ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൧൬൪ ധന്വന്തരിരുവാച । മിഥ്യാഹാരവിഹാരേണ വിശേഷേണ വിരോധിനാ । സാധുനിന്ദാവധാദ്യുദ്ധഹരണാദ്യൈശ്ച സേവിതൈഃ ॥ ൧,൧൬൪.
ധന്വന്തരി പറഞ്ഞു: തെറ്റായ ഭക്ഷണവും തെറ്റായ ജീവിതശൈലിയും, നല്ലവരെയെ അപകീര്ത്തിപ്പെടുത്തുക, അവഗണന, വഴക്കിടല്, മോഷണം എന്നിവ പോലുള്ള പ്രവൃത്തികളാല് പ്രത്യേകിച്ച്—
പാപ്മഭിഃ കര്മഭിഃ സദ്യഃ പ്രാക്തനൈഃ പ്രേരിതാമലാഃ । ശിരാഃ പ്രപദ്യ തൈര്യുക്താസ്ത്വഗ്വസാരക്തമാമിഷമ് ॥ ൧,൧൬൪.
ഇപ്പോഴത്തെതും പഴയതുമായ പാപകരമായ പ്രവൃത്തികളാല്, അശുദ്ധമായ വസ്തുക്കള് രക്തനാളികളിലേക്ക് കയറി, അവ ചർമ്മം, മാംസം, രക്തം, കൊഴുപ്പ് എന്നിവയുമായി ചേർന്ന് അവിടേക്ക് എത്തുന്നു.
ദൂഷയന്തി ച സംശോഷ്യ നിശ്ചരന്തസ്തതോ ബഹിഃ । ത്വചഃ കുര്വാന്തി വൈവര്ണ്യം ശിഷ്ടാഃ കുഷ്ഠമുശന്തിതമ് ॥ ൧,൧൬൪.
അവ ഈ അംശങ്ങളെ ദോഷപ്പെടുത്തുകയും ഉണക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; പിന്നെ പുറത്തേക്ക് വരുന്നു; ചർമ്മത്തിന് നിറം മാറുകയും ശേഷിക്കുന്ന അശുദ്ധികൾ കുഷ്ഠം പോലുള്ള ചർമ്മരോഗങ്ങളായി പ്രകടമാകുന്നു.
കാലേനോപേക്ഷിതം യത്സ്യാത്സര്വം കോഷ്ഠാനി തദ്വപുഃ । പ്രപദ്യ ധാതൂന്ബാഹ്യാന്തഃ സര്വാന്സംക്ലേദ്യ ചാവഹേത് ॥ ൧,൧൬൪.
കാലക്രമേണ ഇതിനെ അവഗണിച്ചാൽ, ശരീരത്തിലെ എല്ലാ നാളികളും ബാധിക്കപ്പെടുന്നു; അകത്തും പുറത്തും എല്ലാ ധാതുക്കളിലും കയറി അവയെ ദോഷപ്പെടുത്തി നിറയെ ഒഴുകുന്നു.
സസ്വേദക്ലേദസങ്കോചാന്കൃമീന് സൂക്ഷ്മാംശ്ചദാരുണാന് । ലോമത്വക്സ്നായുധമനീരാക്രാമതി യഥാക്രമമ് ॥ ൧,൧൬൪.
വിയര്പ്പും ഈര്പ്പവും കെട്ടിപ്പിടിച്ചും, സൂക്ഷ്മവും കടുത്തതുമായ കീടുകള് ഉണ്ടാകുന്നു; അവ തലമുറയായി രോമം, ചർമ്മം, സ്നായു, രക്തനാളികൾ എന്നിവയിലേക്ക് കടക്കുന്നു.
ഭസ്മാച്ഛാദിതവത്കുര്യാദ്ബാഹ്യം കുഷ്ഠമുദാഹൃതമ് । കുഷ്ഠാനി സപ്തധാ ദോഷൈഃ പൃഥഗ്ദ്വന്ദ്വൈഃ സമാഗതൈഃ ॥ ൧,൧൬൪.
ചെളിപ്പൊടി പൂശിയതുപോലെ പുറത്ത് കുഷ്ഠം ഉണ്ടാക്കുന്നു; കുഷ്ഠം ഏഴു തരമുണ്ടെന്ന് പറയുന്നു; അവ ദോഷങ്ങൾ ഒറ്റയ്ക്കോ രണ്ടായി ചേർന്നോ ഒന്നിച്ച് കൂടിയോ ഉണ്ടാകുന്നു.
സര്വേഷ്വപി ത്രിദോഷേഷു വ്യപദേശോഽധികസ്തതഃ । വാതേന കുഷ്ഠം കാപാലം പിത്തേനൌദുമ്ബരം കഫാത് ॥ ൧,൧൬൪.
മൂന്നു ദോഷങ്ങളിൽ എല്ലാം കൂടി വേർതിരിച്ചാണ് വ്യത്യാസം കാണുന്നത്: വായുവിൽ നിന്നുള്ള കുഷ്ഠം കാപാലം, പിത്തത്തിൽ നിന്നുള്ളത് ഔദുംബരം, കഫത്തിൽ നിന്നുള്ളത്—
മണ്ഡലാഖ്യം വിചര്ചോ ച ഋഷ്യാഖ്യം വാതപിത്തജമ് । ചര്മൈകകുഷ്ഠം കിടിമം സിധ്മാലസവിപാദികാഃ ॥ ൧,൧൬൪.
—മണ്ഡലം, വിചർചൂ, ഋഷ്യ, വായു-പിത്തം ചേർന്നത്; ചർമ്മം, ഏകകുഷ്ഠം, കിടിമം, സിദ്ധ്മ, അലസ, വിപാദിക എന്നിവയും.
വാതശ്ലേഷ്മോദ്ഭവാഃ ശ്ലേഷ്മപിത്താദ്ദദ്രൂശതാരുഷീ । പുണ്ഡരീകം സവിസ്ഫോടം പാമാ ചര്മദലം തഥാ ॥ ൧,൧൬൪.
വായു-കഫം ചേർന്നതും കഫം-പിത്തം ചേർന്നതും ദദ്രു, ശതാരുഷി; പുണ്ടരീകം, പൊള്ളയുള്ളത്, പാമ, ചർമ്മദലവും.
സര്വേഭ്യഃ കാകണം പൂര്വത്രികം ദദ്രു സകാകണമ് । പുണ്ഡരീകര്യജിഹ്വേ ച മഹാകുഷ്ഠാനി സപ്ത തു ॥ ൧,൧൬൪.
ഇവയിലൊക്കെയും കാകണം, പൂവത്രികം, കാകണത്തോടുകൂടിയ ദദ്രു, പുണ്ടരീകം, ര്യജിഹ്വ—ഇവയാണ് പ്രധാനമായ ഏഴു കുഷ്ഠങ്ങൾ.
അതിശ്ലക്ഷ്ണഖരസ്പര്ശസ്വേദാസ്വേദവിവര്ണതാഃ । ദാഹഃ കണ്ഡൂസ്ത്വചി സ്വാപസ്തോദഃ കോചോന്നതിസ്തമഃ ॥ ൧,൧൬൪.
വളരെ മൃദുവോ കഠിനമോ സ്പർശം, വിയര്പ്പോ വരണ്ടതോ, നിറം മാറൽ, കത്തൽ, ചർമ്മത്തിൽ കമിഴ്, തളർച്ച, കുത്തുന്ന വേദന, വീക്കം, ഇരുണ്ടത്വം—
വ്രണാനാമധികം ശൂലം ശീഘ്രോത്പത്തിശ്ചിരസ്ഥിതിഃ । രൂഢാനാമപി രൂക്ഷത്വം നിമിത്തേഽല്പേഽതികോപനമ് ॥ ൧,൧൬൪.
മുറിവുകളിൽ അധിക വേദന, വേഗത്തിൽ തുടങ്ങിയും ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുകയും, മുറിവ് ഭേദിച്ചാലും കരടായിരിക്കുകയും, ചെറിയ കാരണത്തിൽ പോലും അതിവേഗം മോശമാവുകയും ചെയ്യുന്നു.
രോമഹര്ഷോഽസൃജഃ കാര്ഷ്ണ്യം കുഷ്ഠലക്ഷണമഗ്രജമ് । കൃഷ്ണാരുണകപാലാഭം യദ്രൂക്ഷം പരുഷം തനു ॥ ൧,൧൬൪.
രോമങ്ങൾ നട്ടുചൂടൽ, രക്തം കറുപ്പാകൽ—ഇവയാണ് കുഷ്ഠത്തിന്റെ ആദ്യ ലക്ഷണങ്ങൾ; കറുപ്പ്, ചുവപ്പ്, വരണ്ടത്, കഠിനം, തനു, കപാലംപോലെയുള്ളത്—
വിസ്തൃതാകൃതിപര്യസ്തന്ദൂഷിതൈര്ലോമഭിശ്ചിതമ് । കാപാലം തോദബഹുലം തത്കുഷ്ഠം വിഷമം സ്മൃതമ് ॥ ൧,൧൬൪.
—വ്യാപകമായ രൂപം, ദോഷപ്പെട്ട രോമങ്ങൾ ചിതറിയത്, അതാണ് കാപാലം എന്ന കുഷ്ഠം; അതിൽ കുത്തുന്ന വേദന കൂടുതലും, അസമത്വവും കാണപ്പെടുന്നു.
ഉദുമ്ബരഫലാഭാസം കുഷ്ഠമൌദുമ്ബരം വദേത് । വര്തുലം ബഹുലകേത്യുക്തം ദാഹരുജാധികമ് ॥ ൧,൧൬൪.
ഉദുംബരഫലംപോലെയുള്ള കുഷ്ഠം ഔദുംബരം എന്നറിയപ്പെടുന്നു; വൃത്താകൃതിയിലും കട്ടിയുള്ള അതിരുകളിലും കത്തലും വേദനയും കൂടുതലാണ്.
അസംച്ഛന്നമദരണം കൃമിവത്സ്യാദുദുമ്ബരമ് । സ്ഥിരം സത്യാനം ഗുരു സ്നിഗ്ധം ശ്വേതരക്തം മലാന്വിതമ് ॥ ൧,൧൬൪.
മൂടാതെ, പരക്കാതെ, കീടങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ഉദുംബരപോലെയും; ഉറപ്പുള്ളതും, യാഥാർത്ഥ്യമുള്ളതും, ഭാരമുള്ളതും, എണ്ണയുള്ളതും, വെള്ളയോ ചുവപ്പോ നിറമുള്ളതും അശുദ്ധിയോടുകൂടിയതുമാണ്.
അന്യോന്യസക്തപുച്ഛൂനബഹുകണ്ഡൂസ്നുതികൃമി । ശ്ലക്ഷ്ണപീതാഭാസംയുക്തം മണ്ഡലം പരികീര്തിതമ് ॥ ൧,൧൬൪.
ഒന്നുമറ്റൊന്നിൽ ചേർന്ന വാലുകൾ, അതിയായ കമിഴ്, പുഴുക്കൾ, സ്നിഗ്ധവും മഞ്ഞ നിറമുള്ളതുമായത്—ഇത് മണ്ഡലം എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
സകണ്ഡൂപിടികാ ശ്യാവാ സക്ലേദാ ച വിചര്ചികാ । പരുഷന്തത്രരക്താന്തമന്തഃ ശ്യാമം സമുന്നതമ് ॥ ൧,൧൬൪.
കമിഴ്, പുള്ളിപ്പുള്ളികൾ, ഇരുണ്ട നിറം, ഈർപ്പം—ഇവയുള്ളത് വിചർചിക; കഠിനവും, അകത്ത് ചുവപ്പും, അകത്തേക്ക് ഇരുണ്ടതും, പൊങ്ങിയതുമായതുമാണ്.
ഋഷ്യജിഹ്വാകൃതിപ്രോക്തം ഋഷ്യജിഹ്വം ബഹുക്രിമി । ഹസ്തിചര്മഖരസ്പര്ശം ചര്മാഖ്യം കുഷ്ഠമുച്യതേ ॥ ൧,൧൬൪.
മാൻനാക്കുപോലെയുള്ള രൂപം, അനേകം പുഴുക്കളോടുകൂടിയതും, ആനതോലിന്റെ കട്ടിയുള്ള സ്പർശം പോലുമുള്ളതും ആയതിനെ 'ചർമം' എന്ന കുഷ്ഠം എന്നു വിളിക്കുന്നു.
അസ്വേദഞ്ചമത്സ്യശല്കസന്നിഭം കിടിമം പുനഃ । രൂക്ഷാഗ്നിവര്ണം ദുഃ സ്പര്ശം കണ്ഡൂമത്പരുഷാസിതമ് ॥ ൧,൧൬൪.
വിയർക്കാത്തതും, മീൻതവിടുപോലെയുള്ളതും, ഉണങ്ങിയതും, തീപോലെയുള്ള നിറം, സ്പർശിക്കാൻ അസുഖം, കഠിനമായ കുരു, കരിമ്പട്ടും, ചുരുണ്ടും, ചാരനിറവും ഉള്ളതിനെ 'കിടിമം' എന്നു പറയുന്നു.
അന്താ രൂക്ഷം ബഹിഃ സ്നിഗ്ധമന്തര്ഘൃഷ്ടം രജഃ കിരേത് । ശ്ലക്ഷ്ണസ്പര്ശം തനു സ്നിഗ്ധം സ്വച്ഛമസ്വേദപുഷ്പവത് ॥ ൧,൧൬൪.
അകത്തു ഉണങ്ങിയതും പുറത്തു എണ്ണയുള്ളതും, അകത്തു ചുരണ്ടുമ്പോൾ പൊടി വീഴുന്നതും, സ്പർശിക്കാൻ മൃദുവും, മൃദുലവും, എണ്ണയുള്ളതും, വിയർപ്പിന്റെ പൂവുപോലും, സുതാര്യവുമാണ് മറ്റൊരു തരം.
പ്രായേണ ചോര്ധ്വകാര്ശ്യഞ്ച കുണ്ഡൈഃ കണ്ഡൂപരൈശ്ചിതമ് । രക്തൈരലംശുകാ പാണിപാദേ കുര്യാദ്വിപാദികാ ॥ ൧,൧൬൪.
പൊതുവെ മേലോട്ടുള്ള ക്ഷയവും, കുരു കൂട്ടങ്ങൾ നിറഞ്ഞ കഠിനമായ കുരു, കൈകാലുകളിൽ ചുവപ്പൻ നൂലുപോലുള്ള രേഖകൾ ഉണ്ടാകുന്നതും 'വിപാദിക' ഉണ്ടാക്കുന്നു.
തീവ്രാര്തിം ഗാഢകണ്ഡൂഞ്ച സരാഗപിഡികാചിതമ് । ദീര്ഘപ്രതാനദൂര്വാവദതസീകുസുമച്ഛവി ॥ ൧,൧൬൪.
കഠിനമായ വേദനയും, ശക്തമായ കുരുവും, ചുവപ്പൻ പുള്ളികൾ നിറഞ്ഞതും, ദീർഘമായി പടരുന്നതും, ദുർവാപുല്ലിന്റെ നിറം അല്ലെങ്കിൽ അതസിപ്പൂവിന്റെ നിറം പോലുമാണ്.
ഉച്ഛൂനമണ്ഡലോ ദദ്രുഃ കണ്ഡൂമാനിതി കഥ്യതേ । സ്ഥൂലമൂലം സദാഹാര്തി രക്തസ്ത്രാവം ബഹുവ്രണമ് ॥ ൧,൧൬൪.
ഉയർന്ന വട്ടംപോലെയുള്ള, കുരു കൂടിയ, കട്ടിയുള്ള അടിത്തറ, സ്ഥിരമായ ദഹനവേദന, ചുവപ്പൻ സ്രാവം, അനേകം മുറിവുകൾ എന്നിവയുള്ളതിനെ 'ദദ്രു' എന്നു പറയുന്നു.
സാദഹകക്ലേദരുജം പ്രായശഃ സര്വജന്മ ച । രക്താക്തമണ്ഡലം പാണ്ഡു കണ്ഡൂദാഹരുജാന്വിതമ് ॥ ൧,൧൬൪.
ദഹനം, ഈർപ്പം, വേദന എന്നിവയോടുകൂടിയതും, എല്ലാ ജന്മത്തിലും ആവർത്തിക്കുന്നതും, ചുവപ്പു കലർന്ന പാണ്ടു നിറമുള്ള വട്ടം, കുരു, ദഹനം, വേദന എന്നിവയോടുകൂടിയതുമാണ്.
സോത്സേധമാചിതം രക്തൈഃ കഞ്ജപര്ണമിവാമ്ബുഭിഃ । പുണ്ഡരീകം ഭവേത്തദ്ധി ചിതം സ്ഫോടൈഃ സിതാരുണൈഃ ॥ ൧,൧൬൪.
ഉയർന്നതും ചുവപ്പോടെ നിറഞ്ഞതും, വെള്ളത്തിൽ കുളിച്ച കമലപത്രംപോലും, വെള്ളയും ചുവപ്പും കലർന്ന പൊള്ളകൾ നിറഞ്ഞതും 'പുണ്ടരീകം' എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
വിസ്ഫോടപിടികാ പാമാ കണ്ഡൂക്ലേദരുജാന്വിതാഃ । സൂക്ഷ്മാ ശ്യാമാരുണാ രൂക്ഷാ പ്രായഃ സ്ഫിക്പാണികൂര്പരേ ॥ ൧,൧൬൪.
പൊള്ളകളും പുള്ളികളും ഉള്ളതും, കുരു, ഈർപ്പം, വേദന എന്നിവയോടുകൂടിയതും, സൂക്ഷ്മവും കറുത്ത ചുവപ്പും ഉണങ്ങിയതും, സാധാരണയായി ചുമ്മൽ, കൈ, മുട്ട് എന്നിവിടങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നതാണ് 'പാമ'.
സസ്ഫോടസംസ്പര്ശസഹം കണ്ഡൂരക്താതിദാഹവത് । രക്തദലം ചര്മദലം കാകണം തീവ്രദാഹരുക് ॥ ൧,൧൬൪.
പൊള്ളകളോടുകൂടിയതും, സ്പർശിക്കുമ്പോൾ വേദനയുള്ളതും, കുരു, ചുവപ്പ്, അതിവേദനയുള്ളതും, 'കാകണം' എന്നത് കഠിനമായ ദഹനവേദനയുള്ള ചുവപ്പ് പാടോ ചർമ്മരോഗമായിരിക്കും.
പൂര്വരക്തഞ്ച കൃഷ്ണഞ്ച കാകണം ത്രിഫലോപമമ് । കൃഷ്ണലിങ്ഗൈര്യുതൈഃ സര്വൈഃ സ്വസ്വകാരണതോ ഭവേത് ॥ ൧,൧൬൪.
ആദ്യം ചുവപ്പും, പിന്നീട് കറുപ്പും, ത്രിഫലപോലും, കറുത്ത ലക്ഷണങ്ങൾ എല്ലാം ഉണ്ടായിരിക്കും, ഓരോന്നും തങ്ങളുടെ കാരണത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.
ദോഷഭേദായ വിഹിതൈരാദിശേല്ലിങ്ഗകര്മഭിഃ । കുഷ്ഠസ്വദോഷാനുഗതം സര്വദോഷഗതം ത്യജേത് ॥ ൧,൧൬൪.
ദോഷഭേദം തിരിച്ചറിയാൻ, നിർദ്ദേശിച്ച ലക്ഷണങ്ങളും പ്രവർത്തികളും പറയണം; എല്ലാ ദോഷങ്ങളും ചേർന്ന കുഷ്ഠം ഉപേക്ഷിക്കണം.