വാസാഘൃതം തിക്തഘൃതം പിപ്പലീഘൃതമേവ ച । അമ്ലപിത്തേ പ്രയോക്തവ്യം ഗുഡകൂഷ്മാണ്ഡകം തഥാ ॥ ൧,൧൭൧.
വാസാ ഘൃതം, കയ്പ്പുള്ള ഘൃതം, പിപ്പലീ ഘൃതം, കൂടാതെ ശർക്കരയും കൂഷ്മാണ്ഡവും ആമ്ലപിത്തത്തിന് ഉപയോഗിക്കണം.
പിപ്പലീ മധുസംയുക്താ അമ്ലപിത്തവിനാശിനീ । ശ്ലേഷ്മാഗ്നിമാന്ദ്യനുത്പഥ്യാപിപ്പലീഗുഡമോദകഃ ॥ ൧,൧൭൧.
പിപ്പലീയും തേനും ചേർത്താൽ ആമ്ലപിത്തം മാറും; പിപ്പലീ, ശർക്കര, വെള്ളം എന്നിവ ചേർത്താൽ കഫം, അഗ്നിമാന്ദ്യം എന്നിവയ്ക്ക് നല്ലതാണ്.
പിഷ്ട്വാജാജീം സധന്യാകാം ഘൃപ്രസ്ഥം വിപാചയേത് । കഫപിത്താരുചിഹരം മന്ദാനലവമിം ഹരേത് ॥ ൧,൧൭൧.
അജമോദയും ധന്യാകവും അരച്ച് ഘൃതത്തിൽ വേവിച്ചാൽ കഫം, പിത്തം, രുചികുറവ്, അഗ്നിമാന്ദ്യം എന്നിവ മാറും.
(ഇത്യമ്ലപിത്തചികിത്സാ) പിപ്പല്യമൃതഭൂനിമ്ബവാസകാരിഷ്ടപര്പടൈഃ । ഖദിരാരിഷ്ടകൈഃ ക്വാഥോ വിസ്ഫോടാര്തിജ്വരാപഹഃ ॥ ൧,൧൭൧.
പിപ്പലീ, അമൃത, ഭൂനിമ്പം, വാസ, അരിഷ്ടം, പർപ്പടം, ഖദിരാരിഷ്ടം എന്നിവ ചേർത്ത് കഷായം ഉണ്ടാക്കി കുടിച്ചാൽ ചർമ്മം പൊട്ടൽ, വേദന, ജ്വരം എന്നിവ മാറും.
ത്രിഫലാരസസംയുക്തം സര്പിസ്ത്രിവൃതയാസഹ । പ്രയോക്തവ്യം വിരേകാര്ഥം വീസര്പജ്വരശാന്തയേ ॥ ൧,൧൭൧.
ത്രിഫലാരസം, സര്പി, ത്രിവൃതു എന്നിവ ചേർത്ത് ഉപയോഗിച്ചാൽ വിസർപ്പവും ജ്വരവും ശമിക്കും; ശുദ്ധിക്ക് ഉത്തമം.
ഖാദിരാത്രിഫലാരിഷ്ടപടോലാമൃതവാസകൈഃ । ക്വാഥോഽഷ്ടകാഖ്യോ ജയതി രോമാന്തികമസൂരികാമ് ॥ ൧,൧൭൧.
ഖദിരം, ത്രിഫലാരിഷ്ടം, പട്ടോല, അമൃത, വാസ എന്നിവ ചേർത്ത് അഷ്ടക എന്ന കഷായം ഉണ്ടാക്കി കുടിച്ചാൽ ചൊറിയും വറുതിയും മാറും.
കുഷ്ഠവീസര്പവിസ്ഫോടകണ്ഡ്വാദീനാം വിഘാതകഃ । ലശുനാനാം തു ചൃര്ണസ്യ ഘര്ഷോ മശകനാശനഃ ॥ ൧,൧൭൧.
കുഷ്ഠം, വിസർപ്പം, ചർമ്മം പൊട്ടൽ, കണൽ എന്നിവയ്ക്ക് ഇത് നല്ലത്; വെളുത്തുള്ളി പൊടി ചർമ്മത്തിൽ പുരട്ടുമ്പോൾ കൊതുക് മാറും.
ചര്മകീലം ജരുമണിം മശകാംസ്തിലകാലകാന് । ഉത്കൃത്യ ശസ്ത്രേണ ദഹേത്ക്ഷാഗഗ്നിഭ്യാമശേഷതഃ ॥ ൧,൧൭൧.
ചർമ്മത്തിലെ കീലുകൾ, കുരു, കൊതുക്, കറുത്ത പാടുകൾ എന്നിവ കത്തി കൊണ്ട് എടുത്ത് ക്ഷാരം, അഗ്നി എന്നിവ ഉപയോഗിച്ച് പൂർണ്ണമായും ദഹിപ്പിക്കണം.
പടോലനീലീലേപഃ സ്യാജ്ജാല (ജ്വാലാ) ഗര്ദഭരോഗനുത് । ഗുഞ്ജാഫലൈഃ ശൃതം തലം ഭൃങ്ഗരാജരസേന തു । കണ്ഠ (ണ്ഡു) ദാരുണകൃത്കുഷ്ഠവാതവ്യാധിവിനാശനമ് ॥ ൧,൧൭൧.
പട്ടോലയും നീലിയും ചേർത്ത് ലേപം ചെയ്താൽ കഴുതകളിലെ ഗ്രന്ഥി രോഗം മാറും; ഗുഞ്ചാ ഫലവും ഭൃംഗരാജം രസം ചേർത്ത് തലയിൽ കുറുകുമ്പോൾ കഠിനമായ കണ്ഠരോഗം, ചർമ്മരോഗം, വാതരോഗം എന്നിവ മാറും.
അര്കാസ്ഥിമജ്ജാത്രിഫലാനാലീഛാ ഭൃങ്ഗരാജകമ് । ജീര്ണേ പക്വേ ലൌഹചൂര്ണം കാഞ്ജികം കൃഷ്ണകേശകൃത് ॥ ൧,൧൭൧.
അർക്കം, അസ്ഥിമജ്ജ, ത്രിഫല, നാളിച്ച, ഭൃംഗരാജം എന്നിവ ഇരുമ്പ് ചൂർണത്തിലും പുളിച്ച കഞ്ഞിയിലും വേവിച്ച് കഴിച്ചാൽ കറുത്ത മുടി വരും.
ക്ഷീരാത്സശര്കരസാദ്ദ്വിപ്രസ്ഥോ മധുകാത്പലേ । തൈലമ്യ കുഡവം പക്വം തന്നസ്യം പലിതാപഹമ് ॥ ൧,൧൭൧.
പാലിലും പഞ്ചസാരയും രണ്ട് അളവ് മധുകവും ഒരു അളവ് എണ്ണയും ചേർത്ത് വേവിച്ച് നാസ്യമായി ഉപയോഗിച്ചാൽ ചെറുപ്പത്തിൽ ചാരമുടി മാറും.
മുഖരോഗേ തു ത്രിഫലാഗണ്ഡൂഷപരിധാരണമ് । ഗൃഹധൂമ യവക്ഷാരപാഠാവ്യോപരസാഞ്ജനമ് ॥ ൧,൧൭൧.
വായിലെ രോഗങ്ങൾക്ക് ത്രിഫല കഷായം കൊണ്ട് കുഴഞ്ഞു കഴുകുക, വീടിന്റെ പുക, യവക്ഷാരം, പാഠ, വ്യോപര എന്നിവയും അഞ്ജനം ഉപയോഗിക്കാം.
തേജോദം ത്രിഫലാലോധ്രം ചിത്രകം ചേതി ചൂര്ണിതമ് । സക്ഷൌദ്രം ധാരയേദ്വക്ത്രേ ഗ്രീവാദന്താസ്യരോഗനുത് ॥ ൧,൧൭൧.
തേജോദം, ത്രിഫല, ലോധ്രം, ചിത്രകം എന്നിവ പൊടിച്ച് തേൻ ചേർത്ത് വായിൽ പിടിച്ചാൽ കഴുത്ത്, പല്ല്, വായ്, താടികൾ എന്നിവയിലെ രോഗങ്ങൾ മാറും.
പടോല നിമ്ബജമ്വ്വാഗ്രമാലതീനവപല്ലവാഃ । പഞ്ചപല്ലവകഃ ശ്രേഷ്ഠഃ കഷയോ മുഖധാവനേ ॥ ൧,൧൭൧.
പട്ടോല, നിമ്പം, വാഗ്രം, മാലതി, പുതുപ്പിറന്ന ഇലകൾ എന്നിവ ചേർന്ന അഞ്ചു ഇലകളുടെ മിശ്രിതം ഉത്തമമായ കഷായം; വായ് കഴുകാൻ അത്യുത്തമം.
ലശുനാര്ദ്രകശിഗ്രൂണാം പാരുല്യാ മൂലകസ്യ ച । രുദന്ത്യാശ്ച രസഃ ശ്രേഷ്ഠഃ കദുഷ്ണഃ കര്ണപൂരണേ ॥ ൧,൧൭൧.
വെളുത്തുള്ളി, ഇഞ്ചി, മുരിങ്ങ, മുള്ളങ്കി, രുദന്തി എന്ന ചെടി എന്നിവയുടെ രസം ചെവിയിൽ ഇടാൻ ഉത്തമമാണ്; അതിന് കഠിനവും ചൂടുള്ളതുമായ സ്വഭാവം ഉണ്ട്.
തീവ്രശൂലോത്തരേ കര്ണേ സശബ്ദേ ക്ലേദവാഹിനി । ബസ്തമൂത്രം ക്ഷിപേത്കോഷ്ണം സൈന്ധവേനാവചൂര്ണിതമ് ॥ ൧,൧൭൧.
ചെവിയിൽ ശക്തമായ വേദനയും ശബ്ദവും ദ്രവം ഒഴുകുന്നതും ഉണ്ടെങ്കിൽ, പശുവിന്റെ മൂത്രം അല്പം ചൂടാക്കി സൈന്ധവലവണപ്പൊടി ചേർത്ത് ചെവിയിൽ തൂക്കണം.
ജാതീപത്രരസേ തൈലം പക്വം പൂതികകര്ണജിത് । ശുണ്ഠീതൈലം സാര്ഷപം ച ക്രോഷ്ണം സ്യാത്കര്ണശൂലനുത് ॥ ൧,൧൭൧.
ജാതിപത്രത്തിന്റെ രസത്തിൽ എണ്ണ പാകം ചെയ്ത് ചെവിയിൽ ഇടുമ്പോൾ ദുർഗന്ധമുള്ള രോഗങ്ങൾ മാറും; ഇഞ്ചി എണ്ണയും കടുക് എണ്ണയും ചൂടാക്കി ചെവിവേദനക്ക് ഉത്തമമാണ്.
പഞ്ചമൂലിശൃതം ക്ഷീരം സ്യാച്ചിത്രകഹരീതകീ । സര്പിര്ഗുഡഃ ഷഡങ്ഗശ്ചയൂഷഃ പീനസശാന്തയേ ॥ ൧,൧൭൧.
പഞ്ചമൂലയും, ചിത്രകം, ഹരീതകി, നെയ്യ്, ശർക്കര, ആറുവിധ ഔഷധങ്ങൾ ചേർത്ത കഷായം എന്നിവ ചേർത്ത് പാൽ പാകം ചെയ്താൽ മൂക്കടച്ചുപോവുന്നത് ശമിക്കും.
അക്ഷികുക്ഷിഭവാ രോഗാഃ പ്രതിശ്യായവ്രണജ്വരാഃ । പഞ്ചൈതേ പഞ്ചരാത്രേണ പ്രശമം യാന്തി ലങ്ഘനാത് ॥ ൧,൧൭൧.
കണ്ണിലും വയറ്റിലും ഉണ്ടാകുന്ന രോഗങ്ങൾ, പിണാസം, വ്രണം, ജ്വരം — ഈ അഞ്ചു രോഗങ്ങൾ അഞ്ചു രാത്രികാലം ഉപവസിച്ചാൽ ശമിക്കും.
ധാത്രീരസാനാഞ്ച ദൃശഃ കോപം ഹരതി പൂരണാത് । സക്ഷൌദ്രഃ സൈന്ധവോ വാപി ശിഗ്രുദാര്വിരസാഞ്ജനമ് ॥ ൧,൧൭൧.
നെല്ലിക്കാരസം കണ്ണിൽ തൂക്കിയാൽ കണ്ണിലെ ചൊറിച്ചിലും വേദനയും മാറും; അല്ലെങ്കിൽ ശിഗ്രു, മുള്ളങ്കി രസം, തേൻ, സൈന്ധവലവണം എന്നിവ ചേർത്ത് കണ്ണിൽ കുഴച്ചാൽ ഉത്തമം.
ഹരിദ്രാദാരുസിന്ധൂത്ഥപഥ്യാജനവഗൌരികൈഃ । പിഷ്ടൈര്ദത്തോ ബഹിര്ലപോ നേത്രവ്യാധിനിവാരകഃ ॥ ൧,൧൭൧.
മഞ്ഞൾ, ദേവദാരു, സൈന്ധവം, പത്ത്യ, അജ്മോദ, പശുവിന്റെ നെയ്യ് എന്നിവ ചേർത്ത് അരച്ച് പുറത്ത് കട്ടപ്പാടായി ഇടുമ്പോൾ കണ്ണ് രോഗങ്ങൾ മാറും.
മൃതഭ്രഷ്ടാഭയാലേപാത്ത്രിഫലാ ക്ഷീരസംയുതാ । ശുണ്ഠീനിമ്ബദലൈഃ പിഷ്ടൈഃ സുഖോഷ്ണൈഃ സ്വല്പസൈന്ധവൈഃ । ധാര്യശ്ചക്ഷുഷി സംക്ഷേപാച്ഛോഥകണ്ഡൂരുജാപഹഃ ॥ ൧,൧൭൧.
തൃഫലയും പാൽ ചേർത്ത് അരച്ചതോ, ഇഞ്ചിയും വേപ്പിലയും ചേർത്ത് അല്പം ചൂടാക്കി സൈന്ധവം ചേർത്ത് കണ്ണിൽ ഇടുമ്പോൾ വേഗത്തിൽ വീക്കം, ചൊറിച്ചിൽ, വേദന എന്നിവ മാറും.
അഭയാക്ഷാമൃതം ചൈകദ്വിചതുര്ഭാഗികം യുതമ് । മധ്വാജ്യലീഢം ക്വാഥോ വാ സര്വനേത്രരുഗര്ദനമ് ॥ ൧,൧൭൧.
അഭയയും ഹരീതകിയും ഒരോ അളവിൽ എടുത്ത് കഷായം കയ്പിച്ച് തേനും നെയ്യും ചേർത്ത് കഴിച്ചാൽ എല്ലാ കണ്ണ് രോഗങ്ങളും മാറും.
ചന്ദനത്രിഫലാപൂഗപലാശതരുമൂലകൈഃ । ജലപിഷ്ടൈരിയം വിര്തിരശേഷതിമിരാപഹാ ॥ ൧,൧൭൧.
ചന്ദനം, തൃഫല, അടക്ക, പലാശമൂലം എന്നിവ വെള്ളത്തിൽ അരച്ച് കണ്ണിൽ കുഴച്ചാൽ എല്ലാ കാഴ്ച്ചക്കുറവും മാറും.
ദധ്നാതിഘൃഷ്ടം മരിചം രാത്ര്യാന്ധ്യാപഹമഞ്ജനമ് । ത്രിഫലാക്വാഥകല്കാഭ്യാം സപയസ്കം ശൃതം ഘൃതമ് ॥ ൧,൧൭൧.
തയിരിൽ നന്നായി അരച്ച കുരുമുളക് കണ്ണിൽ കുഴച്ചാൽ രാത്രികാല കാഴ്ച്ചക്കുറവ് മാറും; തൃഫലയുടെ കഷായവും അരച്ചതും പാൽ ചേർത്ത് നെയ്യിൽ പാകം ചെയ്താൽ ഉത്തമം.
തിമിരാണ്യചിരാദ്ധന്യാത്പീതമേതന്നിശാമുഖേ । പിപ്പലീത്രിഫലാ ദ്രാക്ഷാലോഹചൂര്ണം സസൈന്ധവമ് ॥ ൧,൧൭൧.
ഇത് രാത്രി കഴിച്ചാൽ കാഴ്ച്ചക്കുറവ് വേഗത്തിൽ മാറും; പിപ്പലി, തൃഫല, മുന്തിരി, ഇരുമ്പ് പൊടി, സൈന്ധവം എന്നിവ ചേർക്കണം.
ഭൃങ്ഗരാജരസൈര്ഘൃഷ്ടം ഘുടികാഞ്ജനമിഷ്യതേ । ആന്ധ്യം സതിമിരം കാചം ഹന്ത്യന്യാന്നേത്രരോഗകാന് ॥ ൧,൧൭൧.
ഭൃംഗരാജത്തിന്റെ രസം അരച്ച് കുഴച്ചാൽ അതു കണ്ണിരുട്ട്, കാഴ്ച്ചക്കുറവ്, കാഞ്ചം, മറ്റു കണ്ണ് രോഗങ്ങൾ എന്നിവയെ ഇല്ലാതാക്കും.
ത്രികടു ത്രിഫലാ നക്ത സൈന്ധവം ച മനഃ ശിലാ । രുചകം ശങ്ഖനാഭിശ്ച ജാതീപുഷ്പാണി നിമ്ബകമ് ॥ ൧,൧൭൧.
തൃകട്, തൃഫല, സൈന്ധവം, മനശ്ശില, രുചകം, ശംഖ് ചിപ്പി, ജാതിപൂവ്, വേപ്പ് എന്നിവ ചേർക്കണം.
രസാഞ്ജനം ഭൃങ്ഗരാജം ഘൃതം മധു പയസ്തഥാ । ഏതത്പിഷ്ട്വാ ച വടികാ സര്വനേത്രരുഗര്ദിനീ ॥ ൧,൧൭൧.
രസാഞ്ജനം, ഭൃംഗരാജം, നെയ്യ്, തേൻ, പാൽ എന്നിവ ചേർത്ത് നന്നായി അരച്ച് വറ്റി ഉണ്ടാക്കി കഴിച്ചാൽ എല്ലാ കണ്ണ് രോഗങ്ങളും മാറും.
ദഗ്ധമേരണ്ഡകം മൂലം ലേപാത്കാകികപേഷിതമ് । ശിരോഽര്തിം നാശയത്യാശു പുഷ്പം വാ മുചുകുന്ദക (ജ) മ് ॥ ൧,൧൭൧.
എരണ്ടമൂലം കത്തിച്ച് കാക്കയുടെ മലയിൽ അരച്ച് കട്ടപ്പാടായി തലയിൽ ഇടുകയോ, മുചുകുന്ദപൂവ് ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്താൽ തലവേദന വേഗത്തിൽ മാറും.