ഗരുഡപുരാണമ്

ദ്വിഗുണാ സപ്തമീ യാ ച നവമ്യേകാദശീ തഥാ । ഏഷാ ത്രിദോഷമര്യാദാ മോക്ഷായ ച വധായ ച ॥ ൧,൧൪൭.

ഇരട്ടിയാക്കിയ ഏഴാം ദിവസം, ഒമ്പതാം ദിവസവും പതിനൊന്നാം ദിവസവും — ഇതാണ് മൂന്നു ദോഷങ്ങളുടെ അതിരുകൾ, മോക്ഷത്തിനും നാശത്തിനും വേണ്ടി.

ശുദ്ധ്യാശുദ്ധ്യാ ജ്വരഃ കാലം ദീര്ഘമപ്യത്ര വര്തതേ । കൃശാനാം വ്യാധിയുക്താനാം മിഥ്യാഹാരാദിസേവിനാമ് ॥ ൧,൧൪൭.

ശുദ്ധിയാലോ അശുദ്ധിയാലോ, ജ്വരം ദീർഘകാലം തുടരാം; അതിൽ പ്രത്യേകിച്ച് ക്ഷീണിച്ചവർക്കും രോഗബാധിതർക്കും തെറ്റായ ഭക്ഷണശീലമുള്ളവർക്കും ഇത് കൂടുതലാണ്.

അല്പോഽപി ദോഷോ ദുഷ്ട്യാദേര്ലബ്ധ്വാന്യതമതോ ബലമ് । സ പ്രത്യനീകോ വിഷമം യസ്മാദ്വൃദ്ധിക്ഷയാന്വിതഃ ॥ ൧,൧൪൭.

അൽപമായ ദോഷം പോലും അശുദ്ധി മുതലായവയിൽ നിന്ന് ശക്തി നേടുമ്പോൾ, അത് വിരുദ്ധവും അസാധാരണവുമായതാകുന്നു, കാരണം അതിന് വർദ്ധനയും കുറവുമുണ്ട്.

സവിക്ഷേപോ ജ്വരം കുര്യാദ്വിഷമക്ഷയവൃദ്ധിഭാക് । ദോഷഃ പ്രവര്തതേ തേഷാം സ്വേ കാലേ ജ്വരയന്ബലീ ॥ ൧,൧൪൭.

കുഴപ്പങ്ങൾ ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, അതിന് അസാധാരണമായ വർദ്ധനയും കുറവും ഉണ്ടാകും; ദോഷം അവരിൽ തനിക്കുള്ള സമയത്ത് ശക്തിയായി ജ്വരം ഉണർത്തുന്നു.

നിവര്തതേ പുനശ്ചൈവ പ്രത്യനീകബലാബലഃ । ക്ഷീണദോഷോ ജ്വരഃ സൂക്ഷ്മോ രസാദിഷ്വേവ ലീയതേ ॥ ൧,൧൪൭.

വിരുദ്ധശക്തിയുടെ ബലമോ ദുർബലതയോ അനുസരിച്ച്, ജ്വരം വീണ്ടും മാറിപ്പോകുന്നു; ദോഷം ക്ഷയിച്ചാൽ സൂക്ഷ്മമായ ജ്വരം രസാദികളിൽ ലയിക്കുന്നു.

ലീനത്വാത്കാര്ശ്യവൈവര്ണ്യജാഡ്യാദീനാം ദധാതി സഃ । ആസന്നവികൃതാസ്യത്വാത്സ്രോതസാം രസവാഹിനാമ് ॥ ൧,൧൪൭.

ലയിക്കുന്നതിനാൽ, ക്ഷീണം, വർണ്ണക്കുറവ്, മന്ദത എന്നിവയും ഇതുപോലെയുള്ളതും ഉണ്ടാക്കുന്നു; രസവാഹിനിയായ നാളങ്ങളുടെ വായ് മാറ്റം അടുത്തായതിനാൽ.

ആശു സര്വസ്യ വപുഷോ വ്യാപ്തിദോഷോ ന ജായതേ । സന്തഃ സതതസ്തേന വിപരീതോ വിപര്യയാത് ॥ ൧,൧൪൭.

ദോഷം ഉടൻ ശരീരമൊട്ടാകെ പടരുന്നില്ല; സദാചാരമുള്ളവർക്ക് എല്ലായ്പ്പോഴും ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ്, എന്നാൽ വിരുദ്ധമായവർക്കു വിപരീതം സംഭവിക്കും.

വിഷമോ വിഷമാരമ്ഭഃ ക്ഷപാകാലേന സങ്ഗവാന് । ദോഷോ രക്താശ്രയഃ പ്രായഃ കരോതി സന്തതം ജ്വരമ് ॥ ൧,൧൪൭.

അസാധാരണവും അസാധാരണമായ തുടക്കവുമുള്ളത്, രാത്രികാലത്തോടൊപ്പം; രക്തത്തിൽ പാർക്കുന്ന ദോഷം സാധാരണയായി തുടർച്ചയായ ജ്വരം ഉണ്ടാക്കുന്നു.

അഹോരാത്രസ്യ സന്ധൌ സ്യാത്സകൃദന്യേദ്യുരാശ്രിതഃ । തസ്മിന്മാംസവഹാ നാഡീ മേദോനാഡീ തൃതീയകേ ॥ ൧,൧൪൭.

പകലും രാത്രിയും ചേർന്ന സമയത്ത്, ഒരിക്കൽ സംഭവിക്കും, മറ്റൊരു ദിവസം അതിൽ അധിഷ്ഠിതമാകും; അതിൽ, മാംസവാഹിനി നാളിയും മെദോനാളിയും മൂന്നാമത്തേതിൽ.

ഗ്രാഹീ പിത്താനിലാന്മൂര്ധ്നസ്ത്രികസ്യ കഫപിത്തതഃ । സപൃഷ്ഠസ്യാനിലകഫാത്സ ചൈകാഹാന്തരഃ സ്മൃതഃ ॥ ൧,൧൪൭.

ഗ്രാഹി ജ്വരം തലയിൽ പിത്തവും വായുവും മൂലമാണ്, ത്രികത്തിൽ കഫവും പിത്തവും; പിൻഭാഗത്ത് വായുവും കഫവും ചേർന്നാൽ, അത് ഒരു ദിവസത്തിന് ശേഷം വരുന്നു എന്ന് കരുതുന്നു.

ചതുര്ഥകോ മലൈര്മേദോമജ്ജാസ്ഥ്യന്യതരേ സ്ഥിതഃ । മജ്ജാസ്ഥ ഏവ ഹ്യപരഃ പ്രഭാവമനുദര്ശയേത് ॥ ൧,൧൪൭.

നാലാമത്തേത് മലങ്ങളിൽ, മെദസ്സിൽ, മജ്ജയിൽ, അസ്ഥിയിൽ ഇവയിൽ ഏതെങ്കിലും ഒന്നിൽ പാർക്കും; മറ്റൊന്ന് മജ്ജയിലും അസ്ഥിയിലും മാത്രം പാർക്കുന്നു, അതിന്റെ ഫലം കാണിക്കുന്നു.

ദ്വിധാ കഫോണിജങ്ഘാഭ്യാം സ പൂര്വം ശിരസാനിലാത് । അസ്ഥിമജ്ജോരുപഗതശ്ചതുര്ഥകവിപര്യയഃ ॥ ൧,൧൪൭.

കഫം രണ്ടുവിധമാണ്, കാൽഭാഗങ്ങളിൽ, ആദ്യം തലയിൽ നിന്നുള്ള വായുവിൽ; അസ്ഥിയും മജ്ജയും എത്തുമ്പോൾ, അത് നാലാമത്തേതിന്റെ വിപരീതമാണ്.

ത്രിധാ ത്ര്യഹം ജ്വരയതി ദിനമേകന്തു മുഞ്ചതി । ബലാ ബലേന ദോഷണാമന്യചേഷ്ടാദിജന്മനാമ് ॥ ൧,൧൪൭.

മൂന്നു വിധം, മൂന്നു ദിവസം ജ്വരം ഉണ്ടാക്കുന്നു, എന്നാൽ ഒരു ദിവസം വിട്ടുതരുന്നു; ദോഷങ്ങളുടെ ശക്തിയാൽ, മറ്റു പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ഉത്ഭവത്താൽ.

പക്രാനാമവിപര്യാസാത്സപ്തരാത്രഞ്ച ലങ്ഘയേത് । ജ്വരഃ സ്യാന്മനസസ്തദ്വത്കര്മണശ്ച തദാതദാ ॥ ൧,൧൪൭.

ജ്വരങ്ങളിൽ വിപരീതം ഇല്ലാത്തതിനാൽ, ഏഴ് രാത്രികൾ ഉപവാസം പാലിക്കുന്നു; അതുപോലെ മനസ്സിനെയും, ആ സമയത്തും മറ്റേതെങ്കിലും സമയത്തും പ്രവർത്തനത്തെയും ജ്വരം ബാധിക്കുന്നു.

ഗമ്ഭീരധാതുചാരിത്വാത്സന്നിപാതേന സമ്ഭവാത് । തുല്യോച്ഛ്രയാച്ച ദോഷാണാം ദുശ്ചികിത്സ്യശ്ചതുര്ഥകഃ ॥ ൧,൧൪൭.

ഗഹനമായ ധാതുക്കളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനാൽ, സംയുക്തത്തിൽ നിന്നുമുള്ളതും, ദോഷങ്ങൾ തുല്യമായി വർദ്ധിക്കുന്നതുമാണ് നാലാമത്തേത്, അതിനാൽ അത علاജ്യമാണ്.

സൂക്ഷാമാത്സൂക്ഷ്മജ്വരേഷ്വേഷു ദൂരദ്ദൂരതരേഷു ച । ദോഷോ രക്താദിമാര്ഗേഷു ശനൈരല്പശ്ചിരേണ യത് ॥ ൧,൧൪൭.

സൂക്ഷ്മത കാരണം, സൂക്ഷ്മജ്വരങ്ങളിലും, ദൂരെയുള്ളവയിലും; ദോഷം രക്തം മുതലായവയുടെ വഴികളിൽ, പതുക്കെ, അല്പമായി, ദീർഘകാലം.

യാതി ദേഹഞ്ച നാശേഷം സന്താപാദീന്കരോത്യതഃ । ക്രമോ യത്നേന വിച്ഛിന്നഃ സതാപോ ലക്ഷ്യതേ ജ്വരഃ ॥ ൧,൧൪൭.

അത് ശരീരത്തിലേക്ക് പോകുന്നു, ഒന്നും ശേഷിപ്പിക്കാതെ, ദഹനം മുതലായവ ഉണ്ടാക്കുന്നു; ക്രമം ശ്രദ്ധയോടെ തടയുമ്പോൾ, ദഹനത്തോടുകൂടിയ ജ്വരം കാണാം.

വിഷമോ വിഷമാരമ്ഭഃ ക്ഷപാകാലാനുസാരവാന് । യഥോത്തരം മന്ദഗതിര്മന്ദശക്തിര്യഥായഥമ് ॥ ൧,൧൪൭.

ഇത് ഒരുപോലെ അല്ലാത്തതും, തുടങ്ങുമ്പോൾ കഠിനവും, രാത്രിയുടെ സമയക്രമം അനുസരിക്കുന്നതുമാണ്. ഓരോ ഘട്ടവും മുൻപത്തേതിനെക്കാൾ മന്ദഗതിയിലും, ശക്തിയിലും കുറവായിരിക്കും.

കാലേനാപ്നോതി സദൃശാന്സ രസാദീംസ്തഥാതഥാ । ദോഷോ ജ്വരയതി ക്രുദ്ധശ്ചിരാച്ചിരതരേണ ച ॥ ൧,൧൪൭.

കാലം കടന്നുപോകുമ്പോൾ, അതിന് അതിന് അനുയോജ്യമായ രുചികളും ഗുണങ്ങളും ലഭിക്കും. രോഗം ഉന്തിയാൽ, ചിലപ്പോഴൊക്കെ വളരെ വൈകിയിട്ടും, അതി ശക്തിയായി ദഹിപ്പിക്കും.

ഭൂമൌ സ്ഥിതം ജലൈഃ സിക്തം കാലം നൈവ പ്രതീക്ഷതേ । അങ്കുരായ യഥാ ബീജം ദോഷബീജം ഭവേത്തഥാ ॥ ൧,൧൪൭.

മണ്ണിൽ വെച്ച് വെള്ളം ഒഴിച്ച വിത്ത് മുളയ്ക്കാൻ സമയം കാത്തിരിക്കാൻ ആവശ്യമില്ലാത്തതുപോലെ, രോഗത്തിന്റെ വിത്തും അങ്ങനെ തന്നെ പ്രവർത്തിക്കും.

വേഗം കൃത്വാവിഷം യദ്വദാശയേ നയതേ ബലമ് । കുപ്യത്യാപ്തബലം ഭൂയഃ കാലദോഷവിഷന്തഥാ ॥ ൧,൧൪൭.

വിഷം വേഗം പിടിച്ചാൽ ശരീരത്തിൽ അതിന്റെ ശക്തി കൊണ്ടുവരുന്നത് പോലെ, കാലത്തിന്റെ സഹായത്തോടെ രോഗവും വിഷവും ശക്തിപ്രാപിച്ച് ഉന്തലുണ്ടാക്കും.

ഏവം ജ്വരാഃ പ്രവര്തന്തേ വിഷമാഃ സതതാദയഃ । ഉത്ക്ലേശോ ഗൌരവം ദൈന്യം ഭങ്ഗോഽങ്ഗാനാം വിജൃമ്ഭണമ് ॥ ൧,൧൪൭.

ഇങ്ങനെ ജ്വരങ്ങൾ അസാധാരണമായും സ്ഥിരമായും ഉണ്ടാകുന്നു; അതിനൊപ്പം ഉണർവ്, ഭാരത്വം, വിഷാദം, അവയവങ്ങൾ തളരൽ, വലിച്ചുനീട്ടൽ എന്നിവയും വരും.

അരോചകോ വമിഃ ശ്വാസഃ സര്വസ്മിന്രസഗേ ജ്വരേ । രക്തനിഷ്ഠീവനം തൃഷ്ണാ രൂക്ഷോഷ്ണം പീഡകോദ്യമഃ ॥ ൧,൧൪൭.

എല്ലാ തരത്തിലുള്ള ജ്വരങ്ങളിലും രുചികുറവ്, ഛർദി, ശ്വാസം മുട്ടൽ ഉണ്ടാകും; രക്തം തുപ്പൽ, ദാഹം, ഉണക്കത്തും, ചൂടും, വേദനയും അനുഭവപ്പെടും.

ദാഹരാഗഭ്രമമദപ്രലാപോ രക്തസംശ്രിതേ । തൃഡ്ഗ്ലാനിഃ സ്പൃഷ്ടവര്ചസ്കമന്തര്ദാഹോ ഭ്രമസ്തമഃ ॥ ൧,൧൪൭.

രക്തം ബാധിച്ചവർക്കു ദഹനം, ചുവപ്പ്, മനസ്സു കുഴപ്പം, ഭ്രമം, അനർത്ഥവാദം എന്നിവ ഉണ്ടാകും; ദാഹം, ക്ഷീണം, നിറം മാറൽ, ഉള്ളിൽ കത്തൽ, തലകറക്കം, ഇരുണ്ടതുപോലുള്ള അനുഭവം എന്നിവയും ഉണ്ടാകും.

ദൌര്ഗന്ധ്യം ഗാത്രവിക്ഷേപോ മാംസസ്ഥേ മേദസി സ്ഥിതേ । സ്വേദോഽതിതൃഷ്ണാ വമനം ദൌര്ഗന്ധ്യം വാ സഹിഷ്ണുതാ ॥ ൧,൧൪൭.

മാംസത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ കൊഴുപ്പിൽ രോഗം എത്തിയാൽ ദുർഗന്ധം, ശരീരഭാഗങ്ങൾ ഇളകൽ, അതോടൊപ്പം വിയർപ്പ്, അത്യധിക ദാഹം, ഛർദി, ദുർഗന്ധം, അല്ലെങ്കിൽ സഹിഷ്ണുതയും കാണാം.

പ്രലാപോ ഗ്ലാനിരരുചിരസ്ഥിഗേ ത്വസ്ഥിഭേദനമ് । ദോഷപ്രവൃത്തിരുദ്ബോധഃ ശ്വാസാംഗക്ഷേപകൂജനമ് ॥ ൧,൧൪൭.

എല്ലാം അകറ്റുന്ന ഭ്രമം, ക്ഷീണം, രുചികുറവ്, അസ്ഥികളിൽ വേദനയും പിളരലും; രോഗം ഉണരൽ, ഉണർവ്, ശ്വാസം മുട്ടൽ, അവയവങ്ങൾ ഇളകൽ, കുരയ്ക്കൽ എന്നിവയും ഉണ്ടാകും.

അന്തര്ദാഹോ ബഹിഃ ശൈത്യം ശ്വാസോ ഹിക്കാ ഹി മജ്ജമേ । തമസോ ദര്ശനം മര്മച്ഛേദനം സ്തബ്ധമേഢ്രതാ ॥ ൧,൧൪൭.

ഉള്ളിൽ കത്തലും പുറത്തു തണുപ്പും, ശ്വാസം മുട്ടലും, മജ്ജയിൽ ഹിക്കയും; കണ്ണിൽ ഇരുണ്ടതുപോലുള്ള ദൃശ്യം, പ്രധാന ഭാഗങ്ങളിൽ വേദന, ലിംഗം കട്ടിയാകൽ എന്നിവയും ഉണ്ടാകും.

ശുക്രപ്രവൃത്തൌ മൃത്യുസ്തു ജായതേ ശുക്രസംശ്രയേ । ഉത്തരോത്തരദുഃ സാധ്യാഃ പഞ്ചാന്യേ തു വിപര്യയേ ॥ ൧,൧൪൭.

രോഗം ശുക്രത്തിൽ എത്തുമ്പോൾ, ശുക്രം ബാധിച്ചവർക്കു മരണമാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്; പിന്നീടുള്ള അഞ്ചു ഘട്ടങ്ങൾ മറുവശത്ത് കൂടുതൽ ദുർസാധ്യമാണ്.

പ്രലിമ്പന്നിവ ഗാത്രാണി ശ്ലേഷ്മണാ ഗൌരവേണ ച । മന്ദജ്വരപ്രലാപസ്തു സശീതഃ സ്യാത്പ്രലേപകഃ ॥ ൧,൧൪൭.

ശരീരഭാഗങ്ങളിൽ പാളിച്ചപോലുള്ള ഭാരം ശ്ലേഷ്മം മൂലമാണ്. മന്ദജ്വരത്തിൽ ഭ്രമം, തണുപ്പ്, പൊതിയുന്ന അനുഭവം എന്നിവ ഉണ്ടാകും.