പ്രാണോദകാന്നവാഹീനി ദുഷ്ടസ്രോതാംസി ദൂഷയന് । ഉരഃ സ്ഥഃ കുരുതേ ശ്വാസമാമാശയസമുദ്ഭവമ് ॥ ൧,൧൫൦.
ശ്വാസം, വെള്ളം, ഭക്ഷണം എന്നിവയെത്തിക്കുന്ന നാളങ്ങൾ ദോഷം പ്രാപിച്ച്, ദോഷിതമായ കാറ്റ് നെഞ്ചിൽ പാർത്തു, അജീർണമായ ഭക്ഷണത്തിൽ നിന്നുള്ള ശ്വാസംമുട്ടൽ ഉണ്ടാക്കുന്നു.
പ്രാഗ്രൂപം തസ്യ ഹൃത്പാര്ശ്വശൂലം പ്രാണവിലോമതാ । ആനാഹഃ ശങ്ഖഭേദശ്ച തത്രായാസോഽതിഭോജനൈഃ ॥ ൧,൧൫൦.
ഇതിന്റെ ആദ്യ ലക്ഷണങ്ങൾ ഹൃദയവും വശവും വേദനിക്കുക, ശ്വാസം കുഴപ്പമുള്ളത്, വയറു വീർപ്പു, കണ്പൊട്ടൽ വേദന എന്നിവയാണ്; അതിരുകടന്ന പരിശ്രമവും ഭക്ഷണവും ഇതിനെ കൂടുതൽ മോശമാക്കും.
പ്രേരിതഃ പ്രേരയന്ക്ഷുദ്രം സ്വയം സ സമലം മരുത് । പ്രതിലോമം ശിരാ ഗച്ഛേദുദീര്യ പവനഃ കഫമ് ॥ ൧,൧൫൦.
കാറ്റ് സ്വയം അശുദ്ധമായി പ്രേരിപ്പിച്ച്, വിരുദ്ധ ദിശയിൽ ശിരകളിലൂടെ കയറി, കഫം പുറത്തേക്ക് തള്ളുന്നു.
പരിഗൃഹ്യശിരോഗ്രീവമുരഃ പാര്ശ്വേ ച പീഡയന് । കാസം ഘുര്ഘുരകം മോഹമരുചിമ്പീനസം ഭൃശമ് ॥ ൧,൧൫൦.
കാറ്റ് തല, കഴുത്ത്, നെഞ്ച്, വശം എന്നിവ പിടിച്ചുപിടിച്ച്, ചുമ, ഘർഘരശബ്ദം, ബോധംകെടുക, രുചികുറവ്, കഠിനമായ മൂക്കടച്ചുപോകൽ എന്നിവ ഉണ്ടാക്കുന്നു.
കരോതി തീവ്രവേഗഞ്ച ശ്വാസം പ്രാണോപതാപിനമ് । പ്രതാമ്യേത്തസ്യ വേഗേനഷ്ഠീവനാന്തേ ക്ഷണം സുഖീ ॥ ൧,൧൫൦.
ഇത് അതിവേഗവും ശക്തവുമായ ശ്വാസംമുട്ടൽ ഉണ്ടാക്കുന്നു, ജീവനെ വേദനിപ്പിക്കുന്നു; അതിന്റെ ശക്തിയിൽ രോഗി ബോധംകെടുന്നു, പക്ഷേ തുപ്പിയശേഷം ഒരു നിമിഷം ആശ്വാസം അനുഭവപ്പെടുന്നു.
കൃച്ഛ്രാച്ഛയാനഃ ശ്വസിതി നിഷണ്ണഃ സ്വാസ്ഥ്യമര്ഹതി । ഉച്ഛ്രിതാക്ഷോ ലലാടേന സ്വിദ്യതാ ഭൃശമാര്തിമാന് ॥ ൧,൧൫൦.
കിടക്കുമ്പോൾ കഷ്ടമായി ശ്വാസംമുട്ടുന്നു, ഇരുന്നാൽ കുറച്ചു ആശ്വാസം ലഭിക്കും; കണ്ണുകൾ വലിയതും, നെറ്റിയിൽ വിയർപ്പും, അതിയായ വേദനയും അനുഭവപ്പെടുന്നു.
വിശുഷ്കാസ്യോ മുഹുഃ ശ്വാസഃ കാങ്ക്ഷത്യുഷ്ണം സവേപഥുഃ । മേഘാമ്ബുശീതപ്രാഗ്വാതൈഃ ശ്ലേഷ്മലൈശ്ച വിവര്ധതേ ॥ ൧,൧൫൦.
വായിൽ വരൾച്ച, ആവർത്തിച്ച് ശ്വാസംമുട്ടൽ, ചൂട് ആഗ്രഹം, വിറയൽ എന്നിവ ഉണ്ടാകും; മേഘം, തണുത്ത വെള്ളം, കിഴക്കൻ കാറ്റ്, കഫം കൂടിയാൽ രോഗം കൂടുതൽ മോശമാകും.
സ യാപ്യസ്തമകഃ സാധ്യോ നരസ്യ ബലിനോ ഭവേത് । ജ്വരമൂര്ഛാവതഃ സീതൈര്ന ശാമ്യേത്പ്രഥമസ്തു സഃ ॥ ൧,൧൫൦.
ഈ ദീർഘകാല ഇരുണ്ടരൂപം ശക്തിയുള്ളവനിൽ സുഖപ്പെടാവുന്നതാണ്; പക്ഷേ ജ്വരം, ബോധംകെടൽ, അതവാ തണുപ്പ് ഉള്ളവരിൽ ആദ്യം ഇത് ശമിക്കില്ല.
കാസശ്വസിതവച്ഛീര്ണമര്മച്ഛേദരുജാര്ദിതഃ । സസ്വേദമൂര്ഛഃ സാനാഹോ ബസ്തിദാഹവിബോധവാന് ॥ ൧,൧൫൦.
ചുമയും ശ്വാസംമുട്ടലുമുള്ളവരെപ്പോലെ, പ്രധാന അവയവങ്ങളിൽ വേദന, വിയർപ്പ്, ബോധംകെടൽ, വയറുവീർപ്പ്, മൂത്രത്തിൽ കത്തൽ, ഉറക്കമില്ലായ്മ എന്നിവ അനുഭവപ്പെടുന്നു.
അധോദൃഷ്ടിഃ ശുതാക്ഷസ്തു സ്നിഹ്യദ്രക്തൈകലോചനഃ । ശുഷ്കാസ്യഃ പ്രലപന്ദീനോ നഷ്ടച്ഛായോ വിചേതനഃ ॥ ൧,൧൫൦.
കണ്ണ് താഴോട്ടാണ്, കണ്ണുകൾ കുഴഞ്ഞിരിക്കുന്നു, വെളുത്ത ഭാഗം ചുവപ്പാണ്, വായ് വരണ്ടിരിക്കുന്നു, അർത്ഥമില്ലാത്തത് സംസാരിക്കുന്നു, നിറം നഷ്ടപ്പെടുന്നു, ബോധം ഇല്ലാതാകുന്നു.
മഹാതാമഹതാ ദീനോ നാദേന ശ്വസിതി ക്രഥന് । ഉദ്ധൂയമാനഃ സംരബ്ധോ മത്തര്ഷഭ ഇവാനിശമ് ॥ ൧,൧൫൦.
അവൻ വലിയ ദു:ഖകരമായ ഒരു ആഴമുള്ള ശബ്ദത്തോടെ ശ്വാസം വലിക്കുന്നു, കറക്കം പിടിച്ച കാളപോലെ അശാന്തനായി, ശബ്ദം പുറത്ത് വിട്ട് വീണ്ടും വീണ്ടും ശ്വാസം എടുക്കുന്നു.
പ്രനഷ്ടജ്ഞാനവിജ്ഞാനോ വിഭ്രാന്തനയനാനനഃ । നേത്രേ സമാക്ഷിപന്ബദ്ധമൂത്രവര്ചാ വിശീര്ണവാക് ॥ ൧,൧൫൦.
അവന്റെ അറിവും വിവേകവും നഷ്ടപ്പെട്ടു, കണ്ണും മുഖവും ഗതിഗതിയായി, കണ്ണുകൾ ചുരുക്കി, മൂത്രവും മലവും തടഞ്ഞ്, വാക്ക് തകരാറിലായി.
ശുഷ്കകണ്ഠോ മുഹുശ്ചൈവ കര്ണശങ്ഖാശിരോഽതിരുക് । യോ ദീര്ഘമുച്ഛ്വസിത്യൂര്ധ്വം ന ച പ്രത്യാഹരത്യധഃ ॥ ൧,൧൫൦.
അവന്റെ കണ്ഠം വീണ്ടും വീണ്ടും ഉണക്കുന്നു, ചെവിയിലും കൺപെരുക്കിലും തലയിൽ കഠിനമായ വേദന, ദീർഘമായി മേലോട്ട് ശ്വാസം വിടുന്നു, താഴേക്ക് തിരിച്ചെടുക്കുന്നില്ല.
ശ്ലേഷ്മാവൃതമുഖശ്രോത്രഃ ക്രുദ്ധഗന്ധവഹാര്ദിതഃ । ഊര്ധ്വം സമീക്ഷതേ ഭ്രാന്തമക്ഷിണീ പരിതഃ ക്ഷിപന് ॥ ൧,൧൫൦.
അവന്റെ വായും ചെവിയും കഫം കൊണ്ട് അടഞ്ഞിരിക്കുന്നു, വാസന ബുദ്ധിമുട്ട് അനുഭവപ്പെടുന്നു, അവൻ മേലോട്ട് നോക്കി, കണ്ണുകൾ ചുറ്റും ചാടുന്നു.
മര്മസു ച്ഛിദ്യമാനേഷു പരിദേവീ നിരുദ്ധവാക് । ഏതേ സിധ്യേയുരവ്യക്താഃ വ്യക്താഃ പ്രാണഹരാ ധ്രുവമ് ॥ ൧,൧൫൦.
മർമ്മങ്ങളിൽ വേദനയുണ്ടാകുമ്പോൾ അവൻ ദു:ഖത്തോടെ നിലവിളിക്കുന്നു, വാക്ക് തടഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഈ ലക്ഷണങ്ങൾ വ്യക്തമായാൽ, അവ നിർഭാഗ്യവശാൽ മരണത്തിലേക്ക് നയിക്കും.
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൧൫൧ ധന്വന്തരിരുവാച । ഹിക്രാരോഗനിദാനഞ്ച വക്ഷ്യേ സുശ്രുത ! തച്ഛൃണു । ശ്വാസൈകഹേതുഃ പ്രാഗ്രൂപം സംഖ്യാ പ്രകൃതിസംശ്രയാ ॥ ൧,൧൫൧.
ധന്വന്തരി പറഞ്ഞു: ഹിക്കയുടെ കാരണവും ലക്ഷണങ്ങളും തരങ്ങളും, സ്വഭാവം അനുസരിച്ചുള്ള വ്യത്യാസവും ഞാൻ വിശദീകരിക്കാം, സുഷ്രുതാ, നീ കേൾക്കൂ. ഹിക്കയ്ക്ക് ഒരു പ്രധാന കാരണമുണ്ട്.
ഹിക്രാ ഭക്ഷ്യോദ്ഭവാ ക്ഷുദ്രാ യമലാ മഹതീതി ച । ഗമ്ഭീരാ ച മരുത്തത്ര ത്വരയായുക്തിസേവിതൈഃ ॥ ൧,൧൫൧.
ഹിക്ക ഭക്ഷ്യത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്; ചെറുതും ഇരട്ടതും വലുതും ആകാം. മറുതേ, അതിൽ ഒരു ആഴമുള്ളതും ഉണ്ട്, തെറ്റായോ അതിവേഗമോ അത്യധികമോ ഭക്ഷണം കഴിച്ചതാൽ ഉണ്ടാകുന്നത്.
രൂക്ഷതീക്ഷ്ണഖരാശാന്തൈരന്നപാനൈഃ പ്രപീഡിതഃ । കരോതി ഹിക്രാം ശ്വസനഃ മന്ദശബ്ദാം ക്ഷുധാനുഗാമ് ॥ ൧,൧൫൧.
ഉണക്കവും കഠിനവുമായോ അത്യധികമായോ ഭക്ഷ്യപാനങ്ങൾ കഴിച്ചാൽ, ശ്വാസം മന്ദമായ ശബ്ദത്തോടെ, വിശപ്പിനൊപ്പം, നിസ്സാരമായ ഹിക്ക ഉണ്ടാക്കുന്നു.
സമം സന്ധ്യാന്നപാനേന യാ പ്രയാതി ച സാന്നജാ । ആയാസാത്പവനഃ ക്രുദ്ധഃ ക്ഷുദ്രാം ഹിക്രാം പ്രവര്തയേത് ॥ ൧,൧൫൧.
സന്ധ്യാകാലത്ത് ഭക്ഷ്യപാനങ്ങൾക്കൊപ്പം വരുന്ന ഹിക്കയെ 'ഇരട്ട' എന്ന് വിളിക്കുന്നു; ക്ഷീണത്തിൽ വായു അശാന്തമായാൽ ചെറുതായ ഹിക്ക ഉണ്ടാകും.
ജത്രുമൂലാത്പരിസൃതാ മന്ദവേഗവന്തീ ഹി സാ । വൃദ്ധിമായാസതോ യാതി ഭുക്തമാത്രേ ച മാര്ദബമ് ॥ ൧,൧൫൧.
കഴുത്തിന്റെ അടിയിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് പതുക്കെ പടരുന്ന ഹിക്ക, ക്ഷീണത്തിൽ കൂടുതൽ ശക്തമാകുന്നു, ഭക്ഷണം കഴിച്ച ഉടൻ അത് മൃദുവാകുന്നു.
ചിരേണ യമലൈര്വേഗൈര്യാ ഹിക്രാ സംപ്രവര്തതേ । പരിണാമാന്മുഖേ വൃദ്ധിം പരിണാമേ ച ഗച്ഛതി ॥ ൧,൧൫൧.
ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ്, ഇരട്ടതായ ആവർത്തനത്തോടെ വരുന്ന ഹിക്ക, വായിൽ കൂടുതൽ ശക്തിയോടെ വളരുന്നു, ഓരോ തവണയും വർദ്ധിക്കുന്നു.
കമ്പയന്തീ ശിരോ ഗ്രീവാം യമലാം താം വിനിര്ദിശേത് । പ്രലാപച്ഛര്ദ്യതീസാരനേത്രവിപ്ലുതജൃമ്ഭിതാ ॥ ൧,൧൫൧.
തലയും കഴുത്തും വിറയിപ്പിക്കുന്ന ഹിക്കയെ 'ഇരട്ട' തരം എന്ന് തിരിച്ചറിയണം; അതിനൊപ്പം ഭ്രാന്ത്, ഛർദി, അതിസാരം, കണ്ണുകൾ ചുറ്റും ചാടൽ എന്നിവ ഉണ്ടാകും.
യമലാ വേഗിനീ ഹിക്രാ പരിണാമവതീ ച സാ । ധ്വസ്തഭ്രൂശങ്ഖയുഗ്മസ്യ ശ്രുതിവിപ്ലുതചക്ഷുഷഃ ॥ ൧,൧൫൧.
ഇരട്ടയും ശക്തവുമാണ് ആ ഹിക്ക; അതിനൊപ്പം brows ഉം കൺപെരുക്കും തളർന്നു, കേൾവിയും കാഴ്ചയും ബുദ്ധിമുട്ട് അനുഭവപ്പെടുന്നു.
സ്തമ്ഭയന്തീ തനും വാചം സ്മൃതിം സംജ്ഞാം ച മുഞ്ചതീ । തുദന്തീ മാര്ഗമാണസ്യ കുര്വതീ മര്മഘട്ടനമ് ॥ ൧,൧൫൧.
അത് ശരീരവും വാക്കും കട്ടിയാക്കുന്നു, ഓർമ്മയും ബോധവും നഷ്ടമാക്കുന്നു, മർമ്മങ്ങൾ വേദനിപ്പിക്കുന്നു, വഴികളിൽ വേദന ഉണ്ടാക്കുന്നു.
പൃഷ്ഠതോ നമനം സാര്ഷ്യം മഹാഹിക്രാ പ്രവര്തതേ । മഹാശൂലാ മഹാശബ്ദാ മഹാവേഗാ മഹാബലാ ॥ ൧,൧൫൧.
പിന്നിലേക്ക് വളയുകയും വിറയലുണ്ടാകുകയും ചെയ്താൽ വലിയ ഹിക്ക തുടങ്ങുന്നു; അതിനൊപ്പം വലിയ വേദന, വലിയ ശബ്ദം, ശക്തമായ ആവർത്തനം, വലിയ ശക്തി എന്നിവ ഉണ്ടാകും.
പക്രാശയാച്ച നാഭേര്വാ പൂര്വവത്സാ പ്രവര്തതേ ॥ ൧,൧൫൧.
അത് വയറ്റിൽ നിന്നോ നാഭിയിൽ നിന്നോ, മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെ, ആരംഭിക്കാം.
തദ്രൂപാ സാ മഹത്കുര്യാഞ്ജൃമ്ഭണാം ഗപ്രസാരണമ് । ഗമ്ഭീരേണ നിദാനേന ഗമ്ഭീരാ തു സുസാധയേത് ॥ ൧,൧൫൧.
അത് വലിയ ഉമ്മയും വായ് വലിച്ചുകാണിക്കുന്നതും ഉണ്ടാക്കുന്നു; ആഴമുള്ള കാരണത്താൽ ആഴമുള്ള ഹിക്കയ്ക്ക് ചികിത്സ വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്.
ആദ്യേ ദ്വേ വര്ജയേദന്യേ സര്വലിങ്ഗാം ച വേഗിനീമ് । സര്വസ്യ സംചിതാമസ്യ സ്ഥവിരസ്യ വ്യവായിനഃ ॥ ൧,൧൫൧.
ആദ്യ രണ്ട് തരങ്ങളിൽ മറ്റുള്ളവ ഒഴിവാക്കണം; ശക്തമായതിൽ എല്ലാ ലക്ഷണങ്ങളും കാണാം, പ്രത്യേകിച്ച് വയസ്സായവരിലും ലൈംഗികമായി സജീവരായവരിലും.
വ്യാധിഭിഃ ക്ഷീണദേഹസ്യ ഭക്തച്ഛേദകൃശസ്യ ച । സര്വേഽപി രോഗാ നാശായ ന ത്വേവം ശാഘ്രകാരിണഃ ॥ ൧,൧൫൧.
രോഗം മൂലം ശരീരം ക്ഷയിച്ചുപോയവനും, ഭക്ഷണം കിട്ടാതെ ക്ഷീണിച്ചവനും, മറ്റു രോഗങ്ങൾ എല്ലാം മാറാമെങ്കിലും, അത്ര വേഗത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നവർക്കു രോഗം മാറില്ല.
ഹിക്രാശ്വാസൌ യഥാ തൌ ഹി മൃത്യുകാലേ കൃതാലയൌ ॥ ൧,൧൫൧.
മരണസമയത്ത് ഉണ്ടാകുന്ന ഹിക്കും ശ്വാസക്കുറവും അപ്പോഴത്തെ അവസ്ഥയിൽ തന്നെ ഉറച്ചുനിൽക്കും.