ഗരുഡപുരാണമ്

യഥാ സ്വലിങ്ഗം സംസര്ഗേ ജ്വരസംസര്ഗജോഽപി വാ । ശിരോര്തിമൂര്ഛാവമിദേഹദാഹകണ്ഠാസ്യശോഷാരുചിപര്വഭേദാഃ । ഉന്നിദ്രതാ സംഭ്രമരോമഹര്ഷാ ജൃംഭാതിവാക്ത്വം പവനാത്സപിത്താത് ॥ ൧,൧൪൭.

സ്വന്തം ലക്ഷണങ്ങളാലോ, സമ്പർക്കം മൂലമോ വരുന്ന ജ്വരത്തിൽ തലവേദന, ബോധക്ഷയം, ഛർദി, ശരീരദഹനം, വായ്-കണ്ഠം ഉണങ്ങൽ, രുചികുറവ്, സന്ധിവേദന, ഉറക്കമില്ലായ്മ, ഭ്രമം, രോമാഞ്ചം, ഉമ്മയിടൽ, അധികം സംസാരിക്കൽ—ഇവ വായുവും പിത്തവും മൂലമാണ്.

താപഹാന്യരുചിപര്വശിരോരുക്ഷ്ഠീവനശ്വസനകാസവിവര്ണാഃ । ശീതജാഡ്യതിമിരഭ്രമിതന്ദ്രാശ്ലേഷ്മവാതജനിതജ്വരലിങ്ഗമ് ॥ ൧,൧൪൭.

ചൂട് കുറയൽ, രുചികുറവ്, സന്ധി-തലവേദന, തുപ്പൽ, ശ്വാസം മുട്ടൽ, ചുമ, നിറക്കുറവ്, തണുപ്പ്, കട്ടിയാവുക, കണ്ണിൽ ഇരുണ്ടത് കാണൽ, തലകറക്കം, മന്ദത്വം—ഇവ ശ്ലേഷ്മവും വായുവും മൂലമുള്ള ജ്വരത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളാണ്.

ശീതസ്തമ്ഭസ്വേദദാഹാവ്യവസ്ഥാസ്തൃഷ്ണാ കാസഃ ശ്ലേഷ്മപിത്തപ്രവൃത്തിഃ । മോഹസ്തന്ദ്രാലിപ്തതിക്താസ്യതാ ച ജ്ഞേയം രൂപം ശ്ലേഷ്മപിത്തജ്വരസ്യ ॥ ൧,൧൪൭.

തണുപ്പ്, കട്ടിയാവുക, വിയർപ്പ്, ചൂട്, അസ്ഥിരത, ദാഹം, ചുമ, ശ്ലേഷ്മവും പിത്തവും പ്രവർത്തിക്കുക, ഭ്രമം, മന്ദത്വം, വായിൽ കട്ടിയും കയ്പും—ഇവ ശ്ലേഷ്മപിത്തജ്വരത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളായി അറിയപ്പെടുന്നു.

സര്വജോ ലക്ഷണൈഃ സര്വൈര്ദാഹോഽത്ര ച മുഹുര്മുഹുഃ । തദുച്ഛീതം മഹാ നിദ്രാ ദിവാ ജാഗരണം നിശി ॥ ൧,൧൪൭.

എല്ലാം അറിയുന്നവന്‍ എല്ലാ ലക്ഷണങ്ങളോടും കൂടി ഇവിടെ വീണ്ടും വീണ്ടും ദഹനം അനുഭവപ്പെടുന്നു. അതിനുശേഷം വലിയ ഉറക്കം, പകലില്‍ ഉണര്‍പ്പ്, രാത്രിയില്‍ ഉറക്കം ഇല്ലായ്മ എന്നിവയുണ്ടാകും.

സദാ വാ നൈവ വാ നിദ്രാ മഹാസ്വേദോ ഹി നൈവ വാ । ഗീതനര്തനഹാസ്യാദിഃ പ്രകൃതേഹാപ്രവര്തനമ് ॥ ൧,൧൪൭.

എപ്പോഴും ഉറക്കം ഉണ്ടാകാം, അല്ലെങ്കില്‍ ഉറക്കം ഒന്നുമില്ലാതിരിക്കും. വലിയ വിയര്‍പ്പുണ്ടാകാം, അല്ലെങ്കില്‍ ഇല്ല. പാട്ട്, നൃത്തം, ചിരി തുടങ്ങിയവ സ്വാഭാവികമായി നടക്കാറില്ല.

സാശ്രുണീ കലുഷേ രക്തേ ഭുഗ്നേ ലുലിതപക്ഷ്മണീ । അക്ഷിണീ പിണ്ഡികാപാര്ശ്വശിരഃ പര്വാസ്ഥിരുഗ്ഭ്രമഃ ॥ ൧,൧൪൭.

കണ്ണുകള്‍ കണ്ണീര്‍ നിറഞ്ഞതും മലിനവും ചുവപ്പും ഉള്ളതും അകത്തേക്ക് കുഴിഞ്ഞതും കനലുന്ന പാപ്പിനോടുകൂടിയതുമാണ്. കണ്ണിന്റെ വശങ്ങളിലും തലയില്‍യും സന്ധികളിലും അസ്ഥികളിലും വേദനയും തലകറക്കും അനുഭവപ്പെടുന്നു.

സസ്വനൌ സരുജൌ കര്ണൌ മഹാശീതൌ ഹി നൈവ വാ । പരിദഗ്ധാ ഖരാ ജിഹ്വാ ഗുരുസ്ത്രസ്താങ്ഗസന്ധിതാ ॥ ൧,൧൪൭.

ചെവികള്‍ മുഴങ്ങുകയും വേദനിക്കുകയും അതിശയമായ തണുപ്പ് അനുഭവപ്പെടുകയോ അല്ലെങ്കില്‍ ഒന്നുമില്ലാതിരിക്കുകയും ചെയ്യാം. നാവ് പൊള്ളലും കഠിനതയും ഭാരവും ഉണ്ടാകുന്നു. അംഗങ്ങളുടെ സന്ധികള്‍ ദുർബലവും വിറയലോടെയും കാണപ്പെടുന്നു.

ഷ്ഠീവനം രക്തപിത്തസ്യ ലോഠനം ശിരസോഽതിതൃട് । കോഷ്ഠാനാം ശ്യാവരക്താനാം മണ്ഡലാനാം ച ദര്ശനമ് ॥ ൧,൧൪൭.

രക്തവും പിത്തവും തുപ്പല്‍, തല ചുറ്റിപ്പോകല്‍, അതിയായ ദാഹം, ശരീരത്തില്‍ കറുത്തോ ചുവപ്പോ നിറമുള്ള പാടുകളും വൃത്താകൃതികളും കാണപ്പെടുന്നു.

ഹൃദ്വ്യഥാ മലംസസര്ഗഃ പ്രവൃത്തിര്വാല്പശോഽതി വാ । സ്നിഗ്ധാസ്യതാ ബലഭ്രംശഃ സ്വരസാദഃ പ്രലാപിതഃ ॥ ൧,൧൪൭.

ഹൃദയത്തില്‍ വേദന, മലമൂത്രം ആവശ്യമേറിയോ കുറവോ ഒഴുകല്‍, വായില്‍ എണ്ണപ്പൊലിവ്, ശക്തി നഷ്ടപ്പെടല്‍, ശബ്ദം ഭരിച്ചുപോകല്‍, വ്യാകുലമായ സംസാരങ്ങള്‍ എന്നിവയുണ്ടാകും.

ദോഷപാകശ്ചിരം തന്ദ്രാ പ്രതതം കണ്ഠകൂജനമ് । സന്നിപാതമഭിന്യാസം തം ബ്രൂയാച്ച ഹതൌജസമ് ॥ ൧,൧൪൭.

ദോഷങ്ങള്‍ ദീര്‍ഘമായി പാകപ്പെടുന്നു, തുടര്‍ച്ചയായ മന്ദത, കഴുത്തില്‍ സ്ഥിരമായ ശബ്ദം. എല്ലാ ദോഷങ്ങളും ഒരുമിച്ച് കലങ്ങുമ്പോള്‍ ജീവശക്തി ക്ഷയിക്കുന്നു എന്ന് പറയുന്നു.

വായുനാ കണ്ഠരുദ്ധേന പിത്തമന്തഃ സുപീഡിതമ് । വ്യവായിത്വാച്ച സൌഖ്യാച്ച ബഹിര്മര്ഗം പ്രപദ്യതേ । തേന ഹാരിദ്രനേത്രത്വം സന്നിപാതോദ്ഭവേജ്വരേ ॥ ൧,൧൪൭.

വായു കഴുത്തില്‍ തടസ്സപ്പെടുകയും, പിത്തം അകത്ത് അമിതമായി അടിച്ചമര്‍ത്തപ്പെടുകയും, ലൈംഗികസുഖത്തിനുശേഷം പുറത്തേക്കുള്ള വഴി തേടുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാല്‍ ദോഷങ്ങള്‍ കൂടിയുണ്ടാകുന്ന ജ്വരത്തില്‍ കണ്ണ് മഞ്ഞനിറം കാണപ്പെടുന്നു.

ദോഷേ വിവൃദ്ധേ നഷ്ടേഽഗ്നൌ സര്വസംപൂര്ണലക്ഷണഃ । സാന്നിപാതജ്വരോഽസാധ്യഃ കൃച്ഛ്രസാധ്യസ്തതോഽന്യഥാ ॥ ൧,൧൪൭.

ദോഷങ്ങള്‍ വര്‍ധിച്ചും അഗ്നി നഷ്ടപ്പെട്ടും എല്ലാ ലക്ഷണങ്ങളും കാണപ്പെടുമ്പോള്‍ ആ ജ്വരം സുഖപ്പെടുത്താനാവാത്തതാണ്. അല്ലാത്തപക്ഷം അതീവ പ്രയാസത്തോടെ മാത്രമേ സുഖപ്പെടുകയുള്ളൂ.

അന്യത്ര സന്നിപാതോത്ഥം യത്ര പിത്തം പൃഥക്സ്ഥിതമ് । ത്വചി കോഷ്ഠേ ച വാ ദാഹം വിദധാതി പുരോഽനു വാ ॥ ൧,൧൪൭.

മറ്റിടങ്ങളില്‍, ദോഷങ്ങള്‍ കലർന്നുണ്ടാകുന്ന ജ്വരത്തില്‍ പിത്തം വേറെയായി നിലകൊള്ളുമ്പോള്‍, ചർമ്മത്തിലും വയറിലും ദഹനം മുമ്പോ ശേഷമോ ഉണ്ടാകാം.

തദ്വദ്വാതകഫേ ശീതം ദാഹാദിര്ദുസ്തരസ്തയോഃ । ശീതാദൌ തത്ര പിത്തേന കഫേ സ്യാന്ദിതശോഷിതേ ॥ ൧,൧൪൭.

അതു പോലെ, വായുവും കഫവും കലർന്നാല്‍ തണുപ്പ് അനുഭവപ്പെടും. ദഹനം പോലുള്ള ലക്ഷണങ്ങള്‍ ഇരുവരും ചേര്‍ന്നാല്‍ അതിജീവിക്കാന്‍ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. തണുപ്പിന്റെ തുടക്കത്തില്‍ പിത്തം ഉണ്ടാകും; കഫം കൂടുമ്പോള്‍ ദ്രവവും ഉണക്കവും കാണപ്പെടും.

പിത്തേ ശാന്തേഽഥ വൈ മൂര്ഛാ മദസ്തൃഷ്ണാ ച ജായതേ । ദാഹാദൌ പുനരന്തേഷു തന്ദ്രാലസ്യേ വമിഃ ക്രമാത് ॥ ൧,൧൪൭.

പിത്തം ശമിച്ചാല്‍ മയക്കം, മദ്യം, ദാഹം എന്നിവ വരും. ദഹനം തുടങ്ങിയവയിലും മറ്റുള്ളവയിലും മന്ദത, ആലസ്യം, ഛർദി എന്നിവ ക്രമമായി കാണപ്പെടും.

ആഗന്തുരഭിഗാതാഭിഷങ്ഗശാപാഭിചാരതഃ । ചതുര്ധാ തു കൃതഃ സ്വേദോ ദാഹാദ്യൈരഭിഘാതജഃ ॥ ൧,൧൪൭.

പുറത്തുനിന്നുള്ള ദോഷം, സ്പര്‍ശം, ശാപം, മായാജാലം എന്നിവ മൂലം ജ്വരം നാലു വിധമാണ്. പരിക്ക് മൂലമുള്ള ജ്വരത്തിന് ദഹനം തുടങ്ങിയ ലക്ഷണങ്ങള്‍ കാണാം.

ശ്രമാച്ച തസ്മിന്പവനഃ പ്രായോ രക്തം പ്രദൂഷയന് । സവ്യഥാശോകവൈവര്ണ്യം സരുജം കുരുതേ ജ്വരമ് ॥ ൧,൧൪൭.

കഠിനമായ പരിശ്രമം മൂലം വായു രക്തം ദോഷപ്പെടുത്തുന്നു. അതിനാല്‍ വേദന, ദുഃഖം, നിറം മാറല്‍, വേദനയോടുകൂടിയ ജ്വരം എന്നിവ ഉണ്ടാകും.

ഗ്രഹാവേശൌഷധിവിഷക്രോധഭീശോകകാമജഃ ॥ ൧,൧൪൭.

ഗ്രഹം പിടിയ്ക്കല്‍, ഔഷധം, വിഷം, കോപം, ഭയം, ദുഃഖം, കാമം എന്നിവ മൂലവും ജ്വരം ഉണ്ടാകുന്നു.

അഭിഷങ്ഗഗ്രഹോഽപ്യസ്മിന്നകസ്മാദ്വാസരോദനേ । ഓഷധീഗന്ധജേ മൂര്ഛാ ശിരോരുഗ്വമഥുഃ ക്ഷയഃ ॥ ൧,൧൪൭.

ഇവയില്‍ ചിലപ്പോള്‍ അപ്രതീക്ഷിതമായി ഗ്രഹം പിടിയ്ക്കല്‍ അല്ലെങ്കില്‍ സ്പര്‍ശം സംഭവിക്കാം. ഔഷധത്തിന്റെ ഗന്ധം മൂലം മയക്കം, തലവേദന, ഛർദി, ക്ഷയം എന്നിവ ഉണ്ടാകും.

വിഷാന്മൂര്ഛാതിസാരശ്ച ശ്യാവതാ ദാഹകൃദ്ഭ്രമഃ । ക്രോധാത്കമ്പഃ ശിരോരുക്ച പ്രലാപോ ഭയശോകജേ ॥ ൧,൧൪൭.

വിഷം മൂലം മയക്കം, അതിസാരം, കറുത്ത നിറം, ദഹനം, തലകറക്കം എന്നിവ വരും. കോപം മൂലം വിറയലും തലവേദനയും, ഭയവും ദുഃഖവും മൂലം വ്യാകുലമായ സംസാരവും ഉണ്ടാകും.

കാമാദ്ഭ്രമോഽരുചിര്ദാഹോ ഹ്രീനിദ്രാധീധൃതിക്ഷയാഃ । ഗ്രഹാദൌ സന്നിപാതസ്യ രൂപാദൌ മരുതസ്തയോഃ ॥ ൧,൧൪൭.

കാമം മൂലം തലകറക്കം, രുചിനഷ്ടം, ദഹനം, ലജ്ജ, ഉറക്കം, ബുദ്ധി, ഓര്‍മ്മ എന്നിവയുടെ കുറവ് വരും. ഗ്രഹം പിടിയ്ക്കല്‍ മുതലായവയില്‍ ദോഷങ്ങളുടെ കലവറയും, ആദിയില്‍ വായുവിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളും കാണപ്പെടും.

കോപാത്കോപേഽപി പിത്തസ്യ യൌ തു ശാപാഭിചാരജൌ । സന്നിപാതജ്വരൌ ഘോരൌ താവസഹ്യതമൌ മതൌ ॥ ൧,൧൪൭.

കോപത്താലോ അത്യധികമായ കോപത്താലോ ഉളള പിത്തം മൂലം ഉണ്ടാകുന്ന ശാപം അല്ലെങ്കിൽ കുരിശ്ശിലായുള്ള ജ്വരങ്ങൾ, സന്നിപാതജ്വരങ്ങൾ, അത്യന്തം ഭയങ്കരവും സഹിക്കാൻ കഴിയാത്തതുമാണ്.

തന്ത്രാ ഭിചാരികൈര്മന്ത്രൈര്ദൂയമാനഞ്ച തപ്യതേ । പൂര്വഞ്ചൈതസ്തതോ ദേഹസ്തതോ വിസ്ഫോടദിഗ്ഭ്രമൈഃ ॥ ൧,൧൪൭.

മന്ത്രവാദം കൊണ്ടോ കുരിശ്ശിലായുള്ള മന്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ടോ ബാധിക്കപ്പെട്ടാൽ ശരീരം വല്ലാതെ പീഡിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; ആദ്യം ശരീരത്തിൽ ഇത് അനുഭവപ്പെടുന്നു, പിന്നീട് പൊട്ടിത്തെറലുകളും മനസ്സിന്റെ ചിതറലും ഉണ്ടാകും.

സദാഹമൂര്ഛാഗ്രസ്തസ്യ പ്രത്യഹം വര്ധതേ ജ്വരഃ । ഇതി ജ്വരോഽഷ്ടധാ ദൃഷ്ടഃ സമാസാദ്ദ്വിബിധസ്തു സഃ ॥ ൧,൧൪൭.

എപ്പോഴും കഠിനമായ ചൂടിലും ബോധക്ഷയത്തിലും ആൾ കുടുങ്ങിയാൽ, ആ ജ്വരം ദിവസേന വർധിക്കും; ഇങ്ങനെ ജ്വരം എട്ട് തരത്തിലാണെന്ന് കാണാം, എന്നാൽ ഒറ്റവാക്കിൽ പറഞ്ഞാൽ രണ്ട് വിധമാണ്.

ശാരീരോ മാനസഃ സൌമ്യസ്തീക്ഷ്ണോംന്തര്ബഹിരാശ്രയഃ । പ്രാകൃതോ വൈകൃതഃ സാധ്യോഽസാധ്യഃ സാമോ നിരാമകഃ ॥ ൧,൧൪൭.

ജ്വരം ശരീരത്തിൽ നിന്നോ മനസ്സിൽ നിന്നോ ഉളളതാകാം, മൃദുവോ കഠിനമോ ആകാം, അകത്തോ പുറത്തോ ആരംഭിക്കാം; സ്വാഭാവികമോ അസ്വാഭാവികമോ, സുഖകരമായോ അസുഖകരമായോ, ലഘുവോ ഗുരുവോ ആകാം.

പൂര്വം ശരിരേ ശരീരേ താപോ മനസി മാനസേ । പവനൈര്യോഗവാഹിത്വാച്ഛീതം ശ്ലേഷ്മയുതേ ഭവേത് ॥ ൧,൧൪൭.

ശരീരജ്വരത്തിൽ ആദ്യം ചൂട് ശരീരത്തിൽ ഉയരും, മാനസികജ്വരത്തിൽ മനസ്സിലാണ് ചൂട് അനുഭവപ്പെടുന്നത്; വായുവിന്റെ സ്വാധീനത്താൽ കഫം കൂടുമ്പോൾ തണുപ്പും ഉണ്ടാകും.

ദാഹഃ പിത്തയുതേ മിശ്രം മിശ്രേഽന്തഃ സംശ്രയേ പുനഃ । ജ്വരേഽധികം വികാരാഃ സ്യുരന്തഃ ക്ഷോഭോ മലഗ്രഹഃ ॥ ൧,൧൪൭.

പിത്തം കൂടുമ്പോൾ ദാഹം ഉണ്ടാകും; മിശ്രമായാൽ അകത്താണ് ബാധ; ജ്വരത്തിൽ കൂടുതൽ വ്യതിയാനങ്ങളും അകത്തുള്ള കലഹവും മലങ്ങൾ തടയപ്പെടുന്നതും കാണാം.

ബഹിരേവ ബഹിര്വേഗേ താപോഽപി ച സ സാധിതഃ । വര്ഷാശരദ്വസന്തേഷു വാതാദ്യൈഃ പ്രകൃതഃ ക്രമാത് ॥ ൧,൧൪൭.

ബാധ പുറത്താണ് എങ്കിൽ ചൂടും പുറത്തുതന്നെ അനുഭവപ്പെടും; മഴക്കാലത്തും ശരത്കാലത്തും വസന്തത്തും വായു മുതലായവയുടെ സ്വഭാവം അനുസരിച്ച് ജ്വരം ഉണ്ടാകും.

വൈകൃതോഽന്യഃ സ ദുഃ സാധ്യഃ പ്രായശ്ച പ്രാകൃതോഽനിലാത് । വര്ഷാസു മാരുതോ ദുഷ്ടഃ പിത്തശ്ലേഷ്മാന്വിതം ജ്വരമ് ॥ ൧,൧൪൭.

അസ്വാഭാവികമായത് വേറിട്ടതും ചികിത്സിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളതുമാണ്, സ്വാഭാവികമായത് സാധാരണയായി വായുവിൽ നിന്നാണ് വരുന്നത്; മഴക്കാലത്ത് ദോഷം വന്ന വായു പിത്തവും കഫവും ചേർന്ന് ജ്വരം ഉണ്ടാക്കും.