ഗരുഡപുരാണമ്

രാജയക്ഷ്മാ ക്ഷയഃ ശോഷോ രോഗരാഡിതി കഥ്യതേ । നക്ഷത്രാണാം ദ്വിജാനാഞ്ച രാജ്ഞോഽഭൂദ്യദയം പുരാ ॥ ൧,൧൫൨.

ഇത് രാജയക്ഷ്മ, ക്ഷയം, ശോഷം, രോഗങ്ങളുടെ രാജാവ് എന്നിങ്ങനെ വിളിക്കപ്പെടുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് നക്ഷത്രങ്ങളുടെ രാജാവിനും, ദ്വിജന്മാർക്കും ഈ രോഗം ബാധിച്ചിരുന്നു.

യച്ച രാജാ ച യക്ഷ്മാ ച രാജയക്ഷ്മാ തതോ മതഃ । ദേഹൌഷധക്ഷയകൃതേഃ ക്ഷയസ്തത്സമ്ഭവാച്ച സഃ ॥ ൧,൧൫൨.

രാജാവിനും yakṣma യും ചേർന്നതുകൊണ്ടാണ് ഇതിന് രാജയക്ഷ്മ എന്ന പേര് വന്നത്. ശരീരവും ജീവശക്തിയും ക്ഷയിക്കുന്നതുകൊണ്ടാണ് ക്ഷയം എന്നു പറയുന്നത്. അതിന്റെ കാരണം അതാണ്.

രസാദിശോഷണാച്ഛോഷോ രോഗരാഡിതി രാജവത് । സാഹസം വേഗസംരോധഃ ശുക്രൌജഃ സ്നേഹസംക്ഷയഃ ॥ ൧,൧൫൨.

രസാദികൾ ഉണങ്ങുന്നതുകൊണ്ടാണ് ശോഷം എന്നു പറയുന്നത്. രോഗങ്ങളിൽ രാജാവുപോലെയാണ് ഇത്. ആവേശത്താൽ ചെയ്യുന്നതും, സ്വാഭാവിക വൃത്തി തടയുന്നതും, വീര്യം, ശക്തി, എണ്ണത്വം എന്നിവ ക്ഷയിക്കുന്നതുമാണ് ഇതിന്റെ കാരണങ്ങൾ.

അന്നപാനവിധിത്യാഗശ്ചത്വാരസ്തസ്യഹേതവഃ । തൈരുദീര്ണോഽനിലഃ പിത്തം വ്യര്ഥം ചോദീര്യ സര്വതഃ ॥ ൧,൧൫൨.

അന്നം, വെള്ളം എന്നിവയുടെ ശരിയായ രീതികൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നത്—ഇവയാണ് നാലു പ്രധാന കാരണങ്ങൾ. ഇതു മൂലം വായു ഉണരുകയും, പിത്തം ശരീരമൊട്ടാകെ അനാവശ്യമായി കുലുങ്ങുകയും ചെയ്യുന്നു.

ശരിരസന്ധിമാവിശ്യ താഃ ശിരാഃ പ്രതിപീഡയന് । മുഖാനി സ്രോതസാം രുദ്ധ്വാ തഥൈവാതിവിസൃജ്യ വാ ॥ ൧,൧൫൨.

ഇവ ശരീരത്തിലെ സന്ധികളിൽ കയറി, നാഡികളെ അമർത്തുകയും, സ്രോതസ്സുകൾ അടയ്ക്കുകയോ അതിക്രമമായി ഒഴുക്കുകയോ ചെയ്യുന്നു.

മധ്യമൂര്ധ്വമധസ്തിര്യഗവ്യഥാം സഞ്ജനയേദ്ധൃദഃ । രൂപം ഭവിഷ്യതസ്തസ്യ പ്രതിശ്യായോ ഭൃശം ജ്വരഃ ॥ ൧,൧൫൨.

ഇത് ശരീരത്തിന്റെ നടുവിലും മുകളിലും താഴിലും വലതുവശത്തും ഹൃദയത്തിലും വേദന ഉണ്ടാക്കുന്നു. അതിനൊപ്പം ശക്തമായ പിനസും ജ്വരവും ഉണ്ടാകും.

പ്രസേകോ മുഖമാധുര്യം മാര്ദവം വഹ്നിദേ ഹയോഃ । ലൌല്യഭാവോഽന്നപാനാദൌ ശുചാവശുചിവീക്ഷണമ് ॥ ൧,൧൫൨.

വയറ്റിൽ വെള്ളം കൂടുക, വായിൽ മധുരം തോന്നുക, മൃദുത്വം, അഗ്നി ക്ഷയം, അന്നം വെള്ളം എന്നിവയിലേക്കുള്ള അത്യന്തം ആഗ്രഹം, ശുദ്ധവും അശുദ്ധവുമായ കാര്യങ്ങൾ ഒരുപോലെ കാണൽ—ഇവയൊക്കെയാണ് ലക്ഷണങ്ങൾ.

മക്ഷികാതൃണകേശാദിപാതഃ പ്രായോഽന്നപാനയോഃ । ഹൃല്ലാസശ്ഛര്ദിരരുചിരസ്നാതേഽപി ബലക്ഷയഃ ॥ ൧,൧൫൨.

അന്നവും വെള്ളവും പലപ്പോഴും ഈച്ച, പുല്ല്, മുടി മുതലായവ കൊണ്ട് മലിനമാവും. ഛർദി, ഛർദ്ദി, രുചികുറവ്, കുളിച്ചാലും ബലക്ഷയം—ഇവയും ഉണ്ടാകും.

പാണ്യോരുവക്ഷഃ പാദാസ്യകുക്ഷ്യക്ഷ്ണോരതിശുക്ലതാ । ബാഹ്വോഃ പ്രതോദോ ജിഹ്വായാഃ കായേ ബൈഭത്സ്യദര്ശനമ് ॥ ൧,൧൫൨.

കൈകൾ, തൊണ്ട, നെഞ്ച്, കാലുകൾ, വായ്, വയറ്, കണ്ണുകൾ എന്നിവ അത്യന്തം വെളുപ്പായി മാറും. കൈകളിൽ ചവിട്ടുപോലെയുള്ള വേദന, നാവിൽ കത്തൽ, ശരീരത്തിൽ ഭയങ്കരമായ രൂപം കാണും.

സ്ത്രീമദ്യമാംസപ്രിയതാ ഘൃണിതാ മൂര്ധഗുണ്ഠനമ് । നഖകേശാസ്ഥിവൃദ്ധിശ്ച സ്വപ്നേ ചാഭിഭവോ ഭവേത് ॥ ൧,൧൫൨.

സ്ത്രീകൾക്കും മദ്യത്തിനും മാംസം എന്നിവയ്ക്കും അത്യന്തം ഇഷ്ടം, വെറുപ്പ്, തല മൂടൽ, നഖം, മുടി, അസ്ഥി വളർച്ച, സ്വപ്നത്തിൽ ബുദ്ധിമുട്ട്—ഇവയും ഉണ്ടാകും.

പതനം കൃകലാസാഹികപിശ്വാപദപക്ഷിഭിഃ । കേശാസ്ഥിതുഷഭസ്മാദിതരൌ സമധിരോഹണമ് ॥ ൧,൧൫൨.

സ്വപ്നത്തിൽ വീഴുന്നത്, നരി, പാമ്പ്, പിശാച്, കാട്ടുമൃഗങ്ങൾ, പക്ഷികൾ എന്നിവ കാണുന്നത്, മുടി, അസ്ഥി, തവിട്, ചാരകൂമ്പാരങ്ങൾ കയറിയുപോകുന്നത്—ഇവയും ഉണ്ടാകും.

ശൂന്യാനാം ഗ്രാമദേശാനാം ദര്ശനം ശുഷ്യതോഽമ്ഭസഃ । ജ്യോതിര്ദിവി ദവാഗ്നീനാം ജ്വലതാം ച മഹീരുഹാമ് ॥ ൧,൧൫൨.

ശൂന്യമായ ഗ്രാമങ്ങളും പ്രദേശങ്ങളും, ഉണങ്ങുന്ന വെള്ളം, ആകാശത്ത് പ്രകാശം, കാട്ടുതീ, ജ്വലിക്കുന്ന വൃക്ഷങ്ങൾ—ഇവയും ദർശനം ഉണ്ടാകും.

പീനസശ്വാസകാസം ച സ്വരമൂര്ധരുജോഽരുചിഃ । ഊര്ധ്വനിഃ ശ്വാസസംശോഷാവധശ്ഛര്ദിശ്ച കോഷ്ഠഗേ ॥ ൧,൧൫൨.

പിനസ്സ്, ശ്വാസക്കുറവ്, ചുമ, ശബ്ദം മാറൽ, തലവേദന, രുചികുറവ്, മുകളിലേക്ക് ശ്വാസം ഉണങ്ങൽ, വയറ്റിൽ നിന്ന് ഛർദ്ദി—ഇവയും ഉണ്ടാകും.

സ്ഥിതേ പാര്ശ്വേ ച രുഗ്ബോധേ സന്ധിസ്ഥേ ഭവതി ജ്വരഃ । രൂപാണ്യൈകാദശൈതാനി ജായന്തേ രാജയക്ഷ്മണഃ ॥ ൧,൧൫൨.

വശത്ത് വേദന അനുഭവപ്പെടുമ്പോൾ സന്ധികളിൽ ജ്വരം വരും. രാജയക്ഷ്മയിൽ ഈ പതിനൊന്ന് ലക്ഷണങ്ങളും കാണാം.

തേഷാമുപദ്രവാന്വിദ്യാത്കണ്ഠധ്വംസകരീ രുജാഃ । ജൃമ്ഭാങ്ഗമര്ദനിഷ്ഠീവവഹ്നിമാന്ദ്യാസ്യപൂതിതാ ॥ ൧,൧൫൨.

ഇവയുടെ ഉപദ്രവങ്ങളിൽ, കഴുത്ത് തകർക്കുന്ന വേദന, ഉമ്മയിടൽ, ശരീരവേദന, തുപ്പൽ, അഗ്നി ക്ഷയം, വായിൽ ദുർഗന്ധം എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.

തത്ര വാതാച്ഛിരഃ പാര്ശ്വശൂലനം സാംഗമര്ദനമ് । കണ്ഠരോധഃ സ്വരഭ്രംശഃ പിത്താത്പാദാംസപാണിഷു ॥ ൧,൧൫൨.

അവിടെ വായു കാരണം തലവേദനയും വശവേദനയും ശരീരവേദനയും കണ്ഠം മുടങ്ങുകയും ശബ്ദം നഷ്ടപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. പിത്തം കാരണം കാലിൽ, തോളിൽ, കൈയിൽ വേദന അനുഭവപ്പെടുന്നു.

ദാഹോഽതിസാരോഽസൃക്ഛര്ദിര്മുഖഗന്ധോ ജ്വരോ മദഃ । കഫാദരോചകച്ഛര്ദികാസാ അര്ധ്വാം ഗഗൌരവമ് ॥ ൧,൧൫൨.

കൂടാതെ ദാഹം, വയറിളക്കം, രക്തം ഛർദിക്കുക, വായിൽ ദുർഗന്ധം, ജ്വരം, മനസ്സു കുഴഞ്ഞുപോകൽ എന്നിവയും കഫം കാരണം രുചിയില്ലായ്മ, ഛർദി, ചുമ, നെഞ്ച് ഭാരമുണ്ടാകൽ, മേൽഭാഗത്ത് ഭാരമുണ്ടാകൽ എന്നിവയും ഉണ്ടാകും.

പ്രസേകഃ പീനസഃ ശ്വാസഃ സ്വരഭേദോഽല്പവഹ്നിതാ । ദോഷൈര്മന്ദാനലത്വേന ശോഥലേപകഫോല്ബണൈഃ ॥ ൧,൧൫൨.

വളരെയധികം തുപ്പൽ, മൂക്കിൽ നിന്ന് പിഴിവ്, ശ്വാസം മുട്ടൽ, ശബ്ദം മങ്ങൽ, അഗ്നി ദുർബലമാകൽ എന്നിവയും ദോഷങ്ങൾ മൂലം അഗ്നി ദുർബലമായി, ശരീരത്തിൽ വീക്കം, പാളി, കഫം കൂടുക എന്നിവയും ഉണ്ടാകും.

സ്രോതോമുഖേഷു രുദ്ധേഷു ധാതുഷു സ്വല്പകേഷു ച । വിദാഹോ മനസഃ സ്ഥാനേ ഭവന്ത്യന്യേ ഹ്യുപദ്രവാഃ ॥ ൧,൧൫൨.

ശരീരത്തിലെ നാളങ്ങൾ തടസ്സപ്പെട്ട് ധാതുക്കൾ കുറയുമ്പോൾ മനസ്സിൽ ദാഹം ഉയരുന്നു; അപ്പോഴിതര ഉപദ്രവങ്ങളും ഉണ്ടാകാം.

പച്യതേ കോഷ്ഠ ഏവാന്നമമ്ലയുക്തൈ രസൈര്യുതമ് । പ്രായോഽസ്യ ക്ഷയഭാഗാനാം നൈവാന്നം ചാങ്ഗപുഷ്ടയേ ॥ ൧,൧൫൨.

അന്നം വയറ്റിൽ തന്നെ ആമ്ലരസം ചേർന്ന് പാകപ്പെടുന്നു; ക്ഷയം ബാധിച്ചവർക്കു സാധാരണയായി ആഹാരം ശരീരത്തിന് പോഷണം നൽകുന്നില്ല.

രസോ ഹ്യസ്യ ന രക്തായ മാംസായ കുരുതേ തു തത് । ഉപഷ്ടബ്ധഃ സമന്താച്ച കേവലം വര്തതേ ക്ഷയീ ॥ ൧,൧൫൨.

അവർക്കു ആഹാരത്തിന്റെ സാരം രക്തമോ മാംസമോ ആകുന്നില്ല; എല്ലായിടത്തും തടസ്സം നേരിടുന്നതിനാൽ ക്ഷയം മാത്രം തുടരുന്നു.

ലിങ്ഗേഷ്വല്പേഷ്വതിക്ഷീണം വ്യാധൌ ഷട്കരണക്ഷയമ് । വര്ജയേത്സാധയേദേവ സര്വേഷ്വപി തതോഽന്യഥാ ॥ ൧,൧൫൨.

രോഗലക്ഷണങ്ങൾ കുറവായും രോഗം അത്ര ഗുരുതരമല്ലാതെയും ആറ് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ക്ഷയിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ചികിത്സ ഒഴിവാക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ എല്ലാ സാഹചര്യങ്ങളിലും ചികിത്സ വേണം.

ദോഷൈര്വ്യസ്തൈഃ സമസ്തൈശ്ച ക്ഷയാത്സര്വസ്യ മേദസഃ । സ്വരഭേദോ ഭവേത്തസ്യ ക്ഷാമോ രൂക്ഷശ്ചലഃ സ്വരഃ ॥ ൧,൧൫൨.

ദോഷങ്ങൾ എല്ലാം കലങ്ങിയപ്പോൾ ശരീരത്തിലെ മേദസ്സും കുറഞ്ഞാൽ ശബ്ദം മങ്ങുകയും, ശബ്ദം ക്ഷീണിക്കുകയും ഉണങ്ങിയതും അസ്ഥിരവുമാകുകയും ചെയ്യും.

ശുകവര്ണാഭകണ്ഠത്വം സ്നിഗ്ധോഷ്ണോപശമോഽനിലാത് । പിത്താത്താലുഗലേ ദാഹഃ ശോഷോ ഭവതി സന്തതമ് ॥ ൧,൧൫൨.

കണ്ഠം വെള്ള നിറം കൈവരിക്കും; വായു കാരണം എണ്ണയോ ചൂടുള്ളതോ ഉപയോഗിച്ചാൽ ആശ്വാസം ലഭിക്കും. പിത്തം കാരണം താലുവിലും കണ്ഠത്തും സ്ഥിരമായ ദാഹവും ഉണരലും ഉണ്ടാകും.

ലിമ്പന്നിവ കഫൈഃ കണ്ഠം മുഖം ഘുരഘുരായതേ । സ്വയം വിരുദ്ധൈഃ സര്വൈസ്തു സര്വാലിങ്ഗൈഃ ക്ഷയോ ഭവേത് ॥ ൧,൧൫൨.

കഫം മൂലം കണ്ഠം ഒട്ടിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലും വായിൽ ഘുരഘുരം ശബ്ദവും ഉണ്ടാകും; എല്ലായ്പ്പോഴും എല്ലാ ലക്ഷണങ്ങളും കൂടിയാൽ ക്ഷയം സംഭവിക്കും.

ധൂമായതീവ ചാത്യര്ഥമുദേതി ശ്ലേഷ്മലക്ഷണമ് । കൃച്ഛ്രസാധ്യാഃ ക്ഷയാശ്ചാത്ര സര്വൈരല്പഞ്ച വര്ജയേത് ॥ ൧,൧൫൨.

അത് പുക നിറഞ്ഞതുപോലെ ഉയരുകയും കഫ ലക്ഷണങ്ങൾ കാണിക്കുകയും ചെയ്യും; ചികിത്സിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള ക്ഷയം, പ്രത്യേകിച്ച് എല്ലാ ലക്ഷണങ്ങളും കൂടിയാൽ, ഒഴിവാക്കണം.

ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ്

ശ്രീഗരുഡ മഹാപുരാണം സമാപിച്ചു.

ധന്വന്തരിരുദാച । അരോചകനിദാന്തേ വക്ഷ്യേഽഹം സുശ്രുതാധുനാ । അരോചകോ ഭവേദ്ദോഷൈര്ജിഹ്വാഹൃദയസംശ്രയൈഃ ॥ ൧,൧൫൩.

ധൻവന്തരി പറഞ്ഞു: ഇപ്പോൾ ഞാൻ സുശ്രുതൻ പഠിപ്പിച്ച രുചിയില്ലായ്മയുടെ കാരണങ്ങൾ വിശദീകരിക്കാം. ദോഷങ്ങൾ നാവിലും ഹൃദയത്തിലും പാർപ്പുന്നതുകൊണ്ടാണ് രുചിയില്ലായ്മ ഉണ്ടാകുന്നത്.

സന്നിപാതേന മനസഃ സന്താപേന ച പഞ്ചമഃ । കഷായതിക്തമധുരം വാതാദിഷു മുഖം ക്രമാത് ॥ ൧,൧൫൩.

എല്ലാ ദോഷങ്ങളും മനസ്സിന്റെ ദു:ഖവും ചേർന്നാൽ അഞ്ചാമത്തേതായി ഒരു രുചിയില്ലായ്മ വരുന്നു; വായു മുതലായ രോഗങ്ങളിൽ വായിൽ അക്രമത്തിൽ കയ്പ്, കയ്പ്പ്, മധുരം എന്നിവ അനുഭവപ്പെടും.