ഗരുഡപുരാണമ്

ഹേതുലക്ഷണസംസര്ഗാദ്വിദ്യാദ്വ്യാധിം ദ്വിദോഷജമ് । സര്വഹേതുസമുത്പന്നം ത്രിലിങ്ഗം സാന്നിപാതികമ് ॥ ൧,൧൬൮.

കാരണങ്ങളും ലക്ഷണങ്ങളും ചേർന്നാൽ, രണ്ട് ദോഷങ്ങൾ ചേർന്ന് വരുന്ന രോഗം തിരിച്ചറിയണം. എല്ലാ കാരണങ്ങളും ഉണ്ടെങ്കിൽ, മൂന്നു ദോഷങ്ങളുടെയും ലക്ഷണങ്ങളുള്ളത് സാന്നിപാതികം എന്നു പറയുന്നു.

ദോഷധാതുമലാധാരോ ദേഹിനാം ദേഹ ഉച്യതേ । തേഷാം സമത്വമാരോഗ്യം ക്ഷയവൃദ്ധേര്വിപര്യയഃ ॥ ൧,൧൬൮.

ദോഷങ്ങൾ, ധാതുക്കൾ, മലങ്ങൾ എന്നിവയുടെ ആധാരമാണ് ശരീരം. ഇവ സമമായിരിക്കുമ്പോൾ ആരോഗ്യമാണ്; കുറയുകയോ കൂടുകയോ ചെയ്താൽ അതിന് വിരുദ്ധമാണ്.

വസാസൃങ്മാംസമേദോഽസ്ഥിമജ്ജാശുക്രാണി ധാതവഃ । വാതപിത്തകഫാ ദോഷാ വിണ്മൂത്രാദ്യാ മലാഃ സ്മൃതാഃ ॥ ൧,൧൬൮.

വസ, രക്തം, മാംസം, മെദസ്, അസ്ഥി, മജ്ജ, ശുക്ലം — ഇവയാണ് ധാതുക്കൾ. വായു, പിത്തം, കഫം — ഇവയാണ് ദോഷങ്ങൾ. വിസർജ്യം, മൂത്രം മുതലായവ മലങ്ങൾ ആകുന്നു.

വായുഃ ശീതോ ലഘുഃ സൂക്ഷ്മഃ സ്വരനാശീസ്ഥിരോ ബലീ । പിത്തമമ്ലകടൂഷ്ണഞ്ചാപങ്ക്തീ രോഗകാരണമ് ॥ ൧,൧൬൮.

വായു തണുത്തതും ലഘുവും സൂക്ഷ്മവുമാണ്; ശബ്ദം നഷ്ടമാക്കുകയും സ്ഥിരതയും ശക്തിയും നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു. പിത്തം പുളിയുമാണ്, കഠിനവും ചൂടും ദുർഗന്ധവും ഉള്ളതും രോഗങ്ങൾക്ക് കാരണമാകുന്നതുമാണ്.

മധുരോ ലവണഃ സ്നിഗ്ധോ ഗുരുഃ ശ്ലേഷമാതിപിച്ഛിലഃ । ഗുദശ്രോണ്യാശ്രയോ വായുഃ പിത്തം പക്വാശയസ്ഥിതമ് ॥ ൧,൧൬൮.

മധുരം, ഉപ്പു, എണ്ണപ്പൊലിവ്, ഭാരമുള്ളത്, അത്യന്തം ഒറ്റിപ്പിടിക്കുന്നതുമാണ് കഫം. വായു ഗുദവും ചുണ്ടും ഭാഗത്താണ്; പിത്തം പക്വാശയത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.

കഫസ്യാമാശയസ്ഥാനം കണ്ഠോ വാ മൂര്ധസന്ധയഃ । കടുതിക്തകഷായാശ്ച കോപയന്തി സമീരണമ് ॥ ൧,൧൬൮.

കഫത്തിന്റെ സ്ഥലം ആമാശയമോ, അല്ലെങ്കിൽ കഴുത്തോ തലയുടെ സന്ധികളോ ആകാം. കഠിനം, തിത്തിരിപ്പും കഷായവും വായുവിനെ ഉണർത്തുന്നു.

കട്വമ്ലലവണാഃ പിത്തം സ്വാദൂഷ്ണലവണാഃ കഫമ് । ഏത ഏവ വിപര്യസ്താഃ ശമായൈഷാം പ്രയോജിതാഃ । ഭവന്തി രോഗിണാം ശാന്ത്യൈ സ്വസ്ഥാനേ സുഖഹേതവഃ ॥ ൧,൧൬൮.

കഠിനം, പുളി, ഉപ്പു — ഇവ പിത്തം കൂട്ടുന്നു. മധുരം, ചൂട്, ഉപ്പു — ഇവ കഫം കൂട്ടുന്നു. ഇവയെ വിപരീതമായി ഉപയോഗിച്ചാൽ അവ ശമിക്കും; രോഗികൾക്ക് ശാന്തിയും, ആരോഗ്യവാന്മാർക്ക് സന്തോഷവും നൽകും.

ചക്ഷുഷ്യോ മധുരോ ജ്ഞേയോ രസധാതുവിവഹ്ദ്ധനഃ । അമ്ലോത്തരോ മനോഹൃദ്യം തഥാ ദീപനപാചനമ് ॥ ൧,൧൬൮.

കണ്ണിന് ഉത്തമവും രസധാതുവിനെ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതും മധുരം ആണ്. പുളി അധികം ഉണ്ടായാൽ മനസ്സിനും ഹൃദയത്തിനും ഇഷ്ടമായതും, ദഹനം ഉണർത്തുന്നതും ആകുന്നു.

ദീപനോജ്വരതൃഷ്ണാഘ്നസ്തിക്തഃ ശോധനശോഷണഃ । പിത്തലോ ലേഖന സ്തമ്ഭീ കഷായോ ഗ്രാഹിശോഷണഃ ॥ ൧,൧൬൮.

തിത്തിരിപ്പു ദഹനം ഉണർത്തുകയും, ജ്വരവും ദാഹവും അകറ്റുകയും, ശുദ്ധീകരിക്കുകയും ഉണക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. കഷായം പിത്തം കുറയ്ക്കുന്നു, ശരീരത്തിൽ കെട്ടിപ്പിടിക്കുകയും, ഉണക്കുകയും, ആഗ്രഹിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

രസവീര്യവിപാകാനാമാശ്രയം ദ്രവ്യമുത്തമമ് । രസപാകാന്തരസ്ഥായി സര്വദ്രവ്യാശ്രയം ദ്രുതമ് ॥ ൧,൧൬൮.

രസം, വീര്യം, വിപാകം എന്നിവയുടെ ആധാരമാണ് ദ്രവ്യം. രസത്തിന്റെ പരിണാമത്തിൽ ദ്രവ്യം സ്ഥിരമായി നിലനിൽക്കുന്നു; എല്ലാ ദ്രവ്യങ്ങൾക്കും അതാണ് അടിസ്ഥാനമായത്.

ശീതോഷ്ണം ലവണം വീര്യമഥ വാ ശക്തിരിഷ്യതേ । രസാനാം ദ്വിവിധഃ പാകോ കടുരേവ ച ॥ ൧,൧൬൮.

വീര്യം തണുപ്പ്, ചൂട്, ഉപ്പു — ഇതിലൊന്നായിരിക്കും. രസത്തിന്റെ പരിണാമം രണ്ടുവിധമാണ്, പ്രത്യേകിച്ച് കഠിനം.

ഭിഷഗ്ഭേഷജരോഗാര്തപരിചാരകസമ്പദഃ । ചികിത്സാങ്ഗാനിചത്വാരി വിപരീതാന്യസിദ്ധയേ ॥ ൧,൧൬൮.

ചികിത്സയ്ക്ക് നാല് ഭാഗങ്ങളുണ്ട് — വൈദ്യൻ, ഔഷധം, രോഗി, പരിചാരകൻ. ഇവയിൽ ഏതെങ്കിലും തെറ്റായാൽ വിജയമുണ്ടാകില്ല.

ദേശകാലവയോവഹ്നിസാമ്യപ്രകൃതിഭേഷജമ് । ദേഹസത്ത്വബലവ്യാധീന്ബുദ്ധ്വാ കര്മ സമാചരേത് ॥ ൧,൧൬൮.

ദേശവും കാലവും വയസ്സും അഗ്നിയും സ്വഭാവവും ഔഷധവും, ശരീരം, മനസ്സ്, ശക്തി, രോഗങ്ങൾ — ഇവയെ മനസ്സിലാക്കി ചികിത്സ നടത്തണം.

സംസൃഷ്ടലക്ഷണോപേതോ ദേശഃ സാധാരണഃ സ്മൃതഃ । ബാല ആ ഷോഡശാന്മധ്യഃ സപ്തതേര്വൃദ്ധ ഉച്യതേ ॥ ൧,൧൬൮.

ചേരുവകൾ കലർന്ന ദേശം സാധാരണ ദേശം എന്നാണ് പറയുന്നത്. ബാല്യം പതിനാറു വയസുവരെ, മധ്യവയസ് എഴുപതു വരെ, അതിന് ശേഷം വൃദ്ധാവസ്ഥ.

കഫപിത്താനിലാഃ പ്രായോ യഥാക്രമമുദീരിതാഃ । ക്ഷാരാഗ്നിശസ്ത്രരഹിതാ ക്ഷീണേ പ്രവയസി ക്രിയാഃ ॥ ൧,൧൬൮.

കഫം, പിത്തം, വായു — ഇവ സാധാരണയായി ക്രമത്തിൽ പ്രകടമാകും. പ്രായം കൂടുമ്പോൾ ക്ഷാരം, അഗ്നി, ശസ്ത്രം എന്നിവയില്ലാത്ത ചികിത്സയാണ് ഉചിതം.

കൃശസ്യ വൃംഹണം കാര്യംസ്ഥൂലദേഹസ്യ കര്ഷണമ് । രക്ഷണം മധ്യകായസ്യ ദേഹഭേദാസ്ത്രയോ മതാഃ ॥ ൧,൧൬൮.

ക്ഷീണിച്ചവർക്കു പോഷകചികിത്സ, കൂർത്തവർക്കു കുറയ്ക്കുന്ന ചികിത്സ, മധ്യവയസ്സുകാർക്ക് സംരക്ഷണം — ഇവയാണ് മൂന്നു തരത്തിലുള്ള ശരീരങ്ങൾക്കുള്ള മാർഗങ്ങൾ.

സ്ഥൈര്യവ്യായാമസന്തോഷൈര്ബോദ്ധവ്യം യത്നതോ ബലമ് । അവികാരീ മഹോത്സാഹോ മഹാസാഹസികോ നരഃ ॥ ൧,൧൬൮.

സ്ഥിരത, വ്യായാമം, സംതൃപ്തി — ഇതിലൂടെ ശക്തി മനസ്സിലാക്കണം. മാറ്റമില്ലാത്തവനും, അത്യന്തം ഉത്സാഹവാനുമാണ് വലിയ ധൈര്യശാലി.

പാനാഹാരാദയോ യസ്യ വിരുദ്ധാഃ പ്രകൃതേരപി । ശ്വസുഖായോപകല്പ്യന്തേ തത്സാമ്യമിതി കഥ്യതേ ॥ ൧,൧൬൮.

ഒരു മനുഷ്യന്റെ ഭക്ഷണവും പാനീയവും സ്വഭാവത്തിന് എതിരായിരുന്നാലും, സ്വന്തം സൗഖ്യത്തിനായി അവയെ സ്വീകരിക്കുമ്പോൾ അതിനെ സമത്വാവസ്ഥയെന്നു പറയുന്നു.

ഗര്ഭിണ്യാഃ ശ്ലൈഷ്മികൈര്ഭക്ഷ്യൈഃ ശ്ലൈഷ്മികോ ജായതേ നരഃ । വാതലൈഃ പിത്തലൈസ്തദ്വത്സമധാതുര്ഹിതാശനാത് ॥ ൧,൧൬൮.

ഗർഭിണിയായ സ്ത്രീ ശ്ലേഷ്മം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന ഭക്ഷണം കഴിച്ചാൽ, ശ്ലേഷ്മം അധികമുള്ള കുട്ടി ജനിക്കും. അതുപോലെ, വായുവോ പിത്തമോ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന ഭക്ഷണം കഴിച്ചാൽ അതനുസരിച്ചുള്ള സ്വഭാവം കുട്ടിക്ക് ഉണ്ടാകും. സമമായ ഭക്ഷണം കഴിച്ചാൽ ശരീരത്തിന് അനുയോജ്യമായ സ്വഭാവം ഉണ്ടാകും.

കൃശോ രൂക്ഷോഽല്പകേശശ്ച ചലചിത്തോ നരഃ സ്ഥിതഃ । ബഹുവാക്യരതഃ സ്വപ്നേവാതപ്രകൃതികോ നരഃ ॥ ൧,൧൬൮.

ശരീരം ക്ഷീണിച്ചും വരണ്ടതും കുറച്ചു മുടിയുമുള്ളവനും, മനസ്സ് സ്ഥിരതയില്ലാത്തവനും, അധികം സംസാരിക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നവനും, സ്വപ്നത്തിൽ സഞ്ചാരം കാണുന്നവനും വായു സ്വഭാവമുള്ളവനായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

അകാലപലിതോ ഗൌരഃ പ്രസ്വേദീ കോപനോ ബുധഃ । സ്വപ്നേഽപി ദീപ്തിമത്പ്രേക്ഷീ പിത്തപ്രകൃതിരുച്യതേ ॥ ൧,൧൬൮.

കാലത്തേക്കാൾ മുമ്പേ ചാരമുടിയുള്ളവനും, വെളുത്ത നിറമുള്ളവനും, എളുപ്പത്തിൽ വിയർക്കുന്നവനും, വേഗത്തിൽ കോപം വരുന്നവനും, ബുദ്ധിമാനുമായവനും, സ്വപ്നത്തിൽ പ്രകാശമുള്ളത് കാണുന്നവനും പിത്തം സ്വഭാവമുള്ളവനാണ്.

സ്ഥിരചിത്തഃ സ്വരഃ സൂക്ഷ്മഃ പ്രസന്നഃ സ്നിഗ്ധമൂര്ധജഃ । സ്വപ്നേ ജലശിലാലോകീ ശ്ലേഷ്മ പ്രകൃതികോ നരഃ ॥ ൧,൧൬൮.

സ്ഥിരമായ മനസ്സും, മൃദുവായ ശബ്ദവും, മനോഹരവും തെളിഞ്ഞതുമായ സ്വഭാവവും, മൃദുലമായ മുടിയും, സ്വപ്നത്തിൽ വെള്ളമോ കല്ലോ കാണുന്നവനും ശ്ലേഷ്മം സ്വഭാവമുള്ളവനാണ്.

സംമിശ്രലക്ഷണൈര്ജ്ഞേയോ ദ്വിത്രിദോഷാന്വയോ നരഃ । ദോഷസ്യേതരസദ്ഭാവേഽപ്യധികാ പ്രകൃതിഃ സ്മൃതാഃ ॥ ൧,൧൬൮.

രണ്ടോ മൂന്നോ ദോഷങ്ങളുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് കാണുന്നവനെ മിശ്രസ്വഭാവമുള്ളവനെന്നു അറിയണം. എന്നാൽ മറ്റുള്ളവ ഉണ്ടെങ്കിലും ഒന്നാണ് പ്രധാനമായുള്ളത് എങ്കിൽ അതാണ് മുഖ്യസ്വഭാവം.

മന്ദസ്തീക്ഷ്ണോഽഥ വിഷമഃ സമശ്ചൈതി ചതുര്വിധാഃ । കഫപിത്താനിലാധിക്യാത്തത്സാമ്യാജ്ജാഠരോഽനലഃ ॥ ൧,൧൬൮.

ജഠരാഗ്നി നാലു വിധമാണ്: ദുർബലമായത്, അതിവേഗം ദഹിപ്പിക്കുന്നത്, അസമമായത്, സമമായത്. ശ്ലേഷ്മം, പിത്തം, വായു എന്നിവയുടെ അധികം, അല്ലെങ്കിൽ അവയുടെ സമത്വം മൂലമാണ് ഇതിന് കാരണം.

സമസ്യ പാലനം കാര്യം വിഷമേ വാതനിഗ്രഹഃ । തീക്ഷ്ണേ പിത്തപ്രതീകാരോ മന്ദേ ശ്ലേഷ്മവിശോധനമ് ॥ ൧,൧൬൮.

സമമായ ദഹനശക്തിയുള്ളവരിൽ സംരക്ഷണം വേണ്ടതാണ്. അസമമായവരിൽ വായു നിയന്ത്രിക്കണം. അതിവേഗം ദഹിപ്പിക്കുന്നവരിൽ പിത്തം കുറയ്ക്കേണ്ടത്. ദുർബലമായവരിൽ ശ്ലേഷ്മം ശുദ്ധീകരിക്കണം.

പ്രഭവഃ സര്വരോഗാണാമജീര്ണം ചാഗ്നിനാശനമ് । ആമാമ്ലരസവിഷ്ടമ്ഭ ലക്ഷണന്തച്ചതുര്വിധമ് ॥ ൧,൧൬൮.

എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും മൂലകാരണമാണ് അജീർണം, അത് ദഹനശക്തി നശിപ്പിക്കുന്നു. അതിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഭാരത്വം, പുളിപ്പു, തടസ്സം എന്നിവയാണ്, ഇവയും നാലു വിധമാണ്.

ആമാദ്വിഷൂചികാ ചൈവ ഹൃദാലസ്യാദയസ്തഥാ । വചാലവണതോയേന ഛര്ദനം തത്ര കാരയേത് ॥ ൧,൧൬൮.

അജീർണത്തിൽ നിന്ന് വിഷൂചികയും ഹൃദയത്തിലെ ക്ഷീണവും തുടങ്ങിയവ ഉണ്ടാകുന്നു. അപ്പോഴുള്ള ചികിത്സയായി വച, ഉപ്പ്, വെള്ളം എന്നിവ ചേർത്ത് ഛർദി വരുത്തണം.

ശുക്രാഭാവോ ഭ്രമോ മൂര്ഛാ തര്ഷോഽമ്ലാത്സംപ്രവര്തതേ । അപക്വം തത്ര ശീതാമ്ബുപാനം വാതനിഷേവണമ് ॥ ൧,൧൬൮.

പുളിപ്പു മൂലം ശുക്രക്ഷയം, തലകറക്കം, ബോധക്ഷയം, ദാഹം എന്നിവ ഉണ്ടാകാം. അപ്പോൾ തണുത്ത വെള്ളം കുടിക്കുകയും വായു ശമിപ്പിക്കുന്ന ഔഷധങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുകയും വേണം.

ഗാത്രഭങ്ഗം ശിരോജാഡ്യം ഭക്തദോഷാദയോ ഗദാന് । തസ്മിന്സ്വാപോ ദിവാ കാര്യോലങ്ഘനം ച വിവര്ജനമ് ॥ ൧,൧൬൮.

അംഗഭംഗം, തലയുടെ ഭാരത്വം, തെറ്റായ ഭക്ഷണത്തിൽ നിന്നുള്ള രോഗങ്ങൾ എന്നിവയുണ്ടായാൽ പകലിൽ ഉറക്കം ഒഴിവാക്കുകയും ഉപവാസം പാലിക്കുകയും വേണം.