സ്തനേ സമത്ഥേ ദുഃഖം വാ ബാഹ്യവിദ്രധിലക്ഷണമ് । നാരീണാം സൂക്ഷ്മരക്തത്വാത്കന്യായാന്തു ന ജായതേ ॥ ൧,൧൬൦.
മുലയിൽ വേദന ഉണ്ടാകുകയോ ഇല്ലാതിരിയ്ക്കുകയോ ചെയ്യുന്നത് പുറം പിണ്ഡത്തിന്റെ ലക്ഷണമാണ്; സ്ത്രീകളിൽ രക്തം സൂക്ഷ്മമായതിനാൽ കന്യകയിൽ ഇത് ഉണ്ടാകാറില്ല.
ക്രുദ്ധോ രുദ്ധഗതിര്വായുഃ ശേഫമൂലകരോ?ഹി സഃ । മുഷ്കവങ്ക്ഷണതഃ പ്രാപ്യ ഫലകോഷാതിവാഹിനീമ് ॥ ൧,൧൬൦.
വായു പ്രകോപിതമാകുകയോ അതിന്റെ ഗതി തടയപ്പെടുകയോ ചെയ്താൽ ശിശ്നത്തിന്റെ അടിയിൽ വീക്കം ഉണ്ടാകും; അത് മുഷ്കം, വങ്ക്ഷണം എന്നിവയിലേക്ക് എത്തി, വൃക്കക്കുപ്പായം അതിയായി വീക്കുന്നു.
ആപീഡ്യ ധമനീവൃദ്ധിം കരോതി ഫലകോഷയോഃ । ദോഷോ മേദഃസു തത്രാസ്തേ സവൃദ്ധിഃ സപ്തധാ ഗദഃ ॥ ൧,൧൬൦.
അത് അമർത്തിയാൽ വൃക്കക്കുപ്പായത്തിലെ നാഡികൾ വലുതാകുന്നു; അവിടെയുള്ള ദോഷം മേദസ്സിൽ കെട്ടിയിരിക്കുന്നു, അതിനൊപ്പം വീക്കം ചേർന്ന് ഏഴു തരത്തിൽ രോഗം കാണാം.
മൂത്രന്തയോരപ്യനിലാദ്ബാഹ്യേ വാഭ്യന്തരേ തഥാ । വാതപൂര്ണഃ ഖരസ്പര്ശോ രൂക്ഷോ വാതാച്ച ദാഹകൃത് ॥ ൧,൧൬൦.
വായുവിന്റെ കാരണത്താൽ മൂത്രമാർഗ്ഗത്തിന്റെ അറ്റങ്ങളിൽ, പുറത്തോ ഉള്ളിലോ വീക്കം ഉണ്ടാകാം; അതിൽ വായു നിറഞ്ഞിരിക്കും, സ്പർശിക്കുമ്പോൾ കഠിനവും ഉണങ്ങിയും, വായുവിന്റെ കാരണത്താൽ ദഹനവും ഉണ്ടാകും.
പക്വോദുമ്ബരസങ്കാശഃ പിത്താദ്ദാഹോഷ്മപാകവാന് । കഫാത്തീവ്രോ ഗുരുഃ സ്നിഗ്ധഃ കണ്ഡൂമാന്കഠിനോഽല്പരുക് ॥ ൧,൧൬൦.
പാകമായാൽ, പിത്തം മൂലം അത് ഉത്തളത്തിന്റെ ഫലത്തെപ്പോലെ കാണപ്പെടും; ദഹനം, ചൂട്, പാകം എന്നിവയും ഉണ്ടാകും. കഫം മൂലം അതി ഗുരുതരവും, ഭാരവുമുള്ളതും, മൃദുവും, കുഴലുമുള്ളതും, കഠിനവുമാണ്, വേദന കുറവാണ്.
കൃഷ്ണഃ സ്ഫോടാവൃതഃ പിണ്ഡോം വൃദ്ധിലിങ്ഗശ്ച രക്തതഃ । കഫവന്മേദസാം വൃദ്ധിര്മൃദുതാലഫലോപമഃ ॥ ൧,൧൬൦.
പിണ്ഡം കറുപ്പും, പുള്ളികളാൽ മൂടിയതും, രക്തം മൂലം വളർച്ച കാണിക്കുന്നതുമാണ്; കഫവും മേദസ്സും കൂടുമ്പോൾ, വീക്കം കൂടുകയും, മൃദുവായ ഉത്തളഫലത്തെപ്പോലെ കാണപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.
മൂത്രധാരണശീലസ്യ മൂത്രജസ്തത്ര ഗച്ഛതഃ । അലോഭഃ പൂര്ണധൃതിമാന്ക്ഷോഭം യാതി സരന്മൃദു ॥ ൧,൧൬൦.
മൂത്രം പിടിക്കാൻ പതിവുള്ളവർക്ക്, മൂത്രം പുറത്ത് പോകുമ്പോൾ, മനസ്സിലെ ലാഭമില്ലായ്മയും സ്ഥിരതയും തകരാറിലാകും; നേരായ ഒഴുക്ക് കുലുങ്ങിത്തുടങ്ങും.
മൂത്രകൃച്ഛ്രമധസ്താച്ച വലയഃ ഫലകോഷയോഃ । വാതകോപിഭിസഹാരൈഃ ശീതതോയാവഗാഹനൈഃ ॥ ൧,൧൬൦.
മൂത്രം തടസ്സപ്പെടുമ്പോൾ താഴെ വൃക്കകളും വൃശ്യങ്ങളും വീർപ്പുണ്ടാകും; വായുവിന്റെ അസ്വസ്ഥതയും തണുത്ത വെള്ളത്തിൽ കുളിക്കുന്നത് പോലുള്ള കാരണങ്ങളും ഇതിന് കൂട്ടായി വരും.
വിണ്മൂത്രധാരണാച്ചൈവ വിഷമാങ്ഗവിചേഷ്ടനൈഃ । ക്ഷോഭിതൈഃ ക്ഷോഭിതൌജാശ്ച ക്ഷീണാന്തര്ദേഹിനോ യദാ ॥ ൧,൧൬൦.
വിസർജനം തടയുകയും, ശരീരഭാഗങ്ങൾ അനിയമിതമായി ചലിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, ശരീരത്തിനുള്ളിലെ ജീവശക്തികൾ കുലുങ്ങി ക്ഷയിക്കും.
പവനോ വിഗുണീഭൂയ ശോണിതം തദധോനയേത് । കുര്യാത്തത്ക്ഷണസന്ധിസ്ഥോ ഗ്രന്ഥ്യാഭഃ ശ്വയഥുസ്തദാ ॥ ൧,൧൬൦.
വായു അസ്വസ്ഥമായി മാറുമ്പോൾ രക്തം താഴേക്ക് ഓടിക്കും; അപ്പോൾ സംയുക്തങ്ങളിൽ കുരു പോലുള്ള വീക്കം ഉണ്ടാകും.
ഉപേക്ഷ്യമാണസ്യ ച ഗുല്മവൃദ്ധിമാധ്മാനരുഗ്വൈ വിവിധാശ്ച രോഗാഃ । സുപീഡിതോഽന്തഃ സ്വനവാന് പ്രയാതി പ്രധ്മാപയന്നേതി പുനശ്ച മൂര്ധ്നി ॥ ൧,൧൬൦.
ഇത് അവഗണിച്ചാൽ, കുരു വളരുകയും, വയറുവീക്കം, വേദന, പലവിധ രോഗങ്ങൾ എന്നിവ ഉണ്ടാകും; അതിയായി ബാധിക്കുമ്പോൾ ഉള്ളിൽ ശബ്ദം ഉണ്ടായി, മുകളിലേക്ക് നീങ്ങി തലയിൽ വീണ്ടും വീക്കം വരും.
രക്തവൃദ്ധിരസാധ്യേഽയം വാതവൃദ്ധിസമാകൃതിഃ । രൂക്ഷകൃഷ്ണാരുണശിരാ ഊര്ണാവൃതഗവാക്ഷവത് ॥ ൧,൧൬൦.
രക്തം വർദ്ധിക്കുന്നത് സുഖപ്പെടാൻ കഴിയാത്തതും, വായുവിന്റെ അസ്വസ്ഥതയോടുള്ള സാമ്യവുമാണ്; വരണ്ട കറുത്തോ ചുവപ്പുനിറമുള്ള നരങ്ങൾ, ഉണ്ണുകൊണ്ട് മറച്ച ജാലകത്തെ പോലെ കാണും.
വാതോഽഷ്ടധാ പൃഥദൌഷൈഃ സംസ്പൃഷ്ടൈര്നിചയം ഗതഃ । ആര്തവസ്യ ച ദോഷേണ നാരീണാം ജായതേഽഷ്ടമഃ ॥ ൧,൧൬൦.
വായു എട്ട് വിധത്തിൽ, വ്യത്യസ്ത ദോഷങ്ങളുമായി ചേർന്ന്, ശരീരത്തിൽ അടിഞ്ഞിരിക്കും; സ്ത്രീകളിൽ, ആർത്തവദോഷം മൂലം എട്ടാമത്തേതാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.
ജ്വരമൂര്ഛാതിസാരൈശ്ച വമനാദ്യൈശ്ച കര്മഭിഃ । കര്ശിതോ ബലവാന്യാതി ശീതാര്തശ്ച ബുഭുക്ഷിതഃ ॥ ൧,൧൬൦.
ജ്വരം, ബോധക്ഷയം, അതിസാരം, ഛർദി തുടങ്ങിയവയാൽ ബാധിക്കുമ്പോൾ, ക്ഷീണിച്ചെങ്കിലും ശക്തിയുള്ളവൻ തണുപ്പും വിശപ്പും അനുഭവിക്കും.
യഃ പിബത്യന്നപാനാനി ലങ്ഘനപ്ലാവനാദികമ് । സേവതേ ഹീനസംജ്ഞാഭിരര്ദിതഃ സമുദീരയന് ॥ ൧,൧൬൦.
ആഹാരവും പാനീയവും കഴിക്കുകയും, ഉപവാസം, നീന്തൽ മുതലായവ ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നവർക്ക് ബുദ്ധിശക്തി ക്ഷയിച്ച് രോഗം കൂടുതൽ ഉണർത്തപ്പെടും.
സ്നേഹസ്വേദാവനഭ്യസ്യ ശോഷണം വാ നിഷേവയേത് । ശുദ്ധോ വാ സുദ്ധിഹാനിര്വാ ഭജേത സ്പന്ദനാനി വാ ॥ ൧,൧൬൦.
എണ്ണയിടൽ, ചൂടുപിടിപ്പിക്കൽ എന്നിവ ചെയ്യുകയോ, പകൽ വരുത്തുന്ന ചികിത്സ സ്വീകരിക്കുകയോ, ശരീരശുദ്ധി നഷ്ടപ്പെടുകയോ, സ്പന്ദനം ഉണ്ടാകുകയോ ചെയ്താൽ—
വാതോല്ബണാസ്തസ്യ മലാഃ പൃഥക്ചൈവ ഹി തേഽഥവാ । സര്വോ രക്തയുതോ വാതാദ്ദേഹസ്നോതോഽനുസാരിണഃ ॥ ൧,൧൬൦.
അവന്റെ മലങ്ങൾ വായുവിന്റെ സ്വാധീനത്തിൽ മാറും; ചിലപ്പോൾ വേറിട്ടായിരിക്കും, അല്ലെങ്കിൽ എല്ലാം രക്തം കലർന്നതായിരിക്കും, വായുവിന്റെ ഒഴുക്കിനെ അനുഗമിച്ച് ശരീരമാകെ പരക്കും.
ഊര്ധ്വാധോമാര്ഗമാവൃത്യ വായുഃ ശൂലം കരോതി വൈ । സ്പര്ശോപലഭ്യം ഗുല്മോത്ഥമുഷ്ണം ഗ്രന്ഥിസ്വരൂപിണമ് ॥ ൧,൧൬൦.
വായു മുകളിലേക്കും താഴേക്കുമുള്ള വഴികൾ തടഞ്ഞാൽ വേദന ഉണ്ടാകും; സ്പർശിച്ചാൽ ചൂടുള്ള, കുരു പോലെയുള്ള വീക്കം ഉണ്ടാകും.
കര്ഷണാത്കഫവിഡ്ഘാതൈര്മാര്ഗസ്യാവരണേന വാ । വായുഃ കൃതാശ്രയഃ കോഷ്ഠേ രൌക്ഷ്യാത്കാഠിന്യമാഗതഃ ॥ ൧,൧൬൦.
ക്ഷയവും, കഫം मलവും മൂലമുള്ള തടസ്സവും, മാർഗം അടയാളപ്പെടുത്തുന്നതുമൂലം വായു വയറ്റിൽ അടുക്കുന്നു; വരണ്ടതുകൊണ്ട് കഠിനത്വം വരും.
സ്വതന്ത്രഃ സ്വാശ്രയേ ദുഷ്ടഃ പരതന്ത്രഃ പരാശ്രയേ । തതഃ പിണ്ഡകവച്ഛ്ലേഷ്മാ മലസംസൃഷ്ട ഏവ ച ॥ ൧,൧൬൦.
സ്വന്തം ഇടത്ത് സ്വതന്ത്രമായിരിക്കുമ്പോൾ അത് ദോഷം പ്രാപിക്കും; മറ്റൊരിടത്ത് ആശ്രയിക്കുമ്പോൾ അവിടെയും ദോഷം ഉണ്ടാകും; അപ്പോൾ കഫം മലത്തിൽ കലർന്ന് കട്ടപോലെ മാറും.
ഗുലമ ഇത്യുച്യതേ ബസ്തിനാഭിഹൃത്പാര്ശ്വസംശ്രയഃ । വാതജന്യേ ശിരഃ ശൂലജ്വര പ്ലീഹാന്ത്രകൂജനമ് ॥ ൧,൧൬൦.
ഇതിനെ 'ഗുല്മം' എന്ന് വിളിക്കുന്നു; മൂത്രാശയം, നാഭി, ഹൃദയം, വക്ഷസ്സ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഇത് കാണാം; വായുവിന്റെ ദോഷം മൂലം തലവേദന, ജ്വരം, പ്ളീഹ, ആന്ത്രങ്ങളിൽ ശബ്ദം എന്നിവ ഉണ്ടാകും.
വേധഃ സൂച്യേവ വിഡ്ഭ്രംശഃ കൃച്ഛ്രേ മൂത്രം പ്രവര്തതേ । ഗാത്രേ മുഖേ പദേ ശോഥഃ ഹ്യഗ്നിമാന്ദ്യം തഥൈവ ച ॥ ൧,൧൬൦.
സൂചി കുത്തുന്നതുപോലെയുള്ള വേദന, വിസർജനം തടസ്സപ്പെടൽ, മൂത്രം കഷ്ടമായി പോകൽ, ശരീരഭാഗങ്ങൾ, മുഖം, കാലുകൾ എന്നിവ വീക്കം, അഗ്നിമാന്ദ്യം എന്നിവയും ഉണ്ടാകും.
രൂക്ഷകൃഷ്ണത്വഗാദിത്വം ചലത്വാദനിലസ്യച । അനിരൂപിതസംസ്ഥാനോ വിവിധാഞ്ജനയേദ്വ്യഥാമ് ॥ ൧,൧൬൦.
വായുവിന്റെ സ്വാധീനത്തിൽ ചർമ്മം വരണ്ടതും കറുത്തതുമാകും; ശരീരത്തിൽ ചലനം കൂടും; അതിന്റെ രൂപം വ്യക്തമല്ല, പലവിധ വേദനകൾ ഉണ്ടാക്കും.
പിപീലികാവ്യാപ്ത ഇവ ഗുല്മഃ സ്ഫുരതി നുദ്യതേ । പിത്താദ്ദാഹാമ്ലകൌ മൂര്ഛാ വിഡ്ഭേദഃ സ്വേദതൃഡ്ജ്വരാഃ ॥ ൧,൧൬൦.
പുഴുക്കൾ കയറിയതുപോലെ ഗുല്മം തുള്ളിയും മാറിയും കാണും; പിത്തം മൂലം ദാഹം, പുളിപ്പു, ബോധക്ഷയം, അതിസാരം, ചോർച്ച, ദാഹം, ജ്വരം എന്നിവ ഉണ്ടാകും.
ഹാരിദ്രയം സര്വഗാത്രേഷു ഗുല്മാച്ഛോഥസ്യ ദര്ശനമ് । ഹീയതേ ദീപ്യതേ ശ്ലേഷ്മാ സ്വസ്ഥാനം ദഹതീവച ॥ ൧,൧൬൦.
ശരീരത്തിന്റെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലും മഞ്ഞ നിറം കാണപ്പെടുകയും, വീക്കംtumors ഉണ്ടാകുകയും ചെയ്യുന്നു. ചിലപ്പോൾ കഫം കുറയുകയോ അതിവേഗം കൂടുകയോ ചെയ്യുന്നു; അതിന്റെ സ്വസ്ഥമായിരുന്ന സ്ഥലത്ത് കഠിനമായ ദഹനം ഉണ്ടാകുന്നു.
കഫാത്സ്തൈമിത്യമരുചിഃ സദനം ശിരസി ജ്വരഃ । പീനസാലസ്യഹൃല്ലാസൌ ശുക്ലകൃഷ്ണത്വഗാദിതാ ॥ ൧,൧൬൦.
കഫം മൂലം ശരീരത്തിൽ ഭാരവും, രുചികുറവും, ക്ഷീണവും, തലവേദനയും, ജ്വരവും, മൂക്കടച്ചലും, മന്ദതയും, ഛർദ്ദിയുമാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ചർമ്മം ചിലപ്പോൾ വെളുപ്പോ കറുപ്പോ ആയി മാറാം.
ഗുല്മോ ഗഭീരഃ കഠിനോ ഗുരുര്ഗര്ഭസ്ഥബാലവത് । സ്വസ്ഥാനസ്ഥാ അധാവന്തസ്തത ഏവാത്ര മാരകാഃ ॥ ൧,൧൬൦.
ഗുൽമം ആഴത്തിൽ കഠിനവും ഭാരവുമാണ്, ഗർഭസ്ഥ ശിശുവിനെപ്പോലെയാണ്. അതിന്റെ സ്ഥാനം വിട്ട് അകത്തായി ചലിക്കുന്നവയാണെങ്കിൽ അവ അത്യന്തം അപകടകരമാണ്.
പ്രായസ്തു യത്തദ്ദ്വന്ദ്വോത്ഥാ ഗുല്മാഃ സംസൃഷ്ടമൈഥുനാഃ । സര്വജസ്തീവ്രരുഗ്ദാഹഃ ശീഘ്രപാകീ ഘനോന്നതഃ ॥ ൧,൧൬൦.
സാധാരണയായി രണ്ട് ദോഷങ്ങൾ ചേർന്ന് ഉണ്ടാകുന്ന ഗുൽമങ്ങൾ അത്യന്തം വേദനയും കഠിനമായ ദഹനവും ഉണ്ടാക്കുന്നു. അവ വേഗത്തിൽ പാകം വരുകയും, കട്ടിയുള്ളതും ഉയർന്നതുമാണ്.
സോഽസാധ്യോ രക്തഗുല്മസ്തു സ്ത്രിയാ ഏവ പ്രജായതേ । ഋതൌ യാ ചൈവ ശൂലാര്താ യതി വാ യോനിരോഗിണീ ॥ ൧,൧൬൦.
രക്തം മൂലമുള്ള ഗുൽമം സ്ത്രീകളിൽ മാത്രം കാണപ്പെടുന്നു, അതും മാസവൃതത്തിൽ വേദന അനുഭവിക്കുന്നവർക്കോ, യോനി രോഗമുള്ളവർക്കോ ആണ്. ഇത് സുഖപ്പെടുത്താൻ കഴിയാത്തതാണ്.
സേവതേ വാനിലാംശ്ച സ്ത്രീ ക്രുദ്ധസ്തസ്യാഃ സമീരണഃ । നിരുധ്യാത്യാര്തവം യോന്യാം പ്രതിമാസം വ്യവസ്ഥിതമ് ॥ ൧,൧൬൦.
സ്ത്രീ monthly period സമയത്ത് കോപത്തോടെ ലൈംഗിക ബന്ധം പുലർത്തിയാൽ, ശരീരത്തിലെ വായു ആർതവം തടഞ്ഞു, യോനിയിൽ പ്രതിമാസം ഉണ്ടാകേണ്ട രക്തം തടഞ്ഞ് വയ്ക്കുന്നു.