ഗരുഡപുരാണമ്

ഉച്ചൈര്ഭാഷാതിഭാരാച്ച കര്മയോഗാതികര്ഷണാത് । വായുഃ കുപ്യതി പര്ജന്യേ ജീര്ണാന്നേ ദിനസംക്ഷയേ ॥ ൧,൧൬൮.

ഉയർന്ന ശബ്ദത്തിൽ സംസാരിക്കൽ, ഭാരമേറിയത്, അതികഠിനമായ പ്രവർത്തനം, അതിരുകടന്ന പരിശ്രമം എന്നിവകൊണ്ടും, മഴയുള്ള കാലത്ത്, ഭക്ഷണം ജീരണമാകുമ്പോൾ, ദിവസാവസാനത്തിൽ എന്നിവിടങ്ങളിലും വായു ദോഷം ഉണ്ടാകുന്നു.

ഉഷ്ണാമ്ല ലവണക്ഷാരകടുകാജീര്ണഭോജനാത് । തീക്ഷ്ണാതപാഗ്നിസന്താപമദ്യക്രോധനിഷേവണാത് ॥ ൧,൧൬൮.

വെള്ളം, പുളി, ഉപ്പ്, ക്ഷാരം, കട്ടു, ദീർഘസമയമെടുത്ത് ജീരണമാകുന്ന ഭക്ഷണം, അത്യന്തം ചൂട്, തീയുടെ ചൂട്, വിഷമത, മദ്യം, കോപം എന്നിവയും പിത്തം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു.

വിദാഹകാലേ ഭുക്തസ്യ മധ്യാഹ്നേ ജലദാത്യയേ । ഗ്രീഷ്മകാലേര്ഽദ്ധരാത്രേഽപി പിത്തം കുപ്യതി ദേഹിനഃ ॥ ൧,൧൬൮.

വേദനയുള്ള സമയത്ത്, ഭക്ഷണം കഴിച്ചതിന് ശേഷം, ഉച്ചയ്ക്ക്, മേഘങ്ങൾ മാറിയ ശേഷം, വേനൽക്കാലത്ത്, അർദ്ധരാത്രിയിൽ, ശരീരത്തിൽ പിത്തം കൂടുന്നു.

സ്വാദ്വമ്ലലവണസ്നിഗ്ധഗുരുശീതാതിഭോജനാത് । നവാന്നപിച്ഛിലാനൂപമാംസാദേഃ സേവനാദപി ॥ ൧,൧൬൮.

മധുരം, പുളി, ഉപ്പ്, എണ്ണയുള്ളത്, ഭാരമേറിയത്, തണുത്തത്, പുതുതായി ഉണക്കിയ അരി, ലാപം, മീൻ, ഇറച്ചി എന്നിവയും കഫം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു.

അവ്യായാമ ദിവാസ്വപ്നശയ്യാസനസുഖാദിഭിഃ । കഫപ്രദോഷോ ഭുക്തേ ച വസന്തേ ച പ്രകുപ്യതി ॥ ൧,൧൬൮.

വ്യാപാരമില്ലായ്മ, പകലിൽ ഉറക്കം, കിടക്കയുടെയും ഇരിപ്പിടത്തിന്റെയും ആനന്ദം എന്നിവയും ഭക്ഷണത്തിനു ശേഷം, വസന്തകാലത്ത് കഫം കൂടാൻ കാരണമാകുന്നു.

ദേഹപാരുഷ്യസംകോചതോദവിഷ്ടമ്ഭകാദയഃ । തഥാ ച സുപ്താ രോമഹര്ഷസ്തമ്ഭനശോഷണമ് ॥ ൧,൧൬൮.

ശരീരത്തിലെ കരടുതനവും, ചുരുങ്ങൽ, തടസ്സം തുടങ്ങിയ ലക്ഷണങ്ങളും, അതുപോലെ ഉറക്കം, രോമാഞ്ചം, കട്ട, ഉണങ്ങൽ എന്നിവയും കാണപ്പെടും.

ശ്യാമത്വമങ്ഗവിശ്ലേഷബലമായാസവര്ധനമ് । വായോര്ലിങ്ഗാനി തൈര്യുക്തം രോഗം വാതാത്മകം വദേത് ॥ ൧,൧൬൮.

തൊലിയിൽ കറുപ്പ്, അവയവങ്ങൾ വേർപെടൽ, ബലഹീനത, അധികം ക്ഷീണം എന്നിവ വായുവിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളാണ്; ഇവയൊക്കെ ഉള്ളത് വായു ദോഷം ഉള്ള രോഗം എന്നാണ് പറയേണ്ടത്.

ദാഹോഷ്മപാദസംക്ലേദകോപരാഗപരിശ്രമാഃ । കട്വമ്ലശവവൈഗന്ധ്യസ്വേദമൂര്ഛാതിതൃട്ഭ്രമാഃ ॥ ൧,൧൬൮.

കുടിയുള്ള വേദന, ചൂട്, കാലുകളിൽ ഈർപ്പം, ചുവപ്പ്, ക്ഷീണം, കയ്പ്, പുളി, ദുർഗന്ധം, വിയർപ്പ്, ബോധക്ഷയം, അത്യധികമായ ദാഹം, തലകറക്കം എന്നിവയും പിത്തം കൂടുമ്പോൾ ഉണ്ടാകും.

ഹാരിദ്രം ഹരിതത്വഞ്ച പിത്തലിങ്ഗാന്വിതൈര്നരഃ । ദേഹേ സ്നിഗ്ധത്വമാധുര്യചിരകാരിത്വബന്ധനമ് ॥ ൧,൧൬൮.

മഞ്ഞപ്പച്ചയും പച്ചയും പോലുള്ള പിത്തത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ; ശരീരത്തിൽ എണ്ണത്തോടും മധുരത്തോടും ദീർഘസമയമെടുക്കുന്ന പ്രവർത്തനത്തോടും ബന്ധം കാണാം.

സ്തൈമിത്യതൃപ്തിസങ്ഘാതശോഥശതിലഗൌരവമ് । കണ്ഡൂനിദ്രാഭിയോഗശ്ച ലക്ഷണം കഫസമ്ഭവമ് ॥ ൧,൧൬൮.

നിശ്ചലത, തൃപ്തിയില്ലായ്മ, വീക്കം കൊണ്ടുള്ള ഭാരവും എണ്ണപോലെയുള്ള ഭാരം, ചുളിവ്, ഉറക്കം, മന്ദത — ഇവയാണ് കഫം കൂടുമ്പോൾ കാണുന്ന ലക്ഷണങ്ങൾ.

ഹേതുലക്ഷണസംസര്ഗാദ്വിദ്യാദ്വ്യാധിം ദ്വിദോഷജമ് । സര്വഹേതുസമുത്പന്നം ത്രിലിങ്ഗം സാന്നിപാതികമ് ॥ ൧,൧൬൮.

കാരണങ്ങളും ലക്ഷണങ്ങളും ചേർന്നാൽ, രണ്ട് ദോഷങ്ങൾ ചേർന്ന് വരുന്ന രോഗം തിരിച്ചറിയണം. എല്ലാ കാരണങ്ങളും ഉണ്ടെങ്കിൽ, മൂന്നു ദോഷങ്ങളുടെയും ലക്ഷണങ്ങളുള്ളത് സാന്നിപാതികം എന്നു പറയുന്നു.

ദോഷധാതുമലാധാരോ ദേഹിനാം ദേഹ ഉച്യതേ । തേഷാം സമത്വമാരോഗ്യം ക്ഷയവൃദ്ധേര്വിപര്യയഃ ॥ ൧,൧൬൮.

ദോഷങ്ങൾ, ധാതുക്കൾ, മലങ്ങൾ എന്നിവയുടെ ആധാരമാണ് ശരീരം. ഇവ സമമായിരിക്കുമ്പോൾ ആരോഗ്യമാണ്; കുറയുകയോ കൂടുകയോ ചെയ്താൽ അതിന് വിരുദ്ധമാണ്.

വസാസൃങ്മാംസമേദോഽസ്ഥിമജ്ജാശുക്രാണി ധാതവഃ । വാതപിത്തകഫാ ദോഷാ വിണ്മൂത്രാദ്യാ മലാഃ സ്മൃതാഃ ॥ ൧,൧൬൮.

വസ, രക്തം, മാംസം, മെദസ്, അസ്ഥി, മജ്ജ, ശുക്ലം — ഇവയാണ് ധാതുക്കൾ. വായു, പിത്തം, കഫം — ഇവയാണ് ദോഷങ്ങൾ. വിസർജ്യം, മൂത്രം മുതലായവ മലങ്ങൾ ആകുന്നു.

വായുഃ ശീതോ ലഘുഃ സൂക്ഷ്മഃ സ്വരനാശീസ്ഥിരോ ബലീ । പിത്തമമ്ലകടൂഷ്ണഞ്ചാപങ്ക്തീ രോഗകാരണമ് ॥ ൧,൧൬൮.

വായു തണുത്തതും ലഘുവും സൂക്ഷ്മവുമാണ്; ശബ്ദം നഷ്ടമാക്കുകയും സ്ഥിരതയും ശക്തിയും നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു. പിത്തം പുളിയുമാണ്, കഠിനവും ചൂടും ദുർഗന്ധവും ഉള്ളതും രോഗങ്ങൾക്ക് കാരണമാകുന്നതുമാണ്.

മധുരോ ലവണഃ സ്നിഗ്ധോ ഗുരുഃ ശ്ലേഷമാതിപിച്ഛിലഃ । ഗുദശ്രോണ്യാശ്രയോ വായുഃ പിത്തം പക്വാശയസ്ഥിതമ് ॥ ൧,൧൬൮.

മധുരം, ഉപ്പു, എണ്ണപ്പൊലിവ്, ഭാരമുള്ളത്, അത്യന്തം ഒറ്റിപ്പിടിക്കുന്നതുമാണ് കഫം. വായു ഗുദവും ചുണ്ടും ഭാഗത്താണ്; പിത്തം പക്വാശയത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.

കഫസ്യാമാശയസ്ഥാനം കണ്ഠോ വാ മൂര്ധസന്ധയഃ । കടുതിക്തകഷായാശ്ച കോപയന്തി സമീരണമ് ॥ ൧,൧൬൮.

കഫത്തിന്റെ സ്ഥലം ആമാശയമോ, അല്ലെങ്കിൽ കഴുത്തോ തലയുടെ സന്ധികളോ ആകാം. കഠിനം, തിത്തിരിപ്പും കഷായവും വായുവിനെ ഉണർത്തുന്നു.

കട്വമ്ലലവണാഃ പിത്തം സ്വാദൂഷ്ണലവണാഃ കഫമ് । ഏത ഏവ വിപര്യസ്താഃ ശമായൈഷാം പ്രയോജിതാഃ । ഭവന്തി രോഗിണാം ശാന്ത്യൈ സ്വസ്ഥാനേ സുഖഹേതവഃ ॥ ൧,൧൬൮.

കഠിനം, പുളി, ഉപ്പു — ഇവ പിത്തം കൂട്ടുന്നു. മധുരം, ചൂട്, ഉപ്പു — ഇവ കഫം കൂട്ടുന്നു. ഇവയെ വിപരീതമായി ഉപയോഗിച്ചാൽ അവ ശമിക്കും; രോഗികൾക്ക് ശാന്തിയും, ആരോഗ്യവാന്മാർക്ക് സന്തോഷവും നൽകും.

ചക്ഷുഷ്യോ മധുരോ ജ്ഞേയോ രസധാതുവിവഹ്ദ്ധനഃ । അമ്ലോത്തരോ മനോഹൃദ്യം തഥാ ദീപനപാചനമ് ॥ ൧,൧൬൮.

കണ്ണിന് ഉത്തമവും രസധാതുവിനെ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതും മധുരം ആണ്. പുളി അധികം ഉണ്ടായാൽ മനസ്സിനും ഹൃദയത്തിനും ഇഷ്ടമായതും, ദഹനം ഉണർത്തുന്നതും ആകുന്നു.

ദീപനോജ്വരതൃഷ്ണാഘ്നസ്തിക്തഃ ശോധനശോഷണഃ । പിത്തലോ ലേഖന സ്തമ്ഭീ കഷായോ ഗ്രാഹിശോഷണഃ ॥ ൧,൧൬൮.

തിത്തിരിപ്പു ദഹനം ഉണർത്തുകയും, ജ്വരവും ദാഹവും അകറ്റുകയും, ശുദ്ധീകരിക്കുകയും ഉണക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. കഷായം പിത്തം കുറയ്ക്കുന്നു, ശരീരത്തിൽ കെട്ടിപ്പിടിക്കുകയും, ഉണക്കുകയും, ആഗ്രഹിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

രസവീര്യവിപാകാനാമാശ്രയം ദ്രവ്യമുത്തമമ് । രസപാകാന്തരസ്ഥായി സര്വദ്രവ്യാശ്രയം ദ്രുതമ് ॥ ൧,൧൬൮.

രസം, വീര്യം, വിപാകം എന്നിവയുടെ ആധാരമാണ് ദ്രവ്യം. രസത്തിന്റെ പരിണാമത്തിൽ ദ്രവ്യം സ്ഥിരമായി നിലനിൽക്കുന്നു; എല്ലാ ദ്രവ്യങ്ങൾക്കും അതാണ് അടിസ്ഥാനമായത്.

ശീതോഷ്ണം ലവണം വീര്യമഥ വാ ശക്തിരിഷ്യതേ । രസാനാം ദ്വിവിധഃ പാകോ കടുരേവ ച ॥ ൧,൧൬൮.

വീര്യം തണുപ്പ്, ചൂട്, ഉപ്പു — ഇതിലൊന്നായിരിക്കും. രസത്തിന്റെ പരിണാമം രണ്ടുവിധമാണ്, പ്രത്യേകിച്ച് കഠിനം.

ഭിഷഗ്ഭേഷജരോഗാര്തപരിചാരകസമ്പദഃ । ചികിത്സാങ്ഗാനിചത്വാരി വിപരീതാന്യസിദ്ധയേ ॥ ൧,൧൬൮.

ചികിത്സയ്ക്ക് നാല് ഭാഗങ്ങളുണ്ട് — വൈദ്യൻ, ഔഷധം, രോഗി, പരിചാരകൻ. ഇവയിൽ ഏതെങ്കിലും തെറ്റായാൽ വിജയമുണ്ടാകില്ല.

ദേശകാലവയോവഹ്നിസാമ്യപ്രകൃതിഭേഷജമ് । ദേഹസത്ത്വബലവ്യാധീന്ബുദ്ധ്വാ കര്മ സമാചരേത് ॥ ൧,൧൬൮.

ദേശവും കാലവും വയസ്സും അഗ്നിയും സ്വഭാവവും ഔഷധവും, ശരീരം, മനസ്സ്, ശക്തി, രോഗങ്ങൾ — ഇവയെ മനസ്സിലാക്കി ചികിത്സ നടത്തണം.

സംസൃഷ്ടലക്ഷണോപേതോ ദേശഃ സാധാരണഃ സ്മൃതഃ । ബാല ആ ഷോഡശാന്മധ്യഃ സപ്തതേര്വൃദ്ധ ഉച്യതേ ॥ ൧,൧൬൮.

ചേരുവകൾ കലർന്ന ദേശം സാധാരണ ദേശം എന്നാണ് പറയുന്നത്. ബാല്യം പതിനാറു വയസുവരെ, മധ്യവയസ് എഴുപതു വരെ, അതിന് ശേഷം വൃദ്ധാവസ്ഥ.

കഫപിത്താനിലാഃ പ്രായോ യഥാക്രമമുദീരിതാഃ । ക്ഷാരാഗ്നിശസ്ത്രരഹിതാ ക്ഷീണേ പ്രവയസി ക്രിയാഃ ॥ ൧,൧൬൮.

കഫം, പിത്തം, വായു — ഇവ സാധാരണയായി ക്രമത്തിൽ പ്രകടമാകും. പ്രായം കൂടുമ്പോൾ ക്ഷാരം, അഗ്നി, ശസ്ത്രം എന്നിവയില്ലാത്ത ചികിത്സയാണ് ഉചിതം.

കൃശസ്യ വൃംഹണം കാര്യംസ്ഥൂലദേഹസ്യ കര്ഷണമ് । രക്ഷണം മധ്യകായസ്യ ദേഹഭേദാസ്ത്രയോ മതാഃ ॥ ൧,൧൬൮.

ക്ഷീണിച്ചവർക്കു പോഷകചികിത്സ, കൂർത്തവർക്കു കുറയ്ക്കുന്ന ചികിത്സ, മധ്യവയസ്സുകാർക്ക് സംരക്ഷണം — ഇവയാണ് മൂന്നു തരത്തിലുള്ള ശരീരങ്ങൾക്കുള്ള മാർഗങ്ങൾ.

സ്ഥൈര്യവ്യായാമസന്തോഷൈര്ബോദ്ധവ്യം യത്നതോ ബലമ് । അവികാരീ മഹോത്സാഹോ മഹാസാഹസികോ നരഃ ॥ ൧,൧൬൮.

സ്ഥിരത, വ്യായാമം, സംതൃപ്തി — ഇതിലൂടെ ശക്തി മനസ്സിലാക്കണം. മാറ്റമില്ലാത്തവനും, അത്യന്തം ഉത്സാഹവാനുമാണ് വലിയ ധൈര്യശാലി.

പാനാഹാരാദയോ യസ്യ വിരുദ്ധാഃ പ്രകൃതേരപി । ശ്വസുഖായോപകല്പ്യന്തേ തത്സാമ്യമിതി കഥ്യതേ ॥ ൧,൧൬൮.

ഒരു മനുഷ്യന്റെ ഭക്ഷണവും പാനീയവും സ്വഭാവത്തിന് എതിരായിരുന്നാലും, സ്വന്തം സൗഖ്യത്തിനായി അവയെ സ്വീകരിക്കുമ്പോൾ അതിനെ സമത്വാവസ്ഥയെന്നു പറയുന്നു.

ഗര്ഭിണ്യാഃ ശ്ലൈഷ്മികൈര്ഭക്ഷ്യൈഃ ശ്ലൈഷ്മികോ ജായതേ നരഃ । വാതലൈഃ പിത്തലൈസ്തദ്വത്സമധാതുര്ഹിതാശനാത് ॥ ൧,൧൬൮.

ഗർഭിണിയായ സ്ത്രീ ശ്ലേഷ്മം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന ഭക്ഷണം കഴിച്ചാൽ, ശ്ലേഷ്മം അധികമുള്ള കുട്ടി ജനിക്കും. അതുപോലെ, വായുവോ പിത്തമോ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന ഭക്ഷണം കഴിച്ചാൽ അതനുസരിച്ചുള്ള സ്വഭാവം കുട്ടിക്ക് ഉണ്ടാകും. സമമായ ഭക്ഷണം കഴിച്ചാൽ ശരീരത്തിന് അനുയോജ്യമായ സ്വഭാവം ഉണ്ടാകും.