാചിത്രകബലാനിര്ഗുണ്ഡീ നിമ്ബവാസകാഃ । പുനര്നവാ ഗുഡൂചീ ച ബൃഹതീ ച ശതാവരീ ॥ ൧,൧൭൪.
തൃഫല, ചിത്രകം, ബല, നിർഗുണ്ടി, നിംബവാസകം, പുനർനവ, ഗുഡൂചി, ബൃഹതി, ശതാവരി—
ഏതൈര്ഘൃതം യഥാലാഭം സര്വരോഗവിമര്ദനമ് । ബലാശതകഷായേ തു തൈലസ്യാര്ധാഢകം പചേത് । കല്കൈര്മധൂകമഞ്ജിഷ്ഠാചന്ദനോത്പലപദ്മകൈഃ ॥ ൧,൧൭൪.
ഇവ ഉപയോഗിച്ച് ലഭ്യമായത്ര നെയ്യ് തയ്യാറാക്കാം; ഇത് എല്ലാ രോഗങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കുന്നു. നൂറു ബല വേരുകൾ കൊണ്ട് കഷായം ഉണ്ടാക്കി, അതിൽ പാതി അടകം എണ്ണ കൂടി വേവിക്കണം; മധൂകം, മഞ്ജിഷ്ഠ, ചന്ദനം, ഉത്പല, പത്മക എന്നിവയുടെ ചതനം ചേർക്കണം.
സൂക്ഷ്മൈലാപിപ്പലീകുഷ്ഠത്വഗേലാഗുരുകേസരൈഃ । ഗന്ധാശ്വജീവനീയൈശ്ച ക്ഷീരാഢകസമാശ്രിതമ് ॥ ൧,൧൭൪.
സൂക്ഷ്മമായി അരച്ച ഇല, പിപ്പലി, കുഷ്ഠം, ത്വക്, ഏലം, അഗുരു, കേശരം എന്നിവയും സുഗന്ധവും ജീവൻ നൽകുന്ന ഔഷധികളും ചേർത്ത് ഒരു അടകം പാൽ ചേർക്കണം.
ഏതന്മൃദ്വഗ്നിനാ പക്വം സ്ഥാപയേദ്രാജതേ ശുഭേ । സര്വവാതവികാരാംസ്തു സര്വധാത്വന്തരാശ്രയാന് ॥ ൧,൧൭൪.
ഇത് മിതമായ അഗ്നിയിൽ വേവിച്ച് ശുദ്ധമായ വെള്ളി പാത്രത്തിൽ സൂക്ഷിക്കണം. ഇത് എല്ലാ വായു രോഗങ്ങൾക്കും ശരീരത്തിലെ എല്ലാ ധാതുക്കളിലും ഉണ്ടാകുന്ന രോഗങ്ങൾക്കും ശമനമാകും.