ക്ഷീരാത്സശര്കരസാദ്ദ്വിപ്രസ്ഥോ മധുകാത്പലേ । തൈലമ്യ കുഡവം പക്വം തന്നസ്യം പലിതാപഹമ് ॥ ൧,൧൭൧.
പാലിലും പഞ്ചസാരയും രണ്ട് അളവ് മധുകവും ഒരു അളവ് എണ്ണയും ചേർത്ത് വേവിച്ച് നാസ്യമായി ഉപയോഗിച്ചാൽ ചെറുപ്പത്തിൽ ചാരമുടി മാറും.
മുഖരോഗേ തു ത്രിഫലാഗണ്ഡൂഷപരിധാരണമ് । ഗൃഹധൂമ യവക്ഷാരപാഠാവ്യോപരസാഞ്ജനമ് ॥ ൧,൧൭൧.
വായിലെ രോഗങ്ങൾക്ക് ത്രിഫല കഷായം കൊണ്ട് കുഴഞ്ഞു കഴുകുക, വീടിന്റെ പുക, യവക്ഷാരം, പാഠ, വ്യോപര എന്നിവയും അഞ്ജനം ഉപയോഗിക്കാം.
തേജോദം ത്രിഫലാലോധ്രം ചിത്രകം ചേതി ചൂര്ണിതമ് । സക്ഷൌദ്രം ധാരയേദ്വക്ത്രേ ഗ്രീവാദന്താസ്യരോഗനുത് ॥ ൧,൧൭൧.
തേജോദം, ത്രിഫല, ലോധ്രം, ചിത്രകം എന്നിവ പൊടിച്ച് തേൻ ചേർത്ത് വായിൽ പിടിച്ചാൽ കഴുത്ത്, പല്ല്, വായ്, താടികൾ എന്നിവയിലെ രോഗങ്ങൾ മാറും.
പടോല നിമ്ബജമ്വ്വാഗ്രമാലതീനവപല്ലവാഃ । പഞ്ചപല്ലവകഃ ശ്രേഷ്ഠഃ കഷയോ മുഖധാവനേ ॥ ൧,൧൭൧.
പട്ടോല, നിമ്പം, വാഗ്രം, മാലതി, പുതുപ്പിറന്ന ഇലകൾ എന്നിവ ചേർന്ന അഞ്ചു ഇലകളുടെ മിശ്രിതം ഉത്തമമായ കഷായം; വായ് കഴുകാൻ അത്യുത്തമം.
ലശുനാര്ദ്രകശിഗ്രൂണാം പാരുല്യാ മൂലകസ്യ ച । രുദന്ത്യാശ്ച രസഃ ശ്രേഷ്ഠഃ കദുഷ്ണഃ കര്ണപൂരണേ ॥ ൧,൧൭൧.
വെളുത്തുള്ളി, ഇഞ്ചി, മുരിങ്ങ, മുള്ളങ്കി, രുദന്തി എന്ന ചെടി എന്നിവയുടെ രസം ചെവിയിൽ ഇടാൻ ഉത്തമമാണ്; അതിന് കഠിനവും ചൂടുള്ളതുമായ സ്വഭാവം ഉണ്ട്.
തീവ്രശൂലോത്തരേ കര്ണേ സശബ്ദേ ക്ലേദവാഹിനി । ബസ്തമൂത്രം ക്ഷിപേത്കോഷ്ണം സൈന്ധവേനാവചൂര്ണിതമ് ॥ ൧,൧൭൧.
ചെവിയിൽ ശക്തമായ വേദനയും ശബ്ദവും ദ്രവം ഒഴുകുന്നതും ഉണ്ടെങ്കിൽ, പശുവിന്റെ മൂത്രം അല്പം ചൂടാക്കി സൈന്ധവലവണപ്പൊടി ചേർത്ത് ചെവിയിൽ തൂക്കണം.
ജാതീപത്രരസേ തൈലം പക്വം പൂതികകര്ണജിത് । ശുണ്ഠീതൈലം സാര്ഷപം ച ക്രോഷ്ണം സ്യാത്കര്ണശൂലനുത് ॥ ൧,൧൭൧.
ജാതിപത്രത്തിന്റെ രസത്തിൽ എണ്ണ പാകം ചെയ്ത് ചെവിയിൽ ഇടുമ്പോൾ ദുർഗന്ധമുള്ള രോഗങ്ങൾ മാറും; ഇഞ്ചി എണ്ണയും കടുക് എണ്ണയും ചൂടാക്കി ചെവിവേദനക്ക് ഉത്തമമാണ്.
പഞ്ചമൂലിശൃതം ക്ഷീരം സ്യാച്ചിത്രകഹരീതകീ । സര്പിര്ഗുഡഃ ഷഡങ്ഗശ്ചയൂഷഃ പീനസശാന്തയേ ॥ ൧,൧൭൧.
പഞ്ചമൂലയും, ചിത്രകം, ഹരീതകി, നെയ്യ്, ശർക്കര, ആറുവിധ ഔഷധങ്ങൾ ചേർത്ത കഷായം എന്നിവ ചേർത്ത് പാൽ പാകം ചെയ്താൽ മൂക്കടച്ചുപോവുന്നത് ശമിക്കും.
അക്ഷികുക്ഷിഭവാ രോഗാഃ പ്രതിശ്യായവ്രണജ്വരാഃ । പഞ്ചൈതേ പഞ്ചരാത്രേണ പ്രശമം യാന്തി ലങ്ഘനാത് ॥ ൧,൧൭൧.
കണ്ണിലും വയറ്റിലും ഉണ്ടാകുന്ന രോഗങ്ങൾ, പിണാസം, വ്രണം, ജ്വരം — ഈ അഞ്ചു രോഗങ്ങൾ അഞ്ചു രാത്രികാലം ഉപവസിച്ചാൽ ശമിക്കും.
ധാത്രീരസാനാഞ്ച ദൃശഃ കോപം ഹരതി പൂരണാത് । സക്ഷൌദ്രഃ സൈന്ധവോ വാപി ശിഗ്രുദാര്വിരസാഞ്ജനമ് ॥ ൧,൧൭൧.
നെല്ലിക്കാരസം കണ്ണിൽ തൂക്കിയാൽ കണ്ണിലെ ചൊറിച്ചിലും വേദനയും മാറും; അല്ലെങ്കിൽ ശിഗ്രു, മുള്ളങ്കി രസം, തേൻ, സൈന്ധവലവണം എന്നിവ ചേർത്ത് കണ്ണിൽ കുഴച്ചാൽ ഉത്തമം.
ഹരിദ്രാദാരുസിന്ധൂത്ഥപഥ്യാജനവഗൌരികൈഃ । പിഷ്ടൈര്ദത്തോ ബഹിര്ലപോ നേത്രവ്യാധിനിവാരകഃ ॥ ൧,൧൭൧.
മഞ്ഞൾ, ദേവദാരു, സൈന്ധവം, പത്ത്യ, അജ്മോദ, പശുവിന്റെ നെയ്യ് എന്നിവ ചേർത്ത് അരച്ച് പുറത്ത് കട്ടപ്പാടായി ഇടുമ്പോൾ കണ്ണ് രോഗങ്ങൾ മാറും.
മൃതഭ്രഷ്ടാഭയാലേപാത്ത്രിഫലാ ക്ഷീരസംയുതാ । ശുണ്ഠീനിമ്ബദലൈഃ പിഷ്ടൈഃ സുഖോഷ്ണൈഃ സ്വല്പസൈന്ധവൈഃ । ധാര്യശ്ചക്ഷുഷി സംക്ഷേപാച്ഛോഥകണ്ഡൂരുജാപഹഃ ॥ ൧,൧൭൧.
തൃഫലയും പാൽ ചേർത്ത് അരച്ചതോ, ഇഞ്ചിയും വേപ്പിലയും ചേർത്ത് അല്പം ചൂടാക്കി സൈന്ധവം ചേർത്ത് കണ്ണിൽ ഇടുമ്പോൾ വേഗത്തിൽ വീക്കം, ചൊറിച്ചിൽ, വേദന എന്നിവ മാറും.
അഭയാക്ഷാമൃതം ചൈകദ്വിചതുര്ഭാഗികം യുതമ് । മധ്വാജ്യലീഢം ക്വാഥോ വാ സര്വനേത്രരുഗര്ദനമ് ॥ ൧,൧൭൧.
അഭയയും ഹരീതകിയും ഒരോ അളവിൽ എടുത്ത് കഷായം കയ്പിച്ച് തേനും നെയ്യും ചേർത്ത് കഴിച്ചാൽ എല്ലാ കണ്ണ് രോഗങ്ങളും മാറും.
ചന്ദനത്രിഫലാപൂഗപലാശതരുമൂലകൈഃ । ജലപിഷ്ടൈരിയം വിര്തിരശേഷതിമിരാപഹാ ॥ ൧,൧൭൧.
ചന്ദനം, തൃഫല, അടക്ക, പലാശമൂലം എന്നിവ വെള്ളത്തിൽ അരച്ച് കണ്ണിൽ കുഴച്ചാൽ എല്ലാ കാഴ്ച്ചക്കുറവും മാറും.
ദധ്നാതിഘൃഷ്ടം മരിചം രാത്ര്യാന്ധ്യാപഹമഞ്ജനമ് । ത്രിഫലാക്വാഥകല്കാഭ്യാം സപയസ്കം ശൃതം ഘൃതമ് ॥ ൧,൧൭൧.
തയിരിൽ നന്നായി അരച്ച കുരുമുളക് കണ്ണിൽ കുഴച്ചാൽ രാത്രികാല കാഴ്ച്ചക്കുറവ് മാറും; തൃഫലയുടെ കഷായവും അരച്ചതും പാൽ ചേർത്ത് നെയ്യിൽ പാകം ചെയ്താൽ ഉത്തമം.
തിമിരാണ്യചിരാദ്ധന്യാത്പീതമേതന്നിശാമുഖേ । പിപ്പലീത്രിഫലാ ദ്രാക്ഷാലോഹചൂര്ണം സസൈന്ധവമ് ॥ ൧,൧൭൧.
ഇത് രാത്രി കഴിച്ചാൽ കാഴ്ച്ചക്കുറവ് വേഗത്തിൽ മാറും; പിപ്പലി, തൃഫല, മുന്തിരി, ഇരുമ്പ് പൊടി, സൈന്ധവം എന്നിവ ചേർക്കണം.
ഭൃങ്ഗരാജരസൈര്ഘൃഷ്ടം ഘുടികാഞ്ജനമിഷ്യതേ । ആന്ധ്യം സതിമിരം കാചം ഹന്ത്യന്യാന്നേത്രരോഗകാന് ॥ ൧,൧൭൧.
ഭൃംഗരാജത്തിന്റെ രസം അരച്ച് കുഴച്ചാൽ അതു കണ്ണിരുട്ട്, കാഴ്ച്ചക്കുറവ്, കാഞ്ചം, മറ്റു കണ്ണ് രോഗങ്ങൾ എന്നിവയെ ഇല്ലാതാക്കും.
ത്രികടു ത്രിഫലാ നക്ത സൈന്ധവം ച മനഃ ശിലാ । രുചകം ശങ്ഖനാഭിശ്ച ജാതീപുഷ്പാണി നിമ്ബകമ് ॥ ൧,൧൭൧.
തൃകട്, തൃഫല, സൈന്ധവം, മനശ്ശില, രുചകം, ശംഖ് ചിപ്പി, ജാതിപൂവ്, വേപ്പ് എന്നിവ ചേർക്കണം.
രസാഞ്ജനം ഭൃങ്ഗരാജം ഘൃതം മധു പയസ്തഥാ । ഏതത്പിഷ്ട്വാ ച വടികാ സര്വനേത്രരുഗര്ദിനീ ॥ ൧,൧൭൧.
രസാഞ്ജനം, ഭൃംഗരാജം, നെയ്യ്, തേൻ, പാൽ എന്നിവ ചേർത്ത് നന്നായി അരച്ച് വറ്റി ഉണ്ടാക്കി കഴിച്ചാൽ എല്ലാ കണ്ണ് രോഗങ്ങളും മാറും.
ദഗ്ധമേരണ്ഡകം മൂലം ലേപാത്കാകികപേഷിതമ് । ശിരോഽര്തിം നാശയത്യാശു പുഷ്പം വാ മുചുകുന്ദക (ജ) മ് ॥ ൧,൧൭൧.
എരണ്ടമൂലം കത്തിച്ച് കാക്കയുടെ മലയിൽ അരച്ച് കട്ടപ്പാടായി തലയിൽ ഇടുകയോ, മുചുകുന്ദപൂവ് ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്താൽ തലവേദന വേഗത്തിൽ മാറും.
ശതമൂല്യൈരണ്ഡമൂലചക്രാവ്യാഘ്രീപലൈഃ ശൃതമ് । തൈലം നസ്യമരുശ്ലേഷ്മതിമിരോര്ധ്വര്(ദ്ധ) ഗദാപഹമ് ॥ ൧,൧൭൧.
ശതമൂലി, എരണ്ടമൂലം, ചക്ര, വ്യാഘ്രി, പലാശം എന്നിവ ചേർത്ത് എണ്ണ പാകം ചെയ്ത് നാസ്യമായി ഉപയോഗിച്ചാൽ മൂക്കു വരണ്ടുപോകുന്നതും കഫം, കാഴ്ച്ചക്കുറവ്, മുകളിൽ ഉണ്ടാകുന്ന രോഗങ്ങൾ എന്നിവ മാറും.
നാചനം (ലനണം) സഗുഡം വിശ്വം പിപ്പലീ വാ സസൈന്ധവാ । ഭുജസ്തമ്ഭാദിരോഗേഷു സര്വേഷൂര്ധ്വഗദേഷു ച ॥ ൧,൧൭൧.
നാചനം (അല്ലെങ്കിൽ ലണണം) ശർക്കര ചേർത്ത് കഴിക്കുകയോ, പിപ്പലി സൈന്ധവം ചേർത്ത് കഴിക്കുകയോ ചെയ്താൽ കൈമുറിവ് തുടങ്ങിയ രോഗങ്ങൾക്കും മുകളിൽ ഉണ്ടാകുന്ന എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ഗുണം ചെയ്യും.
സൂര്യാവര്തേ വിധാതവ്യം നസ്യകര്മാദിഭേഷജമ് । ദശമൂലീകഷായം തു സര്പിഃ സൈന്ധവസംയുതമ് । നസ്യമങ്ഗവിഭേദഘ്നം സൂര്യാവര്തശിരോഽര്തിനുത് ॥ ൧,൧൭൧.
സൂര്യന്റെ ചലനത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന തലവേദനക്കും ശരീരവേദനക്കും, നാസികയിലൂടെ മരുന്ന് നൽകുന്നതും മറ്റു ഔഷധങ്ങളും ഉപയോഗിക്കണം. ദശമൂലിയുടെ കഷായം, നെയ്യും സൈന്ധവലവണവും ചേർത്ത്, നാസികയിലൂടെ ഉപയോഗിച്ചാൽ, അങ്ങയിലെയും തലവേദനയും കുറയും.
ദധ്നാ സൌവര്ചലാജാജീമധൂകം നീലമുത്പലമ് । പിബേത്ക്ഷൌദ്രയുതം നാരീ വാതാസൃഗ്ദരപീഡിതാ ॥ ൧,൧൭൧.
വാതം അല്ലെങ്കിൽ രക്തസംബന്ധമായ രോഗങ്ങൾ ബാധിച്ച സ്ത്രീ, തൈര്, കറുത്ത ഉപ്പ്, അജമോദ, മധുകം, നീല ഉത്പലം, തേൻ എന്നിവ ചേർത്ത് കുടിക്കണം.
വാസകസ്വരസം പൈത്തേ ഗുഡൂച്യാ രസമേവ വാ । ജലേനാമലകീബീജം കല്കം വാസസിതാമധു ॥ ൧,൧൭൧.
പിത്തം കൂടുന്ന രോഗങ്ങൾക്ക്, വാസകയുടെ പുതിയ നീരും അല്ലെങ്കിൽ ഗുടൂചിയുടെ നീരും, അല്ലെങ്കിൽ ആമലകി വിത്ത് വെള്ളത്തിൽ അരച്ചതും, വാസ, പഞ്ചസാര, തേൻ എന്നിവ ചേർത്ത് കഴിക്കണം.
ആമലക്യാ മധുരസം മൂലം കാര്പാസമേവ വാ । പാണ്ഡുപ്രദരശാന്ത്യര്ഥം പിബേത്തണ്ഡുലവാരിണാ ॥ ൧,൧൭൧.
പാണ്ഡു രോഗം അല്ലെങ്കിൽ അധിക സ്രാവം കുറയ്ക്കാൻ, ആമലകിയുടെ മധുരമുള്ള നീരും അല്ലെങ്കിൽ കർപ്പാസത്തിന്റെ വേര് അരച്ചതും, അരി വെള്ളത്തിൽ ചേർത്ത് കുടിക്കണം.
തണ്ഡുലീയകമൂലം തു സക്ഷൌദ്രേ സരസാഞ്ജനമ് । തണ്ഡുലോദകസംപീതം സര്വാംശ്ചാസൃക്ദരാഞ്ജയേത് । കുശമൂലം തണ്ഡുലാദ്ഭിഃ പീതം ചാസൃക്ദരം ജയേത് ॥ ൧,൧൭൧.
തണ്ടുലിയകയുടെ വേർ, തേനും പുതിയ നീരും ചേർത്ത്, അരിവെള്ളത്തിൽ കുടിച്ചാൽ എല്ലാ രക്തസ്രാവവും ശമിക്കും. കുശവേർ അരിവെള്ളത്തിൽ ചേർത്ത് കുടിച്ചാലും രക്തസ്രാവം കുറയും.
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൧൭൨ ധന്വന്തരിരുവാച । സ്ത്രീരോഗാദിചികിത്സാം ച വക്ഷ്യേ സുശ്രുത തച്ഛൃണു । യോനിവ്യാപത്സു ഭൂയിഷ്ടം ശസ്യതേ കര്മ വാതജിത് ॥ ൧,൧൭൨.
ധന്വന്തരി പറഞ്ഞു: സ്ത്രീരോഗങ്ങൾക്കുള്ള ചികിത്സ ഞാൻ വിശദീകരിക്കാം, സുശ്രുതാ, കേൾക്കൂ. യോനിസംബന്ധമായ രോഗങ്ങളിൽ പ്രധാനമായും വാതം ശമിപ്പിക്കുന്ന ചികിത്സകൾ ഉത്തമമാണ്.
വചോപകുഞ്ചികാജാതീകൃഷ്ണാവാസകസൈന്ധവമ് । അജമോദായവക്ഷാരം ചിത്രകം ശര്കരാന്വിതമ് ॥ ൧,൧൭൨.
വച, പകുഞ്ചിക, ജാതി, കൃഷ്ണ, വാസക, സൈന്ധവലവണം, അജമോദ, യവക്ഷാരം, ചിത്രകം, പഞ്ചസാര എന്നിവ ചേർത്ത് ഒരു മിശ്രിതം തയ്യാറാക്കണം.
പിഷ്ട്വാലോഡ്യ ജലാദ്യൈശ്ച ഖാദയേദ്ധൃതഭര്ജിതമ് । യോനിപാര്ശ്വാര്തിഹൃദ്രോഗഗുല്മാര്ശോ വിനിവര്തയേത് ॥ ൧,൧൭൨.
ഇവയെല്ലാം നന്നായി അരച്ച് വെള്ളം മുതലായവയിൽ കലർത്തി, നെയ്യിൽ വറുത്ത് കഴിക്കണം. ഇത് യോനി വേദന, വശവേദന, ഹൃദ്രോഗം, കുടലിലെ വളർച്ച, അർശസ് എന്നിവയെ ശമിപ്പിക്കും.