മൂലം നാഗരമാനീതം സക്ഷീരം ഹൃദയാര്തിനുത് । സൌവചലം തദര്ധന്തു ശിവാനാഞ്ച ഘൃതം പിബേത് ॥ ൧,൧൭൦.
നാഗര മൂലം പാൽ ചേർത്ത് വേവിച്ചാൽ ഹൃദയവേദന അകറ്റും; അതിന്റെ പകുതിയോളം സൈന്ധവവും ശിവനെയ്യും ചേർത്ത് കുടിക്കണം.
കണാപാഷാണഭേദൈര്വാ ശിലാജതുകചൂര്ണകമ് । തണ്ഡുലീഭിര്ഗുഡേനാപി മൂത്രകൃച്ഛ്രീതി ജീവതി ॥ ൧,൧൭൦.
കണ, പാഷാണഭേദം, അല്ലെങ്കിൽ ശിലാജതു പൊടി അരി, ചക്കര എന്നിവ ചേർത്ത് കഴിച്ചാൽ, മൂത്രക്കഷ്ടം മാറി ജീവൻ നിലനിർത്താം.
അമൃതാനാഗരീധാത്രീവാജിഗന്ധാത്രികണ്ടകാമ് । പ്രപിബേദ്വാതരേഗാര്തഃ സശൂലോ മൂത്രകൃച്ഛ്രവാന് ॥ ൧,൧൭൦.
വാതം ബാധിച്ചവനും മൂത്രത്തിൽ വേദനയും ബുദ്ധിമുട്ടും അനുഭവിക്കുന്നവനും അമൃത, നാഗരി, ധാത്രി, വാജിഗന്ധ, ത്രികണ്ടക എന്നിവയുടെ കഷായം കുടിക്കണം.
സിതാതുല്യോ യവക്ഷാരഃ സര്വകൃച്ഛ്രനിവാരണഃ । നിദിഗ്ധികാരസോ വാപി സക്ഷൌദ്രഃ കൃച്ഛ്രനാശനഃ ॥ ൧,൧൭൦.
പഞ്ചസാരപോലെയുള്ള യവക്ഷാരം എല്ലാ മൂത്രസംബന്ധമായ ബുദ്ധിമുട്ടുകളും മാറ്റുന്നു; അതുപോലെ തന്നെ നിദിഗ്ധികയുടെ രസം തേനോടുകൂടെ കഴിച്ചാൽ ഈ രോഗങ്ങൾ ഇല്ലാതാകും.
ലവണം ത്രിഫലാകല്കൈര്മൂത്രാഘാതഹരം സ്മൃതമ് । മൂത്രേ വിരുദ്ധേ കര്പൂരചൂര്ണം ലിങ്ഗേ പ്രവേശയേത് ॥ ൧,൧൭൦.
തൃഫലയുടെ കല്ക് ചേർത്ത ഉപ്പ് മൂത്രം തടയുന്ന പ്രശ്നങ്ങൾക്കു നല്ലതാണ്; മൂത്രം തടഞ്ഞുപോകുമ്പോൾ കർപ്പൂരപ്പൊടി ലിംഗത്തിൽ ഇടണം.
ക്വാഥശ്ച ശിഗ്രുമൂലോത്ഥഃ കടൂഷ്ണോശ്മാനിപാതനഃ । സര്വമേഹഹരോധാത്ര്യാ രസഃക്ഷൌദ്രനിശായുതഃ । ത്രിഫലാദാരുദാര്വ്യഷ്ടക്വാഥഃ ക്ഷൌദ്രേണ മേഹഹാ ॥ ൧,൧൭൦.
ശിഗ്രുവിന്റെ വേർകൊണ്ടു തയ്യാറാക്കിയ കഷായം കഠിനവും ചൂടും ഉള്ളതായതിനാൽ മൂത്രം വരുത്തുന്നു; ധാത്രിയുടെ രസം തേനും മഞ്ഞളും ചേർത്ത് കഴിച്ചാൽ എല്ലാ മൂത്രരോഗങ്ങളും മാറും; തൃഫല, ദാരു, ദാർവി, അഷ്ടക എന്നിവയുടെ കഷായം തേനോടുകൂടെ കുടിച്ചാൽ മൂത്രരോഗങ്ങൾ മാറും.
അസ്വപ്നം ച വ്യവായം ച വ്യായാമാശ്ചിന്തനാനി ച । സ്ഥൌല്യമിച്ഛന്പപരിത്യക്തം ക്രമേണാഭിപ്രവര്ധയേത് ॥ ൧,൧൭൦.
വളരെയധികം ഭക്ഷണം ഉപേക്ഷിച്ച്, ഉണർന്നിരിയൽ, ബ്രഹ്മചര്യം, വ്യായാമം, ധ്യാനം എന്നിവ ക്രമമായി വർദ്ധിപ്പിച്ചാൽ സ്തൗല്യം കുറയ്ക്കാൻ കഴിയും.
യവശ്യാമാകഭോജീ സ്യാസ്ഥൌല്യകൃന്മധുവാരിണാ । ഉഷ്ണമന്നം സമണ്ഡം വാ പിബന്കൃശതനുര്ഭവേത് ॥ ൧,൧൭൦.
യവവും ശ്യാമാകവും ഭക്ഷിച്ച്, തേൻ കലർത്തിയ വെള്ളം അല്ലെങ്കിൽ ചൂടുള്ള കഞ്ഞി കുടിക്കുന്നവൻ ദേഹത്തിൽ കൊഴുപ്പ് കുറയും.
സചവ്യജീരകം വ്യോഷാ ഹിങ്ഗുസൌവര്ചലാമലാഃ । മധുനാ രക്തവഃ പീതാ മേധോഘ്നാ സര്വദീപനാഃ ॥ ൧,൧൭൦.
ചവ്യ, ജീരകം, വ്യോഷം, ഹിംഗു, സൗവർചല, ആമലക എന്നിവയുടെ പൊടി തേനോടുകൂടെ കഴിച്ചാൽ രക്തം ശുദ്ധീകരിക്കുകയും, കൊഴുപ്പ് കുറയ്ക്കുകയും, അഗ്നി ഉണർത്തുകയും ചെയ്യും.
ചതുര്ഗുണേ ജലേ മൂത്രേ ദ്വിഗുണേ ചിത്രകാണി ച । കല്കൈഃ സിദ്ധ ഘൃത പ്രസ്ഥം സക്ഷീരം ജഠരീ പിബേത് ॥ ൧,൧൭൦.
നാലിരട്ടി വെള്ളവും ഇരട്ടിയായ മൂത്രവും ചേർത്ത് ചിത്രക കഷായം തയ്യാറാക്കി, അതിൽ നിന്നുള്ള കല്ക് പാൽ ചേർത്ത നെയ്യുമായി കുടിച്ചാൽ വയറു സംബന്ധമായ രോഗങ്ങൾ മാറും.
ക്രമവൃദ്ധ്യാ ദശാഹാനി ദശ പൈപ്പാലികം ദിനമ് । വര്ധയേത്പയസാ സാര്ധം തഥൈവാപാനയേത്പുനഃ ॥ ൧,൧൭൦.
പത്ത് ദിവസം, ഓരോ ദിവസവും പത്ത് പൈപ്പാലിക പാൽ ചേർത്ത് ക്രമമായി വർദ്ധിപ്പിച്ച് കഴിക്കണം; അതുപോലെ തന്നെ പിന്നീട് കുറയ്ക്കണം.
ക്ഷീരഷഷ്ടികഭോജീസ്യാദേവം കൃഷ്ണസഹസ്രകമ് । ബൃംഹണം മുദ്ഗമായുഷ്യം പ്ലീഹോദരവിനാശനമ് ॥ ൧,൧൭൦.
ആയിരം ദിവസം പാൽ ചേർത്ത ചോറ് കഴിക്കുന്നവൻക്ക് ദേഹം വളരുകയും, ആയുസ്സ് നീളുകയും, പ്ളീഹയും വയറു രോഗങ്ങളും മാറുകയും ചെയ്യും.
പുനര്നവാക്വാഥകല്കൈഃ സിദ്ധം ശോഥഹരം ഘൃതമ് । ഗാവാ മത്രേണ സംസേവ്യം പിപ്പലീ വാ പയോഽന്വിതാഃ । ഗുഡന വാഭയാം തുല്യാം വിശ്വം വാ ശോഥരോഗിണാ ॥ ൧,൧൭൦.
പുനർനവയുടെ കഷായവും കല്കും ചേർത്ത് തയ്യാറാക്കിയ നെയ്യ് ശോഥം മാറ്റുന്നു; ഇത് പശുവിന്റെ മൂത്രത്തോടോ, പിപ്പലി പാൽ ചേർത്ത് കുടിച്ചാലോ, ഗുഡയും ഹരീതകിയും തുല്യമായി ചേർത്ത് കഴിച്ചാലോ, വിശ്വം ഉപയോഗിച്ചാലോ ശോഥരോഗികൾക്ക് ഗുണം ചെയ്യും.
തൈലമേരണ്ഡജം പീത്വാ ബലാസിദ്ധം പയോഽന്വിതമ് । ആധ്മാനശൂലോപചിതാമന്ത്രവൃദ്ധിഞ്ജയേന്നരഃ ॥ ൧,൧൭൦.
ബലയും പാൽ ചേർത്ത് തയ്യാറാക്കിയ എരണ്ടയുടെ എണ്ണം കുടിച്ചാൽ വയറു വീക്കം, വേദന, ദ്രവം കൂടൽ എന്നിവ മാറും.
ഭ്രഷ്ടോരുചകതൈലേന കല്കഃ പഥ്യാസമുദ്ഭവഃ । കൃഷ്ണസൈന്ധവസംയുക്തോ വദ്ധിരോഗഹരഃ പരഃ ॥ ൧,൧൭൦.
പത്യാ കടുക് എണ്ണയിൽ വറുത്ത് കറുത്ത ഉപ്പു ചേർത്ത് തയ്യാറാക്കിയ കല്ക് വയറു സംബന്ധമായ രോഗങ്ങൾക്ക് ഉത്തമമായ മരുന്നാണ്.
നിര്ഗുണ്ഡീമൂലനസ്യേന ഗണ്ഡമാലാ വിനശ്യതി । സ്മുഹീഗണ്ഡീരികാസ്വേദോ നാശയേദര്ബുദാനി ച ॥ ൧,൧൭൦.
നിർഗുണ്ടിയുടെ വേർ പുരട്ടിയാൽ ഗണ്ഡമാല ഇല്ലാതാകും; സ്മുഹി, ഗണ്ഡീരികാ ഇലകളിൽ ചൂട് കൊടുത്താൽ അർബുദം മാറും.
ഹസ്തികര്ണപലാശസ്യ ഗലഗണ്ഡം തു ലേപതഃ । ധത്തൂരൈരണ്ഡനിര്ഗുണ്ഡീവര്ഷാഭൂശിഗ്രുസര്ഷപൈഃ ॥ ൧,൧൭൦.
ഹസ്തികർണപലാശം കഴുകി കഴുത്തിൽ പുരട്ടുകയും, അതോടൊപ്പം ധത്തൂര, എരണ്ട, നിർഗുണ്ടി, വര്ഷാഭൂ, ശിഗ്രു, കടുക് എന്നിവ ചേർത്താൽ ഗളഗണ്ഡം (കഴുത്തുവീക്കം) മാറും.
പ്രലേപഃശ്ലീപദം ഹന്തി ചിരോത്ഥമതിദാരുണമ് । ശോഭാഞ്ജനകസിന്ധൃത്ഥഹിങ്ഗും വിദ്രധിനാശനമ് ॥ ൧,൧൭൦.
പ്രലേപം പുരട്ടിയാൽ പഴയതും കടുത്തതുമായ ശ്ലീപദം മാറും; ശോഭാഞ്ജനം, കല്ലുപ്, ഹിംഗു എന്നിവ ചേർത്താൽ വിഡ്രധി (പിണ്ഡം) ഇല്ലാതാകും.
ശരപുങ്ഖാ മധുയുതാ യാത്സര്സ്വവ്രണഗേപണീ । നിമ്ബപത്രസ്യ വാലേപഃ ശ്വയഥുവ്രണഗേപണഃ ॥ ൧,൧൭൦.
ശരപുങ്ഖയുടെ കല്ക് തേനോടുകൂടെ പുരട്ടിയാൽ എല്ലാ വ്രണങ്ങളും മങ്ങും; അതുപോലെ തന്നെ നിംബ ഇലയുടെ ലേപം ശോഥവും വ്രണവും മാറ്റും.
ത്രിഫലാ ഖദിരോ ദാര്വോ ന്യഗ്രോധോ വ്രണശോധനഃ । സദ്യഃ ക്ഷതം വ്രണം വൈദ്യഃ സശൂലം പരിഷേചയേത് ॥ ൧,൧൭൦.
തൃഫല, ഖദിരം, ദാരു, ന്യഗ്രോധം എന്നിവ വ്രണശുദ്ധിക്ക് ഉപയോഗിക്കാം; പുതിയ വ്രണത്തിൽ വേദനയുണ്ടായാലും ഉടൻ തന്നെ വൈദ്യൻ കഴുകണം.
യഷ്ടീമധുകയുക്തേന കിഞ്ചിദുഷ്ണേന സര്പിഷാ । ബുദ്ധ്വാഗന്തുവ്രണാന്വൈദ്യോ ഘൃതക്ഷൌദ്രസമന്വിതാമ് ॥ ൧,൧൭൦.
ചികിത്സകന് പുറത്ത് നിന്നുള്ള കാരണങ്ങളാൽ ഉണ്ടായ വ്രണങ്ങൾ തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ, കുറച്ച് ചൂടാക്കിയ നെയ്യും തേനും യഷ്ടിമധു ചേർത്ത് പുരട്ടണം.
ശീതാം ക്രിയാം പ്രയുഞ്ജീത പിത്തരക്തോഷ്മനാശിനീമ് । ക്വാഥോ വംശത്വഗേരണ്ഡശ്വദംഷ്ട്രവനിദാകൃതഃ ॥ ൧,൧൭൦.
പിത്തവും രക്തവും ചൂടും തണുപ്പിക്കുന്ന ചികിത്സ വേണം. മുളയും ആവരയും ശ്വദംഷ്ട്രയും ചേർത്ത് കഷായം തയ്യാറാക്കണം.
സഹിങ്ഗുസൈന്ധവഃ പീതഃ കോഷ്ഠസ്ഥം സ്ത്രാവയേദസൃക് । യവകോലകുലത്ഥാനാം നിഃസ്നേഹേന രസേന വാ ॥ ൧,൧൭൦.
ഹിംഗും സൈന്ധവവും ചേർത്ത് കഴിച്ചാൽ വയറ്റിൽ അടങ്ങിയ രക്തം പുറത്തേക്കു വരും. അല്ലെങ്കിൽ യവം, കോല, കുലത്ത എന്നിവയുടെ എണ്ണമില്ലാത്ത രസം ഉപയോഗിക്കാം.
ഭുഞ്ജീതാന്നം യവാഗ്വാ വാ പിവേത്സൈന്ധവസംയുതമ് । കരഞ്ജാരിഷ്ടനിര്ഗുണ്ഡീരസോ ഹന്യാദ്വ്രണക്രിമീന് ॥ ൧,൧൭൦.
യവം കൊണ്ടുള്ള അന്നം കഴിക്കാമോ അതോ സൈന്ധവം ചേർത്തു കുടിക്കാമോ. കരിഞ്ച, അരിഷ്ടം, നിർഗുണ്ടി എന്നിവയുടെ രസം വ്രണത്തിലെ കീടങ്ങളെ നശിപ്പിക്കും.
ത്രിഫലാചൂര്ണസംയുക്തോ ഗുഗ്ഗുലുര്വടകീകൃതഃ । നിര്യന്ത്രണോ വിബന്ധഘ്നോ വ്രധനഗേപണഃ ॥ ൧,൧൭൦.
തൃഫല ചൂർണ്ണം ചേർത്തു ഗുഗ്ഗുലു വടി ആക്കി ഉപയോഗിക്കാം. ഇത് തടസ്സം നീക്കി വ്രണത്തിനും വീക്കിനും നല്ലത്.
ദൂര്വാസ്വരസസിദ്ധം വാ തലം കമ്പില്ലകേന വാ । ദാര്വോത്വചശ്ച കല്കേന പ്രധാനം വ്രണരോപണമ് ॥ ൧,൧൭൦.
ദുര്വാസരസത്തിൽ കയ്പ്പിലയും ദാരുവൃക്ഷത്തിൻ തൊലിയും ചേർത്ത് കുഴച്ച് പുരട്ടുന്നത് വ്രണമാർന്നതിന് പ്രധാന ചികിത്സയാണ്.
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൧൭൧ ധന്വന്തരിരുവാച । നാഡീവ്രണാദിരോഗാണാം ചികിത്സാം ശൃണു സുശ്രുത । നാഡീം ശസ്ത്രേണ സംപാട്യ നാജീനാം വ്രണവത്ക്രിയാ ॥ ൧,൧൭൧.
ധന്വന്തരി പറഞ്ഞു: സുശ്രുതാ, നാഡീവ്രണത്തിനും ഇതുപോലുള്ള രോഗങ്ങൾക്കും ചികിത്സ കേൾക്കൂ. ആദ്യം ശസ്ത്രക്രിയയിലൂടെ നാഡി തുറന്ന്, വ്രണത്തിന് ചെയ്യുന്നപോലെ പരിചരണം നടത്തണം.
ഗുഗ്ഗുലുത്രിഫലാവ്യോപൈഃ സമാംശൈരാജ്യയോജിതൈഃ । നാഡീദുഷ്ടവ്രണം ശൂലം ഭഗന്ദരമഥോ ജയേത് ॥ ൧,൧൭൧.
ഗുഗ്ഗുലു, തൃഫല, വ്യോഷം ഇവ സമം ചേർത്ത് നെയ്യിൽ കലർത്തി ഉപയോഗിച്ചാൽ വേദനയുള്ള നാഡീവ്രണവും ഭാഗന്ദരവും ഭേദിക്കും.
നിര്ഗുണ്ഡീരസതസ്തൈലം നാഡീദുഷ്ടവ്രണാപഹമ് । ഹിതം പാമാമയാനാം തു പാനാഭ്യഞ്ജനനാവനൈഃ ॥ ൧,൧൭൧.
നിർഗുണ്ടി രസത്തിൽ നിന്നു തയ്യാറാക്കിയ എണ്ണ നാഡീവ്രണത്തെ മാറ്റും. ഇത് പാമാദികളുള്ളവർക്ക് കുടിക്കാൻ, പുരട്ടാൻ, നാസയിൽ ഇടാൻ ഉപയോഗിക്കാം.
ഗഗ്ഗുത്രിഫലാകൃഷ്ണാത്രിപഞ്ചൈകാംശയോജിതാ । ഘുടി (ഗുഡി) കാശോഥഗുല്മാര്ശോഭഗന്ദരവതാം ഹിതാ ॥ ൧,൧൭൧.
ഗുഗ്ഗുലു, തൃഫല, കൃഷ്ണ, തൃപഞ്ചം ഇവ സമം ചേർത്ത് ഗുളികയാക്കി ഉപയോഗിച്ചാൽ കഷ്ടം, വീക്കം, ഭാഗന്ദരം എന്നിവയ്ക്ക് നല്ലതാണ്.