ഈഷദുഷ്ണസേവനാച്ച ലഘുഃ സൂപഃ സുസാധിതഃ । സ്വിന്ന നിഷ്പീഡിതം ശാകം ഹിതം സ്നേഹാദിസംസ്കൃതമ് ॥ ൧,൧൬൯.
ഇളകിയ ചൂടുള്ള സൂപ്പ് നന്നായി വേവിച്ചാൽ ലഘുവാണ്. തിളപ്പിച്ച് ചുരണ്ടിയ പച്ചക്കറികൾ എണ്ണ മുതലായവ ചേർത്ത് തയ്യാറാക്കുമ്പോൾ ആരോഗ്യത്തിന് നല്ലതാണ്.
ദാഡിമാമലകൈര്യൂഷോ വഹ്നികൃദ്വാതപിത്തഹാ । ശ്വാസകാസപ്രതിശ്യായകഫഘ്നോ മലകൈഃ കൃതഃ ॥ ൧,൧൬൯.
മാതളനാരങ്ങയും നെല്ലിക്കയും ചേർത്ത് ഉണ്ടാക്കിയ സൂപ്പ് അഗ്നി ഉണർത്തുകയും വായുവും പിത്തവും കുറയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മുള്ളങ്കിയോടെ ഉണ്ടാക്കിയാൽ കഫം കുറയും, ശ്വാസക്കേട്, ചുമ, മൂക്കുപോക്ക് എന്നിവയ്ക്കും ഗുണം ചെയ്യും.
യവകോലകുലത്ഥാനാം യൂഷഃ കണ്ഠ്യോഽനിലാപഹഃ । മുദ്ഗാമലകജോ ഗ്രാഹീ ശ്ലേഷ്മപിത്തവിനാശനഃ ॥ ൧,൧൬൯.
യവം, കോല, കുലത്ത എന്നിവയുടെ സൂപ്പ് കണ്ഠത്തിന് ഗുണവും വായു കുറയ്ക്കുന്നതുമാണ്. പയർ, നെല്ലിക്ക എന്നിവ ചേർന്ന സൂപ്പ് പിടിപ്പും കഫം, പിത്തം എന്നിവയുടെ ശമനവുമാണ്.
സഗുഡം ദധി വാതഘ്നം സക്തവോ രൂക്ഷവാതുലാഃ । ഘൃതപൂര്ണോഽഗ്നികാരീ സ്യാദ്വൃഷ്യാ ഗുര്വോ ച ശഷ്കുലീ ॥ ൧,൧൬൯.
ശർക്കര ചേർത്ത തൈര് വായു ശമിപ്പിക്കും. സക്തവ ഉണക്കവും വായു വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്. നെയ്യ് നിറച്ച ശശ്കുലി അഗ്നി ഉണർത്തുകയും വൃശ്യവും ഭാരവുമാണ്.
ബൃംഹണാഃ സാമിഷാ ഭക്ഷ്യപിഷ്ട കാ ഗുഖഃ സ്മൃതാഃ । തൈലസിദ്ധാശ്ച ദൃഷ്ടിഘ്നാസ്തോയസ്വിന്നാശ്ച ദുര്ജരാഃ ॥ ൧,൧൬൯.
മാംസം ചേർത്ത ഭക്ഷ്യങ്ങൾ വളർച്ചയ്ക്ക് നല്ലതാണ്. ചുട്ട മാവു കൊണ്ടുള്ള വിഭവങ്ങൾ ദഹിക്കാൻ കഠിനമാണ്. എണ്ണയിൽ തയ്യാറാക്കിയവ കണ്ണിന് ഗുണം, വെള്ളത്തിൽ വേവിച്ചവ ദഹിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്.
അത്യുഷ്ണാ മണ്ഡകാഃ പഥ്യാഃ ശീതലാ ഗുഖോ മതാഃ । അനുപാനഞ്ച പാനീയം ശ്രമതൃഷ്ണാദിനാശനമ് ॥ ൧,൧൬൯.
വളരെ ചൂടുള്ള കഞ്ഞി ആരോഗ്യത്തിന് നല്ലതാണ്. തണുത്ത മാവു വിഭവങ്ങൾ ഗുണകരമാണ്. ഭക്ഷണത്തിന് ശേഷം വെള്ളം കുടിച്ചാൽ ക്ഷീണം, ദാഹം മുതലായവ അകറ്റാം.
അന്നപാനാദിനാ രക്ഷാ കൃത്സ്യാദ്രോഗവര്ജിതഃ । അനുഷ്ണഃ ശിഖികണ്ഠാഭോ വിഷഞ്ചൈവ വിവര്ണകൃത് ॥ ൧,൧൬൯.
ഭക്ഷ്യവും പാനീയവും ശരിയായി നിയന്ത്രിച്ചാൽ രോഗങ്ങൾ വരില്ല. മയങ്ങുന്ന ചൂടുള്ള വെള്ളം, മയിലിന്റെ കഴുത്തുപോലെയുള്ള നിറമുള്ളത്, വിഷം എന്നിവ വർണ്ണം മാറ്റും.
ഗന്ധസ്പര്ശരസാസ്തീവ്രാഭോക്തുശ്ച സ്യാന്മനോവ്യഥാ । ആഘ്രാണേ ചാക്ഷിരോഗഃ സ്യാദസാധ്യശ്ച ഭിഷഗ്വരൈഃ । വേപഥുര്ജൃമ്ഭണാദ്യം സ്യാദ്വിഷസ്യൈതത്തു ലക്ഷണമ് ॥ ൧,൧൬൯.
വളരെ ശക്തമായ ഗന്ധം, സ്പർശം, രുചി എന്നിവ ഭക്ഷിക്കുന്നവനിൽ മാനസിക വേദന ഉണ്ടാക്കും. അതു നക്കുമ്പോൾ കണ്ണ് രോഗം വരാം, അതും മികച്ച വൈദ്യന്മാർക്കും സുഖപ്പെടുത്താൻ കഴിയില്ല. നടുങ്ങൽ, ഉമ്മയിടൽ മുതലായ ലക്ഷണങ്ങൾ വിഷത്തിന്റെ അടയാളങ്ങളാണ്.
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൧൭൦ ധന്വന്തരിരുവാച । ജ്വരോഽഷ്ടധാ പൃഥഗ്ദ്വന്ദ്വസംഘാതാഗന്തുജഃ സ്മൃതഃ । മുസ്തപര്പടകോശീരചന്ദനോദീച്യനാഗരൈഃ । ശൃതശീതം ജലം ദദ്യാത്പിപാസാജ്വരശാന്തയേ ॥ ൧,൧൭൦.
ധന്വന്തരി പറഞ്ഞു: ജ്വരം എട്ട് വിധങ്ങളാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു — ഓരോന്നായി, രണ്ടായി ചേർന്ന്, അല്ലെങ്കിൽ പുറത്തുനിന്നുള്ള കാരണങ്ങളാൽ ഉണ്ടാകുന്നു. ദാഹവും ജ്വരവും ശമിപ്പിക്കാൻ മുഷ്ത, പർപ്പടകം, ഉശീരം, ചന്ദനം, ഉഡീച്യ, നാഗരം എന്നിവ ചേർത്ത് തിളപ്പിച്ച വെള്ളം തണുപ്പിച്ച ശേഷം കൊടുക്കണം.
നാഗരം ദേവകാഷ്ഠഞ്ച ധാന്യാകം ബൃഹതീദ്വയമ് । ദദ്യാത്പാചനകം പൂര്വം ജ്വരിതായ ജ്വരാപഹമ് ॥ ൧,൧൭൦.
നാഗരം, ദേവദാരു, ധാന്യകം, രണ്ട് വിധം ബൃഹതീ എന്നിവ ചേർത്ത് ആദ്യം ജ്വരമുള്ളവന് പാചകത്തിന് കൊടുക്കണം; ഇത് ജ്വരം അകറ്റുന്നു.
ആരഗ്വധാഭയാമുസ്താതിക്താഗ്രന്ഥികനിര്മിതഃ । കഷായഃ പാചനഃ സാമേ സശൂലേ ച ജ്വരേഹിതഃ ॥ ൧,൧൭൦.
ആരഗ്വധം, അഭയം, മുഷ്ത, തിക്ത, ഗ്രാന്തികം എന്നിവ ചേർത്ത് തയ്യാറാക്കുന്ന കഷായം പാചകശക്തി വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും, അജീർണവും വേദനയുമുള്ള ജ്വരത്തിൽ ഗുണകരവുമാണ്.
മധൂകസാരസിന്ധൂത്ഥവചോഷണകണാഃ സമാഃ । ശ്ലക്ഷ്ണം പിഷ്ട്വാമ്ഭസാ നസ്യം കുര്യാത്സംജ്ഞാപ്രബോധനമ് ॥ ൧,൧൭൦.
മധൂകം, സാര, സിന്ധൂത്തം, വച, ഉഷണം എന്നിവ സമമായി എടുത്ത് നന്നായി അരച്ച് വെള്ളത്തിൽ കലർത്തി മൂക്കിലൂടെ നൽകുമ്പോൾ ബോധം വീണ്ടെടുക്കാൻ സഹായിക്കും.
ത്രിവൃദ്വിശാലാത്രിഫലാകടുകാരഗ്വധൈഃ കൃതഃ । സക്ഷാരോ ഭേദനഃ ക്വാഥഃ പേയഃ സര്വജ്വരാപഹഃ ॥ ൧,൧൭൦.
തൃവൃത്, വിശാല, ത്രിഫല, കടുക, ആരഗ്വധം എന്നിവ ചേർത്ത് കഷായം തയ്യാറാക്കി അതിൽ ക്ഷാരം ചേർത്താൽ, അത് വന്ധനമായി പ്രവർത്തിക്കുകയും എല്ലാ ജ്വരവും അകറ്റാൻ കുടിക്കാവുന്നതുമാണ്.
മഹൌഷധാമൃതാമുസ്തചന്ദനോശീരധാന്യകൈഃ । ക്വാഥസ്തൃതീയകം ഹന്തി ശര്കരാമധുയോജിതഃ ॥ ൧,൧൭൦.
മഹൗഷധം, അമൃത, മുഷ്ത, ചന്ദനം, ഉശീരം, ധാന്യകം എന്നിവ ചേർത്ത് കഷായം തയാറാക്കി പഞ്ചസാരയും തേനും ചേർത്താൽ, അതു തൃതീയകജ്വരം അകറ്റുന്നു.
അപാമഗജടാകട്യാം ലോഹിതൈഃ സപ്തതന്തുഭിഃ । ബദ്ധ്വാ വാരേ രവേര്നൂനം ജ്വരം ഹന്തി തൃതീയകമ് ॥ ൧,൧൭൦.
അപാമർഗത്തിന്റെ വേർ എടുത്ത് ഏഴ് ചുവപ്പ് നൂലുകൾ കൊണ്ട് കട്ടിയിൽ സൂര്യോദയ സമയത്ത് കട്ടിയിൽ കെട്ടിയാൽ, തൃതീയകജ്വരം തീരുന്നു.
ഗങ്ഗായാ ഉത്തരേ കൂലേ അപുത്രസ്താപസോ മൃതഃ । തസ്മൈ തിലോദകം ദദ്യാന്മുഞ്ചത്യൈകാഹികോ ജ്വരഃ ॥ ൧,൧൭൦.
ഗംഗയുടെ വടക്കേ കരയിൽ, ഒരു സന്താനരഹിതനായ തപസ്യക്കാരൻ മരിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, അവനുവേണ്ടി തിലജലം അർപ്പിച്ചാൽ എക്കാലം മാറി വരുന്ന ജ്വരം വിട്ടുപോകും.
ഗുഡൂച്യാഃ ക്വാഥകല്കാഭ്യാം വിഫലാവാസകസ്യ ച । മൃദ്വീകായാ ബലായാശ്ച സിദ്ധാഃ സ്നേഹാ ജ്വരച്ഛിദഃ ॥ ൧,൧൭൦.
ഗുഡൂചി, വിപല, വാസകം, മൃദ്വീകം, ബലാ എന്നിവയുടെ കഷായവും കല്പവും ചേർത്ത് എണ്ണയിൽ പാകം ചെയ്താൽ, ആ എണ്ണ ജ്വരം അകറ്റാൻ ഫലപ്രദമാണ്.
ധാത്രീശിവാകണാവഹ്നിക്വാഥഃ സര്വജ്വരാന്തകഃ । ജ്വരാതിസാരഹരണമൌഷധം പ്രവദാമ്യഥ ॥ ൧,൧൭൦.
ധാത്രി, ശിവ, കണ, വഹ്നി എന്നിവ ചേർത്ത് കഷായം തയാറാക്കിയാൽ എല്ലാ ജ്വരവും അകറ്റുന്നു. ഇനി ഞാൻ ജ്വരവും അതിസാരവും അകറ്റുന്ന ഔഷധം പറയുന്നു.
പൃശ്രിപര്ണോബലാവില്വനാഗരോത്പലധാന്യകൈഃ । പാഠേന്ദ്രയവഭൂനിമ്ബമുസ്തപര്പടകൈഃ ശൃതാഃ । ജ്യന്ത്യാമമതീസാരം സജ്വരം സമഹൌഷധാഃ ॥ ൧,൧൭൦.
പൃശ്നിപർണി, ബലാ, ബില്വം, നാഗരം, ഉത്പലം, ധാന്യകം, പാഠ, ഇന്ദ്രയവം, ഭൂനിംബം, മുഷ്ത, പർപ്പടകം എന്നിവയും മഹൗഷധങ്ങൾ ചേർത്ത് കഷായം തയാറാക്കിയാൽ, അതി ശക്തമായ അതിസാരവും ജ്വരവും ഒരുമിച്ച് ശമിപ്പിക്കുന്നു.
നാഗരാതിവിഷാമുസ്തഭൂനിമ്ബാമൃതവത്സകൈഃ । സര്വജ്വരഹരഃ ക്വഥഃ സര്വാതീസാരനാശനഃ ॥ ൧,൧൭൦.
നാഗരം, അതിവിഷം, മുഷ്ത, ഭൂനിംബം, അമൃതവത്സകം എന്നിവ ചേർത്ത് കഷായം തയാറാക്കിയാൽ, എല്ലാ ജ്വരവും അതിസാരവും അകറ്റുന്നു.
മുസ്തപര്പടകദിവ്യശൃങ്ഗവേരശൃതം പയഃ । ശാലപര്ണോ പൃശ്രിപര്ണോ ബൃഹതീ കണ്ടകാരികാ ॥ ൧,൧൭൦.
മുഷ്ത, പർപ്പടകം, ദിവ്യശൃംഗവേരം, ശാലപർണി, പൃശ്നിപർണി, ബൃഹതീ, കണ്ടകാരിക എന്നിവ ചേർത്ത് പാലിൽ തിളപ്പിച്ചാൽ അതു ഗുണകരമാണ്.
ബലാശ്വദംഷ്ട്രാബില്വാദി പാഠാനാഗരധാന്യകമ് । ഏതദാഹാരസംയോഗേ ഹിതം സര്വാതിസാരിണാമ് ॥ ൧,൧൭൦.
ബലാ, അശ്വദംഷ്ട്ര, ബില്വം, പാഠ, നാഗരം, ധാന്യകം എന്നിവ ഭക്ഷണത്തിൽ ചേർത്താൽ എല്ലാ അതിസാരരോഗികൾക്കും ഗുണം ചെയ്യും.
ബില്വചൂതാസ്ഥിക്വാഥശ്ച ഖണ്ഡം മധ്വതിസാരനുത് । അതിസാരേ ഹിതാ തദ്വത്കുടജത്വക്കണായുതാ ॥ ൧,൧൭൦.
ബില്വവും മാവിൻകുരുവും ചേർത്ത് കഷായം തയാറാക്കി പഞ്ചസാര ചേർത്താൽ അതിസാരം ശമിക്കും; അതുപോലെ കുഡജവൃക്ഷത്തിന്റെ തൊലി ചേർത്താൽ അതും ഗുണകരമാണ്.
വത്സകാതിവിഷാവിശ്വകണാകന്ദകഷായകഃ । പ്രയുക്തശ്ചാമശൂലാഢ്യേ ഹ്യതീസാരേ സശോണിത ॥ ൧,൧൭൦.
വത്സകം, അതിവിഷം, വിശ്വകണ, കണ്ഠം എന്നിവ ചേർത്ത് കഷായം തയാറാക്കി ഉപയോഗിച്ചാൽ വയറുവേദനയും രക്തസ്രാവവുമുള്ള അതിസാരത്തിൽ ഗുണം ചെയ്യും.
ചികിത്സാഥ ഗ്രഹണ്യാസ്തുഗ്രഹണീ ചാഗ്രിനാശിനീ । ചിത്രകാക്വാഥക്ലകാഭ്യാം ഗ്രഹണീഘ്നം ക്ഷൃതം ഹവിഃ । ഗുല്മശോഥോദരപ്ലീഹശൂലാര്ശോഘ്നം പ്രദീപനമ് ॥ ൧,൧൭൦.
ഇനി ഗ്രഹണിയുടെ ചികിത്സ: ഗ്രഹണി രോഗം ചിത്രകത്തിന്റെ കഷായവും കല്പവും ചേർത്ത് പാകം ചെയ്ത നെയ്യ് കഴിച്ചാൽ അകറ്റാം. ഇത് ഗൾമം, വീക്കം, വയറുവ്യാധി, പ്ലീഹാരോഗം, വേദന, അർശസ് എന്നിവയും ശമിപ്പിക്കുകയും അഗ്നി വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
സൌവര്ചലം സൈന്ധവഞ്ച വിഡങ്ഗൌദ്ഭിദമേവ ച । സാമുദ്രേണ സമം പഞ്ചലവണാന്യത്ര യോജയേത് ॥ ൧,൧൭൦.
സൗവർചനം, സൈന്ധവം, വിഡംഗം, ഉദ്ഭിദം എന്നിവയും സാമുദ്രം ചേർത്ത് അഞ്ചു ഉപ്പുകൾ ആയി ഉപയോഗിക്കണം.
ഭേഷജം ശസ്ത്രക്ഷാരാഗ്ന്യസ്ത്രിധാ വൈ ചാര്ശസാം ഹരമ് । വിദ്ധി തച്ചാര്ശസോഘ്നന്തു യദ്ധി തക്രം നവോദ്ധൃതമ് ॥ ൧,൧൭൦.
മൂലക്കുരു മാറ്റാൻ മൂന്ന് വിധത്തിലുള്ള ചികിത്സകൾ ഉണ്ട്: ശസ്ത്രക്രിയ, ക്ഷാരം, അഗ്നി. പുതുതായി ചുരണ്ടിയ തക്രം കുടിച്ചാൽ അതും മൂലക്കുരുവിന് ഔഷധം ആകുന്നു.
ഗുഡൂടീം പിപ്പലീയുക്താമഭയാം ഘൃതഭര്ജിതാമ് । ത്രിവൃദര്ശോവിനാശാര്ഥം ഭക്ഷയേദമ്ലലോണികാമ് ॥ ൧,൧൭൦.
ഗുടൂചി, പിപ്പലി ചേർത്ത അഭയ, നെയ്യിൽ വറുത്തത്, അമ്ലവും ഉപ്പും ചേർത്ത് തയ്യാറാക്കിയ വിഭവങ്ങൾ മൂലക്കുരുവിനും കുടലടച്ചുപോകുന്നതിനും നല്ലതാണ്.
തിലേക്ഷുരസസംയോഗശ്ചാര്ശഃ കുഷ്ഠ വിനാശനഃ । പഞ്ചകോലം സമരിചം സത്ര്യൂഷണമഥാഗ്നികൃത് ॥ ൧,൧൭൦.
എള്ളിന്റെ നീരുമായി തയ്യാറാക്കിയ മിശ്രിതം മൂലക്കുരുവിനും ചർമ്മരോഗങ്ങൾക്കും ഔഷധമാണ്. അഞ്ചു കോലങ്ങൾ, കുരുമുളക്, മൂന്ന് വിധത്തിലുള്ള കാരം ഇവയൊക്കെ അഗ്നി ഉണർത്തുന്നു.
ഹരീതകീ ഭക്ഷ്യമാണാ നാഗേരണ ഗുഡേന വാ । സൈന്ധവോപഹിതാ വാപി സാതത്യേനാഗ്നിദീപനീ ॥ ൧,൧൭൦.
ഹരീതകി നേരെ കഴിച്ചാലോ, ഇഞ്ചിയും ശർക്കരയും ചേർത്തോ, അല്ലെങ്കിൽ സൈന്ധവലവണം ചേർത്തോ, സ്ഥിരമായി കഴിച്ചാൽ അഗ്നി ഉണരുന്നു.